Ngày mùng một tháng tư năm Kiến An thứ mười một, trời Lạc Khê trong vắt, không một gợn mây.
Trước cổng huyện nha, người đứng chật như nêm. Năm nào cũng vậy, ngày phủ xuống nghiệm mật cống là một ngày hội nhỏ của huyện thành. Người ta đến xem quan lớn, xem những hũ mật niêm phong giấy đỏ được khiêng lên xe, xem Thường viên ngoại mặc áo gấm mới đứng chắp tay vái chào. Năm nay lại càng đông hơn, vì từ chiều qua, khắp huyện đã đồn ầm lên chuyện con gái nhà họ Phương ở thôn Bách Hoa Ổ sắp lên công đường kiện Thường gia.
Phương Đường đến từ khi trời vừa sáng. Cô mặc bộ áo vải xanh sạch nhất, tóc búi gọn bằng chiếc trâm bạc của bà nội, cái trâm có đầu đã đen xám vì thạch tín. Đi bên cạnh cô là Cố Tùng, khuôn mặt đã hết sưng, chỉ còn mấy vệt đỏ mờ trên cổ. Phía sau là Tịnh Tâm sư thái, tay ôm chiếc hộp gỗ bọc vải dầu; Khúc đại phu, tay cầm cuốn sổ bệnh án; Đàm lý chính, Hoa thẩm và hơn chục người dân ba thôn quanh núi Vân Đài, mỗi người ôm theo một đõ ong rỗng đã chết từ năm ngoái, năm kia.
Đại Trụ cũng đến. Hắn đứng nép sau lưng Hoa thẩm, mắt dáo dác tìm cha.
Giờ Thìn, cửa công đường mở. Trên ghế cao, Thông phán phủ Thục Ninh kiêm Giám cống Lương Khiêm ngồi chính giữa. Ông bốn mươi lăm tuổi, người gầy, mặt dài, râu ba chòm, đôi mắt sâu, khi nhìn ai thì như nhìn thấu tận đáy lòng người ấy. Ngồi bên cạnh là Đinh Hữu Đức, tri huyện Lạc Khê, béo tốt, mặt mày bóng nhẫy, tay cứ vân vê chuỗi hạt.
Ở giữa công đường, mười chiếc hũ sành lớn được đặt ngay ngắn trên một chiếc bàn dài, miệng hũ bịt giấy đỏ có đóng dấu niêm phong của huyện. Sáu mươi cân Vân Đài bách hoa mật.
Thường Mậu Tài đứng bên cạnh, mặc áo gấm màu tía, cung kính chắp tay. Thường Phúc đứng sau lưng hắn, bàn tay phải quấn vải trắng.
Lương đại nhân vừa cầm bút định ký vào tờ nghiệm thu, thì ngoài cổng vang lên tiếng trống.
"Thùng! Thùng! Thùng!"
Cả công đường lặng đi. Đó là trống Đăng Văn, chiếc trống treo trước cổng huyện nha để dân chúng kêu oan. Theo lệ, trống đánh lên thì quan phải thăng đường nghe xử.
Phương Đường buông dùi trống, bước vào giữa công đường, quỳ xuống, hai tay dâng cao lá đơn.
"Dân nữ Phương thị Đường, thôn Bách Hoa Ổ, huyện Lạc Khê, có oan xin kêu."
* * *
Lương đại nhân đọc lá đơn rất chậm. Càng đọc, sắc mặt ông càng trầm xuống. Đến dòng cuối cùng, ông đặt lá đơn xuống, nhìn Thường Mậu Tài.
"Thường Mậu Tài, đơn này tố ngươi bốn tội. Ngươi có gì muốn nói?"
Thường Mậu Tài quỳ xuống, giọng đầy oan ức.
"Bẩm đại nhân, đây là vu cáo! Con nha đầu này nợ lão phu ba mươi lượng bạc không trả nổi, nên bịa chuyện vu khống. Lão phu có giấy nợ, có người làm chứng!" Hắn quay ra phía sau. "Phương Đại Thành, ngươi ra đây!"
Đám đông rẽ ra. Phương Đại Thành bước vào, hai gã gia đinh nhà Thường đi kèm hai bên. Ông ta gầy rộc đi chỉ sau hai ngày, mắt thâm quầng, bước chân xiêu vẹo. Ông ta quỳ xuống, không dám ngẩng đầu.
"Phương Đại Thành," Lương đại nhân hỏi, "giấy nợ hai mươi lượng này, ngươi đứng tên làm chứng. Ngươi có tận mắt thấy Phương Tam Lang ký tên không?"
Im lặng. Phương Đại Thành run lẩy bẩy.
"Bẩm... bẩm đại nhân... tiểu nhân... tiểu nhân thấy..."
"Cha!"
Một tiếng gọi vang lên từ phía đám đông. Đại Trụ chen ra, quỳ sụp xuống bên cạnh cha, nắm chặt tay áo ông.
"Cha ơi, cha đừng nói dối nữa! Chú Tam không biết chữ, cả nhà mình ai cũng biết! Cha nói dối, rồi chúng nó cũng sẽ giết cha như... như..."
"Im mồm!" Thường Phúc gầm lên.
"Thường Phúc!" Lương đại nhân đập mạnh kinh đường mộc. "Công đường không phải chỗ ngươi gào thét! Lính đâu, đứng sau hắn!"
Hai nha dịch bước lên, đứng sát sau lưng Thường Phúc. Mặt hắn tái mét.
Lương đại nhân nhìn xuống Phương Đại Thành, giọng chậm và rõ:
"Phương Đại Thành, bản quan hỏi lại ngươi lần nữa. Làm chứng gian trên công đường, tội ngang với kẻ làm giấy giả. Còn nếu ngươi khai thật, có người ép buộc ngươi, bản quan sẽ bảo vệ ngươi và gia quyến ngươi. Ngươi chọn đi."
Phương Đại Thành nhìn con trai. Nhìn đứa cháu gái đang quỳ thẳng lưng bên cạnh. Nhìn đám đông dân làng Bách Hoa Ổ đứng sau, những người ôm trong tay những chiếc đõ ong rỗng.
Rồi ông ta òa khóc, dập đầu xuống nền gạch.
"Đại nhân, tiểu nhân có tội! Hai tờ giấy nợ đều là Thường Phúc viết! Tam đệ chưa từng vay tiền ai! Thường Phúc cho tiểu nhân hai lượng bạc, bảo tiểu nhân đứng tên, nói là chỉ để dọa con nha đầu, ép nó về làm thiếp cho viên ngoại... Tiểu nhân tham tiền, tiểu nhân đáng chết!"
Cả công đường ồ lên.
* * *
Thường Mậu Tài vẫn chưa chịu thua.
"Đại nhân! Phương Đại Thành bị con nha đầu này mua chuộc! Lời của một kẻ tham tiền sao có thể tin? Phương Tam Lang có biết chữ hay không, ai chứng minh được?"
"Dân nữ chứng minh được," Phương Đường nói.
Tịnh Tâm sư thái bước lên, mở chiếc hộp gỗ, đặt lên bàn trước mặt Lương đại nhân xấp biên nhận.
"Đây là hai mươi tờ biên nhận giao mật của Thường Ký Mật Phường từ năm Kiến An thứ tám đến năm thứ mười," Phương Đường nói. "Tờ nào cũng có dấu son của Thường Ký, tờ nào cũng do Thường Phúc ký nhận. Và tờ nào, ở chỗ người giao, cha dân nữ cũng chỉ điểm chỉ, rồi vẽ một con ong ba vạch. Không có tờ nào có chữ ký."
Lương đại nhân lật từng tờ. Hai mươi tờ. Hai mươi dấu son. Hai mươi chữ ký "Thường Phúc". Hai mươi hình con ong ba vạch nguệch ngoạc bằng than.
Rồi ông cầm hai tờ giấy nợ lên, đặt cạnh.
"Thường Phúc," ông nói, giọng lạnh như băng, "ba năm ngươi ký nhận mật của Phương Tam Lang hai mươi lần, lần nào ông ta cũng vẽ con ong. Đến lúc ông ta vay tiền, lại biết viết tên mình rất ngay ngắn?"
Thường Phúc há miệng, nhưng không nói được câu nào.
"Còn đây," Tịnh Tâm sư thái nói, giọng bình thản, đặt lên bàn tờ khai. "Bần ni chính tay chép lời Phương Tam Lang ngày mười tháng mười một năm ngoái, mười ngày trước khi tờ giấy nợ đầu tiên ra đời. Bần ni xin lấy danh dự cửa Phật làm chứng."
Lương đại nhân đọc tờ khai. Đến dòng thứ ba, tay ông khựng lại.
"Tháng ba năm Kiến An thứ chín... đổ mật mạch nha vào các hũ cống mật đã niêm phong..."
Ông ngẩng lên, nhìn mười chiếc hũ sành trên bàn dài.
* * *
"Bẩm đại nhân," Phương Đường nói, "dân nữ xin được nghiệm lại mật cống năm nay. Ngay tại đây."
Thường Mậu Tài gần như nhảy dựng lên. "Mật cống đã niêm phong, ai dám mở! Đây là đồ dâng lên triều đình!"
"Chính vì là đồ dâng lên triều đình, càng phải nghiệm cho rõ," Lương đại nhân nói, đứng dậy. "Bản quan là Giám cống. Bản quan cho phép. Mở niêm phong!"
Nha dịch xé giấy đỏ, mở nắp từng hũ. Mùi mật thơm ngọt lan khắp công đường.
Phương Đường xin một chậu nước giếng trong, một xấp giấy bản, một đôi đũa tre và một ngọn đèn dầu. Khúc đại phu đứng bên cạnh cô, như một người thầy đứng cạnh học trò.
"Bẩm đại nhân, mật thật và mật pha có thể phân biệt bằng mấy cách đơn giản," cô nói, giọng rõ ràng để cả đám đông đứng ngoài cũng nghe được. "Cách thứ nhất."
Cô nhúng đũa vào hũ thứ nhất, nhấc lên. Mật chảy xuống thành sợi dài, liền mạch, khi chạm mặt mật bên dưới thì chồng lên nhau thành nếp như dải lụa.
Cô nhúng đũa vào hũ thứ hai. Cũng vậy.
Hũ thứ ba. Hũ thứ tư.
Đến hũ thứ năm, sợi mật chảy xuống nhanh hơn, mỏng hơn, rồi đứt thành từng giọt, rơi xuống tan ngay vào mặt mật bên dưới, không chồng nếp.
Cô không nói gì, chỉ đặt hũ thứ năm sang một bên.
Hũ thứ sáu, cũng đứt giọt. Hũ thứ bảy, liền sợi. Hũ thứ tám, đứt giọt. Hũ thứ chín, đứt giọt. Hũ thứ mười, liền sợi.
Bốn hũ bị đặt sang một bên.
"Cách thứ hai." Cô lấy đũa chấm một giọt mật từ hũ thứ nhất, nhỏ vào chậu nước. Giọt mật chìm thẳng xuống đáy, tròn như một hạt châu màu hổ phách, nằm yên ở đó, rất lâu sau mới bắt đầu tan.
Cô nhỏ một giọt từ hũ thứ năm. Giọt mật vừa chạm mặt nước đã loang ra, chìm xuống được nửa chừng thì tan thành những vệt mây đục, làm vẩn cả một góc chậu.
Đám đông bên ngoài xôn xao.
"Cách thứ ba." Cô nhỏ một giọt mật hũ thứ nhất lên tờ giấy bản. Giọt mật đứng tròn trên mặt giấy, không thấm. Rồi một giọt hũ thứ năm. Giọt mật loang ra, mép giấy xung quanh ướt sẫm thành một vòng tròn, thấm qua cả mặt sau.
"Mật thật, nước ít, đặc, không thấm giấy," cô nói. "Mật pha mạch nha hay pha nước đường, nước nhiều, loãng, gặp giấy là thấm."
Khúc đại phu bước lên, nếm từng hũ một. Đến hũ thứ năm, ông nhíu mày, nhổ ra.
"Bẩm đại nhân, lão phu làm nghề thuốc ba mươi năm, ngày nào cũng luyện hoàn bằng mật. Bốn hũ này, có vị ngọt gắt của mạch nha, hậu vị chua, không có mùi hoa. Đây không phải là mật ong. Hoặc nói đúng hơn, đây là mật ong pha với mạch nha, phải đến quá nửa."
Lương đại nhân cầm đũa, tự tay nhỏ một giọt mật hũ thứ tám vào nước. Ông nhìn giọt mật tan thành mây đục, rất lâu. Rồi ông quay lại, nhìn Thường Mậu Tài.
"Bốn hũ, mỗi hũ sáu cân. Hai mươi bốn cân mật giả trong sáu mươi cân mật cống dâng lên triều đình." Giọng ông không lớn, nhưng từng chữ như đinh đóng vào gỗ. "Thường Mậu Tài, ngươi có biết, mật cống Vân Đài năm nào cũng được dâng thẳng vào cung, dùng cho ai không?"
Thường Mậu Tài mặt cắt không còn giọt máu, quỳ sụp xuống, run lẩy bẩy.
* * *
Nhưng chuyện vẫn chưa kết thúc.
"Bẩm đại nhân," Cố Tùng bước lên, chắp tay. "Sơn ngu Cố Tùng có người muốn trình."
Anh ra hiệu. Ngoài cổng, hai thanh niên thôn Bách Hoa Ổ, Thạch và Mộc, giải vào một gã đàn ông thấp lùn, hai tay bị trói ngoặt sau lưng, một bên mắt trắng đục. Sáng nay trời chưa sáng, Cố Tùng và A Hoàng đã lên núi, lần theo dấu vết từ đêm hai mươi tám, tìm thấy hắn trốn trong một hốc đá ở sườn tây núi Vân Đài.
Chột Tứ vừa nhìn thấy Thường Mậu Tài quỳ dưới đất, mặt mũi xám ngoét, thì đã hiểu chuyện gì xảy ra. Hắn không cần ai tra hỏi, đã khai một mạch.
"Đại nhân tha mạng! Tiểu nhân chỉ là người làm thuê! Ba năm nay, mỗi mùa hoa cải, Phúc gia đều đưa cho tiểu nhân thạch tín với mạch nha, bảo pha vào bát, đặt ở ruộng hoa ba thôn quanh núi Vân Đài. Phúc gia bảo, ong nhà dân chết hết, thì cả huyện chỉ còn Thường Ký có mật, giá mật muốn bán bao nhiêu thì bán! Đêm hai mươi tám, cũng là Phúc gia bảo tiểu nhân đốt hàng rào, để Phúc gia vào nhà con nha đầu kia tìm cái hộp!"
Phương Đường bước lên, đặt trước mặt Lương đại nhân một bọc vải. Trong đó là sáu chiếc bát sành nâu đen, chiếc giày vải thêu chữ "Thường", và chiếc trâm bạc đen đầu.
Sau lưng cô, hơn chục người dân ba thôn đồng loạt quỳ xuống, đặt những chiếc đõ ong rỗng xuống nền gạch công đường. Những chiếc đõ gỗ cũ kỹ, bên trong chỉ còn xác ong khô và mạng nhện.
Không ai nói gì. Nhưng không cần ai nói gì.
* * *
Lương đại nhân đập kinh đường mộc.
"Thường Mậu Tài, Thường Phúc, cấu kết giả mạo giấy nợ, ép dân nữ làm thiếp; đầu độc ong của dân ba thôn trong ba năm; phóng hỏa nhà dân; độn mật giả vào mật cống, tội khi quân. Người đâu, lột áo gấm, đeo gông, tống giam đợi phủ xét xử! Thường Ký Mật Phường niêm phong, toàn bộ sổ sách nộp về phủ!"
Nha dịch xông lên. Thường Mậu Tài bị lột chiếc áo gấm tía, gông gỗ nặng nề sập xuống cổ. Hắn không giãy giụa nữa, chỉ quay đầu nhìn Phương Đường, ánh mắt kỳ lạ, như căm hận, lại như muốn nói điều gì đó.
Thường Phúc thì gào lên, giãy giụa, cuối cùng bị ba nha dịch đè xuống đất.
Lương đại nhân quay sang Đinh tri huyện, giọng lạnh nhạt: "Đinh đại nhân, hôm hai mươi chín, Thường Phúc bị dân làng bắt quả tang phóng hỏa, giải lên huyện nha, ngài lại cho tại ngoại. Việc này, bản quan sẽ ghi vào tờ trình lên phủ."
Đinh Hữu Đức mặt xám như tro, lắp bắp không thành câu.
Cuối cùng, Lương đại nhân nhìn xuống cô gái vẫn đang quỳ thẳng lưng giữa công đường.
"Phương thị Đường. Hai tờ giấy nợ là giả, nay hủy bỏ. Mười lượng bạc ngươi gửi lý chính, trả lại cho ngươi. Thường Ký nợ tiền mật của cha ngươi sáu lượng bốn tiền, lấy từ tài sản niêm phong mà trả đủ. Việc Thường gia thuê núi Vân Đài, khế ước tạm đình chỉ, đợi phủ xét lại. Tám đàn ong có dấu của cha ngươi trên núi, là của nhà ngươi, ngươi được mang về."
Phương Đường dập đầu ba lần. Khi ngẩng lên, mắt cô đỏ hoe, nhưng không có giọt nước mắt nào rơi xuống.
"Còn một việc," Lương đại nhân nói tiếp, giọng chậm lại. "Bản quan đọc tờ khai của cha ngươi. Đọc cả cuốn sổ bệnh án của Khúc đại phu." Ông nhìn cô. "Cái chết của Phương Tam Lang, bản quan sẽ cho điều tra. Nếu đúng là có kẻ đầu độc, bản quan sẽ không tha."
Cô cúi đầu thật sâu. "Dân nữ tạ ơn đại nhân."
Rồi Lương đại nhân hỏi một câu mà cả công đường không ai ngờ tới:
"Phương thị, những cách nghiệm mật vừa rồi, ai dạy ngươi?"
Phương Đường im lặng một thoáng. Ở kiếp trước, cô học những điều ấy trong phòng thí nghiệm, trên giảng đường, từ những cuốn sách dày cộp mà không ai ở thời đại này từng đọc. Nhưng ở đây, ở thế giới này, chỉ có một câu trả lời.
"Cha dân nữ dạy," cô nói.
Ở cuối công đường, Cố Tùng khẽ mỉm cười.
* * *
Khi nha dịch giải Thường Mậu Tài đi ngang qua chỗ cô quỳ, gã đàn ông béo lùn đột nhiên dừng lại. Chiếc gông gỗ đè trên cổ khiến hắn phải cúi gập người, khuôn mặt núng nính ghé sát xuống ngang tai cô.
Hắn không chửi rủa. Hắn chỉ thì thầm, giọng khàn đặc, nhỏ đến mức chỉ mình cô nghe thấy:
"Nha đầu, ngươi tưởng hai mươi bốn cân mật giả kia là do một mình Thường gia ta nuốt được sao?"
Nha dịch quát lên, đẩy hắn đi. Hắn loạng choạng bước tiếp, không quay đầu lại nữa.
Phương Đường vẫn quỳ đó, giữa tiếng reo hò của dân ba thôn đang vỡ òa ngoài cổng huyện nha, cảm thấy sống lưng mình lạnh toát.