Tháng Bảy đến như một cái máy xay — nghiền hết mọi thứ xuống còn một từ duy nhất: thi. Kỳ thi tốt nghiệp phổ thông vào giữa tháng, kỳ thi đại học vào cuối tháng. Giữa hai kỳ thi là mười ngày mà tôi không ngủ đủ một đêm nào.
Suất giới thiệu đã về tay tôi — thầy Hùng thông báo chính thức trong buổi họp phụ huynh cuối tháng Sáu, và dù mẹ tôi ngồi đó với gương mặt khó đọc, bà không phản đối. Dì Năm thì không đến. Tôi nghe nói bà giận, nhưng tôi không có thời gian để quan tâm.
Tôi ôn thi theo cách của người đã đi qua cuộc sống — không học thuộc lòng, không nhồi nhét, mà học theo hệ thống. Văn học là môn chính của tôi, và tôi biết đề thi đại học năm 1981 sẽ hỏi về gì — không phải vì tôi có khả năng tiên tri, mà vì tôi đã từng thấy đề thi đó được đem ra thảo luận trong một câu chuyện của người thầy cũ nhiều năm sau này. Ông ấy nhớ vì đó là năm đặc biệt — năm đầu tiên đề thi có phần phân tích tác phẩm mở thay vì học thuộc lòng.
Điều đó có nghĩa là tôi cần chuẩn bị không phải kiểu viết theo công thức mà là kiểu viết thật — viết từ hiểu biết và cảm xúc thật.
Đây là lợi thế lớn nhất của tôi.
Ban ngày tôi vẫn làm ca sáng ở nhà máy — vì tiền lương cần thiết cho thuốc của bố. Chiều về lo cơm nước, giặt giũ. Tối từ tám giờ đến hai giờ sáng tôi ngồi học. Ngủ bốn tiếng, dậy sáu giờ, bắt đầu một ngày mới.
Hương biết lịch của tôi nên cô thay phiên ngồi học cùng những buổi tối cuối tuần, mang theo bánh mì khô hoặc lạc rang, hai đứa ngồi trên chiếu trải dưới đất vì nhà tôi không có bàn học đủ chỗ.
— Châu, — Hương hỏi trong một đêm như vậy, — mày không mệt sao?
— Mệt chứ. — Tôi trả lời thật.
— Vậy sao mày không... tao không biết diễn đạt thế nào... sao mày không có vẻ sợ? Tao nhìn mày mà cứ thấy mày bình thản quá, như thể mày đã biết trước kết quả rồi vậy.
Tôi nhìn bạn một lúc. Trong ánh đèn dầu, gương mặt Hương trẻ trung và lo lắng — lo cho tôi nhiều hơn lo cho bài thi của chính cô ấy. Đây là thứ tôi nhớ nhất về Hương từ cả hai cuộc đời: cô luôn lo cho người khác trước khi lo cho mình.
— Tao không biết trước kết quả. — Tôi nói thật, một phần. — Nhưng tao biết rằng tao đã làm hết sức mình. Khi mày biết mình đã làm hết sức, sợ hãi cũng không còn ý nghĩa gì nữa.
Hương gật đầu chậm rãi, như đang nghiền ngẫm điều đó.
— Mày trưởng thành hơn trước nhiều, Châu ạ. Kiểu như... khác hẳn.
— Có thể tao đã lớn mà mình không để ý. — Tôi cười nhẹ, quay lại trang sách.
✦ ✦ ✦
Vào đêm trước kỳ thi tốt nghiệp, bố tôi gọi tôi vào phòng.
Ông nằm trên giường, người gầy hơn mấy tháng trước nhưng mắt vẫn sáng. Bệnh phổi của ông đang được kiểm soát bằng loại thuốc tôi tìm được qua ông Thành — không phải chữa khỏi hoàn toàn, nhưng chậm lại đáng kể. Bác sĩ nói nếu tiếp tục dùng thuốc đều đặn, ông có thể sống thêm nhiều năm.
Đời trước ông mất khi tôi ba mươi tuổi. Đời này, tôi sẽ cố.
— Ngồi xuống đây, — bố vỗ nhẹ lên mép giường.
Tôi ngồi. Bố nhìn tôi một lúc, ánh mắt của người đang cân nhắc từng chữ.
— Bố biết chuyện thi đại học của con. Biết hết.
— Dạ.
— Bố không nói gì với mẹ con mấy tháng nay vì bố ốm, nói ra cũng không giải quyết được gì. Nhưng bố muốn con biết rằng... bố thương con. Và bố nghĩ con xứng đáng được học.
Tôi ngồi im. Cổ họng tự nhiên thắt lại.
Đời trước, bố chưa bao giờ nói điều này với tôi. Không phải vì ông không nghĩ vậy — mà vì ông không biết rằng tôi cần nghe nó. Và tôi cũng không biết rằng mình cần, cho đến khi ông mất đi rồi.
— Bố thi tốt nghiệp đi. — Giọng bố khẽ. — Đừng để ý đến chuyện khác. Đây là việc của con, không phải của ai khác.
— Dạ. — Tôi gật đầu, giọng ổn định hơn tôi tưởng. — Con sẽ thi tốt, bố ạ.
Bố gật đầu, nhắm mắt lại. Tôi ngồi thêm một lúc cho đến khi nghe tiếng thở đều của ông, rồi khẽ đứng dậy, kéo mền đắp lên vai ông.
Ra đến cửa phòng, tôi mới để nước mắt chảy xuống. Không phải vì tủi thân hay sợ hãi — mà vì hạnh phúc. Loại hạnh phúc nhỏ nhoi, giản dị của người lần đầu tiên được cha mình nhìn nhận.
Tôi lau mắt, hít thở, và đi vào bàn học.
Còn hai mươi tiếng nữa đến kỳ thi. Đủ để ôn lại một lượt cuối.
