Sáng ngày 16 tháng 1, cha cô đón chuyến xe khách sớm nhất về Liễu Thụ Đồn.
Ba ngày sau, ông đưa bà nội lên thành phố. Bà cụ bảy mươi mốt tuổi, gầy rộc như que củi, da vàng như nghệ, ngồi trên chiếc ghế băng hành lang Bệnh viện Nhân dân số 1 mà vẫn khăng khăng: "Mổ xẻ gì, tốn tiền. Bà uống thuốc nam là khỏi." Bác sĩ Chu khoa ngoại gan mật – một người đàn ông trung niên đeo kính dày cộp, nói giọng Sơn Đông – xem phim chụp xong thì lắc đầu, nói với cha cô rằng sỏi to cỡ đầu ngón tay cái, đã gây viêm, bây giờ mổ ngay thì rủi ro cao. Phải truyền kháng sinh, giảm viêm, hạ vàng da trước, rồi mới mổ phiên.
"Sáu đến tám tuần," ông ta nói, lật cuốn sổ lịch dày cộp. "Tôi xếp cho bà ngày 14 tháng 3. Gia đình nộp đủ tạm ứng trước ngày 13. Tám nghìn, không thiếu được đồng nào. Nếu trước đó bà đau dữ dội, sốt cao, rét run, thì đưa vào cấp cứu ngay."
Ngày 14 tháng 3.
Tuế Ninh đứng sau lưng cha, nghe con số ấy mà sống lưng lạnh toát.
Kiếp trước, có lẽ cũng là ngày ấy. Và có lẽ cha cô đã tính rằng chỉ cần làm ở Hắc Thạch Câu đến ngày 12, gom đủ tiền, là kịp về nộp viện.
Ông đã không kịp.
* * *
Bà nội được cho về quê uống thuốc, hẹn tháng Ba lên lại. Chú út dắt bà ra bến xe, bà cụ nắm tay Tuế Ninh, nhét vào tay cô một túi vải nhỏ đựng hạt dưa rang, dặn đi dặn lại: "Học cho giỏi, đừng để cha con lo." Cô gật đầu, cổ họng nghẹn cứng.
Ngày 20 tháng 1, nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ ngừng cấp hơi sưởi cho toàn bộ khu tập thể.
Thông báo dán ở chân cầu thang mỗi dãy nhà, chữ đánh máy ngắn gọn: Do khó khăn trong sản xuất kinh doanh, để đảm bảo nguồn than cho các phân xưởng trọng điểm, kể từ ngày 20 tháng 1 năm 1998, lò hơi số 2 tạm ngừng hoạt động. Đề nghị các hộ gia đình chủ động phương án sưởi ấm. Ban Giám đốc.
"Chủ động phương án sưởi ấm," bà Quách đọc to lên, rồi nhổ toẹt một bãi nước bọt xuống đất. "Phương án cái con khỉ! Âm hai mươi mấy độ, bảo bà già này chủ động cái gì? Chủ động đắp thêm chăn à?"
Đêm đầu tiên, nhiệt độ trong phòng 304 xuống còn bốn độ. Đêm thứ hai, ba độ. Nước trong chậu rửa mặt để ở góc nhà đóng một lớp băng mỏng. Những chiếc lò sưởi gang mười hai múi gắn dưới cửa sổ – thứ từ trước đến nay lúc nào cũng nóng hầm hập đến mức có thể hong khô găng tay – giờ lạnh ngắt như những bia mộ.
Đêm thứ ba, Tuế An bắt đầu ho.
Tiếng ho khan, dồn dập, kéo dài, khiến mẹ cô phải bế thằng bé ngồi dậy vỗ lưng suốt nửa đêm. Tuế Ninh nằm trong chăn, nghe tiếng ho ấy và nhớ tới năm ngày nằm viện của em trai ở kiếp trước, nhớ tới tờ hóa đơn bốn trăm hai mươi tệ mà cha cô đã phải ký nợ.
Cô ngồi bật dậy, bật đèn bàn, mở quyển vở ô ly.
Tất cả các hộ trong khu đều có lò than tổ ong để nấu ăn. Tất cả các phòng đều có lò sưởi gang và hệ thống ống dẫn hơi nước chạy âm tường. Vấn đề không phải thiếu thiết bị. Vấn đề là thiếu nguồn nhiệt cho hệ thống ấy.
Vậy thì… nếu biến chính chiếc lò than tổ ong thành một cái nồi hơi tí hon?
Năm 2008, công ty logistics của cô từng nhận một hợp đồng vận chuyển hàng loạt bếp sưởi áo nước dùng than cho nông thôn Hà Bắc. Cô nhớ đã xem bản vẽ kỹ thuật của chúng để tính kích thước kiện hàng. Cấu tạo không phức tạp: một buồng đốt hình trụ đặt trong một lớp vỏ thép kín, giữa hai lớp là nước. Than cháy, nước nóng lên, nhẹ đi, theo ống thoát ở đỉnh chảy vào bộ tản nhiệt. Nước nguội đi, nặng hơn, theo ống hồi ở đáy chảy về áo nước. Không cần bơm, không cần điện. Chỉ cần ống dẫn đủ dốc, mối hàn đủ kín, và một cái van xả khí ở điểm cao nhất.
Cô bắt đầu vẽ. Nét vẽ vụng về, nhưng đủ rõ.
* * *
"Áo nước à?"
Khương Hữu Điền cầm tờ giấy kẻ ô lên, đưa ra sát ngọn đèn bàn. Đồng hồ treo tường chỉ năm giờ sáng. Ngoài cửa sổ trời còn tối đen, tuyết đọng thành viền trắng trên khung kính.
Ông im lặng xem rất lâu. Ngón tay thiếu đốt của ông lần theo từng đường vẽ, từng mũi tên chỉ hướng nước chảy.
"Cái ống hồi này phải đặt thấp hơn đáy áo nước ít nhất mười phân," ông nói, giọng trầm xuống, đúng cái giọng ông vẫn dùng khi bàn chuyện kỹ thuật với tổ trưởng Phương. "Không thì nước không tự chảy về được. Mối nối ở đây phải dùng ren côn, quấn sợi gai tẩm sơn, không thì rỉ. Thép vỏ ngoài tối thiểu hai ly rưỡi, mỏng hơn thì đun lâu là phồng." Ông ngẩng lên nhìn con gái. "Con nghĩ ra cái này à?"
"Con đọc trong một cuốn tạp chí kỹ thuật ở thư viện trường."
Lời nói dối thứ tư. Cô bắt đầu thấy mình nói dối hơi nhiều.
"Làm được không, cha?"
Ông gấp tờ giấy lại, nhét vào túi ngực áo – đúng cái túi từng đựng tờ rơi Hắc Thạch Câu. Tuế Ninh để ý thấy tờ rơi ấy đã không còn ở đó nữa. Cô không biết cha đã vứt nó đi hay cất ở chỗ khác.
"Làm thì làm được." Ông xoa cằm. "Cắt, uốn, ren, cha làm được hết. Nhưng thân lò phải hàn kín. Hàn hơi không được, phải hàn điện. Phân xưởng có máy hàn, nhưng giờ cha…" Ông bỏ lửng câu nói.
Giờ cha không còn là người của phân xưởng nữa.
"Con biết chỗ có máy hàn điện," Tuế Ninh nói.
* * *
Phòng 108 nằm ở đầu hồi tầng một, cửa sơn xanh đã tróc gần hết, trước cửa có một cái chổi tre và một xô cát rắc đường trơn. Tuế Ninh gõ cửa ba lần.
Nghiêm Tri Hành mở cửa, tay vẫn cầm chiếc tua vít. Trong phòng tối, chỉ có một ngọn đèn bàn chao sắt chiếu xuống mặt bàn ngổn ngang linh kiện: bảng mạch, dây đồng, tụ điện, mấy chiếc máy nhắn tin Motorola tháo vỏ nằm thành hàng như những con bọ màu đen. Phòng cũng lạnh như mọi phòng khác trong dãy. Anh mặc hai lớp áo len, quàng khăn, ngón tay đỏ ửng.
"Lại là cô."
"Em muốn thuê máy hàn điện của anh." Cô đi thẳng vào vấn đề. "Và thuê cả người biết hàn."
Anh nhíu mày. "Ai bảo cô nhà tôi có máy hàn?"
"Mùa thu năm ngoái anh hàn lại khung cửa sắt cho nhà bác Hách. Cả dãy nhà nghe tiếng xè xè, thấy cả ánh hồ quang xanh lè trong kho dưới cầu thang." Cô đáp. "Máy hàn biến áp xoay chiều, chắc là của cha anh để lại."
Lần này anh im lặng lâu hơn.
"Cô định hàn cái gì?"
Tuế Ninh chìa tờ bản vẽ thứ hai – bản cha cô đã sửa lại suốt buổi sáng, ghi chú kích thước bằng bút chì đỏ chi chít.
Nghiêm Tri Hành cầm lấy, đưa ra dưới ánh đèn bàn. Anh xem rất kỹ, ánh mắt chuyển từ thờ ơ sang chăm chú, rồi sang một thứ gì đó giống như hứng thú.
"Đối lưu tự nhiên," anh lẩm bẩm. "Không cần bơm… Ống thoát phải đi lên liên tục, không được có đoạn nằm ngang, nếu không sẽ có túi khí." Anh ngẩng lên. "Ai vẽ?"
"Em vẽ ý tưởng. Cha em tính kích thước."
"Cô Khương, cô có biết nếu áo nước này hàn không kín, nước rò vào buồng đốt, gặp than đang cháy, sẽ thế nào không?"
"Hơi nước bốc lên, tro than văng ra, lò tắt. Nặng thì vỏ phồng." Cô đáp ngay. "Nhưng nếu không có van xả, áp suất tăng lên quá cao mới là nguy hiểm thật. Nên phải có ống thông hơi mở ra ngoài, nối với một cái thùng giãn nở ở điểm cao nhất. Hệ thống hở, không bao giờ vượt quá áp suất khí quyển."
Đó là kiến thức từ quyển hướng dẫn lắp đặt mà cô từng phải dịch sang tiếng Nga cho một khách hàng Viễn Đông năm 2014. Cô không ngờ có ngày lại dùng đến nó.
Nghiêm Tri Hành nhìn cô như nhìn một sinh vật lạ.
"Mỗi lò," cô nói tiếp, không để anh kịp hỏi thêm, "em trả anh mười lăm tệ tiền công hàn, cộng hai tệ tiền điện. Nếu lò bán được, mỗi chiếc em chia thêm cho anh mười tệ. Nếu anh muốn, em ghi sổ rõ ràng, mỗi tối đối chiếu một lần."
"Bán được?" Anh khẽ nhếch môi, không hẳn là cười. "Cô định bán cái này à?"
"Cả khu tập thể này có bốn mươi tám dãy nhà, mỗi dãy bốn mươi tám hộ. Hai nghìn ba trăm hộ đang ngủ trong phòng ba độ. Anh nghĩ có bao nhiêu nhà muốn mua?"
Anh không trả lời. Anh quay lại nhìn tấm bản vẽ, rồi nhìn ra cửa, về phía cầu thang, nơi vọng xuống tiếng ho của ai đó trên tầng hai.
"Kho dưới cầu thang," cuối cùng anh nói. "Tôi dọn chỗ. Chiều nay bắt đầu."
* * *
Họ làm chiếc lò đầu tiên trong ba ngày.
Kho dưới gầm cầu thang dãy nhà số 7 rộng chưa đến sáu mét vuông, trần thấp đến nỗi cha cô phải khom lưng. Nghiêm Tri Hành dọn hết đống đồ đạc cũ ra, kê lên một cái bàn nguội bằng tấm thép dày lấy từ đâu không rõ, mắc một bóng đèn hai trăm oát. Máy hàn biến áp màu xám nằm ở góc, to như cái thùng đựng gạo, mỗi lần bật lên đèn cả dãy nhà nhấp nháy.
Cha cô mang hộp dụng cụ xanh xuống. Thép tấm mua ở cửa hàng vật tư Đông Phong trên phố Kiến Thiết, mười tám tệ một tấm một mét nhân hai mét, mua hai tấm. Ống thép tráng kẽm phi hai mươi lăm, van đồng, côn ren, sợi gai, sơn chống gỉ. Tổng cộng chín mươi bảy tệ năm hào. Tuế Ninh ghi từng khoản vào một cuốn sổ mới, bìa xanh lá, trang đầu kẻ cột: Ngày – Nội dung – Thu – Chi – Tồn – Ghi chú.
Cô nhìn cha mình làm việc. Ông đánh dấu bằng mũi vạch, cắt bằng cưa sắt, uốn bằng tay và búa gỗ, từng nhát chính xác như được đo bằng thước. Mũ lông vứt sang một bên, mồ hôi chảy thành dòng trên trán dù nhiệt độ trong kho dưới không độ. Lâu lắm rồi, cô không thấy ông chăm chú như thế. Không, phải nói là kiếp trước, sau tháng Một năm 1998, cô chưa bao giờ thấy ông chăm chú như thế nữa.
Nghiêm Tri Hành hàn. Anh đeo mặt nạ hàn cầm tay, que hàn J422 phi ba ly hai, những đường hàn của anh đều tăm tắp như vảy cá. Cha cô đứng bên quan sát, lúc đầu còn nhíu mày, đến ngày thứ hai thì đã gật gù: "Tay cậu vững. Ai dạy?"
"Cha cháu."
Chỉ hai chữ, rồi im. Cha cô cũng không hỏi thêm. Nhưng Tuế Ninh để ý thấy, từ lúc ấy, cha cô gọi anh là "Tiểu Nghiêm" thay vì "cậu".
Chiều ngày thứ ba, họ thử áp lực bằng cách đổ đầy nước vào áo nước, bịt các đầu ống, để qua đêm. Sáng hôm sau, nền kho khô ráo. Không một giọt rỉ.
Chiếc lò được khiêng lên tầng ba, đặt trên mấy viên gạch chịu lửa ở góc phòng 304, nối vào ống sưởi của chiếc lò sưởi gang mười hai múi dưới cửa sổ. Ống khói thép tráng kẽm đi xuyên qua một tấm tôn thay cho ô kính trên cùng của cửa sổ, đầu ống có chụp chống gió. Tuế Ninh kiên quyết bắt cha lắp thêm một tấm chắn ở chỗ ống khói ra ngoài, lại treo một chiếc chuông gió bằng vỏ lon ngay cạnh lò – "để nếu lò có vấn đề, mình nghe tiếng ống khói rung" – và dặn mẹ tối nào cũng phải hé cửa thông gió một khe bằng ngón tay.
"Con bé này cẩn thận như bà già," cha cô càu nhàu, nhưng vẫn làm theo.
Bảy giờ tối, mẹ cô nhóm lò bằng ba viên than tổ ong mười hai lỗ.
Mười phút. Hai mươi phút. Cả nhà ngồi quanh chiếc lò sưởi gang dưới cửa sổ, chăm chăm nhìn như nhìn một con gà sắp nở.
Rồi Tuế An reo lên: "Ấm! Chị ơi, nó ấm rồi!"
Thằng bé áp hai bàn tay nhỏ lên những múi gang. Ban đầu chỉ hơi âm ấm, rồi nóng dần, nóng dần, đến mức nó phải rụt tay lại, vừa thổi phù phù vừa cười khanh khách. Tiếng nước chảy róc rách rất khẽ trong đường ống âm tường, như có một dòng suối nhỏ đang chảy trong ngôi nhà.
Mười giờ đêm, chiếc nhiệt kế thủy ngân treo cạnh tấm lịch chỉ mười bốn độ.
Đêm ấy, lần đầu tiên sau bốn ngày, Tuế An ngủ một mạch đến sáng không ho.
* * *
Chiếc lò thứ hai được làm cho bà Quách phòng 301. Không lấy tiền.
"Không lấy tiền là thế nào!" Bà cụ hét toáng lên, giọng còn to hơn cả lúc chửi lò hơi số 2. "Bà có lương hưu! Bà trả được! Hữu Điền, anh mà không lấy tiền của bà thì bà… bà ra đứng giữa sân chửi cả nhà anh!"
Cuối cùng cha cô phải nhận năm mươi tệ, coi như tiền vật liệu. Bà Quách vẫn chưa hài lòng, chiều hôm ấy bắt đầu đi gõ cửa từng nhà trong dãy số 7, rồi sang cả dãy số 6, số 8, vừa đi vừa oang oang: "Nhà tôi ấm như mùa xuân! Mười lăm độ! Hữu Điền nhà 304 làm đấy, chỉ có thằng Hữu Điền làm được thôi, thợ nguội bậc bảy đấy, nhà máy cho nó nghỉ là nhà máy ngu!"
Đến tối 25 tháng 1, Tuế Ninh đã có mười một đơn hàng ghi trong cuốn sổ bìa xanh lá.
Cô tính giá rất kỹ. Vật liệu chín mươi bảy tệ năm hào. Công hàn và tiền điện mười bảy tệ. Than đốt thử, sơn, vận chuyển: năm tệ. Giá vốn một trăm mười chín tệ năm hào. Bán một trăm tám mươi tệ, lãi sáu mươi tệ năm hào mỗi chiếc, trừ mười tệ chia cho Nghiêm Tri Hành, còn năm mươi tệ năm hào. Rẻ hơn một nửa so với chiếc lò sưởi điện dầu ở cửa hàng bách hóa số 1 – thứ chẳng ai trong khu dám dùng vì tiền điện. Người mua đặt cọc trước năm mươi tệ.
Mười một chiếc. Năm trăm năm mươi tệ tiền cọc nằm gọn trong hộp bánh quy uyên ương.
Mẹ cô ngồi đếm đi đếm lại, tay run run. Cha cô ngồi bên bàn, hút thuốc, không nói gì, nhưng Tuế Ninh thấy khóe miệng ông khẽ nhếch lên – lần đầu tiên kể từ ngày danh sách được dán.
* * *
Vấn đề là thép.
Cửa hàng vật tư Đông Phong chỉ còn bốn tấm thép hai ly rưỡi. Ông chủ bảo mùa Tết hàng không về, ra Giêng mới có. Mười một chiếc lò cần ít nhất mười một tấm.
"Có một chỗ," Nghiêm Tri Hành nói, khi cả ba người ngồi trong kho dưới cầu thang tính toán. "Bãi phế liệu Kim Long ở phía nam đường sắt. Họ thu mua sắt vụn của mấy nhà máy đang thanh lý. Thép tấm, thép ống đều có, giá bằng một nửa cửa hàng."
"Kim Long?" Cha cô nhíu mày. "Chỗ của Từ Đại Lực à?"
"Cha biết ông ta?" Tuế Ninh hỏi.
"Em vợ phó giám đốc Đàm." Cha cô dập điếu thuốc. "Người không ra gì. Nhưng thép thì là thép, chẳng có gì phải ngại."
Sáng ngày 26 tháng 1, hai mươi tám tháng Chạp, ba người đạp xe ba gác ra bãi Kim Long.
Bãi phế liệu nằm trên một khu đất trống rộng mênh mông phía nam tuyến đường sắt Bắc Hàn – Thẩm Dương, quây bằng tường gạch xây dở và hàng rào dây thép gai. Bên trong là những núi sắt vụn chất cao như đồi: vỏ xe tải, khung máy kéo, ống thép, dầm thép, bánh răng, xích, những cỗ máy đã bị tháo dỡ thành từng mảnh gỉ sét. Tuyết phủ lên tất cả, biến bãi phế liệu thành một thứ phong cảnh kỳ dị, như một nghĩa địa của thời đại công nghiệp.
Người quản lý bãi là một gã đàn ông béo lùn mặc áo khoác lông cừu, dẫn họ đến khu thép tấm. Cha cô chọn từng tấm, gõ, nghe tiếng, kiểm tra độ phẳng. Nghiêm Tri Hành đi lang thang quanh mấy đống máy móc gần đó, hai tay đút túi, mắt nhìn như không nhìn.
Rồi anh dừng lại.
Tuế Ninh thấy lưng anh cứng đờ.
Cô bước tới. Ở phía sau một đống vỏ động cơ, phủ một tấm bạt nhựa xanh đã rách mép, có một cỗ máy tiện. Không phải máy cũ. Lớp sơn xanh lá còn bóng loáng, các tay quay mạ crôm sáng choang, mâm cặp còn bọc giấy dầu. Bên cạnh là một chiếc nữa. Và một chiếc nữa. Ba, bốn, năm chiếc, xếp sát nhau dưới mái tôn tạm bợ, như những con thú to lớn đang ngủ đông.
Nghiêm Tri Hành cúi xuống, lấy tay áo lau lớp tuyết bám trên tấm biển kim loại nhỏ đóng đinh tán ở thân máy.
Máy tiện vạn năng C6140. Năm sản xuất: 1996.
Tài sản cố định – Nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ.
Số hiệu: HK-K4-0371.
"K4," anh nói, giọng khàn đặc, như thể có ai bóp cổ. "Kho số 4."
Anh quay lại nhìn Tuế Ninh. Lần đầu tiên, cô thấy trong đôi mắt đen sâu lạnh lùng ấy có thứ gì đó vỡ ra.
"Hai năm trước, cha tôi bị kết án vì lấy trộm mười bốn bộ dao phay hợp kim từ kho số 4. Trị giá ba nghìn hai trăm tệ." Giọng anh thấp xuống, gần như thì thầm. "Những cái máy này, mỗi cái giá hơn ba vạn. Theo sổ sách, chúng vẫn đang nằm trong kho số 4."