Chương 3: Về Làng

Con đường từ kinh thành về làng Bình An mất mười ngày — y chang đường lên, chỉ ngược chiều. Nhưng lần này Khéo không đi một mình. Anh ghé qua huyện lỵ Thái Hòa trước — đón Thảo và thằng Thật, rồi cả ba người cùng về làng thăm ông bà nội. Thằng Thật lớn hơn so với lần cuối Khéo nhớ — không phải lớn nhiều, nhưng đủ để anh nhận ra thời gian đã đi qua. Thằng bé bảy tuổi rưỡi, tóc cắt ngắn hơn, đi đứng tự tin hơn, và — điều Khéo để ý ngay — hay quan sát xung quanh theo cách giống cha hơn trước. "Con lớn rồi." Khéo nhận xét khi đón con ở cổng nhà trọ. "Cha đi lâu mà." Thằng bé nhìn cha, rồi nhìn từ đầu đến chân theo kiểu đánh giá. "Cha cũng khác." "Khác thế nào?" "Cha... trông quan hơn." Thằng Thật nói, giọng như đang mô tả một sự kiện thực tế. Khéo nhìn con, rồi nhìn Thảo. Thảo cười: "Thằng bé nói đúng đó. Anh đi về kinh thành mấy tháng, cách đi đứng khác hơn một chút." "Khác xấu hay tốt?" "Khác tốt." Thảo nhìn chồng. "Nhưng vẫn là anh." ✦ ✦ ✦ Ba người đi bộ về làng Bình An mất bốn ngày — vì có thằng Thật nên đi chậm hơn, và vì thằng Thật dọc đường hỏi nhiều câu hơn bất kỳ ai anh từng đi cùng. Hỏi về từng cái cây bên đường. Hỏi về từng làng họ đi qua. Hỏi tại sao trời tối rồi lại sáng. Hỏi tại sao người ta đốt rơm sau khi gặt. Khéo trả lời những câu trả lời được, nói thật "không biết" với những câu không biết, và đôi khi hỏi ngược lại: "Con nghĩ sao?" Thằng Thật khi được hỏi ngược lại thì hay dừng lại, suy nghĩ thật, rồi đưa ra câu trả lời theo kiểu của trẻ con — không phải lúc nào cũng đúng, nhưng luôn thật. Một hôm đi ngang qua một cánh đồng đang gặt, thằng bé hỏi: "Cha ơi, những người gặt lúa đó có vui không?" "Con nghĩ sao?" Thằng bé nhìn những người đang gặt — lưng cúi, tay thoăn thoắt, mồ hôi chảy. "Con nghĩ vừa vui vừa mệt." "Sao vậy?" "Vì họ làm việc — mệt. Nhưng họ đang gặt lúa họ trồng — vui." Khéo nhìn con, gật đầu: "Đúng vậy." "Cha có vui khi gặt lúa không? Hồi cha còn ở làng ấy." "Có." Khéo nói thật. "Mệt nhưng vui. Cái vui của việc xong." "Bây giờ cha làm quan thì cái vui đó khác không?" Khéo suy nghĩ một lúc: "Chưa biết. Cha chưa làm quan chính thức. Nhưng cha nghĩ vui khi làm xong việc thì không đổi theo nghề." Thằng bé gật đầu, hài lòng với câu trả lời, tiếp tục đi. ✦ ✦ ✦ Làng Bình An hiện ra vào buổi chiều ngày thứ tư — đúng lúc mặt trời sắp lặn, ánh vàng đổ dài trên con đường đất quen thuộc. Khéo dừng lại ở đầu làng, nhìn vào. Không có gì thay đổi nhiều — cùng hàng tre, cùng con đường, cùng mái nhà thấp. Nhưng anh thấy khác — không phải làng thay đổi, mà là anh nhìn bằng đôi mắt khác sau hơn hai năm đi xa. "Đây là làng cha à?" Thằng Thật nhìn vào làng. "Ừ. Cha lớn lên ở đây." "Nhỏ hơn con nghĩ." "Trước đây cha cũng nghĩ vậy khi lần đầu đến huyện lỵ." Khéo nhìn con. "Nhỏ không có nghĩa là kém." "Con biết." Thằng bé gật đầu. "Ông nội ở đây mà. Ông nội tốt." "Ừ." Họ bước vào làng. ✦ ✦ ✦ Tin Khéo về lan ra làng Bình An theo tốc độ mà anh đã biết từ nhỏ: nhanh hơn gió. Chưa đến nhà cha mẹ, anh đã nghe tiếng người chạy đi báo cho nhau: "Thằng Khéo về! Thằng Khéo về! Đỗ thi rồi!" Anh Tư Cò chạy ra đầu tiên — vẫn gầy như cò ma, vẫn hay cười rổn rảng: "Thằng Khéo! Mày về rồi! Đỗ thi Đình à? Làm quan chưa?" "Chưa chính thức." Khéo cười. "Anh Tư khỏe không?" "Khỏe chứ!" Anh Tư Cò liếc thằng Thật. "Thằng này là con mày à? Lớn ghê." "Dạ thưa bác Tư." Thằng Thật cúi đầu chào — lễ phép theo cách Thảo dạy. Anh Tư Cò gật gật đầu hài lòng: "Con ngoan, giống mẹ." Ông hội đồng Lê Văn Phú nghe tin cũng ra, gật đầu với Khéo: "Đỗ thi Đình rồi. Sau này làm quan nhớ đừng quên bà con." "Dạ, con không quên ạ." Lý trưởng Võ Bá Quyền đứng ở xa hơn, nhìn Khéo về. Khi ánh mắt hai người gặp nhau, lý trưởng gật đầu — chỉ gật đầu thôi, không nói gì. Khéo cũng gật đầu lại. Đó là đủ rồi. ✦ ✦ ✦ Ông Bần và bà Khôn đứng trước cổng nhà — hình như ai đó đã báo trước nên họ ra đứng chờ. Ông Bần nhìn con trai đi vào, mặt đỏ lên — Khéo biết cái đỏ mặt đó, đó là kiểu ông Bần mừng quá sắp khóc nhưng cố nhịn. Ông không vấp lần này — chỉ đứng im. Khéo bước đến, cúi đầu: "Con về rồi cha." Ông Bần nhìn con, nhìn con dâu, nhìn cháu đích tôn — rồi gật đầu một cái, rất chậm, theo cách của người đang cố không khóc. Bà Khôn không nhịn được — bà ôm con trai, không nói gì, chỉ ôm. Thằng Thật đứng nhìn bà nội ôm cha, rồi chạy đến ôm ông nội: "Ông nội! Con về thăm ông nội!" Ông Bần nhìn xuống cháu, rồi cũng ôm cháu — và lần này, mắt ông đỏ hoe thật sự. Không ai vấp. Không ai ngã. Ông Bần học được cách mừng mà không ngã sau hai năm thực hành. ✦ ✦ ✦ Đêm hôm đó, cả nhà ngồi ăn cơm — bữa cơm đầu tiên ở làng Bình An sau hơn hai năm. Bà Khôn nấu những món Khéo thích từ hồi nhỏ: canh chua cá, thịt kho trứng, rau muống xào tỏi. Thằng Thật ăn hết ba bát — điều mà huyện lỵ và kinh thành với đủ loại đồ ăn ngon vẫn không làm được bằng bữa cơm nhà bà nội. Ông Bần hỏi con: "Ở kinh thành sống ra sao?" "Dạ, sống được ạ." Khéo gật đầu. "Khác làng mình nhiều, nhưng sống được." "Người kinh thành có tốt không?" "Có người tốt có người không tốt ạ." Khéo nói thật. "Giống ở đây thôi, chỉ là nhiều hơn." Ông Bần gật gật đầu, tiếp tục ăn. Ông không hỏi nhiều — đó là cách ông Bần hay thể hiện sự quan tâm: hỏi vài câu, rồi ăn cơm, như thể chỉ cần biết con ổn là đủ. Bà Khôn hỏi nhiều hơn — về kinh thành, về ông Lê Bá Hùng, về thi Đình, về việc làm quan sẽ bổ đi đâu. Khéo trả lời từng câu. Rồi anh hỏi ngược lại: "Cha mẹ ở nhà có gì không?" "Ờ thì..." Bà Khôn suy nghĩ. "Mùa này trúng mùa. Hàng xóm có người ốm nhưng khỏi rồi. Anh Tư Cò vừa cưới vợ." "Anh Tư Cò cưới vợ?" Khéo ngạc nhiên thật sự. "Ừ." Bà Khôn cười. "Muộn đó. Bốn mươi lăm tuổi mới cưới. Nhưng bà vợ cũng tốt." Khéo nhìn sang Thảo. Thảo nhìn lại anh, cũng mỉm cười. Anh Tư Cò — người bạn thầm lặng từ hồi nhỏ, người hay kể chuyện Khéo cho cả làng nghe — cưới vợ rồi. Cuộc sống ở làng tiếp tục, dù có người đi hay ở lại. ✦ ✦ ✦ Ba ngày ở làng, Khéo làm một việc mà anh đã nghĩ đến từ lâu: đến thắp nhang cho thầy đồ Nghiêm. Mộ thầy ở cuối làng, gần bờ sông. Không có bia lớn, chỉ có tấm đá nhỏ với tên thầy và năm sinh năm mất. Khéo đứng trước mộ thầy một lúc lâu, không nói gì. Thắp nhang, cắm vào bát hương, đứng nhìn khói bay. Rồi anh nói — không phải nói to, chỉ đủ để mình nghe: "Thầy ơi, con đỗ thi Đình rồi. Con nhớ những điều thầy dạy — không phải tất cả từ sách, mà những câu thầy nói từ kinh nghiệm. Con vẫn đang học. Chắc còn lâu mới xong." Khói nhang bay trong gió chiều. "Con cảm ơn thầy." Rồi anh quay về, đi qua con đường làng quen thuộc, dưới hàng tre xào xạc trong gió. Thằng Thật chạy ra gặp cha ở đầu ngõ: "Cha đi đâu vậy?" "Đi thắp nhang cho thầy cũ của cha." "Thầy thầy đồ Nghiêm mà cha hay kể à?" "Ừ." "Thầy dạy cha nhiều thứ không?" "Dạy cha cách hỏi." Khéo nhìn con. "Đó là điều quan trọng nhất." Thằng Thật gật đầu, cầm tay cha đi về nhà. Và Nguyễn Văn Khéo — người sắp bước vào cuộc đời mới với chức vị mới — đi về nhà cha mẹ trong chiều tà làng Bình An, tay dắt con, lòng nhẹ nhàng theo cách mà chỉ có thể cảm nhận khi trở về nơi mình xuất phát.