Tuế Ninh gấp mảnh giấy lại đúng theo nếp cũ, nhét vào túi ngực áo cha, rồi trở về giường nằm thao thức đến tận khi trời hửng sáng.
Cô đã nghĩ rất nhiều cách. Cô có thể xé tờ giấy đi, nhưng cha cô sẽ chỉ cần ra ngõ Du Thụ một lần nữa. Cô có thể nói thẳng với mẹ, nhưng mẹ sẽ khóc, cha sẽ giận, và sự sĩ diện của một người đàn ông Đông Bắc bị con gái bắt quả tang đi tìm việc ở mỏ lậu sẽ khiến ông càng giấu kỹ hơn. Cô có thể nói "con biết trước tương lai", nhưng ở thành phố công nghiệp này, năm 1998, người ta sẽ đưa cô đi khám ở bệnh viện số 3 – cái bệnh viện mà lũ trẻ trong khu vẫn gọi là "nhà điên".
Không. Cô cần một cách mà cha cô có thể chấp nhận được. Một cách để ông không phải cúi đầu.
Kinh nghiệm hai mươi năm làm kế toán dạy cô một điều: muốn người ta bỏ một khoản chi, đừng bảo họ "khoản ấy sai". Hãy đặt trước mặt họ một khoản thu tốt hơn.
* * *
Sáng Chủ nhật, cha cô dắt Tuế An đi nhà tắm công cộng của nhà máy. Mẹ ngồi bên máy khâu, sửa lại chiếc quần bông cũ của em trai cho dài thêm một đốt.
Tuế Ninh pha một cốc nước đường đỏ, đặt cạnh tay mẹ, rồi ngồi xuống chiếc ghế đẩu bên cạnh.
"Mẹ ơi, nhà mình còn bao nhiêu tiền?"
Tiếng máy khâu ngừng bặt. Lưu Ngọc Phân quay sang nhìn con gái, nửa ngạc nhiên nửa buồn cười.
"Con hỏi làm gì?"
"Con muốn biết." Tuế Ninh nói thật chậm, thật bình tĩnh. "Con mười bảy tuổi rồi. Năm sau con thi đại học. Con muốn biết nhà mình có thể lo được đến đâu."
Mẹ cô im lặng một lúc. Rồi bà đứng dậy, đi đến chiếc tủ gỗ ba buồng kê ở góc phòng, mở ngăn kéo dưới cùng, lấy ra một hộp bánh quy sắt in hình đôi uyên ương. Trong hộp có một cuốn sổ tiết kiệm bìa đỏ của Ngân hàng Công thương, một xấp tem phiếu lương thực đã hết hạn, hai chiếc nhẫn vàng mỏng dính và một phong bì giấy xi măng.
"Sổ tiết kiệm hai nghìn. Trong phong bì ba trăm bốn mươi tệ, để tiêu Tết. Nhẫn là của bà ngoại con cho mẹ hồi cưới." Bà nói, giọng cố tỏ ra nhẹ nhàng. "Thế đấy. Con hài lòng chưa, bà chủ nhỏ?"
Hai nghìn ba trăm bốn mươi tệ. Tuế Ninh nhẩm trong đầu như gẩy bàn tính: lương thợ nguội bậc bảy năm 1998 vào khoảng sáu trăm hai mươi tệ, lương công nhân dệt bốn trăm ba mươi, cộng lại hơn một nghìn. Tiền điện, nước, than, gạo, học phí của hai chị em… Gia đình cô thuộc loại "khá" trong khu tập thể. Thế mà tất cả tích cóp của hai mươi năm đi làm chỉ có bấy nhiêu.
Nhưng điều khiến cô chú ý không phải con số. Mà là phong bì giấy xi măng. Trên mặt phong bì có một dòng chữ in sẵn màu xanh, đã bị mẹ cô cố tình gập vào trong: Nhà máy Dệt số 1 – Trung tâm Dịch vụ Tái tuyển dụng.
Tuế Ninh đưa tay lật phong bì lại. Mẹ cô định giật lấy nhưng đã muộn.
"Mẹ." Cô ngẩng lên. "Mẹ nghỉ việc rồi phải không?"
Lưu Ngọc Phân sững người. Bàn tay bà vẫn còn lơ lửng giữa không trung. Một lúc lâu, bà mới thả tay xuống, ngồi phịch lại ghế, mắt nhìn xuống chiếc quần bông dở dang.
"Từ đầu tháng." Giọng bà nhỏ đến mức gần như bị tiếng gió ngoài cửa sổ nuốt mất. "Tổ mẹ bị giải thể cả. Họ cho vào trung tâm tái tuyển dụng, mỗi tháng phát một trăm sáu mươi hai tệ tiền sinh hoạt, ba năm. Sau ba năm… thì tự lo."
"Thế mấy hôm nay mẹ đi đâu?"
"Sang nhà dì Triệu ở dãy 3, đan áo len thuê cho cửa hàng bách hóa. Một chiếc được mười hai tệ." Bà cười, nụ cười méo xệch. "Mẹ định qua Tết mới nói với cha con. Cha con dạo này mệt mỏi, phân xưởng cứ đồn ầm lên chuyện cắt giảm, mẹ không muốn ông ấy lo thêm. Con đừng nói gì nhé, Ninh Ninh. Hứa với mẹ."
Tuế Ninh nhìn mẹ. Nhìn mái tóc đen chưa có sợi bạc nào, nhìn đôi bàn tay chai sạn vì hai mươi năm đứng máy dệt.
Kiếp trước, mẹ cô đã giấu cha. Cha cô đã giấu mẹ. Cả hai đều nghĩ mình đang bảo vệ người kia. Và cả hai đều đã để người kia một mình gánh lấy nỗi sợ hãi của chính mình.
"Mẹ," cô nói, "con không hứa được."
* * *
Thứ Hai, Tuế Ninh vẫn đến trường như thường lệ. Trường cấp ba số 2 của nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ nằm cách khu tập thể mười lăm phút đi bộ, một tòa nhà ba tầng sơn vàng có tấm biển "Học tập vì sự nghiệp xây dựng Tổ quốc" đã tróc sơn mất hai chữ.
Cô ngồi trong lớp 11A2, nhìn thầy giáo dạy toán viết lên bảng một bài hàm số, và nhận ra mình vẫn giải được. Không chỉ giải được mà còn giải nhanh hơn. Hai mươi năm làm sổ sách đã khiến đầu óc cô với các con số trở nên vô cùng nhạy bén. Nhưng văn học và lịch sử thì cô đã quên sạch. Cô gần như không nhớ nổi bài thơ "Tĩnh dạ tứ" ngoài hai câu đầu.
Giờ ra chơi, Tôn Hiểu Mai – cô bạn cùng bàn có mái tóc mái bằng và đôi má lúc nào cũng nứt nẻ vì gió – ghé sát tai cô thì thầm:
"Này, nghe chưa? Thứ Năm nhà máy dán danh sách đợt ba đấy. Cha tớ bảo lần này cắt cả nghìn người."
"Ai bảo cha cậu thế?"
"Chú tớ làm văn thư phòng tổ chức. Chú bảo phó giám đốc Đàm chỉ đạo, ai có quan hệ thì được ở lại, ai không thì…" Hiểu Mai kéo ngón tay qua cổ, làm một động tác cắt cổ, rồi lè lưỡi. "Cha tớ đã mang hai cây thuốc lá Trung Hoa đến nhà ông tổ trưởng rồi."
Tuế Ninh im lặng.
Đàm Chấn Bang. Phó giám đốc phụ trách cải tổ và tài sản. Một người đàn ông béo tốt, đeo kính gọng vàng, nói năng bao giờ cũng ôn tồn như thầy giáo. Kiếp trước, sau khi nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ phá sản năm 2002, ông ta trở thành chủ tịch một công ty bất động sản lớn ở Thẩm Dương. Khu đất của nhà máy được xây thành khu đô thị cao cấp "Hồng Kỳ Hoa Viên", mỗi mét vuông bán giá ba vạn tệ.
Cô từng nhìn thấy ông ta trên tivi năm 2015, đứng cắt băng khánh thành một trường tiểu học từ thiện, cười hiền hậu.
* * *
Tối thứ Tư, Nghiêm Tri Hành mang chiếc radio đã sửa xong lên trả bà Quách.
Tuế Ninh đang đứng ở bếp chung cuối hành lang tầng ba, rửa bát cho mẹ. Cô nghe tiếng bà Quách cảm ơn rối rít, tiếng Kinh kịch the thé vang lên rõ ràng, tròn trịa từ chiếc radio, rồi tiếng bước chân nặng nề quay xuống cầu thang.
Cô lau vội tay vào tạp dề, chạy theo.
"Anh Nghiêm!"
Anh dừng lại ở chiếu nghỉ tầng hai, quay đầu lên. Ánh đèn sợi đốt hai mươi lăm oát trên trần cầu thang hắt bóng anh dài ngoẵng xuống bậc bê tông.
"Chuyện gì?"
"Cái radio… đúng là do mối hàn à?"
"Ừ. Chân biến áp nguồn. Nứt một nửa." Anh nhìn cô, ánh mắt dò xét. "Nhà cô thật sự từng bị à?"
"Cha em kể." Cô lại nói dối, lần này trơn tru hơn. Rồi trước khi anh kịp quay đi, cô hỏi: "Anh Nghiêm, hồi trước cha anh làm ở kho số 4 phải không?"
Gương mặt anh lập tức lạnh đi như mặt sông đóng băng.
"Liên quan gì đến cô?"
"Em chỉ muốn hỏi… kho số 4 bây giờ còn để những gì?"
Nghiêm Tri Hành nhìn cô rất lâu. Cái nhìn ấy không có giận dữ, chỉ có mệt mỏi, cái mệt mỏi của một người đã quá quen với việc bị người ta tò mò, bị người ta xì xào sau lưng, bị người ta hỏi những câu hỏi mà câu trả lời đằng nào cũng chẳng ai tin.
"Cô Khương," anh nói, giọng đều đều, "cô học giỏi, cha mẹ cô là người tử tế. Đừng dính dáng đến nhà tôi."
Rồi anh quay lưng đi xuống. Tiếng cửa phòng 108 đóng lại, không mạnh, nhưng dứt khoát.
Tuế Ninh đứng một mình trên chiếu nghỉ, gió lùa qua khung cửa sổ vỡ kính thổi tung mấy sợi tóc mai.
Được rồi, cô nghĩ. Chuyện của anh, để sau. Trước hết là cha.
* * *
Thứ Năm, ngày 15 tháng 1, trời trong xanh đến lạ thường. Không tuyết, không gió, nắng vàng nhạt rải lên những mái nhà xưởng mái răng cưa và những ống khói gạch đỏ của nhà máy Máy kéo Hồng Kỳ. Nhiệt độ âm hai mươi hai độ.
Tuế Ninh trốn tiết thứ ba.
Cô đến cổng chính nhà máy lúc chín giờ hai mươi. Đám đông đã vây kín bảng tin bằng kính bên cạnh phòng bảo vệ – vài trăm người, mặc toàn áo bông xanh, mũ lông, khăn quàng, đứng chen chúc trong im lặng. Cái im lặng ấy đáng sợ hơn bất kỳ tiếng ồn nào. Thỉnh thoảng có người đẩy ra khỏi đám đông, mặt trắng bệch, bước đi như kẻ mất hồn. Có người ngồi thụp xuống lề đường, ôm đầu. Có một người phụ nữ khóc thành tiếng, rồi bị chồng kéo đi.
Tuế Ninh len vào. Cô thấp bé, lách qua được giữa những tấm lưng to lớn. Tấm kính bảng tin mờ hơi nước, bên trong dán sáu tờ giấy A3 đánh máy chữ dày đặc. Tiêu đề in đậm: Danh sách cán bộ công nhân viên tạm thời rời vị trí, chuyển vào Trung tâm Dịch vụ Tái tuyển dụng – Đợt 3 – Năm 1998.
Trang thứ hai. Dòng thứ mười bảy.
Khương Hữu Điền – Phân xưởng cơ khí số 2 – Thợ nguội bậc 7 – Thâm niên 26 năm.
Cô biết trước. Cô đã biết trước từ hai mươi tám năm. Thế mà khi nhìn thấy dòng chữ ấy, tim cô vẫn như bị ai bóp nghẹt.
Hai mươi sáu năm. Cha cô vào nhà máy năm 1972, năm ông mười tám tuổi, từ một đứa học việc khuân phôi sắt thành thợ nguội giỏi nhất phân xưởng. Ông từng được bằng khen "Lao động tiên tiến" sáu năm liền, từng được cử lên Trường Xuân học về máy kéo bánh xích. Bằng khen treo trên tường nhà cô, khung gỗ đã bạc màu.
Tất cả chỉ còn là một dòng đánh máy trên tờ giấy A3.
Tuế Ninh lùi ra khỏi đám đông. Cô đưa mắt tìm kiếm. Cô biết cha cô sẽ đến đây. Kiếp trước, ông đã đứng ở đây, đọc tên mình, và rồi…
Rồi cô thấy ông.
Khương Hữu Điền đang đi ra từ cổng phụ dành cho công nhân, một tay xách hộp dụng cụ cá nhân bằng tôn sơn xanh, tay kia cầm chiếc cặp lồng nhôm. Ông không nhìn về phía bảng tin. Ông không nhìn ai cả. Ông chỉ cúi đầu bước đi, dọc theo bức tường gạch dài của nhà máy, về phía bờ sông Mẫu Đơn Câu.
Tuế Ninh đi theo, cách khoảng ba mươi bước.
* * *
Sông Mẫu Đơn Câu mùa này đóng băng dày nửa mét. Người ta đã dọn tuyết trên một đoạn mặt băng để trẻ con trượt băng và người lớn đục lỗ câu cá. Bên bờ có một hàng ghế đá cũ, phía sau là hàng dương trụi lá, cành vươn lên trời như những bàn tay khô khốc.
Cha cô ngồi xuống chiếc ghế đá cuối cùng. Ông đặt hộp dụng cụ xuống chân, lấy thuốc lá cuộn ra, quẹt diêm ba lần mới cháy. Ông hút một hơi rất sâu, rồi ngồi im, nhìn ra mặt sông trắng xóa.
Tuế Ninh đứng sau lưng ông, dưới gốc dương, rất lâu.
Cô nhìn thấy đôi vai rộng của ông khẽ run lên một lần. Chỉ một lần thôi. Rồi lại im lìm như tượng đá.
Cô bước tới, ngồi xuống bên cạnh.
Khương Hữu Điền giật nảy mình. Điếu thuốc suýt rơi khỏi tay. "Ninh Ninh? Sao con… Giờ này con phải ở trường chứ?"
"Con trốn học." Cô nói thẳng. "Con đến xem danh sách."
Ông nhìn cô. Ánh mắt hoảng hốt, rồi xấu hổ, rồi giận dữ – giận dữ theo cái kiểu người ta giận khi bị người thân nhìn thấy mình trong bộ dạng thảm hại nhất.
"Con về đi. Chuyện người lớn, trẻ con không cần biết."
"Cha." Tuế Ninh không động đậy. "Con biết cha đã đi hỏi việc ở Hắc Thạch Câu."
Mặt ông tái đi.
"Con…"
"Tối thứ Bảy, con thấy tờ giấy trong túi áo cha." Cô không né tránh ánh mắt ông. "Con xin lỗi vì đã lục túi áo cha. Nhưng con không xin lỗi vì đã đọc nó."
Khương Hữu Điền im lặng. Điếu thuốc cháy dở giữa hai ngón tay ông, tàn thuốc dài ra rồi gãy rơi xuống tuyết.
"Cha biết từ bao giờ?" cô hỏi khẽ.
"Từ tháng Mười hai." Giọng ông khàn đặc. "Tổ trưởng Phương báo riêng. Ông ấy bảo không giữ được, bên trên đã chỉ định, phân xưởng hai phải cắt bốn mươi người. Thợ bậc cao lương cao, cắt trước." Ông cười, một tiếng cười khô khốc. "Hai mươi sáu năm. Cha tưởng tay nghề là cái bát sắt. Hóa ra bát sắt cũng vỡ được."
"Rồi cha định đi mỏ than."
"Ba mươi tệ một ngày, Ninh Ninh à." Ông quay sang nhìn cô, đôi mắt đỏ lên. "Một tháng chín trăm tệ. Gấp rưỡi lương cha ở nhà máy. Trung tâm tái tuyển dụng phát cho cha một trăm tám mươi sáu tệ một tháng, ba năm. Một trăm tám mươi sáu tệ! Con bảo cha nuôi cả nhà bằng cái gì? Năm sau con thi đại học, học phí, tiền ăn ở, tiền sách vở… Thằng An còn nhỏ…"
"Mỏ Hắc Thạch Câu không có giấy phép." Tuế Ninh cắt ngang, giọng bình tĩnh đến lạnh lùng. "Lò đào bằng tay, gỗ chống là gỗ thông tạp mua của lâm trường, không có thiết bị đo khí, không có đường thoát hiểm thứ hai. Những người ở đó trả ba mươi tệ một ngày vì không ai chịu xuống với giá hai mươi."
Khương Hữu Điền sững sờ nhìn con gái.
"Con… sao con biết những chuyện ấy?"
Vì hai mươi tám năm nữa, con đã đọc báo cáo điều tra vụ sập lò, đọc đi đọc lại đến mức thuộc lòng từng chữ. Vì con đã đến tận Hắc Thạch Câu, đứng trước cái cửa lò bị đá lấp kín, nơi người ta không bao giờ đào lên được ba thi thể cuối cùng.
"Bạn con có anh trai làm ở đó," cô nói. "Anh ấy kể."
Đó là lời nói dối thứ ba trong tuần.
"Cha," cô nắm lấy bàn tay thô ráp của ông, bàn tay thiếu nửa đốt ngón út, lạnh như sắt. "Cha cho con một tháng. Chỉ một tháng thôi. Con có cách kiếm tiền. Nếu một tháng nữa không được, cha muốn đi đâu, con không cản."
Ông nhìn bàn tay con gái đang nắm tay mình. Rất lâu. Gió thổi qua hàng dương, cành cây va vào nhau kêu lách cách.
"Con thì có cách gì," ông nói, nhưng giọng đã không còn cứng như trước.
"Cha về nhà ăn cơm đã." Tuế Ninh đứng dậy, kéo tay ông. "Mẹ cũng có chuyện muốn nói với cha."
* * *
Bữa tối hôm ấy, nhà 304 lần đầu tiên sau nhiều năm ngồi quanh bàn mà không bật tivi.
Mẹ cô kể chuyện bị cho nghỉ từ đầu tháng. Cha cô kể chuyện danh sách. Hai người nói xong thì nhìn nhau, rồi cùng quay đi, như hai đứa trẻ bị bắt quả tang ăn vụng. Rồi mẹ cô bật khóc, vừa khóc vừa đấm vào vai cha: "Ông giấu tôi! Ông định giấu tôi đến bao giờ!" Cha cô ngồi im chịu trận, rồi bất chợt đưa tay ôm lấy vai mẹ, vụng về như người cả đời chưa từng ôm ai.
Tuế An ngồi bên cạnh, mắt tròn xoe, không hiểu chuyện gì, chỉ biết nắm chặt vạt áo chị gái.
Tuế Ninh đặt lên bàn quyển vở ô ly của mình, mở ra trang cô đã viết từ chiều.
"Con tính rồi," cô nói. "Nhà mình hiện có hai nghìn ba trăm bốn mươi tệ. Từ tháng sau, cha nhận một trăm tám mươi sáu, mẹ một trăm sáu mươi hai, cộng ba trăm bốn mươi tám tệ một tháng. Chi tiêu tối thiểu: gạo bột, than, điện nước, học phí của con và An An, khoảng bốn trăm hai mươi. Tức là mỗi tháng âm bảy mươi hai tệ. Nếu không có khoản gì phát sinh, tiền tiết kiệm đủ cho nhà mình sống hai năm bảy tháng."
Cha mẹ cô nhìn nhau.
"Nhưng sẽ có khoản phát sinh," cô nói tiếp. "Nên nhà mình phải có thêm thu nhập. Không phải ba mươi tệ một ngày dưới lò. Mà là một thứ cha làm được bằng tay nghề của cha."
"Con nói thì dễ," mẹ cô lau nước mắt. "Bây giờ cả thành phố này, đâu đâu cũng là người hạ cương. Bán bánh bao thì có bánh bao, đạp xích lô thì có xích lô, sửa xe đạp thì cứ mười bước chân lại có một ông thợ…"
"Thế nên phải làm thứ người khác chưa làm."
"Thứ gì?"
Tuế Ninh chưa kịp trả lời thì có tiếng gõ cửa.
Là bác Hách phòng 302, người đưa thư của khu tập thể, tay cầm một phong bì giấy xám. "Thư của Hữu Điền đây. Gửi từ Liễu Thụ Đồn, chiều nay mới đến, tôi quên mất, xin lỗi nhé."
Cha cô nhận thư. Ông xé phong bì, rút ra một tờ giấy kẻ ô học sinh, nét chữ nguệch ngoạc của chú út Khương Hữu Lâm – người ở quê chăm sóc bà nội.
Ông đọc. Gương mặt vừa mới dịu đi một chút, lại từ từ trắng bệch.
"Mẹ ơi…" ông thì thầm.
Tuế Ninh cầm lấy lá thư từ tay cha.
Anh cả,
Mẹ đau bụng mấy hôm nay, đêm lăn lộn không ngủ được, vàng cả mắt. Em đưa lên bệnh viện huyện, bác sĩ bảo sỏi mật, sỏi to, tắc rồi, phải mổ. Huyện không mổ được, phải lên thành phố. Bác sĩ nói tính cả tiền viện, tiền thuốc, ít nhất cũng tám nghìn tệ. Nhà em vừa mua giống, không còn đồng nào. Anh tính giúp em. Mẹ bảo không mổ, để thế cũng được, mẹ già rồi, đừng làm khổ con cháu. Em không biết làm thế nào nữa.
Em Hữu Lâm. Ngày 11 tháng 1.
Tám nghìn tệ.
Tuế Ninh nhìn con số ấy, rồi nhìn sang tờ giấy kẻ ô có dòng chữ của cô: đủ cho nhà mình sống hai năm bảy tháng.
Kiếp trước, cô chưa bao giờ được đọc lá thư này. Kiếp trước, cô chỉ biết rằng đầu xuân bà nội lên thành phố mổ, rằng cha đã "lo được tiền", rằng tháng Ba cha "đi hỗ trợ chi nhánh".
Bây giờ, cô mới hiểu tại sao một người đàn ông sĩ diện như cha lại đi đăng ký xuống một cái lò than không giấy phép.
Không phải vì nghèo. Mà vì mẹ ông đang nằm chờ.