Sáng thứ Năm, văn phòng Trung tâm Trợ giúp pháp lý quận Đông Môn chật như một hộp diêm. Luật sư Ôn Tịnh dọn sạch mặt bàn, trải lên đó một tờ giấy khổ lớn, vẽ sơ đồ phòng hòa giải bằng bút dạ đỏ.
“Đây là thẩm phán Khúc. Đây là thư ký. Bên này là nguyên đơn, luật sư Tạ, bà Mã ngồi dự thính. Bên này là chị Lâm, tôi. Phiên dịch viên Cát Lệ Na ngồi ở đây, chính giữa.” Cô ấy khoanh tròn vị trí ấy ba lần. “Toàn bộ những gì chị Lâm nói, thẩm phán sẽ nghe qua miệng người này. Nếu cô ta dịch sai, hồ sơ sẽ ghi lại bản dịch sai. Và thẩm phán Khúc, dù công tâm đến đâu, cũng sẽ phán xét dựa trên bản dịch sai.”
Tiểu Mai nhìn tấm sơ đồ, rồi nhìn Thư Ngữ. Thư Ngữ dịch lại từng câu.
“Chúng ta có quyền gì?” Thư Ngữ hỏi.
“Theo Luật Tố tụng dân sự, đương sự có quyền yêu cầu phiên dịch viên từ chối tham gia nếu có căn cứ cho thấy họ không vô tư,” luật sư Ôn đáp. “Nhưng tôi đã nộp đơn yêu cầu thay đổi Cát Lệ Na kèm video quảng cáo của Tân Thanh. Thẩm phán Khúc bác. Lý do: video quay năm 2024, không liên quan trực tiếp đến vụ án này, và không có giám định chuyên môn xác nhận bản dịch trong video là sai. Lời của một người bạn Điếc như cô Tô Linh không được coi là giám định.”
“Vậy là hết cách?”
“Chưa.” Luật sư Ôn gõ bút lên sơ đồ. “Trong phiên hòa giải, nếu chị Lâm phát hiện bản dịch sai ngay tại chỗ, chị ấy có quyền yêu cầu ghi nhận và yêu cầu kiểm tra lại. Thẩm phán buộc phải xem xét. Nhưng có hai vấn đề. Một: làm sao chị Lâm biết bản dịch sai, khi chị ấy không nghe được Cát Lệ Na nói gì? Hai: nếu phát hiện, ai sẽ là người kiểm tra lại?”
Căn phòng im lặng. Tiểu Mai nhìn tay Thư Ngữ dịch xong câu ấy, rồi chậm rãi giơ tay lên.
Tôi đọc môi được, cô ấy ký hiệu. Không phải tất cả. Nhưng những chữ quan trọng thì được. Năm năm sống với mẹ chồng, tôi đã học cách đọc môi những câu chửi tôi.
Thư Ngữ dịch câu ấy. Luật sư Ôn ngẩng lên, ánh mắt sáng lên sau cặp kính dày.
“Được. Vậy vấn đề thứ nhất có hướng giải quyết. Chị Lâm sẽ ngồi ở vị trí nhìn được miệng Cát Lệ Na. Tôi sẽ yêu cầu tòa ghi hình toàn bộ phiên hòa giải, bao gồm cả phần thủ ngữ của chị Lâm – đó là quyền của đương sự. Nếu có tranh chấp, đoạn ghi hình sẽ là bằng chứng.” Cô ấy dừng lại. “Còn vấn đề thứ hai. Ai kiểm tra lại? Cô Thẩm thì bị loại rồi.”
Thư Ngữ gõ hai ngón tay lên mặt bàn. Một ý nghĩ chợt lóe lên, mơ hồ, như ánh đèn đỏ chớp ở cửa Nhà Bàn Tay.
“Để tôi về hỏi mẹ tôi,” cô nói.
* * *
Buổi chiều, ba người phụ nữ tập dượt trong căn hộ tầng năm.
Thư Ngữ đóng vai Cát Lệ Na, ngồi đối diện Tiểu Mai, nói thành tiếng những câu mà luật sư Ôn dự đoán luật sư Tạ sẽ hỏi, rồi cố tình dịch sai một vài chữ. Nhiệm vụ của Tiểu Mai là nhìn môi cô, phát hiện chữ sai, và giơ tấm thẻ.
Tấm thẻ do Tô Linh làm, bằng bìa cứng màu cam, to bằng bàn tay, chữ đen in đậm:
TÔI LÀ NGƯỜI ĐIẾC. TÔI YÊU CẦU XÁC NHẬN LẠI BẢN DỊCH VỪA RỒI. XIN TÒA GHI NHẬN.
Lần đầu, Tiểu Mai bỏ lỡ cả ba lỗi sai. Lần thứ hai, cô ấy bắt được một. Lần thứ năm, cô ấy bắt được cả ba, giơ tấm thẻ cam lên dứt khoát như một trọng tài rút thẻ phạt.
Đậu Đậu ngồi trên thảm xem mẹ tập, rồi lấy một mẩu giấy màu cam trong hộp đồ chơi, giơ lên bắt chước. Cả ba người phụ nữ phá lên cười.
Nhưng khi Tô Linh về rồi, Tiểu Mai ngồi lặng trên ghế, nhìn tấm thẻ trong tay.
Nếu tôi thua, cô ấy ký hiệu, Đậu Đậu sẽ phải về sống với bà nội. Bà ấy sẽ cấm con dùng thủ ngữ. Bà ấy đã nói rồi: ‘Nhà tao không cho phép khoa tay múa chân.’ Con tôi sẽ lớn lên giống tôi hồi bé. Không có ngôn ngữ. Ngồi trong phòng, nhìn người ta nói, không hiểu gì.
Thư Ngữ nắm lấy tay cô ấy.
Cô sẽ không thua.
Cô hứa được không?
Thư Ngữ im lặng. Cô không thể hứa. Trong nghề phiên dịch, có một nguyên tắc cô luôn tuân thủ: không bao giờ hứa điều mình không kiểm soát được.
Nhưng lần này cô gật đầu.
Tôi hứa.
* * *
Sáng thứ Sáu, Thư Ngữ nhận được một tin nhắn từ số lạ, nhưng lần này người gửi tự giới thiệu: “Tôi là Tần Uyển Thanh. Chín giờ sáng nay, quán cà phê Lục Diệp đối diện cổng phụ bệnh viện. Mong cô dành cho tôi hai mươi phút.”
Quán Lục Diệp nhỏ và yên tĩnh, tường ốp gỗ, nhạc piano nhẹ. Bà Tần ngồi ở bàn trong cùng, trước mặt là một tách trà xanh chưa uống, chiếc túi xách da đặt ngay ngắn trên ghế bên cạnh như một vị khách thứ ba.
“Cảm ơn cô đã đến.” Bà không đứng dậy. “Tôi sẽ không vòng vo. Sáu tấm ảnh ở bờ sông, cô biết rồi chứ?”
“Tôi biết.”
“Hôm qua, chúng đã đến tay Hội đồng Đạo đức Y khoa của bệnh viện. Người gửi nặc danh. Kèm theo một lá thư tố cáo con trai tôi có quan hệ không đúng mực với người nhà bệnh nhân, lợi dụng chuyên môn để thúc ép phẫu thuật.” Bà Tần nói đều đều, như đang đọc một báo cáo. “Hội đồng sẽ họp vào tuần sau. Cùng thời điểm đó, hồ sơ tu nghiệp Hannover của nó đang ở vòng xét duyệt cuối cùng. Một vết đen trong hồ sơ đạo đức là đủ để nó mất suất.”
Thư Ngữ ngồi im. Bên ngoài cửa kính, một chiếc xe cứu thương hú còi lao vào cổng bệnh viện.
“Tôi không phải người mẹ trong phim truyền hình,” bà Tần tiếp. “Tôi sẽ không đưa cho cô một tấm séc. Tôi cũng không nói cô không xứng với con trai tôi.” Bà ngừng lại một giây. “Dù thật lòng, tôi đã từng nghĩ thế. Một cô gái không có công việc ổn định, bố mẹ đều điếc, sống trong một tiệm sửa xe. Tôi là mẹ, tôi có quyền lo xa.”
Thư Ngữ cảm thấy câu nói ấy như một nhát dao mỏng. Không đau ngay, nhưng biết là sẽ chảy máu.
“Nhưng đó không phải lý do tôi gặp cô hôm nay,” bà Tần nói. “Lý do là thế này: từ bây giờ đến ngày 12 tháng 12, mỗi lần cô và Dĩ Hằng xuất hiện cùng nhau, luật sư của bên kia sẽ có thêm một tấm ảnh. Mỗi tấm ảnh là một viên đạn bắn vào cả hai người: con trai tôi, và cô Lâm Tiểu Mai mà cô đang muốn bảo vệ. Cô hiểu chứ?”
“Bà muốn tôi tránh xa anh ấy.”
“Tôi muốn cô lùi lại một bước. Chỉ một bước. Cho đến khi mọi chuyện kết thúc.” Bà Tần cầm tách trà lên, cuối cùng cũng uống một ngụm. “Sau đó, chuyện của hai người là chuyện của hai người. Tôi không có quyền can thiệp. Dĩ Hằng ba mươi hai tuổi rồi, nó cũng chẳng nghe tôi bao giờ.”
Thư Ngữ nhìn bà rất lâu. Rồi cô hỏi một câu mà chính cô cũng không ngờ tới.
“Thưa bà, mẹ chồng bà – bà Đường Thục Hoa – ba năm cuối đời bà ấy điếc hẳn. Bà có từng nói chuyện được với bà ấy không?”
Bàn tay cầm tách trà của bà Tần khựng lại giữa không trung. Một lúc lâu, bà đặt tách trà xuống, rất nhẹ, không phát ra một tiếng động nào.
“Không,” bà nói. “Tôi bận. Tôi luôn bận.”
Bà đứng dậy, cầm chiếc túi da lên, đặt hai tờ tiền trên bàn.
“Hai mươi phút đã hết. Chào cô Thẩm.”
* * *
Tối thứ Sáu, Thư Ngữ ngồi trên gác, gõ một tin nhắn, xóa đi, gõ lại, xóa đi. Cuối cùng cô chỉ gửi đi bốn dòng:
“Từ giờ đến ngày 12/12, chúng ta đừng gặp nhau. Đừng đến đón tôi, đừng nhắn tin trừ khi có việc liên quan đến bệnh án của Đậu Đậu. Tối thứ Tư anh cứ đến Nhà Bàn Tay, tôi sẽ không đến. Xin lỗi.”
Mười phút sau anh trả lời.
“Mẹ tôi đã gặp cô.”
Không phải câu hỏi. Cô không trả lời.
Năm phút nữa.
“Vì mẹ tôi, hay vì Tiểu Mai?”
Cô gõ: “Vì Tiểu Mai.” Rồi cô dừng lại, nhìn chữ ấy rất lâu, và gõ thêm: “Và vì anh.”
Lần này, anh không trả lời ngay. Hai mươi phút trôi qua. Rồi màn hình sáng lên, nhưng không phải tin nhắn chữ. Là một đoạn video dài bốn giây.
Trong video, Chu Dĩ Hằng đứng trong phòng làm việc của mình ở bệnh viện, ánh đèn huỳnh quang trắng lạnh, chiếc khăn len màu xám của bà Đàm vẫn quàng trên cổ. Anh nhìn thẳng vào camera, rồi giơ tay phải lên. Ngón cái và ngón giữa chạm vào nhau, đặt lên ngực, kéo ra. Chậm. Đúng. Không còn cứng như người máy nữa.
Thích.
Rồi anh tắt video.
Thư Ngữ xem đi xem lại bốn giây ấy cho đến khi màn hình điện thoại mờ đi vì nước mắt.
* * *
Cùng lúc đó, ở khu chung cư Ngô Đồng bên kia sông, Chu Dĩ Hằng mở cửa căn hộ của mẹ bằng chiếc chìa khóa dự phòng mà anh hiếm khi dùng.
Căn hộ rộng, sạch sẽ, lạnh lẽo như một phòng khám. Mẹ anh chưa về – thứ Sáu nào bà cũng họp giao ban đến tận chín giờ. Anh đi thẳng vào căn phòng nhỏ cuối hành lang, nơi trước đây bà nội anh ở suốt ba năm cuối đời. Căn phòng vẫn giữ nguyên: chiếc giường đơn trải ga trắng, chiếc ghế mây cạnh cửa sổ, tấm bảng trắng treo trên tường vẫn còn dòng chữ mờ bằng bút dạ xanh mà anh viết trong một buổi sáng tháng Ba năm 2023: “Bà ăn sáng chưa? Cháu đi làm, tối về.”
Đó là câu cuối cùng anh viết cho bà. Ba tuần sau, bà mất trong giấc ngủ.
Trên nóc tủ quần áo có một chiếc hộp các-tông dán băng keo. Anh kéo ghế, với tay lấy xuống, đặt lên giường. Bên trong là những đồ vật bà để lại: chiếc gương soi trán bằng đồng đã xỉn màu, một ống nghe cũ, mấy cuốn sách giải phẫu tai in từ thập niên sáu mươi, và một cuốn sổ bìa da màu nâu sẫm, mép giấy ố vàng, buộc bằng một sợi dây vải.
Anh cầm cuốn sổ lên. Sợi dây vải đã cứng lại vì thời gian. Anh gỡ được một nút, rồi dừng.
“Con tìm gì vậy?”
Mẹ anh đứng ở cửa phòng, vẫn mặc bộ vest xám, túi xách da trên tay. Bà nhìn cuốn sổ trong tay con trai, và trong một khoảnh khắc, nét mặt bà như mềm đi.
“Con chưa từng đọc hết nó,” anh nói. “Mới lật được vài trang đầu đã phải gấp lại.”
“Mẹ còn chưa dám mở.” Bà đứng tựa khung cửa, không bước vào. “Mẹ sợ trong đó viết rằng mẹ là một nàng dâu tồi.”
Hai mẹ con nhìn nhau trong căn phòng nhỏ. Lần đầu tiên sau rất nhiều năm, không ai là Phó Giám đốc, không ai là bác sĩ điều trị.
Dĩ Hằng buộc lại nút dây vải, đặt cuốn sổ vào hộp, đẩy lên nóc tủ.
“Sau ngày mười hai,” anh nói. “Con sẽ mở nó cùng một người biết đọc.”
Mẹ anh không hỏi người đó là ai. Bà chỉ khẽ gật đầu, quay đi, tiếng giày cao gót gõ đều trên sàn gỗ hành lang, xa dần.
* * *
Thứ Bảy, cô cố gắng làm mọi thứ như bình thường. Cô dịch một buổi họp phụ huynh ở Trường Giáo dục Đặc biệt Ninh Thành, quay một video dạy thủ ngữ về chủ đề “thời tiết mùa đông”, phụ mẹ giao mấy bộ quần áo đã may xong cho khách. Nhưng mẹ cô nhìn cô suốt bữa trưa, ánh mắt như đọc được hết.
Chiều hôm đó, Thư Ngữ hỏi mẹ câu hỏi mà cô đã định hỏi từ hôm thứ Năm.
Mẹ, năm 2015 mẹ có làm giám định thủ ngữ cho công an không?
Mẹ cô đang khâu viền một tà sườn xám màu tím, ngẩng lên, hơi ngạc nhiên. Có. Sao con biết?
Con thấy tấm chứng nhận trong hộp giấy tờ. Lúc tìm lá thư Kinh Hoa.
Mẹ cô đặt kim chỉ xuống. Năm đó có một vụ án ở huyện Liễu Âm. Một ông cụ Điếc ở trong núi bị nghi ăn trộm bò. Ông cụ không đi học bao giờ, chỉ biết ký hiệu tự chế trong nhà. Phiên dịch viên nghe được của công an không hiểu gì cả. Họ phải tìm một người Điếc có kinh nghiệm để làm cầu nối – người Điếc hiểu người Điếc nhanh hơn. Hiệp hội giới thiệu mẹ. Mẹ đã dịch ba ngày. Ông cụ vô tội.
Bà cười nhẹ, đôi mắt sáng lên như nhớ lại một chuyện vui.
Sau đó Hiệp hội cấp cho mẹ giấy chứng nhận ‘phiên dịch viên Điếc’. Mẹ làm thêm vài vụ nữa, rồi thôi. Không ai cần.
Thư Ngữ nhìn mẹ rất lâu, trong đầu ánh đèn đỏ chớp liên hồi.
Mẹ, con có thể cần mẹ.
* * *
Tối Chủ nhật, Thư Ngữ đến căn hộ của Tô Linh ở phố Tân Hoa, cùng nhóm “Những Chiếc Kim Bạc” sắp xếp lại hồ sơ của hai mươi ba gia đình để nộp cho Cục Quản lý Thị trường thành phố vào sáng thứ Hai.
Trước khi đi, cô có một cuộc cãi nhau với bố.
Không lớn, không ồn ào – nhà họ Thẩm chưa bao giờ ồn ào. Nhưng là lần đầu tiên sau nhiều năm.
Bố cô đã thấy cô khóc tối thứ Sáu. Ông không hỏi, nhưng hôm nay, khi cô đang đi giày ở cửa, ông chặn lại, ký hiệu dứt khoát:
Con không gặp anh bác sĩ nữa. Vì sao?
Vì vụ của Tiểu Mai.
Lại vì người khác. Ông chỉ vào cô, rồi chỉ ra ngoài cửa, rồi chỉ vào chính mình, động tác mạnh dần. Hồi nhỏ, con không đi chơi vì phải dịch cho bố mẹ. Lớn lên, con không đi Bắc Kinh vì bố ốm. Bây giờ con không yêu được ai vì một người mẹ Điếc mà con mới quen ba tuần. Con định sống cho người Điếc cả đời à?
Con cũng là con của người Điếc, cô ký hiệu, tay run.
Con là con của bố mẹ. Không phải tai của bố mẹ.
Câu ấy như một cái tát. Thư Ngữ đứng sững. Ông cũng đứng sững, như thể vừa nhận ra mình nói quá lời. Tay ông hạ xuống, rồi nắm lại.
Cô quay đi, kéo cửa, bước ra ngõ, không ngoái lại. Sau lưng cô, bóng đèn vàng trên khung cửa nhấp nháy hai lần – bố cô đang gọi cô quay lại. Cô giả vờ như không thấy.
* * *
Mười giờ bốn mươi tối, căn hộ của Tô Linh ngổn ngang giấy tờ. Bản đồ huyện Liễu Âm dán trên tường, cắm hai mươi ba chiếc ghim màu đỏ – mỗi chiếc là một gia đình. Tô Linh vừa nướng xong một mẻ bánh quy bơ, mùi thơm lan khắp căn phòng, và cứ năm phút lại đẩy đĩa bánh về phía Thư Ngữ, ký hiệu: Ăn đi. Mặt cô như cái bánh bị cháy.
Thư Ngữ cười gượng, cầm một chiếc. Cô kể cho Tô Linh nghe về cuộc cãi nhau ở cửa. Tô Linh nghe xong, im lặng một lúc, rồi ký hiệu một câu mà Thư Ngữ sẽ nhớ rất lâu: Bố tôi cũng là người nghe được. Ông ấy chưa bao giờ học thủ ngữ. Cả đời tôi chưa từng cãi nhau với bố được một lần. Cô may mắn lắm đấy.
Cô vừa đóng xong tập hồ sơ thứ hai mươi ba thì điện thoại rung lên. Cuộc gọi video. Màn hình hiện chữ: Mẹ.
Cô bấm nghe.
Hình ảnh rung lắc dữ dội, nghiêng ngả. Đèn huỳnh quang của tiệm sửa xe. Nền xi măng loang dầu máy. Một chiếc cờ lê nằm lăn lóc.
Và bố cô, nằm sấp dưới đất cạnh chiếc xe đạp điện đang sửa dở, một tay vẫn còn bấu vào ngực áo.
Khuôn mặt mẹ cô hiện lên sát camera, trắng bệch, đôi mắt mở to đến mức như sắp vỡ ra. Hai bàn tay bà run đến mức Thư Ngữ phải nhìn ba lần mới đọc được.
Bố ngã. Không thở được. Mẹ không gọi được 120. Họ không hiểu mẹ. Con ơi. Con ơi.