Kết quả thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn Văn về vào chiều thứ Sáu, một tuần sau ngày thi. Hương là người chạy đến nhà tôi báo tin, thở không ra hơi, tóc bổ xõa, mắt long lanh như sắp khóc.
— Châu! Châu ơi! Mày đạt giải Nhì! Giải Nhì tỉnh môn Văn! Thầy Hùng vừa đọc danh sách, cả trường chấn động hết rồi!
Tôi đang ngồi vá chiếc áo của bố thì Hương xông vào. Tôi đặt kim xuống, nhìn bạn, mỉm cười.
— Giải Nhì à. Tốt.
— Tốt?! — Hương trợn mắt. — Mày nói "tốt" thôi à? Trường mình chưa bao giờ có ai đạt giải học sinh giỏi tỉnh môn Văn đó! Mày biết không? Thầy Hùng đang đi hỏi thăm nhà mày đó!
Đúng là thầy Hùng đến vào buổi tối hôm đó. Ông đến một mình, không mang quà cáp, ngồi xuống ghế tre ngoài hiên và nói chuyện với mẹ tôi một lúc lâu trong khi tôi pha trà trong bếp.
Tôi không nghe rõ họ nói gì. Nhưng khi mang trà ra, tôi thấy mẹ tôi ngồi với gương mặt phức tạp — không hẳn là vui, không hẳn là buồn — như người vừa buộc phải thay đổi kế hoạch đã sắp xếp sẵn.
— Thưa thầy, — tôi đặt khay trà xuống bàn, — thầy có quyết định gì chưa ạ?
— Hội đồng trường họp sáng mai. — Thầy Hùng nhấp chén trà, nhìn tôi. — Với giải học sinh giỏi tỉnh cộng thêm học lực ba năm, em là ứng viên duy nhất. Thầy sẽ đề xuất giới thiệu em lên Sở giáo dục xét duyệt suất thi.
Mẹ tôi không nói gì. Bà nhìn ra sân, nơi chiếc xe đạp cũ dựng bên gốc cây ổi, và có một thứ gì đó trong ánh mắt bà mà tôi chọn cách không phân tích.
✦ ✦ ✦
Giữa tất cả những biến động đó, có một người bước vào cuộc đời tôi — hay đúng hơn là bước trở lại, vì trong đời trước tôi từng biết anh ta, dù chỉ thoáng qua.
Trần Minh Khoa. Hai mươi mốt tuổi. Con trai ông Trần Văn Thành — trưởng phòng kỹ thuật nhà máy Dệt Số Hai. Anh vừa hoàn thành một năm học ở Đại học Bách khoa Hà Nội và về nhà nghỉ hè.
Đời trước tôi gặp anh ta một lần, trong một buổi tiệc của nhà máy mà tôi tham dự với tư cách công nhân. Lúc đó anh đã là kỹ sư thành đạt, còn tôi là người đàn bà trung niên mặt mũi mệt mỏi. Chúng tôi không nói chuyện nhiều.
Lần này khác.
Khoa đến nhà máy thăm cha vào một buổi sáng tôi đang làm thêm ở bộ phận kiểm tra chất lượng. Ông Thành giới thiệu tôi — "con bé Châu giải được bài toán nguồn nước hôm trước đó." Khoa nhìn tôi với vẻ tò mò thực sự, không phải lịch sự xã giao.
— Châu, — ông Thành gật đầu về phía tôi, — đây là anh Khoa, con trai chú. Nó học Bách khoa, khoa Hóa.
— Châu nghe nói em tìm ra vấn đề nguồn nước? — Khoa hỏi thẳng, không vòng vo.
— Dạ, em đề xuất hướng thử nghiệm. Kết quả khẳng định giả thuyết.
— Em học lớp mấy?
— Dạ, Mười Hai. Sắp thi tốt nghiệp.
— Học trường nào?
— Dạ, Hoa Lâm.
Khoa gật đầu, không hỏi thêm. Nhưng trong cả buổi làm việc hôm đó, tôi thấy anh thỉnh thoảng nhìn về phía mình với ánh mắt đánh giá — không phải kiểu nhìn một đứa học sinh mà kiểu nhìn một người ngang hàng đang cố xác định xem đối phương có thật sự giỏi không.
Trước khi ra về, anh ghé qua chỗ tôi.
— Em định thi đại học ngành gì?
— Dạ, Văn. Đại học Tổng hợp.
— Văn? — Anh hơi ngạc nhiên. — Với tư duy khoa học như vậy mà học Văn?
— Văn học cũng cần tư duy khoa học, anh ạ. — Tôi trả lời bình thản. — Phân tích, lập luận, tìm kiếm bằng chứng trong tác phẩm — về bản chất không khác mấy so với phân tích dữ liệu thí nghiệm.
Khoa im lặng một giây rồi cười — lần đầu tiên trong cuộc trò chuyện anh cười thật, không phải cái gật đầu lịch sự của người lớn với đứa nhỏ.
— Thú vị. Chúc em thi tốt.
Anh đi rồi, nhưng câu nói đó ở lại. Không phải vì câu chúc — mà vì đây là lần đầu tiên trong cả hai cuộc đời, có người nhìn tôi và thấy một cái gì đó ngoài người con gái "ngoan ngoãn", "chịu đựng", "biết hi sinh".
Đây là lần đầu tiên có người nhìn thấy tôi là tôi.
