Tối thứ Sáu, ngày 11 tháng 12, căn phòng bệnh số 1207 khoa Tim mạch chật kín người.
Bố Thư Ngữ ngồi tựa trên giường, chiếc áo bệnh nhân kẻ sọc xanh đã được thay bằng chiếc áo len cũ mẹ cô mang vào – bác sĩ Hàn Chính vừa ký giấy cho ông xuất viện vào sáng mai, kèm theo một danh sách dặn dò dài hai trang mà Thư Ngữ đã dịch đến lần thứ ba. Mẹ cô ngồi cạnh giường, tay cầm một tập giấy A4 và một cây bút bi. Tiểu Mai ngồi ghế nhựa, tấm thẻ màu cam đặt trên đùi. Luật sư Ôn Tịnh đứng dựa tường, kính trễ xuống mũi, tay lật hồ sơ. Tô Linh ngồi bệt dưới sàn, laptop mở, đang dựng lại đoạn video quảng cáo năm 2024 của Tân Thanh thành hai khung hình song song: bên trái là người mẹ Điếc ký hiệu, bên phải là phụ đề những gì Cát Lệ Na nói.
Chu Dĩ Hằng đứng ở cửa, áo blouse vẫn còn trên người. Anh vừa xong ca mổ vá màng nhĩ cho Kiều Tiểu Nhã. Ca mổ tốt.
“Vậy là chốt,” luật sư Ôn nói. “Ngày mai, chín giờ, phòng hòa giải số 2, Tòa án quận Đông Môn. Tôi đã yêu cầu ghi hình. Thẩm phán Khúc đồng ý. Nếu Cát Lệ Na dịch sai, chị Lâm giơ thẻ. Tôi sẽ đề nghị tòa cho một phiên dịch viên Điếc độc lập xem lại đoạn ghi hình phần thủ ngữ của chị Lâm, và viết bản dịch ra giấy. Người đó là…”
Cô ấy nhìn về phía giường bệnh.
Mẹ Thư Ngữ đặt tập giấy A4 xuống đùi, giơ tay lên, ký hiệu chậm rãi. Thư Ngữ đọc giọng:
“Tôi là Lương Tú Phân. Phiên dịch viên Điếc có chứng nhận của Hiệp hội Người Điếc tỉnh, cấp năm 2015. Tôi không quen biết bác sĩ Chu trước khi vụ việc xảy ra. Tôi không có quan hệ họ hàng với chị Lâm. Tôi chưa từng đăng gì lên mạng. Tôi không cần ai đọc giọng cho tôi. Tôi viết.”
Bà giơ cây bút bi lên, như giơ một thanh kiếm.
Luật sư Ôn bật cười. “Bà Lương, bà là vũ khí bí mật của chúng ta.”
“Còn một chuyện,” Dĩ Hằng lên tiếng từ cửa. “Hội thảo của Hồ Gia Bảo. Cục Quản lý Thị trường đã nhận hai mươi ba bộ hồ sơ từ hôm thứ Hai. Sáng nay họ phối hợp với Đội Điều tra Kinh tế công an thành phố và Sở Y tế lập tổ kiểm tra liên ngành. Ngày mai họ sẽ có mặt ở khách sạn Ninh Giang. Họ cần một bác sĩ chuyên khoa làm người giám định tại chỗ. Tôi đã nhận lời.”
Thư Ngữ nhìn anh. “Ngày mai sẽ có rất nhiều người Điếc đến hội thảo. Những gia đình từ các huyện. Họ sẽ không hiểu chuyện gì đang xảy ra nếu không có ai dịch.”
Cả phòng im lặng. Ai cũng hiểu cô đang nghĩ gì. Cô không thể ở hai nơi cùng lúc. Cô không được phép vào phòng hòa giải với tư cách phiên dịch, nhưng cô đã hứa với Tiểu Mai.
Tiểu Mai đặt tấm thẻ cam xuống, đứng dậy, đến trước mặt Thư Ngữ.
Cô đi đi, cô ấy ký hiệu. Ở tòa, tôi có mẹ cô, có luật sư Ôn, có tấm thẻ này. Ở khách sạn, có hai trăm gia đình. Trong đó có bao nhiêu đứa trẻ như Đậu Đậu? Bao nhiêu người mẹ như tôi? Không ai dịch cho họ cả.
Tôi đã hứa với cô.
Cô hứa là tôi sẽ không thua. Tiểu Mai nắm lấy hai bàn tay cô. Tôi sẽ không thua. Cô đã dạy tôi cách không thua rồi.
Trên giường bệnh, bố Thư Ngữ gõ ngón tay lên thanh giường để gọi chú ý. Mọi người quay lại.
Bố cũng đi, ông ký hiệu.
“Không được!” Thư Ngữ và Dĩ Hằng cùng kêu lên.
Ông nhìn hai người, nét mặt bình thản đến kỳ lạ.
Bác sĩ Hàn nói sáng mai bố ra viện. Ra viện rồi thì bố đi đâu là quyền của bố. Bố ngồi xe lăn. Bác sĩ Cau Mày đẩy. Ông chỉ vào Dĩ Hằng, rồi chạm tay lên vết sẹo hình ngôi sao sau tai trái. Bốn mươi bảy năm rồi. Bố muốn nhìn mặt ông ta một lần.
* * *
Chín giờ sáng thứ Bảy. Tòa án nhân dân quận Đông Môn, phòng hòa giải số 2.
Căn phòng nhỏ hơn Tiểu Mai tưởng. Một chiếc bàn gỗ hình chữ U, bức tường sau lưng thẩm phán treo quốc huy, một chiếc camera đặt trên giá ba chân ở góc phòng. Thẩm phán Khúc Ngọc Lan bốn mươi tám tuổi, tóc cắt ngắn, khuôn mặt điềm tĩnh, nói chậm và nhìn thẳng vào từng người.
Cát Lệ Na ngồi ở vị trí chính giữa, đúng như sơ đồ luật sư Ôn vẽ. Vest màu kem, tóc búi cao, nụ cười chuyên nghiệp. Khi Tiểu Mai bước vào, cô ta ký hiệu chào. Ký hiệu đúng, đẹp, trơn tru.
Tiểu Mai ngồi xuống, đặt tấm thẻ cam úp trên bàn, ngay trước mặt mình. Cô ấy đã chọn chiếc ghế ở góc chéo, nơi có thể nhìn thẳng vào miệng Cát Lệ Na.
Bên kia bàn, Đậu Chí Cường ngồi cạnh luật sư Tạ Minh Khải – một người đàn ông bốn mươi tuổi, tóc chải ngược bóng loáng, đồng hồ vàng trên cổ tay. Bà Mã Quế Hương ngồi ở hàng ghế dự thính phía sau, tay ôm chặt chiếc túi xách đỏ đô, mặt cúi gằm.
Ngoài hành lang, trên băng ghế cạnh cửa sổ, Lương Tú Phân ngồi đợi, tay ôm tập giấy A4 và cây bút bi.
Luật sư Tạ mở đầu bằng một bài nói dài mười phút. Ông ta nói về “lợi ích tốt nhất của trẻ em”, về “môi trường ngôn ngữ có âm thanh”, về “giai đoạn vàng phát triển ngôn ngữ nói đang trôi qua từng ngày”. Ông ta không nói thẳng chữ “khuyết tật”, nhưng mọi câu ông ta nói đều xoay quanh chữ ấy.
Rồi ông ta quay sang Tiểu Mai.
“Chị Lâm, tôi chỉ hỏi chị một câu thôi. Nếu con chị được cấy ốc tai và nghe được, chị có đồng ý cho cháu học nói, học trong trường bình thường, sống trong thế giới của người nghe không?”
Cát Lệ Na dịch câu hỏi sang thủ ngữ. Tiểu Mai theo dõi tay cô ta – bản dịch câu hỏi đúng.
Tiểu Mai trả lời. Cô ấy ký hiệu chậm, rõ, nhìn thẳng vào thẩm phán Khúc chứ không nhìn luật sư Tạ:
Tôi đồng ý cho con cấy ốc tai. Tôi đồng ý cho con học nói. Nhưng tôi cũng sẽ dạy con thủ ngữ. Tôi không sợ con nghe được hay không nghe được. Tôi chỉ sợ con không được hiểu. Giống như tôi.
Cát Lệ Na quay sang thẩm phán, cất giọng:
“Tôi không cần con nghe được. Tôi sẽ dạy con thủ ngữ. Con sẽ giống như tôi.”
Tiểu Mai nhìn miệng cô ta. Cô ấy đọc được ba chữ: không cần. Rồi giống như tôi.
Cô ấy lật tấm thẻ cam lên, giơ cao.
TÔI LÀ NGƯỜI ĐIẾC. TÔI YÊU CẦU XÁC NHẬN LẠI BẢN DỊCH VỪA RỒI. XIN TÒA GHI NHẬN.
Căn phòng lặng đi.
Luật sư Tạ nhíu mày. “Thưa thẩm phán, đây là chiêu trò. Bị đơn không nghe được, làm sao biết bản dịch sai?”
Thẩm phán Khúc nhìn tấm thẻ cam, rồi nhìn Tiểu Mai. Bà quay sang Cát Lệ Na. “Phiên dịch viên Cát, cô có muốn điều chỉnh bản dịch không?”
Cát Lệ Na mỉm cười, giọng ngọt ngào. “Thưa thẩm phán, tôi đã dịch chính xác. Có lẽ chị Lâm chưa quen với việc có phiên dịch viên chuyên nghiệp.”
Luật sư Ôn đứng dậy. “Thưa thẩm phán, căn cứ quyền của đương sự, tôi đề nghị tòa cho phát lại đoạn ghi hình phần thủ ngữ của chị Lâm, và mời một phiên dịch viên Điếc có chứng nhận đang có mặt tại tòa xem lại và viết bản dịch độc lập. Bà Lương Tú Phân không có quan hệ lợi ích với bất kỳ bên nào. Chứng nhận của bà ấy đây.”
Thẩm phán Khúc đọc tờ chứng nhận năm 2015. Bà im lặng mười giây, mười giây dài nhất trong cuộc đời Tiểu Mai.
“Chấp nhận. Mời bà Lương vào.”
* * *
Chín giờ hai mươi sáng. Khách sạn Ninh Giang, hội trường tầng 3.
Thư Ngữ đứng ở cuối hội trường, cạnh chiếc xe lăn của bố, nhìn một biển người.
Hai trăm chiếc ghế không đủ chỗ. Người ta đứng chật hai bên lối đi, bế con trên tay, cầm tờ rơi in màu. Phần lớn là các gia đình từ nông thôn – những người bà tóc bạc, những người cha da sạm nắng, những đứa trẻ đeo máy trợ thính cũ cong vênh. Ở ba hàng ghế đầu tiên, khoảng ba mươi người Điếc trưởng thành đang ngồi, tay ký hiệu với nhau bối rối, không có phiên dịch nào.
Trên sân khấu, dưới tấm phông đỏ chữ vàng “Bốn Mươi Bảy Năm Y Thuật Gia Truyền”, Hồ Gia Bảo cầm micro, mặc áo Đường trang màu lam, đang nói về “kinh lạc của tai” bằng giọng trầm êm như ru ngủ. Bên cạnh ông ta, trên một chiếc ghế bành bọc nhung, là một ông già bảy mươi bảy tuổi, râu tóc bạc trắng, mặc trường sam lụa màu xám tro, tay chống một cây gậy trúc. Hồ Đại Niên. Ông ta ngồi bất động như một pho tượng, đôi mắt khép hờ, thỉnh thoảng gật đầu với những tràng vỗ tay.
Bố Thư Ngữ nhìn ông già ấy rất lâu. Tay ông bấu vào tay vịn xe lăn. Dĩ Hằng đứng sau, đặt một bàn tay lên vai ông.
Rải rác trong hội trường, Thư Ngữ nhận ra những khuôn mặt quen: lão Phùng và bà Đàm ngồi hàng thứ năm. Tô Linh không đến được – cô ấy đang ở tòa với Tiểu Mai – nhưng hai mươi thành viên khác của nhóm “Những Chiếc Kim Bạc” đã đến từ sớm, ngồi rải rác. Kiều Phương ngồi hàng thứ mười, Tiểu Nhã trong lòng, tai trái băng gạc trắng sau ca mổ chiều qua. Ở bức tường bên phải, sáu người đàn ông và phụ nữ mặc thường phục, đeo thẻ đeo cổ lật ngược vào trong – tổ kiểm tra liên ngành.
Thư Ngữ đi lên phía trước, đến ba hàng ghế đầu, nơi những người Điếc đang ngồi. Cô cúi xuống, ký hiệu: Tôi là phiên dịch viên. Tôi sẽ dịch cho mọi người. Mọi thứ. Không lọc chữ nào.
Ba mươi đôi mắt nhìn cô. Rồi ba mươi bàn tay giơ lên, xoay xoay như những chiếc lá.
Cô đứng sang một bên, ngay dưới chân sân khấu, nơi tất cả họ đều nhìn thấy, và bắt đầu dịch lời Hồ Gia Bảo. Từng chữ. Kể cả những chữ “trẻ câm nói lại”, “điếc là do kinh lạc bế tắc”, “mổ xẻ là hủy hoại thân thể cha mẹ cho”.
Hồ Gia Bảo nhìn thấy cô. Nụ cười trên mặt ông ta cứng lại nửa giây, rồi lại trơn tru như cũ.
“Và bây giờ,” ông ta nói, “mời các vị nghe chính những gia đình đã được Tân Thanh chữa trị chia sẻ. Có gia đình nào muốn lên không? Chúng tôi có quà cảm ơn.”
Ông ta nhìn về phía cửa hội trường, như đang chờ ai đó. Bà Mã Quế Hương. Nhưng bà Mã đang ở tòa án quận Đông Môn.
Một bàn tay giơ lên ở hàng ghế thứ mười.
Kiều Phương đứng dậy, bế Tiểu Nhã, đi lên sân khấu.
* * *
Chín giờ ba mươi lăm. Phòng hòa giải số 2.
Lương Tú Phân ngồi trước màn hình laptop của thư ký tòa, xem đoạn ghi hình. Bà xem một lần, tua lại, xem lần thứ hai, dừng hình ở đúng giây Tiểu Mai chỉ tay vào ngực mình.
Rồi bà cầm cây bút bi, viết lên tờ giấy A4. Chữ của bà nhỏ, thẳng hàng, nét chữ của người đã học viết chữ Hán bằng mắt, không bằng tai – không bao giờ sai một nét.
Bà đưa tờ giấy cho thẩm phán Khúc. Thẩm phán đọc to:
“Tôi đồng ý cho con cấy ốc tai. Tôi đồng ý cho con học nói. Nhưng tôi cũng sẽ dạy con thủ ngữ. Tôi không sợ con nghe được hay không nghe được. Tôi chỉ sợ con không được hiểu. Giống như tôi.”
Cát Lệ Na tái mặt.
Thẩm phán Khúc đặt tờ giấy xuống, nhìn cô ta qua cặp kính. Giọng bà vẫn điềm tĩnh, nhưng lạnh đi vài độ. “Phiên dịch viên Cát. ‘Tôi đồng ý cho con cấy ốc tai’, cô dịch thành ‘tôi không cần con nghe được’. Cô có giải thích gì không?”
“Tôi… thủ ngữ có nhiều cách hiểu… phương ngữ…”
Luật sư Ôn đứng dậy, đặt lên bàn một chiếc USB. “Thưa thẩm phán, đây là video quảng cáo năm 2024 của Trung tâm Tân Thanh, trong đó phiên dịch viên Cát Lệ Na dịch lời một người mẹ Điếc. Bà Lương Tú Phân cũng đã xem và viết bản dịch độc lập. Mời tòa so sánh.”
Lương Tú Phân đưa tờ giấy thứ hai. Thẩm phán đọc, im lặng rất lâu.
Rồi một giọng nói vang lên từ hàng ghế dự thính.
“Thưa tòa. Tôi có điều muốn nói.”
Bà Mã Quế Hương đứng dậy. Hai tay bà run, chiếc túi xách đỏ đô rơi xuống sàn. Luật sư Tạ quay ngoắt lại, nháy mắt ra hiệu, nhưng bà không nhìn ông ta.
“Luật sư Tạ là do ông Hồ Gia Bảo giới thiệu cho tôi,” bà nói. “Tiền thuê luật sư cũng là ông Hồ trả. Ông Hồ nói, nếu tôi giành được cháu, tôi đưa cháu về Tân Thanh châm cho hết liệu trình, ông ấy sẽ quay video làm quảng cáo, hoàn lại tiền cho tôi. Hôm thứ Tư ông ấy gọi điện, bảo tôi khai với tòa là cháu tôi đã có phản ứng với âm thanh sau mười ngày châm. Không có. Cháu tôi chỉ ở Tân Thanh có một đêm. Cháu tôi chưa nghe được gì cả. Tôi nói dối nhiều rồi. Hôm nay tôi không nói dối nữa.”
Luật sư Tạ đứng bật dậy. “Thưa thẩm phán, thân chủ của tôi đang bị kích động…”
“Ông không phải luật sư của tôi,” Chí Cường lên tiếng. Lần đầu tiên trong buổi sáng, anh ta ngẩng đầu lên. “Tôi xin rút đơn.”
Rồi anh ta quay sang vợ mình, bên kia chiếc bàn chữ U. Anh ta giơ hai bàn tay lên, run rẩy, vụng về, làm hai ký hiệu mà anh ta đã tập suốt ba tuần qua trong những trạm dừng chân trên khắp các tỉnh lộ phía tây – tay phải nắm lại, xoa vòng tròn lên ngực trái, rồi chỉ vào cô ấy.
Xin lỗi. Em.
Tiểu Mai nhìn anh. Nước mắt cô ấy rơi xuống tấm thẻ màu cam trên bàn.
Phía sau, bà Mã Quế Hương cúi xuống nhặt chiếc túi xách. Rồi bà đứng thẳng lên, nhìn con dâu, và làm một việc khiến cả phòng hòa giải sững sờ: bà giơ bàn tay phải lên, nắm lại, xoa một vòng tròn lên ngực mình. Vụng về, chậm chạp, như một người lần đầu tập viết.
Ký hiệu ấy bà đã xem đi xem lại trên kênh của Thư Ngữ suốt ba đêm.
Xin lỗi.
* * *
Chín giờ năm mươi. Khách sạn Ninh Giang.
Kiều Phương đứng trên sân khấu, tay ôm Tiểu Nhã, cầm micro mà Hồ Gia Bảo đưa cho chị vì tưởng chị là “khách hàng hài lòng”. Thư Ngữ đứng dưới chân sân khấu, dịch từng lời chị nói cho ba mươi người Điếc ở hàng đầu.
“Con gái tôi châm ở Tân Thanh bốn tháng. Năm vạn tệ. Châm đến lần thứ ba mươi thì tai chảy mủ. Thủng màng nhĩ. Hôm qua bé vừa phải mổ vá màng nhĩ. Bác sĩ mổ cho bé đang đứng ở cuối hội trường kia.”
Hai trăm cái đầu quay lại. Dĩ Hằng giơ tay lên.
Hồ Gia Bảo giật lấy micro. “Bà này là người của bệnh viện cài vào! Bảo vệ đâu!”
Hai người đàn ông mặc vest đen đi về phía sân khấu. Nhưng trước khi họ kịp đến nơi, sáu người mặc thường phục ở bức tường bên phải đã lật thẻ đeo cổ ra. Một người đàn ông trung niên bước lên, giơ thẻ ngành.
“Tổ kiểm tra liên ngành thành phố Ninh Thành. Cục Quản lý Thị trường, Sở Y tế, Đội Điều tra Kinh tế công an thành phố. Ông Hồ Gia Bảo, chúng tôi nhận được hai mươi ba đơn tố cáo về hành vi hành nghề y không phép, kinh doanh thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật và lừa đảo chiếm đoạt tài sản với tổng số tiền hơn một trăm mười hai vạn tệ. Đề nghị ông dừng hội thảo ngay lập tức.”
Hội trường nổ tung. Tiếng la hét, tiếng ghế đổ, tiếng trẻ con khóc. Hồ Gia Bảo lùi lại, mặt trắng bệch.
Dĩ Hằng đi lên sân khấu. Anh cầm micro từ tay người cán bộ, đứng giữa tấm phông đỏ chữ vàng, nhìn xuống hai trăm gia đình.
“Tôi là Chu Dĩ Hằng, bác sĩ Tai Mũi Họng, Bệnh viện Nhân dân số 1 Ninh Thành.” Giọng anh không lớn, nhưng cả hội trường im bặt. “Tôi muốn nói với các vị một sự thật. Ở đây không có thuốc chữa điếc. Châm kim không chữa được điếc. Thông Nhĩ Hoàn không chữa được điếc. Với những trẻ điếc sâu, cấy ốc tai điện tử là một lựa chọn y khoa có hiệu quả, nhà nước có hỗ trợ chi phí cho trẻ em, và các vị có quyền được tư vấn miễn phí ở bất kỳ bệnh viện công nào. Nhưng tôi còn muốn nói một điều nữa.”
Anh dừng lại, đặt micro xuống bục. Rồi anh quay mặt về phía ba hàng ghế đầu, nơi ba mươi người Điếc đang nhìn anh.
Anh giơ hai tay lên.
Ký hiệu của anh chậm, vụng về, có hai chỗ sai mà Thư Ngữ nhìn thấy ngay. Nhưng ba mươi người Điếc đều hiểu. Và Thư Ngữ, đứng dưới chân sân khấu, đọc to cho hai trăm gia đình nghe được:
“Điếc không phải là hỏng. Con của các vị không cần ai sửa. Con của các vị cần được hiểu.”
Ba mươi đôi tay ở hàng ghế đầu giơ lên trời, xoay xoay như một rừng lá trong gió.
* * *
Hồ Đại Niên vẫn ngồi trên chiếc ghế bành nhung đỏ. Ông ta không chạy. Có lẽ ông ta đã quá già để chạy. Ông ta chỉ nhìn chằm chằm về một phía, cuối hội trường, nơi một người đàn ông năm mươi sáu tuổi đang đứng dậy khỏi chiếc xe lăn.
Thẩm Đức Hậu đi lên lối giữa hội trường, chậm rãi, từng bước một. Dĩ Hằng nhảy xuống khỏi sân khấu, chạy đến đỡ một bên tay ông. Thư Ngữ đỡ bên kia. Hai trăm người dạt ra hai bên nhường lối.
Ông dừng lại trước chân sân khấu, ngẩng đầu nhìn ông già râu tóc bạc trắng. Rồi ông quay lưng lại, cúi đầu, vén tóc sau tai trái lên.
Vết sẹo hình ngôi sao méo mó, dưới ánh đèn sân khấu, trắng bệch.
Ông quay lại, ký hiệu. Thư Ngữ đọc giọng, và lần đầu tiên trong đời cô làm phiên dịch, giọng cô vỡ ra:
“Trấn Hà Khẩu. Năm một nghìn chín trăm bảy mươi chín. Ông đốt bảy mồi ngải sau tai một đứa trẻ chín tuổi. Mẹ nó bán nhà đưa ông tám trăm đồng. Ông còn nhớ không?”
Hồ Đại Niên nhìn vết sẹo. Cây gậy trúc trong tay ông ta run lên, gõ lộc cộc xuống sàn sân khấu. Môi ông ta mấp máy, và Thư Ngữ đứng đủ gần để nghe được câu ông ta lẩm bẩm, rất khẽ, như nói với chính mình:
“Thẩm… thằng bé nhà họ Thẩm… Không phải tại một mình tôi… Bác sĩ Đường… chính bà ấy gửi nó đến…”