Thư Ngữ không đến Nhà Bàn Tay ngay. Cô phóng xe máy điện sang khu Hà Tây trước.
Khi cô đến, Đậu Chí Cường vẫn đứng ở hành lang, châm thuốc lá, dụi đi, rồi lại châm điếu khác. Gần chân anh ta, trên nền xi măng, đã có năm mẩu đầu lọc. Thấy Thư Ngữ, anh ta lùi lại một bước như người có tội.
“Anh Đậu,” cô nói, “tôi sẽ không dịch gì hôm nay nếu anh không muốn. Nhưng tôi muốn hỏi anh một câu, không phải với tư cách phiên dịch.”
Anh ta không trả lời. Cô coi đó là đồng ý.
“Anh có biết vợ anh nói gì ở Tân Thanh không? Anh đã xem video chưa?”
Chí Cường cúi đầu. “Xem rồi. Ở trạm dừng chân ngoài Nghi Xương. Xem bốn lần.” Anh ta rít một hơi thuốc thật sâu. “Năm năm nay tôi chưa bao giờ nghe cô ấy nói câu nào dài như vậy. Tôi không biết cô ấy nói được như vậy.”
“Cô ấy vẫn nói như vậy mỗi ngày,” Thư Ngữ đáp. “Chỉ là anh không học ngôn ngữ của cô ấy.”
Anh ta im lặng rất lâu. Rồi lấy trong túi áo ra một cuốn sổ nhỏ nhàu nát, giở ra. Bên trong là những hình vẽ nguệch ngoạc bằng bút bi: một bàn tay chụm lại, mũi tên chỉ lên miệng, chữ “ăn”. Một bàn tay đặt lên má, nghiêng đầu, chữ “ngủ”. Hơn hai chục trang như vậy, nét bút cũ có, mới có.
“Năm đầu lấy nhau tôi có học,” anh ta nói, giọng khàn đặc. “Rồi tôi chạy xe đường dài, mười ngày mới về một lần. Về thì mệt. Mẹ tôi bảo học làm gì, nó đọc môi được mà. Rồi tôi quên dần.”
Anh ta đóng cuốn sổ lại, nhét vào tay Thư Ngữ, rồi đi xuống cầu thang. Ở chiếu nghỉ tầng bốn, anh ta dừng lại, nói vọng lên, không quay đầu:
“Đơn đó, luật sư của mẹ tôi viết. Tôi ký vì mẹ tôi nói nếu tôi không ký thì bà sẽ uống thuốc chuột. Bà nói thật đấy. Năm xưa bà đã làm thế một lần rồi.”
Tiếng bước chân anh ta xa dần. Thư Ngữ đứng ở hành lang, nhìn cuốn sổ nhàu nát trong tay, rồi gõ cửa căn hộ.
* * *
Bảy giờ kém năm, cô đến phố Tây Kiều, muộn hơn dự định hai mươi phút.
Nhà Bàn Tay là một ngôi nhà hai tầng xây gạch đỏ từ thập niên tám mươi, nằm cuối một con hẻm lát đá xanh, trước kia là trụ sở của Xí nghiệp In bao bì Tây Kiều, nơi từng có hơn bốn mươi công nhân Điếc. Xí nghiệp giải thể năm 1997, những người công nhân Điếc góp tiền thuê lại tầng một làm chỗ gặp gỡ. Ba mươi năm sau, nơi này vẫn sáng đèn mỗi tối thứ Tư.
Bên ngoài cửa không treo biển. Chỉ có một bóng đèn đỏ lớn gắn trên cột, cứ mười giây lại chớp một lần, như một ngọn hải đăng nhỏ.
Thư Ngữ đẩy cửa bước vào – và dừng lại.
Căn phòng rộng chừng sáu mươi mét vuông, kê bốn chiếc bàn tròn, một tủ kính bày cúp và cờ thi đấu của đội bóng bàn người Điếc thành phố, một chiếc tivi lớn đang chiếu bản tin có phiên dịch thủ ngữ ở góc. Khoảng ba mươi người đang ngồi uống trà, chơi cờ tướng, đánh bài. Căn phòng gần như im lặng, chỉ có tiếng chén trà chạm nhau, tiếng quân cờ gõ xuống mặt bàn, tiếng ghế kéo. Nhưng nếu nhìn kỹ, đây là căn phòng ồn ào nhất mà người ta có thể tưởng tượng: hàng chục đôi tay đang nói cùng một lúc, nét mặt sống động, những tiếng cười bật ra không thành âm thanh.
Và giữa căn phòng ấy, ở chiếc bàn tròn gần tủ kính, Chu Dĩ Hằng đang ngồi như một pho tượng.
Anh đã đến từ sáu giờ bốn mươi. Lão Phùng – Phùng Hữu Tài, sáu mươi tám tuổi, nguyên tổ trưởng tổ in của xí nghiệp cũ, người được cả câu lạc bộ gọi là “trưởng lão” – ngồi đối diện anh, tay cầm chén trà, nhìn anh từ đầu đến chân với vẻ thích thú không giấu giếm. Xung quanh bàn có thêm năm, sáu người nữa, kể cả một cậu bé chừng mười tuổi và hai bà cụ đang đan len.
Thư Ngữ đứng ở cửa, nhìn cảnh ấy, không lên tiếng.
Lão Phùng ký hiệu một câu: Cậu tên gì?
Dĩ Hằng nhìn bàn tay ông, nhíu mày. Anh nhận ra ký hiệu “tên” – anh đã học từ video của cô – nhưng không chắc. Anh chỉ vào mình, rồi do dự, rút điện thoại ra định gõ chữ.
Lão Phùng giơ tay chặn lại, lắc đầu, chỉ vào biển nhỏ dán trên tường: Ở đây không dùng điện thoại để nói chuyện. Muốn nói thì dùng tay. Thư Ngữ biết luật này – luật bất thành văn của Nhà Bàn Tay dành cho người nghe được đến lần đầu.
Dĩ Hằng cất điện thoại. Anh hít một hơi, rồi từ từ giơ tay phải lên, đánh vần ngón tay theo bảng chữ cái thủ ngữ pinyin – từng chữ cái một, chậm chạp, vụng về: Z… H… O… U…
Đến chữ “U”, ngón tay anh bị kẹt. Anh nhíu mày, thử lại, sai tiếp. Cậu bé mười tuổi ngồi cạnh bật cười, rồi rất tự nhiên cầm lấy bàn tay anh, uốn các ngón tay vào đúng vị trí. Dĩ Hằng nhìn cậu bé, ngạc nhiên, rồi gật đầu cảm ơn bằng ký hiệu – lần này chuẩn hơn hôm Chủ nhật.
Cả bàn vỗ tay theo kiểu người Điếc, những bàn tay giơ lên xoay xoay như lá.
Thư Ngữ cảm thấy có ai đó chạm vào khuỷu tay mình. Cô quay lại. Là mẹ cô. Bố cô đứng ngay sau, tay xách một túi cam.
Bố mẹ đến đây làm gì? Cô hỏi.
Thứ Tư nào bố mẹ chẳng đến, mẹ cô đáp, rồi nháy mắt. Với lại, mẹ muốn xem cái anh bác sĩ trong video.
* * *
Một tiếng sau, Dĩ Hằng đã học được ba mươi ký hiệu, đánh vần được tên mình, và làm đổ hai chén trà.
Không ai nói với anh một tiếng nào. Mỗi khi anh không hiểu, người ta ký hiệu chậm lại, lặp lại, chỉ vào đồ vật, vẽ lên không khí, diễn bằng nét mặt. Một bà cụ đan len, bà Đàm, dạy anh ký hiệu “mưa” bằng cách vẩy những ngón tay từ trên xuống, rồi chỉ ra ngoài cửa sổ, nơi mưa phùn vẫn đang bay. Cậu bé mười tuổi tên Tiểu Bàn dạy anh ký hiệu “bóng bàn”, rồi làm động tác đập bóng thật mạnh, khiến anh giật mình ngả người ra sau. Cả bàn cười nghiêng ngả.
Thư Ngữ ngồi ở góc, ôm chén trà, không can thiệp. Cô quan sát anh. Anh không giỏi – thật sự không giỏi. Bàn tay của một bác sĩ phẫu thuật quen với những động tác nhỏ, chính xác, cứng nhắc, chứ không quen với không gian rộng, động tác dứt khoát của thủ ngữ. Nhưng anh có một điều mà hầu hết những người nghe được đến đây lần đầu không có: anh nhìn. Anh nhìn mặt người đối diện, chứ không chỉ nhìn tay họ. Mỗi khi không hiểu, anh không quay sang cầu cứu cô. Anh nhíu mày, nghiêng đầu, đợi.
Lúc tám giờ, lão Phùng gõ cốc trà xuống bàn ba lần. Cả căn phòng quay lại nhìn. Ông đứng dậy, chỉ vào Dĩ Hằng, rồi ký hiệu cho cả phòng: Người mới. Bác sĩ. Cần một cái tên.
Ở thế giới của người Điếc, mỗi người có một tên thủ ngữ – một ký hiệu riêng thay cho việc đánh vần từng chữ cái. Tên thủ ngữ không tự đặt được. Nó do cộng đồng trao cho, thường dựa trên một đặc điểm ngoại hình hay tính cách. Có tên thủ ngữ nghĩa là người ta đã nhìn thấy bạn.
Cả phòng xôn xao. Những đôi tay giơ lên đề xuất.
Bà Đàm làm một vòng tròn trên trán – chiếc gương soi tai mà anh đeo trong video. Tiểu Bàn chỉ vào đôi lông mày của anh, rồi nhíu mày thật chặt, làm mặt cau có. Cả phòng bật cười.
Lão Phùng gật gù, rồi kết hợp hai ý ấy: tay phải chụm thành vòng tròn đặt lên trán, rồi hai ngón trỏ chụm vào giữa hai lông mày, kéo xuống. Gương soi trán – cau mày.
Ông nhìn quanh. Mọi người giơ tay xoay xoay tán thành.
Dĩ Hằng nhìn Thư Ngữ cầu cứu. Lần đầu tiên trong buổi tối, cô đứng dậy, đến bên cạnh anh, nói nhỏ: “Họ vừa đặt tên thủ ngữ cho anh. Từ nay ở đây, anh là ‘Bác sĩ Cau Mày’.”
Anh nhìn cô một giây, rồi bật cười thành tiếng – tiếng cười duy nhất trong căn phòng. Anh làm lại ký hiệu ấy, đặt vòng tròn lên trán, nhíu mày, rồi chỉ vào mình. Cả phòng lại vỗ tay xoay xoay.
Bố Thư Ngữ đứng dậy từ chiếc bàn cạnh tủ kính. Ông đi chậm rãi đến trước mặt Dĩ Hằng, đặt túi cam xuống bàn, nhìn thẳng vào mắt anh. Rồi ông ký hiệu – nhanh, không giảm tốc độ, không có biểu cảm nào giúp đỡ.
Con gái tôi không có bạn trai. Cậu đến đây làm gì?
Dĩ Hằng không hiểu một chữ nào. Anh nhìn sang Thư Ngữ.
Thư Ngữ khoanh tay, lắc đầu. “Luật của Nhà Bàn Tay. Tôi không dịch.”
Cả bàn bật cười. Bố cô lặp lại câu ấy, nhanh hơn. Dĩ Hằng nhíu mày, nghiêng đầu, cố gắng, rồi chợt nhận ra một ký hiệu duy nhất mà anh đã học trong video thứ mười hai: con gái. Anh nhìn ông lão trước mặt, nhìn Thư Ngữ, rồi hiểu ra người này là ai.
Anh đứng thẳng dậy, cúi đầu thật thấp, kiểu cúi chào của người trẻ với bậc trưởng bối. Rồi anh giơ tay, đánh vần pinyin từng chữ cái, chậm rãi, sai mất một lần, sửa lại: X… U… E… – chữ “học”. Rồi anh chỉ vào lão Phùng, chỉ vào bà Đàm, chỉ vào Tiểu Bàn, chỉ vào cả căn phòng.
Học. Từ mọi người.
Bố Thư Ngữ nhìn anh rất lâu. Rồi ông cầm một quả cam trong túi, đặt vào tay anh, quay lưng đi về chỗ của mình. Ông không gật đầu cũng không lắc đầu. Nhưng mẹ Thư Ngữ, ngồi bên cạnh chồng, giơ ngón cái lên với con gái, nụ cười rạng rỡ đến tận mang tai.
* * *
Chín giờ rưỡi, Nhà Bàn Tay tắt đèn. Dĩ Hằng đi bộ cùng Thư Ngữ dọc con kênh nhỏ chảy qua phố Tây Kiều, ra chỗ cô gửi xe máy. Mưa phùn đã tạnh. Mặt nước kênh in những vệt đèn đường vàng vọt.
“Ông cụ hỏi gì tôi vậy?” Anh hỏi.
“Ông hỏi anh có biết sửa xe đạp không.”
Anh liếc cô. “Cô lại dịch sai rồi. Lần thứ hai.”
Cô không trả lời, nhưng khóe môi khẽ nhếch.
Họ đi thêm một đoạn, chỉ nghe tiếng giày lạo xạo trên đá. Rồi anh lên tiếng, giọng chậm hơn thường lệ.
“Bà nội tôi tên Đường Thục Hoa. Bà là bác sĩ Tai Mũi Họng thế hệ đầu tiên của Ninh Thành, làm ở bệnh viện huyện Liễu Âm suốt những năm bảy mươi, tám mươi. Tôi chọn ngành này vì bà. Hồi nhỏ bà hay đặt tôi ngồi lên đùi, soi tai tôi bằng cái gương trán của bà, rồi kể chuyện con ốc nhỏ sống trong tai người.”
Anh dừng lại bên lan can kênh, nhìn xuống mặt nước.
“Từ năm bảy mươi lăm tuổi, bà bắt đầu lãng tai. Tôi đề nghị cấy ốc tai, bà từ chối. Bà nói bà già rồi, không muốn nghe thêm nữa. Sau đó bà điếc dần. Ba năm cuối cùng, chúng tôi chỉ nói chuyện qua bảng trắng. Tôi bận, đi viện từ sáng đến tối, về nhà viết vài câu ‘Bà ăn chưa’, ‘Bà ngủ ngon nhé’. Có những hôm bà ngồi nhìn tôi rất lâu, như muốn nói điều gì đó dài lắm. Nhưng tay bà run, không viết được. Còn tôi không biết đọc gì khác ngoài chữ viết.”
Anh im lặng một lúc lâu.
“Bà mất tháng Tư năm 2023. Bà để lại một cuốn sổ, trong đó vẽ toàn hình bàn tay. Tôi chưa đủ can đảm mở ra xem hết. Tôi sợ trong đó là những điều bà muốn nói với tôi.”
Thư Ngữ đứng bên cạnh anh. Cô không nói gì. Rồi cô làm một việc rất nhỏ: cô giơ tay phải lên, chạm nhẹ vào ngực trái của mình, rồi chạm vào vai anh, kéo xuống chậm rãi.
“Ký hiệu đó là gì?” Anh hỏi.
“Là ‘tôi hiểu’,” cô đáp. “Theo kiểu Ninh Thành. Không có trong sách đâu.”
Anh nhìn bàn tay cô vẫn còn đặt hờ trên vai mình. Rồi cô rút tay lại, quay đi, dắt xe ra khỏi chỗ gửi.
* * *
Thứ Năm, Thư Ngữ đi cùng Tiểu Mai và Đậu Đậu đến bệnh viện làm xét nghiệm gen. Điều khiến cả hai người phụ nữ ngạc nhiên là Đậu Chí Cường cũng đến. Anh ta mặc chiếc áo sơ mi duy nhất có cổ, tóc vuốt keo, đứng ở đầu hành lang tầng bốn như một học sinh đến trễ.
Anh ta đồng ý lấy máu. Bác sĩ Chu giải thích: xét nghiệm sẽ tìm các đột biến gen phổ biến gây điếc bẩm sinh, trong đó thường gặp nhất là gen GJB2. Kết quả có sau khoảng mười ngày làm việc.
Lúc lấy máu, Chí Cường quay sang nhìn vợ. Tiểu Mai cũng nhìn anh ta. Hai người không nói gì. Rồi Chí Cường giơ tay phải lên, chụm lại, chạm vào môi – ký hiệu ăn trong cuốn sổ nhàu nát – và chỉ vào Đậu Đậu, nhíu mày hỏi.
Thư Ngữ hiểu: Con ăn chưa?
Tiểu Mai nhìn anh ta rất lâu, rồi gật đầu.
Cũng chiều hôm đó, theo giới thiệu của Hiệp hội Người Điếc tỉnh, Thư Ngữ đưa Tiểu Mai đến Trung tâm Trợ giúp pháp lý quận Đông Môn, gặp luật sư Ôn Tịnh – ba mươi ba tuổi, đeo kính cận dày, nói nhanh như súng liên thanh. Sau khi đọc đơn khởi kiện, cô ấy đặt tờ giấy xuống bàn, cười khẩy.
“Lấy lý do khuyết tật để đòi quyền nuôi con à? Luật Bảo đảm quyền của người khuyết tật cấm phân biệt đối xử. Họ không thắng nổi bằng lý do đó đâu. Trừ khi…” Cô ấy gõ bút lên bàn. “Trừ khi họ chứng minh được chị Lâm không đủ khả năng giao tiếp để chăm sóc con. Tôi cá là luật sư Tạ sẽ đi theo hướng đó. Ông ta sẽ cố biến buổi hòa giải thành một màn trình diễn cho thấy chị không hiểu, không nói được. Cho nên chị cần một phiên dịch viên giỏi nhất.”
Cô ấy nhìn Thư Ngữ. “Cô sẽ dịch cho chị ấy chứ?”
“Tòa sẽ chỉ định phiên dịch viên,” Thư Ngữ đáp. “Nhưng bên bị đơn có quyền đề xuất. Tôi sẽ nộp hồ sơ.”
* * *
Sáng thứ Sáu, Thư Ngữ dọn phòng của bố mẹ để giặt rèm cửa. Trong ngăn kéo tủ đầu giường của bố, dưới một xấp hóa đơn tiền điện, cô tìm thấy một lọ thuốc nhỏ màu nâu.
Nitroglycerin 0,5 mg – ngậm dưới lưỡi khi đau ngực. Ngày kê đơn: 3/10/2026.
Cô nhìn ngày tháng. Tháng Mười. Tức là bố cô đã đi khám một mình, không có cô đi cùng, không có phiên dịch. Ông đã ngồi trước mặt bác sĩ, viết lên giấy, hoặc gật gật đầu cho qua những câu ông không hiểu. Và lọ thuốc đã vơi gần một nửa.
Cô cầm lọ thuốc xuống tiệm. Bố cô đang vá săm cho một chiếc xe đạp trẻ con. Cô đặt lọ thuốc lên bàn trước mặt ông.
Ông nhìn lọ thuốc, rồi nhìn cô, nét mặt không thay đổi nhiều. Ông lau tay vào miếng giẻ, ký hiệu: Người già ai chẳng có thuốc.
Bố đi khám một mình. Bố không gọi con.
Con bận.
Con không bao giờ bận khi bố cần.
Ông im lặng, rồi nhặt lọ thuốc lên, nhét vào túi áo ngực. Chính vì thế, ông ký hiệu, rất chậm, bố mới không gọi.
Ông quay lại với chiếc săm xe đạp, không nói thêm gì nữa. Thư Ngữ đứng nhìn tấm lưng còng của ông, lần đầu tiên nhận ra phía sau dái tai trái của bố có một vết sẹo nhỏ, nhăn nhúm, hình như một ngôi sao năm cánh méo mó. Cô đã nhìn thấy nó cả đời, nhưng chưa bao giờ thật sự để ý. Hồi bé cô hỏi, bố chỉ bảo ngã xe hồi nhỏ.
* * *
Tối thứ Bảy, Thư Ngữ ngồi trên gác hoàn thiện hồ sơ đề xuất làm phiên dịch viên cho buổi hòa giải. Gần mười một giờ, điện thoại rung. Một tin nhắn SMS từ số lạ, đầu số của tỉnh bên.
“Cô Thẩm, cô nghĩ Hồ Gia Bảo là ai? Một kẻ lừa đảo bình thường à? Muốn biết thì hỏi bố cô. Hỏi ông ấy về năm 1979, và về cái sẹo sau tai trái của ông ấy.”
Cô đọc đi đọc lại tin nhắn ba lần. Rồi bấm gọi lại. Thuê bao không liên lạc được.
Dưới nhà, bóng đèn vàng của tiệm sửa xe vẫn sáng. Tiếng cờ lê gõ vào sắt vang lên đều đều, rất khẽ – bố cô vẫn chưa ngủ.