Tuế Ninh đẩy cửa quán rượu.
Hơi nóng, mùi rượu cao lương, mùi thịt dê nướng thì là và mùi thuốc lá đặc quánh ập vào mặt cô. Mấy chục gã đàn ông ngồi chen chúc quanh những chiếc bàn gỗ thấp, mặt đỏ gay, cổ áo phanh ra. Tiếng ồn ào khựng lại một nhịp khi họ nhìn thấy một cô gái mặc áo bông đỏ bước vào, rồi lại ầm ĩ như cũ.
Cô đi thẳng đến chiếc bàn trong cùng.
"Cha." Cô mỉm cười, đặt tay lên vai ông. "Mẹ gọi về ăn cơm. Canh sườn nguội mất rồi."
Khương Hữu Điền giật mình quay lại. Cây bút bi trong tay ông dừng lơ lửng cách mặt giấy chừng một đốt ngón tay. Tuế Ninh liếc xuống. Tờ giấy in rônêô, tiêu đề đậm: Giấy cam kết tự nguyện lao động thời vụ. Bên dưới mấy dòng chữ nhỏ: Người lao động tự nguyện tham gia, tự chịu trách nhiệm về an toàn bản thân, không khiếu nại, không yêu cầu bồi thường dưới bất kỳ hình thức nào…
Dòng chữ ký ở cuối trang vẫn còn trống.
"Con gái anh Điền đấy à?" Người đàn ông mặt sẹo – Lão Ngưu – cười, vết sẹo dài trên má kéo khóe miệng gã lệch sang một bên, trông như gã đang cười với hai cái mặt khác nhau. "Lớn thế này rồi. Học lớp mấy rồi cháu?"
"Lớp mười một ạ."
"Học giỏi không?"
"Cũng tạm ạ." Tuế Ninh đáp, tay vẫn đặt trên vai cha. Cô cảm thấy những thớ cơ dưới lớp áo bông của ông cứng đờ.
Người đàn ông răng vàng – Từ Đại Lực – nãy giờ không nói gì, chỉ ngả người ra lưng ghế, nheo mắt nhìn cô từ đầu đến chân. Gã nhấp một ngụm rượu, rồi nói, giọng nhừa nhựa:
"Con gái anh Điền xinh nhỉ. Cái xưởng lò sưởi ở cuối ngõ là của nhà cháu phải không? Nghe nói làm ăn khá lắm."
"Cũng tạm ạ," cô lặp lại.
"Tạm thì tốt." Gã cười, hai chiếc răng vàng lóe lên dưới ánh đèn. "Làm ăn ấy mà, đừng có tham. Tham quá, có ngày gãy cổ." Gã quay sang cha cô. "Anh Điền, không vội. Mỏ mới mở nhánh số 3, chỗ còn nhiều. Nhưng tôi nói trước, đến mùng năm tháng Ba là chốt danh sách. Muốn đi thì tìm Lão Ngưu."
Cha cô gấp tờ giấy làm tư, nhét vào túi áo. Rồi ông đứng dậy, gật đầu chào hai người kia, đi ra cửa.
Tuế Ninh đi theo. Đến ngưỡng cửa, cô vẫn cảm thấy ánh mắt của Từ Đại Lực dán trên lưng mình như con đỉa.
* * *
Ngõ Du Thụ về đêm im lặng. Tuyết đã ngừng rơi, chỉ còn gió thổi lướt trên mặt tuyết, cuốn lên những làn bụi trắng mỏng như khói.
Cha cô đi rất nhanh. Tuế Ninh phải bước gấp mới theo kịp.
"Cha."
Ông không trả lời.
"Cha!" Cô túm lấy tay áo ông. "Cha hứa với con rồi mà."
Khương Hữu Điền dừng lại. Dưới ánh đèn lồng đỏ treo trên cổng một nhà ven ngõ, gương mặt ông vừa giận dữ vừa mệt mỏi.
"Cha hứa cho con một tháng." Giọng ông khàn đặc. "Hôm nay là ngày mười sáu tháng Hai. Một tháng của con hết từ hôm qua rồi, Ninh Ninh."
Tuế Ninh đứng sững.
"Con làm được nhiều hơn cha tưởng." Ông nói tiếp, giọng dịu xuống. "Cha biết. Cha nhìn con làm sổ, nhìn con cãi với thằng Đàm Bưu, nhìn con chạy giấy phép. Cha tự hào về con. Nhưng con đếm tiền rồi đúng không? Con biết còn thiếu bao nhiêu mà."
"Ba nghìn tám trăm ba mươi tám tệ."
"Ừ." Ông cười khổ. "Con nhớ chính xác đến từng đồng. Thế con nói cha nghe, trong hai mươi lăm ngày, kiếm đâu ra ba nghìn tám? Bán lò à? Mỗi chiếc lãi năm chục, phải bán bảy mươi sáu chiếc. Qua Rằm rồi, trời ấm dần, ai còn mua lò?"
"Con sẽ tìm được."
"Còn nếu không tìm được thì sao?" Ông nhìn cô. "Bà nội con nằm trên bàn mổ, bệnh viện không nhận tiền nợ. Cha là con trai cả. Cha không thể để mẹ cha chết vì cha sợ xuống lò."
Gió thổi qua ngõ, lay động mấy chiếc đèn lồng. Bóng hai cha con đổ dài trên tuyết, chập chờn.
Tuế Ninh muốn hét lên. Muốn nói hết ra: rằng cha sẽ chết, rằng mười một người sẽ chết, rằng mẹ sẽ ngồi bệt trong nhà xác ôm cái cặp lồng móp méo, rằng cô sẽ mất hai mươi tám năm để học cách không khóc khi nghĩ về ông. Nhưng cô biết, dù cô nói ra, ông cũng sẽ không tin. Hoặc tệ hơn, ông sẽ tin rằng con gái mình đã điên.
"Cha cho con đến ngày mười hai tháng Ba," cô nói, giọng run run. "Mười hai, không phải mười ba. Nếu đến tối mười hai con không gom đủ, sáng mười ba cha đi đâu con cũng không cản. Bà nội mổ ngày mười bốn, bệnh viện cho nộp đến hết ngày mười ba, vẫn kịp."
Cô biết đó là một con dao hai lưỡi. Nếu cô thất bại, cha cô sẽ xuống lò muộn hơn kiếp trước một ngày. Nhưng lò sập rạng sáng ngày mười hai. Chỉ cần ông chưa xuống trước ngày ấy…
Khương Hữu Điền nhìn con gái rất lâu. Rồi ông thở dài, đưa bàn tay thiếu nửa đốt ngón út lên xoa đầu cô.
"Được. Ngày mười hai."
* * *
Sáng hôm sau, Tuế Ninh xin nghỉ học buổi chiều.
Cô đứng trước cổng Trường Tiểu học số 9 của nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ lúc một giờ rưỡi, đúng giờ học sinh vào lớp. Trường là một dãy nhà hai tầng hình chữ L xây gạch đỏ, sân trường phủ tuyết, cột cờ sắt gỉ sét. Trẻ con xếp hàng đi vào lớp, đứa nào cũng mặc áo bông dày cộp, đội mũ lông, quàng khăn kín mặt chỉ hở đôi mắt, trông như những con chim cánh cụt nhỏ.
Tuế Ninh xin phép bác bảo vệ, đi dọc hành lang tầng một, nhìn qua cửa kính từng lớp học.
Trong lớp, bọn trẻ ngồi học mà không cởi áo khoác, không cởi mũ, có đứa còn đeo cả găng tay. Cô giáo đứng trên bục giảng, hơi thở bốc lên thành khói. Những chiếc lò sưởi gang dưới cửa sổ lạnh ngắt. Ở góc một lớp, có một chậu than củi đặt trên mấy viên gạch, khói bốc lên mù mịt, mấy đứa trẻ ngồi gần ho sặc sụa.
Hiệu trưởng Tần Thục Nghi là một người phụ nữ năm mươi lăm tuổi, tóc cắt ngắn ngang tai đã bạc gần hết, đeo kính lão gọng nhựa nâu. Phòng hiệu trưởng cũng lạnh như những phòng khác. Bà mặc áo khoác bông, tay ôm một cốc tráng men đựng nước nóng.
"Mười một em học sinh nghỉ ốm trong tuần này," bà nói, sau khi nghe Tuế Ninh trình bày. "Ba em viêm phổi phải nằm viện. Phụ huynh đến trường làm ầm lên. Cháu nghĩ cô không muốn mua lò à? Cô muốn chứ. Nhưng tiền đâu?"
"Trường có hai mươi bốn phòng học, sáu phòng chức năng, và nhà trẻ ở dãy sau có mười phòng," Tuế Ninh nói. "Nhưng không cần lò cho từng phòng. Hệ thống ống sưởi của trường được chia thành từng nhánh theo tầng, mỗi nhánh nối từ bốn đến sáu phòng. Cháu đã xem qua sơ đồ ở phòng bảo vệ của nhà trường. Nếu đặt lò ở đầu mỗi nhánh, dùng loại lò cỡ lớn có áo nước gấp đôi, thì chỉ cần mười hai lò cho trường và tám lò cho nhà trẻ."
Hiệu trưởng Tần đặt cốc nước xuống.
"Không phải hai mươi lò," Tuế Ninh nói tiếp. "Nhà trẻ thì các bé nhỏ, phòng ngủ trưa phải ấm hơn, nên cháu đề nghị bốn mươi lò cỡ nhỏ cho cả hai nơi, đặt ở hành lang, mỗi lò sưởi hai phòng. Giá nhà cháu bán lẻ là một trăm tám mươi tệ. Với trường học, cháu tính một trăm sáu mươi, bảo hành hai năm, lắp đặt và hướng dẫn bác bảo vệ vận hành miễn phí. Tổng cộng sáu nghìn bốn trăm tệ."
"Sáu nghìn bốn." Hiệu trưởng Tần cười khổ. "Ngân sách năm nay của trường chưa được duyệt. Nhà máy còn đang nợ lương giáo viên hai tháng."
"Cô có quỹ phụ huynh." Tuế Ninh nói nhẹ nhàng. "Mỗi học sinh đóng mười tệ một học kỳ. Trường có tám trăm học sinh, nhà trẻ hai trăm. Một vạn tệ một học kỳ. Cháu biết quỹ ấy thường dùng để mua phấn, mua giấy thi, sửa bàn ghế. Nhưng nếu phụ huynh được hỏi ý kiến, cháu nghĩ không ai phản đối dùng nó để con mình không bị viêm phổi."
Hiệu trưởng Tần nhìn cô gái trước mặt, ánh mắt sau cặp kính lão thay đổi dần.
"Cháu bao nhiêu tuổi?"
"Mười bảy ạ."
"Mười bảy." Bà lắc đầu, rồi bật cười. "Năm cô mười bảy tuổi, cô chỉ biết chép thơ Mao Chủ tịch vào sổ tay."
Ba ngày sau, ngày 20 tháng 2, hội phụ huynh họp khẩn. Một trăm hai mươi phụ huynh có mặt, một trăm mười bảy người giơ tay đồng ý. Hiệu trưởng Tần ký hợp đồng bốn mươi lò, ứng trước ba nghìn sáu trăm tệ. Hạn giao hàng: ngày 9 tháng 3.
Tuế Ninh cầm tờ hợp đồng, tay run lên.
Ba nghìn sáu trăm tệ tiền ứng. Lãi bốn mươi lò, sau khi trừ chi phí, khoảng một nghìn sáu trăm. Cộng với mười sáu đơn hàng lẻ còn lại. Nếu tất cả suôn sẻ, đến ngày 9 tháng 3, cô sẽ có đủ tám nghìn.
Chỉ cần tất cả suôn sẻ.
* * *
Mười tám ngày tiếp theo, xưởng Khương Ký chạy hết công suất.
Cha cô gọi thêm hai người bạn cũ hạ cương ở phân xưởng hai: anh Vạn Đại Hải, thợ hàn bậc năm, ba mươi tám tuổi, to như con gấu, nói giọng Sơn Đông lơ lớ; và chú Phùng Đức Thắng, năm mươi mốt tuổi, nguyên tài xế đội xe nhà máy, giờ chạy một chiếc xe tải Giải Phóng cũ chở thuê. Anh Vạn hàn, chú Phùng chở vật liệu và giao hàng. Tiền công trả theo ngày, Tuế Ninh ghi sổ rõ ràng, cuối tuần thanh toán.
Gian kho hai mươi mét vuông ở cuối ngõ Du Thụ lúc nào cũng sáng đèn, ánh hồ quang xanh nhấp nháy đến tận nửa đêm, tiếng búa gõ chan chát vang khắp ngõ. Hàng xóm ban đầu kêu ca, rồi thấy là nhà Hữu Điền làm lò cho trường học, lại im, có người còn mang sang bình trà nóng.
Tuế Ninh đi học buổi sáng, buổi chiều về xưởng làm sổ, mua vật liệu, gọi điện cho khách. Buổi tối cô ngồi ở bàn của Nghiêm Tri Hành, vừa làm bài tập vừa nhìn anh sửa máy nhắn tin. Có những đêm cô ngủ gục trên bàn, tỉnh dậy thấy trên vai mình có chiếc áo khoác quân đội cũ.
Một đêm cuối tháng Hai, khi cha cô và anh Vạn đã về, chỉ còn hai người trong xưởng, Nghiêm Tri Hành bất ngờ đứng dậy, đi đến chiếc máy hàn biến áp màu xám.
Anh lấy tua vít, tháo bốn con vít ở nắp hông máy. Bên trong, giữa cuộn dây đồng to tướng và lõi thép silic, có một khoảng trống nhỏ. Anh thò tay vào, lấy ra một cuốn sổ bọc trong túi ni lông, buộc bằng dây chun.
"Cô hỏi tôi có giữ sổ của cha tôi không," anh nói, đặt cuốn sổ lên bàn, trước mặt cô. "Đây."
Đó là một cuốn sổ công tác bìa nhựa đỏ, loại nhà máy phát cho cán bộ, đã sờn góc. Trang đầu ghi bằng bút máy, nét chữ nhỏ và ngay ngắn đến kinh ngạc: Nghiêm Thủ Chính – Sổ theo dõi kho số 4 – Từ tháng 1 năm 1994.
Tuế Ninh lật từng trang. Mỗi trang kẻ cột, ghi ngày, tên hàng, số hiệu, số lượng, người giao, người nhận, chữ ký. Ghi chú nhỏ bằng mực đỏ ở lề: "Phiếu xuất không có chữ ký phân xưởng nhận." "Số lượng thực tế thiếu 4 so với sổ chính." "Đã báo cáo phòng tài sản ngày 3/5/1995 – chưa có trả lời."
Trang tháng 6 năm 1996: Nhập kho: 05 máy tiện C6140, số hiệu HK-K4-0371 đến HK-K4-0375. 02 máy phay đứng X5032. 01 máy khoan cần Z3050. Nguồn vốn: Dự án đổi mới thiết bị cấp tỉnh.
Tuế Ninh ngẩng lên. Nghiêm Tri Hành gật đầu.
"Chính là những cái máy ở bãi Kim Long."
Cô lật tiếp. Tháng 7, tháng 8. Rồi đến tháng 9 năm 1996.
Không có tháng 9.
Ở chỗ ấy chỉ còn lại mấy mép giấy lởm chởm sát gáy sổ. Ba, không, bốn tờ đã bị xé ra.
"Khi phòng bảo vệ trả máy hàn," Nghiêm Tri Hành nói, giọng bình tĩnh đến đáng sợ, "tôi kiểm tra ngay. Bốn con vít bị vặn ngược chiều so với cách tôi vặn. Cuốn sổ vẫn còn, nhưng bốn trang tháng 9 năm 1996 đã mất."
"Ai…"
"Không biết. Mười ngày máy hàn nằm ở phòng bảo vệ. Ai cũng có thể mở." Anh nhìn cô. "Nhưng người mở biết phải tìm cái gì. Và họ không lấy cả cuốn sổ. Họ chỉ lấy những trang họ cần, rồi trả lại máy kèm một tờ giấy xác nhận, như thể không có chuyện gì."
Tuế Ninh nhớ đến tờ giấy đánh máy cậu Sơn cho người mang đến. Nhớ đến nụ cười có lúm đồng tiền. Hồ sơ là do phòng bảo vệ lập.
Cô lắc đầu, xua đi cái ý nghĩ vừa lóe lên. Không thể nào.
"Anh Nghiêm." Cô gấp cuốn sổ lại, đặt tay lên trên. "Em muốn xin anh một việc."
"Việc gì?"
"Đêm ngày 11 tháng 3. Dù có ai gọi anh đi đâu, dù có ai hẹn anh ở đâu, dù có chuyện gì xảy ra, anh đừng đến gần kho số 4."
Nghiêm Tri Hành nhìn cô. Ánh đèn hai trăm oát trên trần chiếu xuống, đổ bóng hàng mi dài của anh lên gò má.
"Tại sao là ngày 11 tháng 3?"
"Em… em mơ thấy."
"Cô Khương." Anh nói khẽ. "Cô biết bãi Kim Long có máy của kho số 4 trước cả khi tôi thấy chúng. Cô biết cách làm lò áo nước. Cô biết quy định quản lý nhà ở năm 1987. Cô biết tôi có máy hàn trong kho cầu thang. Cô biết những chuyện mà một nữ sinh lớp mười một không nên biết. Bây giờ cô lại biết trước một ngày cụ thể."
Tuế Ninh không trả lời.
"Cô là ai?" anh hỏi.
Một câu hỏi đơn giản. Kiếp trước, chưa bao giờ có ai hỏi cô câu ấy. Ở cảng Đại Liên, cô là "con bé bốc vác". Ở công ty logistics, cô là "kế toán Khương", rồi "chị Khương", rồi "giám đốc tài chính Khương". Trên bia mộ, có lẽ người ta sẽ khắc "Khương Tuế Ninh, 1980 – 2026". Nhưng chưa ai từng nhìn thẳng vào mắt cô và hỏi: cô là ai?
"Em là người không muốn thấy anh bị bắt," cô nói. "Thế thôi. Anh tin em, được không?"
Nghiêm Tri Hành im lặng rất lâu. Ngoài cửa, gió thổi qua ngõ Du Thụ, mang theo tiếng hát say khướt của ai đó từ quán rượu Lão Tống.
"Được," cuối cùng anh nói. "Tôi tin cô."
* * *
Ngày 3 tháng 3, khi xưởng Khương Ký đã giao xong mười tám chiếc lò đầu tiên cho trường số 9, hiệu trưởng Tần gọi điện đến số máy công cộng ở đầu ngõ Du Thụ.
Tuế Ninh chạy ra nghe. Giọng bà Tần qua đường dây điện thoại rè rè, mệt mỏi:
"Cháu Khương, cô xin lỗi. Sáng nay văn phòng phó giám đốc Đàm gọi cô lên. Họ nói trường là đơn vị trực thuộc nhà máy, mua sắm tài sản trên năm nghìn tệ phải thông qua phòng vật tư, phải có ba báo giá, phải đấu thầu. Họ nói việc cô ký hợp đồng với một hộ cá thể là sai quy trình, có dấu hiệu… có dấu hiệu tiêu cực." Bà ngừng lại, giọng nghẹn đi. "Cô làm hiệu trưởng hai mươi năm, chưa bao giờ bị nói như thế."
"Cô ơi…"
"Họ chỉ cho phép trường giữ lại những lò đã lắp, coi như mua sắm nhỏ lẻ dưới năm nghìn. Hai mươi hai chiếc còn lại, hủy. Tiền ứng trước, trường phải đòi lại phần chưa giao hàng." Bà Tần thở dài. "Cô xin lỗi, cháu ạ. Cô đã cố."
Tuế Ninh đặt ống nghe xuống. Bàn tay cô lạnh ngắt.
Mười tám chiếc đã giao, giá một trăm sáu mươi, tổng hai nghìn tám trăm tám mươi tệ. Đã ứng ba nghìn sáu. Phải trả lại bảy trăm hai mươi tệ. Hai mươi hai chiếc còn lại, vật liệu đã mua gần hết, chín chiếc đã hàn xong thân lò.
Cô quay về xưởng, ngồi xuống bên bàn, mở sổ, tính đi tính lại.
Đến tối ngày 8 tháng 3, sau khi trả lại tiền cho trường, thanh toán tiền công, trừ vật liệu tồn kho, cộng hết tiền các đơn lẻ đã giao, cô đếm được năm nghìn hai trăm mười ba tệ.
Còn thiếu hai nghìn bảy trăm tám mươi bảy tệ.
Còn bốn ngày.
Cô đi về nhà trong gió đêm, đầu óc quay cuồng với những con số. Bán chín chiếc lò dở dang cho ai? Đi vay ai? Cầm cố cái gì? Hai chiếc nhẫn vàng của bà ngoại được bao nhiêu? Chiếc máy khâu Con Ong được bao nhiêu?
Cửa phòng 304 khép hờ. Đèn sáng. Mẹ cô đang ngồi bên máy khâu, Tuế An đang làm bài tập. Cha cô chưa về.
"Cha đâu mẹ?"
"Ở xưởng chứ đâu," mẹ cô nói, không ngẩng lên. "Ông ấy bảo tối nay làm muộn."
Tuế Ninh vừa từ xưởng về. Xưởng đã khóa cửa từ tám giờ.
Cô đi đến góc nhà, nơi cha cô vẫn để hộp dụng cụ cá nhân bằng tôn sơn xanh mỗi khi về. Chiếc hộp nằm đó, nắp đóng. Cô mở ra.
Bên trên khay dụng cụ, cái mỏ lết, búa nguội, thước cặp, bộ dũa, tất cả vẫn ở nguyên chỗ cũ.
Nhưng bên dưới khay, ở ngăn đáy trước giờ chỉ đựng giẻ lau và hộp dầu máy, có một chiếc mũ nhựa cứng màu vàng đất đã trầy xước, trên trán gắn một chiếc đèn pin đeo đầu, dây cáp cuộn tròn nối với một cục ắc quy nhỏ bọc vải bạt.
Mũ của thợ mỏ.
Bên trong mũ, trên lớp lót xốp, có ai đó viết bằng sơn trắng một con số: Nhánh 3 – số 27.