Tuế Ninh túm lấy tay áo Nghiêm Tri Hành đúng lúc anh định giật tấm bạt xanh xuống.
"Đừng." Cô nói rất khẽ, không quay đầu lại. "Gã béo đang nhìn đấy."
Quả thật, người quản lý bãi đang đứng cách đó chừng hai mươi bước, ngậm điếu thuốc, mắt lim dim nhìn về phía họ. Cha cô vẫn đang gõ gõ mấy tấm thép, chưa để ý gì.
Nghiêm Tri Hành cứng người. Cô cảm nhận được cánh tay dưới lớp áo khoác quân đội của anh đang run lên, không phải vì lạnh.
"Anh để ý số hiệu," cô thì thầm. "Em đếm số máy."
Rồi cô buông tay anh ra, bước thong thả dọc theo dãy máy, vờ cúi xuống buộc lại dây giày, vờ phủi tuyết trên ống quần. Năm máy tiện C6140. Hai máy phay đứng X5032. Một máy khoan cần Z3050 còn nguyên tem kiểm định màu vàng. Phía sau nữa là một chồng thép tròn đặc phi tám mươi, đầu thanh còn sơn số lô màu đỏ.
Khi cô quay lại, Nghiêm Tri Hành đã đứng cạnh cha cô, tay đút túi, mặt lạnh như tiền. Nếu không phải vì những đốt ngón tay trắng bệch lộ ra ở mép túi áo, không ai nhận ra anh vừa trải qua chuyện gì.
"Mười hai tấm," cha cô nói với gã quản lý. "Chín tệ một tấm, được không?"
"Mười." Gã béo nhả khói. "Hàng Tết."
"Chín rưỡi. Lấy luôn mười hai."
"Thôi được, chín rưỡi." Gã cười, để lộ hàm răng ám khói. "Anh em hạ cương với nhau cả, tôi không chặt chém. Mà các anh mua ít thế làm gì, ra Giêng có người Hà Bắc đến lấy cả lô rồi, muốn mua cũng chẳng còn."
"Người Hà Bắc?" Tuế Ninh hỏi, giọng hồn nhiên như cô học sinh tò mò.
"Ừ, mấy ông chủ xưởng cơ khí tư nhân dưới Thương Châu. Máy móc của mấy nhà máy quốc doanh thanh lý ấy mà, họ mua về chạy tiếp." Gã khoát tay. "Thôi, xếp thép lên xe đi."
* * *
Đường từ bãi Kim Long về khu tập thể dài sáu cây số. Cha cô đạp chiếc xe ba gác chở thép đi trước, hai người đi bộ phía sau, đẩy phụ ở những đoạn dốc.
Nghiêm Tri Hành im lặng suốt hai cây số đầu. Rồi đến cây cầu sắt bắc qua đường ray, anh dừng lại, tựa vào lan can, nhìn xuống những thanh ray phủ tuyết chạy thẳng tắp về phía Thẩm Dương.
"Tháng 9 năm 1996," anh nói, không nhìn cô, "tối hôm ấy cha tôi trực kho. Mười một giờ đêm, phòng bảo vệ chặn ông ở cổng phụ phía tây. Trên xe đạp của ông có một hòm gỗ đựng mười bốn bộ dao phay hợp kim. Ông bảo có người gọi điện xuống kho, nói phân xưởng ba cần gấp cho ca đêm, bảo ông mang sang. Nhưng phân xưởng ba nói không ai gọi. Kho cũng không có phiếu xuất. Có một người làm chứng nói tận mắt thấy ông lén lút khiêng hòm ra từ cửa sau kho."
"Người làm chứng là ai?"
"Không biết. Tòa không công khai. Luật sư chỉ định nói đó là 'công nhân viên có tinh thần trách nhiệm'." Anh cười nhạt. "Bảy năm. Cha tôi bị giam ở trại cải tạo Bắc Sơn. Mỗi năm tôi được thăm bốn lần."
Tuế Ninh im lặng nghe.
"Cha tôi làm kho mười lăm năm. Ông ghi chép tất cả mọi thứ. Cái gì nhập, cái gì xuất, ai ký, ngày nào. Ông có thói quen chép lại một bản riêng vào sổ tay, vì sợ sổ chính bị chuột gặm." Anh quay sang nhìn cô. "Năm 1995, ông bắt đầu nói với tôi rằng sổ kho không khớp. Có những máy móc nhập về nhưng không bao giờ được lắp đặt. Có những lô thép xuất đi nhưng không phân xưởng nào nhận. Ông đã viết báo cáo gửi lên phòng tài sản."
"Phòng tài sản do phó giám đốc Đàm phụ trách."
Nghiêm Tri Hành khẽ giật mình. "Cô biết?"
"Cả nhà máy đều biết ông ta phụ trách cải tổ và tài sản." Cô đáp. "Và bãi Kim Long là của em vợ ông ta."
Gió thổi qua cây cầu sắt, rít lên như tiếng còi tàu. Tuyết lất phất rơi trên vai hai người.
"Anh có giữ cuốn sổ tay của cha anh không?" cô hỏi.
Nghiêm Tri Hành không trả lời ngay. Anh nhìn cô thật lâu, ánh mắt lại trở về vẻ dò xét quen thuộc, như đang tự hỏi cô gái mười bảy tuổi này rốt cuộc là ai, và muốn gì.
"Cô Khương," anh nói, "tại sao cô quan tâm chuyện này?"
Tuế Ninh nghĩ đến bài báo năm 2019. Nghĩ đến bà Quách tám mươi tuổi nắm tay cô, nói "ra tù xong thì đi biệt". Nghĩ đến đêm 11 tháng 3, khi kho số 4 bốc cháy và một chàng trai mười chín tuổi bị còng tay giải đi trong lúc cả dãy nhà số 7 đứng xem.
"Vì em không thích người ta bắt nạt người tử tế," cô nói. "Và vì những cái máy đó, nếu ra Giêng bị chở về Hà Bắc, thì anh sẽ không bao giờ có bằng chứng nữa."
Anh không nói gì. Nhưng khi họ đi tiếp, anh đi chậm lại, ngang hàng với cô.
* * *
Ngày 27 tháng 1, hai mươi chín tháng Chạp, cũng là ngày cuối cùng của năm Đinh Sửu, chợ Tết trên sông Mẫu Đơn Câu đông nghịt người.
Từ bao giờ không ai nhớ, cứ đến những ngày giáp Tết, mặt băng dày nửa mét của khúc sông chạy qua khu nhà máy lại biến thành một khu chợ. Người ta dựng lều bạt, trải bao tải, bày bán đủ thứ: câu đối đỏ, tranh Tết, đèn lồng giấy, pháo, hạt dưa, kẹo hồ lô quả sơn tra đỏ au bọc đường bóng loáng, thịt đông nguyên con lợn treo trên giá gỗ, cá chép đông cứng như khúc củi, cải thảo, củ cải, miến khoai lang. Tiếng rao, tiếng mặc cả, tiếng trẻ con khóc, tiếng loa phóng thanh phát bài "Chúc mừng phát tài" lặp đi lặp lại. Hơi thở của hàng nghìn người bốc lên thành một làn sương mỏng lơ lửng trên mặt sông.
Tuế Ninh xin được một chỗ nhỏ ở đầu chợ, gần lối lên bờ, với giá hai tệ tiền "phí vệ sinh" nộp cho một ông già đeo băng đỏ trên tay áo.
Cô không bày bán gì nhiều. Chỉ có một chiếc lò áo nước được đặt trên xe ba gác, nối với một chiếc lò sưởi gang tám múi cha cô xin được từ đống phế liệu của khu nhà tắm cũ. Than tổ ong cháy đỏ trong buồng đốt. Những múi gang nóng rực, hơi ấm tỏa ra thành một vùng tròn chừng hai mét.
Bên cạnh, Nghiêm Tri Hành kê một chiếc bàn gấp nhỏ, bày mấy chiếc máy nhắn tin đã sửa xong, hộp dụng cụ, mỏ hàn chạy pin, và một tấm bìa các-tông viết bằng bút lông: Sửa máy nhắn tin – radio – lấy ngay.
Ban đầu chẳng ai để ý. Rồi một bà cụ đi chợ mỏi chân, dừng lại hơ tay. Rồi một ông bán cá đông lạnh ở lều bên cạnh, mặt đỏ gay vì rét, lân la lại gần. Rồi một bà mẹ bế đứa con nhỏ đang khóc vì lạnh. Mười phút sau, quanh chiếc xe ba gác đã có mười mấy người đứng hơ tay, xuýt xoa.
"Cái gì đây? Lò gì mà nóng thế?"
"Lò sưởi áo nước ạ." Tuế Ninh mỉm cười. "Bác nhìn này, than cháy trong này, nước nóng lên chạy vào đây, nối vào ống sưởi ở nhà, cả phòng ấm. Đốt một ngày bốn viên than tổ ong, nhà hai mươi mét vuông lên được mười lăm độ."
"Bao nhiêu tiền?"
"Một trăm tám mươi tệ, lắp tận nhà, bảo hành một năm. Đặt cọc năm mươi."
"Đắt thế!"
"Lò sưởi điện dầu ở bách hóa số 1 bán ba trăm sáu mươi tệ, bác ạ, mỗi tháng tiền điện thêm sáu chục." Cô đáp nhẹ nhàng. "Cái này một mùa đông tốn thêm chừng năm chục tệ than. Mà nhà nào ở khu nhà máy cũng có sẵn ống sưởi rồi, không phải đục tường gì cả."
Một người đàn ông trung niên đeo kính, áo khoác dạ, chen lên phía trước. "Có cam đoan an toàn không? Ngộ độc khí than thì sao?"
"Ống khói ra ngoài cửa sổ, có chụp chống gió ngược. Lò không đặt trong phòng ngủ, đặt ngoài hành lang hoặc phòng khách. Cháu tặng kèm mỗi nhà một chiếc chuông gió, ống khói tắc là chuông kêu." Cô dừng lại, nhìn thẳng vào người đàn ông. "Nhưng nói thật với chú, lò nào cũng có nguy cơ. Lò than tổ ong nấu ăn ở nhà chú cũng vậy. Cháu chỉ đảm bảo được là cha cháu làm cẩn thận hơn bất kỳ ai."
"Cha cháu là ai?"
"Khương Hữu Điền, thợ nguội bậc bảy phân xưởng hai."
"À!" Một bà cụ trong đám đông kêu lên. "Thằng Điền nhà 304 dãy 7 à! Bà Quách khoe với tôi mãi! Bà ấy bảo nhà bả ấm như mùa xuân!"
Đến trưa, cuốn sổ bìa xanh lá có thêm mười chín đơn hàng.
Nghiêm Tri Hành bên cạnh cũng không rảnh tay. Năm 1998, máy nhắn tin là món đồ thời thượng nhất của đàn ông thành phố. Người ta đeo nó ở thắt lưng như đeo huy chương, và người ta sợ nhất là nó hỏng vào dịp Tết, khi mọi lời chúc, mọi cuộc hẹn đều đi qua những dòng số nhấp nháy trên màn hình bé xíu. Anh sửa liền tay: thay pin, hàn lại tiếp điểm, làm sạch bảng mạch bị hơi ẩm. Mỗi chiếc năm tệ, mười tệ, có chiếc phải thay linh kiện thì hai mươi.
Tuế Ninh để ý thấy anh không nói nhiều với khách, nhưng tay làm rất nhanh, và lúc trả máy bao giờ cũng tự tay bật lên thử, đợi màn hình hiện số mới đưa cho người ta. Có một cậu thanh niên trẻ cứ đứng xem anh làm, đến lúc nhận máy thì hỏi: "Anh ơi, anh có nhận học trò không?" Nghiêm Tri Hành thoáng sững người, rồi lắc đầu. Nhưng Tuế Ninh thấy tai anh hơi đỏ lên.
Bốn giờ chiều, mặt trời lặn sau những ống khói nhà máy, nhuộm mặt băng thành màu cam nhạt. Chợ bắt đầu vãn. Tuế Ninh ngồi trên thành xe ba gác, đếm tiền. Chín trăm năm mươi tệ tiền cọc. Nghiêm Tri Hành đặt bên cạnh một xấp tiền lẻ nhàu nát: chín mươi sáu tệ.
"Của anh," cô nói, đẩy xấp tiền về phía anh.
"Tiền điện mỏ hàn là pin nhà cô."
"Pin hết có ba tệ." Cô rút ra ba tệ, nhét chỗ còn lại vào túi áo khoác anh. "Còn lại của anh. Em ghi sổ rồi."
Anh nhìn cô, rồi nhìn cuốn sổ bìa xanh lá trên đùi cô, nơi dòng chữ 27/1 – Nghiêm: sửa máy nhắn tin, 96 tệ, trừ pin 3 tệ, giao 93 tệ được viết ngay ngắn bằng bút bi.
"Cô ghi sổ tất cả mọi thứ à?"
"Tất cả." Cô gấp sổ lại. "Sổ sách không nói dối. Người mới nói dối."
Câu ấy, cô nghe một vị kế toán già nói vào năm đầu tiên đi làm, năm 2001. Nhưng khi nói ra, cô thấy Nghiêm Tri Hành khẽ cúi đầu, và cô chợt nhớ ra, cha anh cũng là một người ghi sổ.
* * *
Đêm giao thừa, mẹ cô gói sủi cảo nhân cải thảo thịt lợn.
Bà gói tám mươi chiếc, nặn thành hình thỏi vàng, xếp đầy hai cái mẹt tre phủ khăn. Trong một chiếc có giấu một đồng xu năm hào bọc giấy bóng, ai ăn được sẽ may mắn cả năm.
"Ninh Ninh," mẹ cô gọi khi trời vừa sập tối, "xuống gọi cậu Nghiêm lên ăn Tết."
Tuế Ninh sững người. "Mẹ…"
"Cậu ấy làm cho nhà mình bao nhiêu ngày nay rồi. Một mình dưới đó, Tết nhất lạnh lẽo, ai mà nỡ." Mẹ cô lau tay vào tạp dề. "Cha con cũng bảo thế."
Cha cô ngồi bên chiếc tivi, đang dùng kìm uốn lại cái râu ăng-ten cho bắt sóng tốt hơn, chỉ "ừ" một tiếng, không quay lại.
Tuế Ninh chạy xuống tầng một. Cửa phòng 108 đóng kín, qua khe cửa có ánh đèn vàng hắt ra. Cô gõ cửa.
Nghiêm Tri Hành mở cửa, tay cầm một bát mì gói đang ăn dở. Trên bàn, giữa đống linh kiện, có một chiếc radio đang phát chương trình ca nhạc Tết của đài tỉnh.
"Mẹ em mời anh lên ăn sủi cảo," cô nói.
Anh nhìn bát mì trong tay mình, rồi nhìn cô. "Không cần đâu. Tôi…"
"Mẹ em gói tám mươi cái. Nhà em có bốn người. Anh muốn để mẹ em phải ăn sủi cảo thừa đến mùng năm à?"
Anh đứng im ở ngưỡng cửa thêm mấy giây. Rồi anh đặt bát mì xuống bàn, với lấy chiếc áo khoác.
Bữa tối giao thừa ở phòng 304 năm ấy, sau này Tuế Ninh nhớ mãi. Không phải vì nó đặc biệt. Mà vì nó bình thường đến mức quý giá. Chiếc lò áo nước cháy đều trong góc nhà, nhiệt kế chỉ mười sáu độ. Chiếc tivi đen trắng Phi Dược phát chương trình Xuân vãn của Đài truyền hình Trung ương, hình nhiễu như có tuyết rơi trong màn ảnh. Mẹ cô liên tục gắp sủi cảo vào bát Nghiêm Tri Hành, đến mức anh phải đưa tay che bát. Cha cô rót cho anh một chén rượu trắng, anh uống một hơi, mặt đỏ bừng, ho sặc sụa, khiến Tuế An cười lăn ra sàn.
Đồng xu năm hào rơi vào bát của Nghiêm Tri Hành.
Anh cắn phải nó, sững người, nhả ra lòng bàn tay, nhìn chằm chằm như không tin.
"Ôi chao!" Mẹ cô vỗ tay. "Năm nay cậu Nghiêm gặp may rồi!"
Anh không nói gì. Chỉ nắm chặt đồng xu trong tay, cúi đầu xuống. Tuế Ninh ngồi bên cạnh, nhìn thấy vai anh khẽ run lên, giống hệt như vai cha cô hôm ngồi bên bờ sông.
* * *
Gần nửa đêm, cả khu tập thể đổ ra ngoài đốt pháo.
Tuế Ninh trèo lên sân thượng dãy nhà số 7 qua lối cầu thang sắt ở cuối hành lang tầng bốn. Gió thổi buốt da mặt. Phía dưới, những tràng pháo đỏ nổ lách tách, khói pháo bay lên hòa với tuyết thành một màn sương hồng nhạt. Xa xa, những chùm pháo hoa bắn lên từ phía quảng trường nhà máy, nở bung trên nền trời đen thẫm.
Nghiêm Tri Hành đã đứng ở đó từ trước, tựa lưng vào bể nước, hai tay đút túi áo.
"Anh trốn lên đây à?" cô hỏi.
"Ồn quá." Anh nói. Rồi sau một lúc: "Cảm ơn cô."
"Cảm ơn mẹ em ấy."
"Tôi biết là cô bảo mẹ cô mời tôi."
Tuế Ninh không phủ nhận. Cô đến đứng cạnh anh, tựa lưng vào bể nước lạnh buốt.
"Hai năm nay," anh nói, giọng rất thấp, gần như lẫn vào tiếng pháo, "đêm giao thừa tôi ăn mì gói. Năm đầu tiên, tôi còn đứng dưới sân nhìn lên những ô cửa sổ sáng đèn. Năm thứ hai thì thôi, không nhìn nữa."
Tuế Ninh không nói gì. Có những lúc, im lặng là cách tôn trọng tốt nhất.
Rồi đồng hồ trên tháp nước nhà máy điểm mười hai tiếng. Cả thành phố như nổ tung. Pháo hoa bắn lên từ khắp nơi, đỏ, vàng, xanh, tím, phản chiếu trên những mái nhà phủ tuyết, trên mặt băng sông Mẫu Đơn Câu, trên gương mặt của hai người đứng trên sân thượng.
Năm Mậu Dần, 1998.
Năm cha cô sẽ chết. Năm anh sẽ vào tù. Năm cuộc đời cô rẽ sang một ngã mà cô mất hai mươi tám năm để đi hết.
Nhưng lần này sẽ khác.
Tuế Ninh xoa hai bàn tay vào nhau, hà hơi vào. Găng tay len của cô đã thủng một lỗ ở ngón trỏ. Nghiêm Tri Hành liếc nhìn, rồi không nói không rằng, rút tay phải ra khỏi túi áo, nắm lấy bàn tay lạnh cóng của cô, nhét cả hai vào túi áo khoác quân đội của anh.
Trong túi áo ấm áp. Có một đồng xu năm hào nằm ở dưới đáy, cấn vào lòng bàn tay cô.
Hai người đứng như thế, không nói gì, cho đến khi những chùm pháo hoa cuối cùng tắt lịm trên bầu trời.
* * *
Mùng Một, mùng Hai Tết, cả khu tập thể đi chúc Tết nhau. Cha cô và Nghiêm Tri Hành thì ở lì dưới kho cầu thang, làm lò.
"Tết nhất mà làm việc, xui cả năm," bà Quách càu nhàu, nhưng lại mang xuống cho họ một bát sủi cảo nhân thịt cừu và một đĩa thịt đông.
Đến tối mùng Ba, ngày 30 tháng 1, sáu chiếc lò thành phẩm đã xếp ngay ngắn trong kho, sơn chống gỉ màu xanh lá đã khô, ống khói, van, chuông gió đóng gói kèm theo. Sáng mùng Bốn, họ sẽ bắt đầu đi lắp cho sáu hộ đầu tiên trong danh sách.
Tuế Ninh ghi vào sổ: Thành phẩm: 6 chiếc. Đơn đã nhận: 30 (gồm 11 đơn cũ, 19 đơn chợ Tết). Tiền cọc đã thu: 1.500 tệ. Thép còn: đủ cho 8 chiếc.
Đêm ấy, cô ngủ rất ngon.
Cho đến hai giờ sáng.
Tiếng đập cửa ầm ầm dưới tầng một vang lên như sấm. Tiếng đàn ông quát tháo. Tiếng kim loại kéo lê trên nền bê tông. Đèn các phòng trong dãy nhà số 7 lần lượt bật sáng.
Tuế Ninh lao ra hành lang, nhìn xuống sân.
Dưới ánh đèn đường vàng vọt, một chiếc xe tải nhỏ màu xanh lá có in chữ trắng Đội Kiểm tra Trật tự – Nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ đang đỗ chắn ngang cửa kho dưới cầu thang. Năm, sáu người đàn ông mặc áo bông đen, đeo băng đỏ, đang khiêng từng chiếc lò áo nước xanh lá ném lên thùng xe. Chiếc lò thứ tư rơi xuống, va vào thành xe, ống khói bẹp dúm.
Cửa kho bị phá. Cái khóa đồng treo lủng lẳng trên bản lề gãy.
Đứng giữa sân, khoác áo da đen bóng loáng, tay cầm một chiếc đèn pin, là một gã thanh niên chừng hai mươi lăm, hai mươi sáu tuổi, tóc chải ngược bóng mỡ. Gã giơ đèn pin rọi thẳng vào mặt Nghiêm Tri Hành – người vừa lao ra khỏi phòng 108, chân đi đất, áo chưa cài cúc.
"Nghiêm Tri Hành phải không?" Gã cười. "Tự tiện chiếm dụng kho bãi thuộc tài sản nhà máy, sử dụng điện của nhà máy để kinh doanh trái phép. Đồ đạc tạm giữ. Mai lên phòng bảo vệ làm biên bản."
Hai người áo đen khác đang khiêng cái máy hàn biến áp màu xám từ trong kho ra.
"Cái đó là của cha tôi!" Nghiêm Tri Hành lao tới.
Gã áo da đen giơ chân ngáng. Nghiêm Tri Hành ngã sấp xuống tuyết.
"Của cha mày à?" Gã ngồi xổm xuống, đèn pin rọi sát mặt anh. "Cha mày là thằng ăn trộm tài sản nhà nước. Ai biết cái máy này nó trộm từ đâu ra?"
Trên tầng ba, Tuế Ninh bám chặt lấy lan can lạnh buốt. Cô đã nhận ra gã.
Đàm Bưu. Cháu ruột phó giám đốc Đàm Chấn Bang. Đội trưởng đội kiểm tra trật tự.
Kiếp trước, chính gã là người đầu tiên đứng ra khai trước công an rằng mình đã nhìn thấy Nghiêm Tri Hành lảng vảng ở kho số 4 trong đêm cháy.