Tám giờ sáng ngày 31 tháng 1, mùng Bốn Tết, phòng bảo vệ nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ vẫn còn dán câu đối đỏ hai bên cửa. Chữ vàng viết bằng bút lông: Bình an đón xuân về – Trật tự giữ nhà máy.
Bên trong là một căn phòng dài, tường quét vôi xanh nửa dưới, trắng nửa trên, kê một dãy bàn gỗ sơn nâu, mấy cái tủ sắt đựng hồ sơ và một chiếc lò sưởi điện ba thanh đỏ rực – thứ xa xỉ mà khu tập thể bây giờ chẳng nhà nào dám bật. Trên tường treo tấm bảng phân công trực ca viết phấn trắng, bên cạnh là một chùm chìa khóa lớn móc trên bảng gỗ, mỗi chiếc đeo một thẻ nhựa ghi số.
Cha cô, Nghiêm Tri Hành và Tuế Ninh ngồi trên băng ghế dài sát tường. Đàm Bưu ngồi vắt chân trên bàn, xỉa răng bằng que diêm.
"Phạt một nghìn hai trăm tệ," gã nói, như đọc thực đơn. "Chiếm dụng kho bãi tài sản nhà máy ba tháng, tính theo giá thuê mặt bằng thương mại. Sử dụng điện của nhà máy cho mục đích kinh doanh. Không có giấy phép. Nộp phạt xong thì nhận lại đồ. Máy hàn thì giữ lại, chờ xác minh nguồn gốc."
"Một nghìn hai trăm?" Cha cô đứng bật dậy. "Cậu Đàm, chúng tôi mới dùng cái kho ấy chưa được mười ngày!"
"Thế à? Ai làm chứng?" Đàm Bưu nhún vai. "Tôi thì thấy cái kho ấy bị chiếm từ tháng Mười năm ngoái rồi. Thằng con nhà tù kia dùng nó làm xưởng hàn suốt."
Nghiêm Tri Hành không nói gì. Hai bàn tay anh đặt trên đầu gối, đốt ngón tay trắng bệch. Bên má trái anh có một vết trầy dài do ngã xuống tuyết đêm qua, máu đã khô thành vệt nâu.
Tuế Ninh mở chiếc túi vải đeo chéo, lấy ra cuốn sổ bìa xanh lá và một xấp giấy nhỏ.
"Anh Đàm," cô nói, giọng nhẹ nhàng, lễ phép như học sinh trả lời thầy giáo, "em có mấy điểm muốn hỏi lại cho rõ."
Đàm Bưu liếc cô, nhếch mép. "Con bé nhà ai đây?"
"Thứ nhất." Cô đặt lên bàn một tờ giấy biên lai màu hồng. "Đây là hóa đơn tiền điện của phòng 108 dãy nhà số 7 tháng Mười hai và tháng Một. Kho dưới cầu thang không có đồng hồ điện riêng. Dây điện của máy hàn được kéo từ ổ cắm trong phòng 108 ra, đi qua đồng hồ điện của phòng 108. Anh Nghiêm đã nộp đầy đủ tiền điện tháng Một là ba mươi tám tệ bốn hào, cao hơn tháng Mười hai mười chín tệ. Tức là điện dùng cho máy hàn là điện của anh Nghiêm, đã trả tiền cho nhà máy theo giá sinh hoạt. Nếu muốn tính lại theo giá điện sản xuất, chênh lệch là khoảng tám tệ."
Đàm Bưu ngừng xỉa răng.
"Thứ hai." Cô lật sổ. "Kho dưới cầu thang dãy số 7, theo Quy định quản lý nhà ở tập thể năm 1987 của nhà máy – cuốn sổ tay này phát cho mọi hộ, nhà em vẫn còn giữ – là 'không gian phụ trợ dùng chung của các hộ cư trú trong dãy nhà', không phải 'kho bãi sản xuất'. Hộ nào cũng có quyền để đồ trong đó. Nhà bác Hách để xe đạp, nhà bà Quách để cải thảo. Nếu anh muốn tính là chiếm dụng, thì cả bốn mươi tám hộ dãy số 7 đều phải nộp phạt."
"Mày…"
"Thứ ba." Cô vẫn nói đều đều. "Về việc không có giấy phép, em thừa nhận là đúng. Nhà em sẽ đi đăng ký ngay sau Tết. Nhưng thẩm quyền xử phạt kinh doanh không phép thuộc về Cục Quản lý Công thương khu, không phải đội kiểm tra trật tự của nhà máy. Nếu anh muốn, em sẽ lên Cục Công thương khu Thiết Tây tự khai báo và nộp phạt theo quy định ở đó, có biên lai đỏ đóng dấu."
Căn phòng im lặng. Hai người áo đen đứng sau lưng Đàm Bưu nhìn nhau.
Mặt Đàm Bưu đỏ dần lên. Gã hạ chân khỏi bàn, đứng dậy, cao hơn Tuế Ninh gần một cái đầu, cúi xuống sát mặt cô.
"Con ranh, mày nghĩ mày là luật sư à?"
"Em chỉ là học sinh lớp mười một." Tuế Ninh ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt gã. "Nhưng em biết đọc."
Đúng lúc ấy, cửa phòng mở ra.
"Có chuyện gì mà ồn ào thế?"
Một người đàn ông chừng ngoài ba mươi lăm tuổi bước vào, mặc áo khoác dạ màu than chì, cổ quàng khăn caro, tay xách cặp da. Gương mặt anh ta dài và hiền, mắt một mí, cằm lún phún râu, khi cười thì hiện một lúm đồng tiền rất sâu bên má phải. Anh ta đưa mắt nhìn quanh phòng, rồi dừng lại ở Tuế Ninh, nhíu mày.
"Ninh Ninh? Anh Điền? Sao lại ở đây?"
"Cậu Sơn!" Tuế Ninh đứng dậy.
Lưu Ngọc Sơn. Em trai út của mẹ cô. Ba mươi chín tuổi, trưởng phòng bảo vệ nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ. Người cậu mà hồi nhỏ cô thích nhất, vì cậu hay mua kẹo hồ lô và cho cô cưỡi lên vai đi xem hội đèn lồng Nguyên Tiêu.
Kiếp trước, sau khi cha cô mất, chính cậu Sơn là người đứng ra lo tang lễ, chạy vạy xin cho mẹ cô một khoản trợ cấp tuất từ quỹ công đoàn nhà máy. Mấy năm sau, khi nhà máy phá sản, cậu chuyển sang làm phó tổng giám đốc phụ trách an ninh cho một công ty bất động sản ở Thẩm Dương, năm nào cũng gửi tiền về cho mẹ cô.
"Trưởng phòng Lưu." Đàm Bưu đứng thẳng lại, giọng dịu xuống hẳn. "Chuyện nhỏ thôi ạ. Đêm qua đội em đi kiểm tra, phát hiện mấy người này dùng kho chung làm xưởng…"
Cậu Sơn nghe xong, im lặng một lúc. Rồi anh đặt cặp da lên bàn, cầm tờ hóa đơn tiền điện lên xem, lật cuốn sổ bìa xanh lá của Tuế Ninh, đọc mấy dòng.
"Tiểu Đàm," anh nói, giọng ôn tồn, "cậu làm đúng trách nhiệm. Nhưng anh Điền là anh rể tôi, là công nhân cũ của nhà máy, giờ hạ cương ra tự kiếm sống, nhà nước cũng đang khuyến khích tái tuyển dụng. Mình đừng làm khó người nhà."
"Nhưng mà Phó giám đốc Đàm…"
"Chú cậu bên ấy, tôi sẽ báo cáo." Cậu Sơn mỉm cười, lúm đồng tiền hiện ra. "Thế này nhé. Phạt sáu trăm, coi như tiền sử dụng không gian chung không đúng quy định, nộp vào quỹ phúc lợi khu tập thể, tôi ký biên lai. Đồ đạc trả lại hết. Máy hàn thì để lại phòng bảo vệ mấy hôm, tôi cho người kiểm tra số máy xem có phải tài sản nhà máy không, nếu không phải thì trả. Được chứ?"
Đàm Bưu nhìn cậu Sơn, rồi nhìn Tuế Ninh, cuối cùng hừ một tiếng, phẩy tay bỏ ra ngoài.
* * *
Ra đến cổng nhà máy, cha cô và Nghiêm Tri Hành đi trước, đẩy chiếc xe ba gác chở năm chiếc lò còn lành lặn. Chiếc thứ sáu bị bẹp ống khói và nứt một đường hàn ở đáy, phải mang về sửa lại.
Cậu Sơn đi chậm lại bên cạnh Tuế Ninh, tay đút túi áo khoác dạ.
"Ninh Ninh, con giỏi thật đấy," anh nói, giọng nửa khen nửa trêu. "Mấy cái quy định quản lý nhà ở ấy, cậu làm trưởng phòng bảo vệ năm năm mà chưa đọc hết."
"Con đọc lúc rảnh thôi ạ."
"Rảnh mà đi đọc quy định nhà ở?" Cậu bật cười, rồi giọng trầm xuống. "Mẹ con kể chuyện nhà rồi. Anh rể bị cắt, chị cũng bị cắt, bà cụ ở quê lại ốm. Chuyện lò sưởi, cậu nghe bà Quách khoe từ hôm hai mươi chín Tết. Làm ăn đàng hoàng thì cậu ủng hộ. Ra Giêng cậu dẫn con lên Cục Công thương, cậu có người quen ở đấy, làm giấy phép cho nhanh."
"Con cảm ơn cậu."
"Có điều…" Cậu Sơn liếc về phía trước, nơi Nghiêm Tri Hành đang cúi người đẩy xe lên dốc. "Cái cậu Nghiêm ấy, con nên giữ khoảng cách."
Tuế Ninh quay sang nhìn cậu.
"Không phải cậu khinh người." Cậu Sơn thở dài. "Nhưng nhà nó dính án. Cha nó vào tù vì trộm tài sản nhà máy, hồ sơ là do phòng bảo vệ lập, cậu biết rõ. Bây giờ phó giám đốc Đàm đang để mắt đến nó, đêm qua Tiểu Đàm đến phá kho cũng là vì thằng bé ấy chứ chẳng phải vì nhà con. Con dính vào, cả nhà con khó làm ăn."
"Vì sao phó giám đốc Đàm lại để mắt đến anh ấy?"
Cậu Sơn khựng lại một nhịp. Rồi lại cười, xoa đầu cô như hồi cô còn bé.
"Chuyện người lớn, con đừng hỏi. Lo học hành, lo giúp cha mẹ. Thế là được rồi."
Cậu vẫy tay chào, rẽ vào con đường dẫn ra khu nhà hành chính. Tuế Ninh đứng nhìn theo bóng chiếc áo khoác dạ màu than chì cho đến khi khuất sau dãy nhà xưởng.
Cô không biết vì sao, nhưng câu "hồ sơ là do phòng bảo vệ lập" cứ lởn vởn mãi trong đầu cô.
* * *
Họ không thể quay lại kho dưới cầu thang nữa.
Tuế Ninh đi tìm chỗ mới suốt ba ngày. Cô lội tuyết qua mười mấy con ngõ quanh khu nhà máy, gõ cửa từng nhà có sân rộng, từng gian kho bỏ không. Phần lớn từ chối vì sợ ồn, sợ cháy. Có nơi đòi ba trăm tệ một tháng.
Cuối cùng, chiều mùng Tám Tết, ngày 4 tháng 2, cô tìm được một gian nhà kho gạch mái tôn ở cuối ngõ Du Thụ. Gian kho rộng hai mươi mét vuông, có cửa sắt cuốn, có đường điện ba pha cũ, sàn xi măng nứt nẻ. Chủ nhà là ông Tống – một ông già sáu mươi tuổi, lưng còng, đôi mắt ti hí luôn đỏ quạch vì rượu – người cũng là chủ quán rượu Lão Tống ngay đầu ngõ.
"Tám mươi tệ một tháng," ông Tống nói, giọng khàn khàn. "Đặt cọc một tháng. Tiền điện đồng hồ riêng tự trả. Làm ồn sau mười giờ đêm thì tự đi mà xin lỗi hàng xóm."
Tuế Ninh nhìn ra đầu ngõ, nơi cái biển hiệu gỗ "Quán rượu Lão Tống – Rượu ngon đồ nhắm nóng" treo lủng lẳng trên cửa.
Liên hệ: Lão Ngưu, quán rượu Lão Tống, ngõ Du Thụ.
Cô biết mình đang chọn một nơi ở ngay cạnh cái miệng hố.
Nhưng cũng chính vì thế, cô chọn nó. Nếu cha cô còn có ý định đến đây gặp Lão Ngưu, thì ít nhất, cô sẽ ở ngay bên cạnh.
"Cháu thuê," cô nói.
* * *
Mười hai ngày tiếp theo là những ngày Tuế Ninh vừa quen thuộc vừa xa lạ.
Quen thuộc, vì cô đã từng làm thủ tục giấy tờ hàng trăm lần trong đời – xin giấy phép vận tải, đăng ký mã số thuế, quyết toán, kiểm toán, khiếu nại. Xa lạ, vì năm 1998 chưa có internet, chưa có dịch vụ công trực tuyến, mọi thứ đều phải đi tận nơi, xếp hàng, nói chuyện với từng người ngồi sau từng ô cửa kính.
Cục Quản lý Công thương khu Thiết Tây là một tòa nhà bốn tầng ốp gạch men trắng trên đường Trung Hưng. Tầng một là sảnh tiếp nhận hồ sơ, ba ô cửa, ba cái bàn, ba người cán bộ. Hàng người xếp từ cửa sổ ra tận cửa chính.
Ngày đầu tiên, cô mang theo hộ khẩu, chứng minh thư của cha, và bị trả về vì thiếu "giấy chứng nhận đối tượng hạ cương" của trung tâm tái tuyển dụng. Ngày thứ hai, cô có giấy chứng nhận, nhưng bị trả về vì thiếu "hợp đồng thuê địa điểm có xác nhận của tổ dân phố". Ngày thứ ba, cô có hợp đồng, nhưng bị trả về vì địa điểm sản xuất có dùng lửa cần "ý kiến của phòng cháy chữa cháy khu".
Cha cô bắt đầu nản. Tối thứ ba, ông ngồi ở gian kho mới, hút liền ba điếu thuốc, rồi bảo: "Thôi, làm chui vậy. Ngõ này đầy người làm chui."
"Không được, cha." Tuế Ninh lắc đầu. "Làm chui thì Đàm Bưu lại đến. Lần sau sẽ không có cậu Sơn."
Ngày thứ tư, cậu Sơn dẫn cô đến gặp "người quen". Đó là một bà cán bộ trung niên ở phòng đăng ký hộ cá thể, họ Hà, tóc uốn xoăn, môi tô son đỏ. Bà Hà xem hồ sơ của cô, gật gù, rồi chỉ ra bốn chỗ cần sửa và hai loại giấy cần bổ sung. Nhưng lần này, bà viết hết ra một tờ giấy, kèm địa chỉ và tên người cần gặp ở mỗi nơi.
"Người hạ cương đăng ký hộ cá thể được miễn lệ phí đăng ký và phí quản lý ba năm," bà Hà nói, đẩy gọng kính. "Chính sách của thành phố. Nhiều người không biết, cứ thế nộp."
Tuế Ninh cảm ơn rối rít. Cậu Sơn đứng bên cạnh, mỉm cười, không nói gì.
Đến ngày thứ mười hai, ngày 16 tháng 2, hai mươi tháng Giêng, cô nhận được tờ giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hộ cá thể khổ A4, giấy dày màu vàng nhạt, hoa văn xanh viền quanh, quốc huy đỏ in ở trên cùng.
Tên hộ kinh doanh: Xưởng gia công lò sưởi Khương Ký.
Chủ hộ: Khương Hữu Điền.
Địa chỉ: Số 23, ngõ Du Thụ, khu Thiết Tây, thành phố Bắc Hàn.
Ngành nghề: Gia công, lắp đặt thiết bị sưởi ấm dân dụng; sửa chữa đồ điện gia dụng.
Dòng cuối là do Tuế Ninh tự thêm vào – để Nghiêm Tri Hành có thể đặt bàn sửa máy nhắn tin ngay trong xưởng một cách hợp pháp.
* * *
Trong mười hai ngày ấy, xưởng Khương Ký vẫn làm việc.
Không có máy hàn của nhà họ Nghiêm, cha cô đi mượn được một cái máy hàn cũ từ một người bạn hạ cương ở phân xưởng đúc, trả năm tệ một ngày. Máy yếu, hồ quang chập chờn, Nghiêm Tri Hành phải hàn chậm gấp đôi, mỗi đường hàn đều phải kiểm tra bằng nước xà phòng. Đến ngày 10 tháng 2, cậu Sơn cho người mang chiếc máy hàn xám trả lại, kèm một tờ giấy xác nhận đánh máy: Sau khi kiểm tra, xác định thiết bị không thuộc danh mục tài sản cố định của nhà máy.
Nghiêm Tri Hành nhận lại máy, lau đi lau lại bằng giẻ tẩm dầu, như lau một món đồ thờ.
Đến ngày 16 tháng 2, xưởng đã giao và lắp xong mười bốn chiếc lò. Mỗi chiếc thu thêm một trăm ba mươi tệ còn lại. Tuế Ninh ngồi trong gian kho, bên ngọn đèn hai trăm oát, làm sổ.
Tổng thu tính đến ngày 16 tháng 2: tiền cọc ba mươi đơn một nghìn năm trăm tệ, tiền thu nốt mười bốn chiếc một nghìn tám trăm hai mươi tệ, cộng thêm tiền bà Quách năm mươi tệ.
Tổng chi: vật liệu, thuê máy hàn, tiền thuê xưởng, tiền điện, tiền phạt sáu trăm, tiền công chia cho Nghiêm Tri Hành.
Tiền mặt còn lại, sau khi trừ hết, cộng với hai nghìn ba trăm bốn mươi tệ tiết kiệm của gia đình: bốn nghìn một trăm sáu mươi hai tệ.
Ngày 13 tháng 3, phải nộp tám nghìn.
Còn hai mươi lăm ngày. Còn thiếu ba nghìn tám trăm ba mươi tám tệ. Mười sáu đơn hàng còn lại, nếu giao hết, lãi thêm khoảng tám trăm. Vẫn thiếu hơn ba nghìn.
Tuế Ninh gấp sổ lại, gõ gõ những ngón tay lên bìa sổ – thói quen bấm bàn tính tưởng tượng từ kiếp trước.
Mùa đông Bắc Hàn sẽ kéo dài đến cuối tháng Tư. Nhưng qua tháng Giêng, người ta sẽ bắt đầu tiếc tiền hơn. Đơn hàng sẽ chậm lại. Cô cần một đơn hàng lớn. Không phải từng nhà, từng hộ, mà là một tổ chức. Một trường học. Một nhà trẻ. Một bệnh viện. Những nơi cũng bị cắt sưởi như khu tập thể, và cần nhiều lò cùng lúc.
Cô đang định viết danh sách những nơi có thể đến chào hàng thì Tuế An chạy vào xưởng, mặt đỏ bừng vì gió.
"Chị ơi! Mẹ bảo tối nay nấu canh sườn hầm củ cải, chị về sớm! Cha đâu ạ?"
Tuế Ninh ngẩng lên, nhìn quanh gian xưởng. Nghiêm Tri Hành đang ngồi ở bàn sửa máy nhắn tin trong góc. Chiếc ghế đẩu của cha cô bên bàn nguội trống trơn, cái hộp dụng cụ xanh vẫn mở nắp.
"Bác Khương bảo ra đầu ngõ mua bao thuốc," Nghiêm Tri Hành nói, không ngẩng đầu lên. "Đi được nửa tiếng rồi."
Nửa tiếng. Mua một bao thuốc ở đầu ngõ.
Tuế Ninh đứng bật dậy, khoác vội áo bông, bước ra cửa.
Trời đã tối. Ngõ Du Thụ ngoằn ngoèo, hai bên tường gạch đỏ phủ tuyết, những chiếc đèn lồng đỏ còn sót lại từ đêm Nguyên Tiêu treo trên cửa các nhà, ánh sáng hồng nhạt rải trên mặt tuyết. Ở đầu ngõ, quán rượu Lão Tống sáng đèn, cửa kính mờ hơi nước, bên trong vọng ra tiếng oẳn tù tì, tiếng cụng chén, tiếng cười hô hố của đàn ông.
Tuế Ninh bước đến sát cửa kính, đưa tay áo lau một khoảng nhỏ.
Bên trong, ở chiếc bàn trong cùng, dưới ngọn đèn sợi đốt treo thấp, cha cô đang ngồi. Đối diện ông là một người đàn ông chừng năm mươi tuổi, mặt chữ điền, má trái có một vết sẹo dài từ đuôi mắt xuống tận khóe miệng, đội mũ lông cáo. Bên cạnh gã là một người đàn ông béo hơn, mặc áo khoác lông chồn, mỗi lần cười lại lộ ra hai chiếc răng vàng chóe.
Người đàn ông mặt sẹo đẩy một tờ giấy qua mặt bàn. Người răng vàng rót đầy chén rượu cho cha cô.
Cha cô không uống. Ông nhìn tờ giấy rất lâu.
Rồi ông rút cây bút bi cài trên túi ngực áo bông ra.