Bảy giờ sáng thứ Hai, Chu Dĩ Hằng đứng trước cánh cửa gỗ sẫm màu ở tầng mười lăm khu nhà hành chính, nơi treo tấm biển đồng: Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn – Tần Uyển Thanh.
Anh gõ cửa ba tiếng, đúng như hồi còn bé mỗi lần bị gọi vào thư phòng.
“Vào đi.”
Mẹ anh ngồi sau chiếc bàn làm việc rộng, mái tóc ngắn uốn gọn, cặp kính gọng mảnh, bộ vest màu xám than. Năm nay bà năm mươi chín tuổi, đã làm ở bệnh viện này ba mươi lăm năm, từ một bác sĩ nội trú khoa Gây mê đến vị trí thứ hai trong ban giám đốc. Người trong viện gọi bà là “bà Tần thép”, không ai dám gọi thẳng.
Trên màn hình máy tính của bà, video bốn mươi giây đang dừng ở khung hình anh quát “Dừng tay!”, miệng há to, nét mặt dữ tợn đến mức chính anh cũng không nhận ra mình.
“Ba triệu tư trăm nghìn lượt xem,” bà nói, không chào hỏi. “Sở Y tế gọi cho mẹ lúc năm giờ sáng. Phóng viên của ba tờ báo đang chờ dưới sảnh. Phòng Công tác xã hội nhận hơn hai trăm cuộc điện thoại chửi bới. Có người gọi con là ‘đồ tể bán máy’.”
“Video đã bị cắt ghép, mẹ. Con…”
“Ở đây, gọi là Phó Giám đốc Tần.” Bà ngắt lời. “Bác sĩ Chu, tôi không cần anh giải thích với tôi là video bị cắt ghép. Tôi biết anh. Anh không phải loại người đi cướp trẻ con. Nhưng tôi cần anh giải thích với ba triệu người kia. Mà anh không làm được việc đó.”
Bà đẩy một tờ giấy về phía anh.
Quyết định tạm dừng khám ngoại trú và phẫu thuật đối với bác sĩ Chu Dĩ Hằng trong thời gian Phòng Pháp chế xác minh sự việc ngày 22/11/2026.
“Bao lâu?” Anh hỏi.
“Cho đến khi sự việc được làm rõ. Một tuần, một tháng, tôi không biết.” Bà tháo kính ra, day day sống mũi. Trong một khoảnh khắc rất ngắn, bà trông giống một người mẹ mệt mỏi hơn là một phó giám đốc. “Dĩ Hằng, con đi đến đó làm gì? Ngày Chủ nhật, không có ca trực, không có giấy điều động, lái xe riêng bảy mươi cây số đến một cái trung tâm lừa đảo. Con nghĩ con là ai? Cảnh sát à?”
“Có một đứa trẻ bốn tuổi sắp bị châm kim mười phân vào huyệt Ế Phong.”
“Thì gọi cảnh sát.”
“Đến khi cảnh sát đến thì kim đã cắm vào rồi.”
Hai mẹ con nhìn nhau. Tần Uyển Thanh đeo kính trở lại, và người mẹ biến mất, chỉ còn bà Tần thép.
“Con vẫn như hồi nhỏ. Thấy cái gì không vừa mắt là lao vào. Bố con cũng thế.” Bà ký vào góc tờ quyết định. “Về nhà nghỉ đi. Đừng trả lời phỏng vấn. Đừng đăng bất cứ thứ gì lên mạng. Để Phòng Pháp chế làm việc.”
Anh cầm tờ quyết định, đứng dậy. Ra đến cửa, anh dừng lại.
“Phó Giám đốc Tần, bà nội con mất năm 2023. Ba năm cuối đời bà điếc gần như hoàn toàn. Trong ba năm đó, con có nói được với bà câu nào không?”
Mẹ anh ngẩng lên, ánh mắt đông cứng lại sau cặp kính.
“Không câu nào,” anh tự trả lời. “Con chỉ biết viết lên bảng trắng: ‘Bà ăn chưa?’ ‘Bà uống thuốc chưa?’ Con là bác sĩ Tai Mũi Họng, mẹ ạ. Con cấy ốc tai cho hàng trăm người. Nhưng con không nói chuyện được với bà nội của chính mình. Lần này con không muốn đứng nhìn nữa.”
Anh khép cửa lại trước khi bà kịp trả lời.
* * *
Cùng lúc đó, ở ngõ Bình An, Thư Ngữ ngồi trên gác, xem đi xem lại đoạn video bốn mươi giây đến lần thứ ba mươi.
Cô đã gọi cho Dĩ Hằng lúc sáu giờ bốn mươi. Anh bắt máy ngay, giọng bình thản đến kỳ lạ. “Tôi biết rồi. Không sao. Cô đừng đăng gì cả, để bệnh viện xử lý.” Rồi anh nói anh phải lên gặp “sếp”, và cúp máy. Mười phút sau, một người bạn cũ học cùng đại học, giờ làm điều dưỡng ở khoa Nội tim mạch của bệnh viện ấy, nhắn cho cô một tin: “Bác sĩ Chu bên Tai Mũi Họng là con trai bà Phó Giám đốc Tần đấy. Nghe nói vừa bị đình chỉ rồi.”
Thư Ngữ đặt điện thoại xuống, gõ hai ngón tay lên mặt bàn – thói quen mỗi khi cô suy nghĩ.
Video gốc mà thanh niên đeo kính đen quay chắc chắn dài hơn bốn mươi giây. Nhưng cô không có cách nào lấy được nó. Hồ Gia Bảo sẽ không bao giờ đưa ra. Thứ cô cần là một góc quay khác. Một ai đó đã ghi lại toàn bộ.
Cô lục lại trí nhớ về buổi sáng hôm qua. Trên xe, Tiểu Mai đã cầm điện thoại suốt. Lúc ấy cô tưởng Tiểu Mai đang xem bản đồ. Lúc lên cầu thang trung tâm Tân Thanh, Tiểu Mai kéo khóa áo khoác lên nửa chừng, cài chiếc điện thoại vào túi ngực, camera ló ra ngoài. Thư Ngữ còn nhớ mình đã thấy một chấm sáng xanh lá nhỏ – đèn báo camera đang bật.
Cô cầm điện thoại, gọi video cho Tiểu Mai.
* * *
Mười giờ sáng, trong căn hộ tầng năm khu Hà Tây, có ba người phụ nữ ngồi quanh chiếc bàn ăn nhỏ: Thư Ngữ, Tiểu Mai, và Tô Linh.
Tô Linh hai mươi lăm tuổi, Điếc bẩm sinh, làm thợ làm bánh ở một tiệm bánh mì kiểu Pháp ở phố Tân Hoa. Cô ấy để tóc ngắn nhuộm màu nâu hạt dẻ, tai trái đeo ba chiếc khuyên bạc, mặc chiếc tạp dề còn dính bột vì vừa chạy từ chỗ làm sang. Cô ấy là bạn thân của Tiểu Mai từ hồi hai người học chung ở Trường Giáo dục Đặc biệt Ninh Thành.
Sáng qua Tiểu Mai gọi video cho tôi từ trên xe, Tô Linh ký hiệu, động tác nhanh và sắc như dao cắt bột. Cô ấy nói sợ, muốn có tôi ở bên. Tôi bảo cứ để camera bật, tôi xem cùng. Người Điếc chúng tôi hay làm vậy. Cô biết mà.
Thư Ngữ gật đầu. Cô biết. Với người Điếc, cuộc gọi video là sự hiện diện. Bố mẹ cô có thể để cuộc gọi video với bạn bè kéo dài cả buổi tối, mỗi người làm việc của mình, thỉnh thoảng ngẩng lên ra hiệu một câu.
Lúc thấy Tiểu Mai chạy lên cầu thang, tôi linh cảm có chuyện, Tô Linh tiếp. Nên tôi bấm quay màn hình. Từ đầu đến cuối.
Cô ấy đặt điện thoại lên bàn, bấm phát.
Hình ảnh rung lắc, góc quay thấp, từ ngực Tiểu Mai nhìn lên. Không có tiếng – vì điện thoại của Tô Linh luôn để chế độ im lặng – nhưng Tiểu Mai đã bật phụ đề tự động của ứng dụng, những dòng chữ trắng nhỏ chạy ở cuối màn hình, phiên âm lộn xộn những gì micro thu được.
Thư Ngữ xem không chớp mắt. Cánh cửa bật mở. Đậu Đậu bị giữ chặt tay trên chiếc ghế cao. Cây kim bạc dài. Bà Mã lẩm bẩm “ngoan, ngoan”. Tiếng quát của Dĩ Hằng – phụ đề tự động ghi thành “dừng tai”. Hồ Gia Bảo nói về “cái máy ba mươi vạn tệ”. Bà Mã chửi “con câm”. Tiểu Mai đặt giấy tờ lên bàn. Viên cảnh sát nói “mẹ đẻ là người giám hộ hợp pháp”. Và ở góc khung hình, thanh niên đeo kính đen, điện thoại giơ cao, quay từ đầu đến cuối.
Toàn bộ dài mười một phút hai mươi ba giây.
Thư Ngữ ngẩng lên. Tôi cần đoạn này. Tôi sẽ làm phụ đề, dịch toàn bộ phần thủ ngữ của Tiểu Mai thành lời, làm mờ mặt Đậu Đậu và mặt bà Mã, rồi đăng lên kênh của tôi. Với tư cách là phiên dịch viên có mặt tại hiện trường.
Tiểu Mai nhìn cô. Nếu cô đăng, người ta sẽ chửi cô.
Người ta đang chửi bác sĩ Chu.
Tiểu Mai cúi đầu, nhìn đôi bàn tay mình rất lâu. Rồi cô ấy hỏi một câu khiến Thư Ngữ không ngờ tới.
Nếu cô đăng, mặt tôi có bị làm mờ không?
Có. Để bảo vệ cô.
Tiểu Mai lắc đầu.
Đừng làm mờ mặt tôi. Đừng làm mờ tay tôi. Năm năm nay tôi bị mẹ chồng gọi là con câm. Hôm qua là lần đầu tiên tôi nói được. Tôi muốn người ta nhìn thấy tôi nói.
Tô Linh vỗ hai tay lên bàn – cách người Điếc vỗ tay tán thưởng, bằng rung động thay vì âm thanh. Rồi cô ấy giơ hai tay lên trời, xoay xoay cổ tay – một tràng vỗ tay theo kiểu Điếc, như những chiếc lá bay trong gió.
* * *
Thư Ngữ làm việc suốt buổi chiều và gần trọn đêm thứ Hai.
Phần khó nhất không phải là phụ đề lời nói – cái đó cô làm nhanh. Phần khó nhất là phiên dịch phần thủ ngữ của Tiểu Mai sang chữ viết sao cho giữ được giọng điệu của cô ấy. Thủ ngữ không phải là tiếng Hán được “múa” bằng tay. Nó có ngữ pháp riêng, trật tự riêng, nhấn mạnh bằng nét mặt và không gian. Khi Tiểu Mai ký hiệu con – của tôi – (chỉ xuống đất mạnh) – ai – châm – không cho, Thư Ngữ phải chọn: dịch sát thành câu cụt cho người nghe thấy “lạ”, hay dịch thoát thành câu văn trơn tru mà mất đi sức nặng của cú chỉ tay xuống đất?
Cô chọn cách thứ ba: dịch thoát, nhưng giữ lại một vài khoảnh khắc nguyên bản, kèm chú thích nhỏ: (Chị Lâm chỉ mạnh tay xuống đất – trong thủ ngữ, động tác này nhấn mạnh rằng điều chị nói là không thể thay đổi.)
Gần ba giờ sáng, cô viết đoạn mở đầu:
“Tôi là Thẩm Thư Ngữ, phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu có chứng chỉ hành nghề số NT-2022-0317 do Hiệp hội Người Điếc tỉnh cấp. Sáng Chủ nhật 22/11, tôi có mặt tại Trung tâm Phục hồi Thính lực Tân Thanh với tư cách phiên dịch viên của chị Lâm Tiểu Mai. Video bốn mươi giây đang lan truyền là một đoạn cắt ghép. Dưới đây là bản ghi đầy đủ mười một phút hai mươi ba giây, do một người bạn Điếc của chị Lâm quay lại qua cuộc gọi video. Tôi đã được chị Lâm cho phép đăng tải và giữ nguyên hình ảnh của chị. Mặt của cháu bé và người thân của cháu đã được làm mờ. Trong video có một người mẹ Điếc đang nói. Xin mọi người hãy xem cô ấy nói gì.”
Cô đọc lại năm lần. Rồi, trước khi bấm đăng, cô nhắn cho Dĩ Hằng:
“Tôi xin lỗi. Tôi sẽ không làm theo lời anh. Tôi sẽ đăng.”
Anh không trả lời. Đã ba giờ sáng. Cô đoán anh đang ngủ. Cô bấm đăng.
* * *
Sáu giờ sáng thứ Ba, Thư Ngữ bị đánh thức bởi bóng đèn vàng trên khung cửa phòng nhấp nháy liên tục – mẹ cô đang bấm công tắc ở dưới nhà.
Cô chạy xuống. Mẹ cô đứng giữa tiệm sửa xe, tay cầm điện thoại, mắt đỏ hoe. Bố cô ngồi trên chiếc ghế đẩu, tờ báo sáng đặt trên đùi, mắt đăm đăm nhìn vào một chiếc điện thoại khác.
Cả hai đều đang xem video của cô.
Mẹ cô đặt điện thoại xuống, bước tới, ôm cô thật chặt. Rồi bà lùi lại, ký hiệu: Cô gái đó nói giỏi lắm. Con dịch giỏi lắm.
Bố cô không đứng dậy. Ông vẫn nhìn vào màn hình, nơi Tiểu Mai đang đặt tập giấy tờ lên bàn. Khi Thư Ngữ đến gần, ông chỉ vào khung hình có Hồ Gia Bảo, ngón tay hơi run.
Người này, ông ký hiệu, họ gì?
Họ Hồ. Hồ Gia Bảo.
Ông nhìn khuôn mặt tròn hồng hào trên màn hình thêm một lúc, rồi đặt điện thoại xuống, không hỏi gì nữa. Ông đứng dậy, kéo cửa cuốn lên, bắt đầu một ngày làm việc như mọi ngày.
Thư Ngữ mở điện thoại. Video của cô đã có một triệu hai trăm nghìn lượt xem sau ba tiếng. Phần bình luận dài đến mức cô cuộn mãi không hết.
“Tôi đã chửi bác sĩ này hôm qua. Tôi xin lỗi.”
“Người mẹ này nói hay quá. Lần đầu tiên tôi xem một người Điếc nói chuyện mà hiểu được họ nói gì.”
“Tôi là người Điếc. Cảm ơn phiên dịch viên đã không làm mờ tay chị ấy.”
“Đáng sợ quá. Cây kim đó dài thật.”
Và một bình luận được ghim lên đầu với hơn hai vạn lượt thích, của một tài khoản tên “Mẹ Tiểu Nhã”:
“Con gái tôi sáu tuổi, năm ngoái đã điều trị ở Tân Thanh bốn tháng, mất năm vạn tệ. Sau lần châm thứ ba mươi, tai bé chảy mủ. Chính bác sĩ Chu là người phẫu thuật dẫn lưu cho bé. Tôi xấu hổ không dám nói với ai. Bây giờ tôi nói. Tên tôi là Kiều Phương. Tôi sẵn sàng làm chứng.”
Dưới bình luận của Kiều Phương là hàng trăm bình luận khác, từ Liễu Âm, từ Hà Khẩu, từ các huyện lân cận. “Nhà tôi cũng mất bốn vạn.” “Con tôi cũng bị chảy mủ tai.” “Tôi đã mua ba hộp Thông Nhĩ Hoàn, mỗi hộp tám nghìn tệ.”
Đến trưa, hashtag #ThủNgữCũngLàTiếngNói lên vị trí thứ bảy trên bảng xếp hạng tìm kiếm của Weibo.
Đến ba giờ chiều, video bốn mươi giây ban đầu bị chính tài khoản đăng tải xóa đi.
* * *
Năm giờ chiều thứ Ba, Thư Ngữ nhận được một cuộc điện thoại từ số máy bàn của Bệnh viện Nhân dân số 1.
“Cô Thẩm Thư Ngữ? Tôi là Tần Uyển Thanh, Phó Giám đốc bệnh viện. Cô có thể đến văn phòng tôi bây giờ được không?”
Bốn mươi phút sau, cô ngồi trong văn phòng tầng mười lăm, đối diện người phụ nữ có đôi mắt sắc như lưỡi dao mổ. Cô nhận ra ngay đôi lông mày của bà – cũng nhíu lại y hệt như của Dĩ Hằng mỗi khi tập trung.
“Phòng Pháp chế đã xem bản ghi mười một phút của cô,” bà Tần nói. “Kết hợp với lời khai của đồn công an Hà Khẩu, chúng tôi xác nhận bác sĩ Chu không có hành vi sai trái nào. Quyết định tạm dừng khám đã được hủy lúc hai giờ chiều. Sáng mai bác sĩ Chu có thể trở lại làm việc.”
“Cảm ơn bà.”
“Tôi chưa nói xong.” Bà Tần đan hai tay đặt lên bàn. “Cô Thẩm, cô đã đăng video đó mà không hỏi ý kiến bệnh viện. Trong video có hình ảnh và danh tính của bác sĩ đang công tác tại đây. Cô có biết việc đó có thể gây ra rủi ro pháp lý cho bệnh viện không? Nếu Hồ Gia Bảo kiện ngược lại thì sao? Nếu video của cô bị cắt ghép thêm một lần nữa thì sao?”
Thư Ngữ ngồi thẳng lưng. “Thưa bà Tần, bác sĩ Chu đã bị cả nước gọi là ‘đồ tể bán máy’. Bệnh viện cần bao lâu để giải oan cho anh ấy? Một tuần? Một tháng?”
Bà Tần im lặng.
“Tôi không đăng vì bệnh viện,” Thư Ngữ nói tiếp. “Tôi đăng vì một người mẹ Điếc đã nói một điều rất quan trọng, và người ta đáng được nghe điều đó. Còn việc bác sĩ Chu được minh oan, đó chỉ là kết quả phụ.”
Một nụ cười rất nhạt, rất ngắn lướt qua khóe môi bà Tần, nhanh đến mức Thư Ngữ không chắc mình có nhìn thấy không.
“Kết quả phụ,” bà lặp lại. “Cô có biết con trai tôi đã ngồi trong xe ở bãi đỗ dưới hầm suốt đêm qua, xem video của cô từ lúc cô đăng đến tận sáng không?”
Thư Ngữ ngẩn ra.
Bà Tần đứng dậy, ra hiệu cuộc nói chuyện đã kết thúc. “Cô Thẩm, tôi cảm ơn cô vì những gì cô đã làm cho bệnh viện. Nhưng với tư cách là một người mẹ, tôi cũng muốn nói với cô một điều. Con trai tôi là bác sĩ phẫu thuật. Đôi tay của nó là để cầm dao mổ, không phải để múa. Nó có cả một sự nghiệp ở phía trước. Năm sau nó có suất tu nghiệp hai năm ở Hannover, Đức. Tôi không muốn nó vì một phút bốc đồng mà lạc đường.”
Thư Ngữ đứng dậy, cúi đầu chào. “Thưa bà, thủ ngữ không phải là múa.”
Cô ra khỏi văn phòng, đi thẳng vào thang máy, không ngoái lại.
* * *
Chiều thứ Tư, Thư Ngữ vừa dịch xong một buổi phỏng vấn xin việc cho một thanh niên Điếc ở công ty logistics ngoài khu công nghiệp, đang chuẩn bị đi thẳng đến Nhà Bàn Tay thì điện thoại rung lên. Cuộc gọi video từ Tiểu Mai.
Lần này, Tiểu Mai không khóc. Khuôn mặt cô ấy trắng bệch, bình tĩnh một cách đáng sợ. Đứng phía sau cô ấy, ở cửa căn hộ, là một người đàn ông cao gầy, da đen sạm, râu ria lởm chởm, mặc áo khoác bông bộ đội cũ. Đậu Chí Cường. Anh ta cúi gằm mặt, không dám nhìn vào màn hình.
Tiểu Mai giơ một tập giấy lên trước camera. Trang đầu tiên có dấu đỏ của Tòa án nhân dân quận Đông Môn.
Đơn khởi kiện ly hôn. Nguyên đơn: Đậu Chí Cường. Bị đơn: Lâm Tiểu Mai. Yêu cầu: Ly hôn; nguyên đơn được trực tiếp nuôi con chung là Đậu Tiểu Vũ, sinh tháng 3 năm 2022, với lý do bị đơn là người khuyết tật thính giác, không đủ điều kiện chăm sóc và giáo dục con…
Trang thứ hai là giấy triệu tập hòa giải. Thời gian: chín giờ sáng thứ Bảy, ngày 12 tháng 12 năm 2026. Luật sư đại diện cho nguyên đơn: Tạ Minh Khải, Văn phòng Luật Minh Khải.
Tiểu Mai hạ tập giấy xuống. Cô ấy quay lại nhìn chồng mình, rồi nhìn về phía camera, ký hiệu một câu ngắn. Hai bàn tay cô ấy không run nữa.
Anh ấy nói mẹ anh ấy ép. Anh ấy nói anh ấy không muốn. Nhưng anh ấy đã ký.