Đàm lý chính đi rồi, Phương Đường vẫn ngồi im bên chiếc bàn gỗ, mắt nhìn cuốn sổ giấy bản ghi đầy những con số.
Một đàn ong. Bốn lượng bạc, thiếu một ít. Mười tám ngày. Và giờ thì cả ngọn núi Vân Đài, nơi duy nhất có ong rừng, đã bị khóa lại.
Cố Tùng vẫn đứng dưới hiên. Anh không đi.
"Anh sẽ bắt tôi à?" cô hỏi, không ngẩng lên.
"Nếu cô lên núi bắt ong," anh đáp, "thì ta phải bắt."
Cô ngẩng lên nhìn anh. Khuôn mặt anh không có biểu cảm gì, nhưng trong đôi mắt đen ấy có một thứ gì đó giống như chờ đợi.
"Cáo thị nói là sản vật trên núi Vân Đài," anh nói thêm, chậm rãi, từng chữ một. "Ta là sơn ngu. Ta chỉ trông núi. Đất ruộng, đất vườn dưới chân núi là đất của dân. Không phải việc của ta."
Phương Đường nhìn anh một lúc lâu. Rồi cô hiểu.
"Cố đại ca," cô nói, "ong là loài có cánh. Nó bay đi đâu, đậu chỗ nào, đâu phải do người quyết định."
Khóe môi Cố Tùng lại khẽ nhếch lên như lần trước.
* * *
Ở thôn Bách Hoa Ổ có một câu nói từ đời ông bà: "Ong đậu đất ai, của nấy." Ong chia đàn bay đi, đậu vào cây nhà ai, người đó được quyền thu. Đàm lý chính khi được hỏi đã vuốt râu xác nhận: tục lệ này cả ba thôn đều theo, huyện nha xưa nay cũng chưa bao giờ can thiệp.
Tháng ba là mùa ong chia đàn. Khi hoa nở rộ, mật và phấn dồi dào, đàn ong mạnh sẽ nuôi ong chúa mới. Ong chúa cũ dẫn một nửa đàn bay ra, tìm một nơi ở mới. Chúng thường đậu tạm thành một chùm trên cành cây, trong khi những con ong trinh sát tỏa đi khắp nơi tìm hốc cây, hang đá thích hợp. Ong trinh sát ưa những chỗ khô ráo, kín gió, có mùi sáp cũ, mùi của một tổ ong từng tồn tại.
Năm chiếc thùng trống mà Cố Tùng đóng chính là những ngôi nhà như thế.
Phương Đường quét một lớp sáp ong cũ vào thành trong của từng chiếc thùng, đặt vào mỗi thùng một mẩu bánh tổ đen cũ, rồi xoa quanh cửa tổ một chút keo ong cô cạo được từ những chiếc đõ mục của cha. Keo ong có mùi nhựa thông ngai ngái, đối với con người thì chẳng có gì đặc biệt, nhưng với ong trinh sát, đó là lời mời gọi rõ ràng nhất: nơi này từng là nhà.
Cô đặt thùng ở những chỗ mà ong từ trên núi bay xuống sẽ đi qua: một thùng trên cành cây hồng ở góc vườn nhà mình, một thùng ở bờ rào nhà Hoa thẩm, một thùng trên mỏm đá đầu ruộng nhà họ Phương sát chân núi, một thùng dưới gốc hòe đầu thôn được lý chính cho phép, một thùng ở mảnh đất hoang cạnh mộ cha.
Tất cả đều là đất dưới chân núi. Đất của dân.
Sáng ngày mười bảy, trước khi đặt chiếc thùng cuối cùng, cô thắp hương trước mộ cha. Ngôi mộ nhỏ nằm dưới gốc cây dẻ trên đồi, cỏ đã mọc xanh. Cô quỳ xuống, cắm ba nén hương, nhìn làn khói mỏng bay lên.
"Cha," cô nói khẽ, "con không phải là con gái của cha. Con gái cha đã đi rồi, đi tìm cha rồi. Nhưng con đang sống bằng thân thể của em ấy, đang ăn cơm của bà, đang ngủ dưới mái nhà của cha. Con hứa sẽ chăm sóc bà và Tiểu Hổ. Con hứa sẽ nuôi lại đàn ong của cha. Và con hứa sẽ tìm ra ai đã giết những đàn ong ấy."
Gió thổi qua tán dẻ, xào xạc như một tiếng thở dài.
* * *
Ngày mười tám, chưa có gì.
Ngày mười chín, vào giữa trưa, Tiểu Hổ chạy về hét toáng lên từ đầu ngõ:
"Chị ơi! Ong! Ong bay đầy trời ở đầu thôn!"
Phương Đường chạy ra. Phía trên cây hòe già, một đám mây ong cuộn xoáy, kêu vo vo như tiếng gió bão, hàng vạn đôi cánh lấp lánh dưới nắng. Dân trong thôn đổ ra xem, có người hoảng sợ bế con chạy vào nhà, có người đứng chỉ trỏ.
"Ong chia đàn! Ong chia đàn rồi!"
Đám mây ong lượn mấy vòng, rồi từ từ hạ xuống, cuộn lại thành một khối như quả bầu khổng lồ trên một cành hòe thấp. Và rồi, như có một hiệu lệnh vô hình, từng dòng ong bắt đầu chảy vào cửa chiếc thùng gỗ mà cô đã đặt dưới gốc cây.
Phương Đường đứng nhìn, tim đập thình thịch. Những con ong trinh sát đã chọn. Chúng đang dẫn cả đàn vào nhà mới.
Chưa đầy một canh giờ, cả khối ong đã vào hết trong thùng.
Đám đông im lặng, rồi bùng lên tiếng xì xào. Mấy bà hôm trước cười cô giờ há hốc mồm. Một ông lão râu bạc vỗ đùi đánh đét: "Ong tự vào! Ong tự dọn vào cái hòm vuông! Sống đến sáu mươi tuổi, ta mới thấy lần đầu!"
Đàm lý chính đứng trong đám đông, gật gù. "Ong đậu đất ai, của nấy. Gốc hòe này là đất chung của thôn, ta đã cho phép Đường nha đầu đặt thùng ở đây. Đàn ong này là của nó."
Chiều hôm đó, thùng ở bờ rào nhà Hoa thẩm cũng có một đàn nhỏ dọn vào. Sáng hôm sau, ngày hai mươi, đến lượt thùng trên mỏm đá đầu ruộng.
Riêng đàn ong ở bờ rào nhà Hoa thẩm khiến hai người phải đứng nói với nhau rất lâu.
"Đất là đất nhà thẩm," Phương Đường nói. "Ong đậu đất ai, của nấy. Đàn này là của thẩm."
Hoa thẩm xua tay rối rít. "Không được, không được! Thùng là của cháu, sáp là của cháu, cái mẹo gọi ong cũng là của cháu. Thẩm mà nhận thì còn ra người gì nữa!"
"Vậy thế này," Phương Đường nghĩ một lúc rồi nói. "Thẩm giữ đàn ong ở nhà thẩm, chăm nó như con. Em dạy thẩm cách nuôi. Mật lấy được, em với thẩm chia đôi. Đến khi thẩm thạo nghề, em đóng cho thẩm thêm thùng, ong chia đàn ra bao nhiêu thì thẩm nuôi bấy nhiêu."
Hoa thẩm đứng sững một lúc, rồi đưa tay áo lên quệt mắt. Từ ngày chồng chị ngã núi chết, ba mẹ con chị sống nhờ mấy sào ruộng cằn và những buổi đi làm thuê, chưa từng có ai nói với chị một câu như thế.
"Đường nha đầu," chị nói, giọng nghẹn lại, "cha cháu ngày trước cũng hay nói, ong không bao giờ sống một mình. Một con ong, dù chăm chỉ đến đâu, cũng chết. Một đàn ong thì sống được qua mùa đông."
Phương Đường nhớ câu ấy. Cô đã từng đọc nó trong một cuốn sách về ong, ở một thế giới cách đây hàng nghìn năm. Hóa ra, có những điều mà người nuôi ong ở thời nào cũng hiểu giống nhau.
Ba đàn ong mới. Cộng với đàn ong ở khe Tùng Cốc, cô đã có bốn đàn.
* * *
Bốn đàn vẫn chưa đủ. Phương Đường biết mình cần làm thêm một việc mà người ở thời đại này chưa từng biết: chia đàn nhân tạo.
Đàn ong đầu tiên, đàn lấy từ cây dẻ, giờ đã rất mạnh. Sau nửa tháng được nuôi trong thùng khung, với hoa cải vàng khắp cánh đồng, ong chúa đẻ không ngừng, sáu khung tổ kín đặc ấu trùng và ong non. Nếu để tự nhiên, chẳng bao lâu nữa đàn này cũng sẽ chia đàn, bay đi mất một nửa.
Cô quyết định ra tay trước.
Sáng ngày hai mươi, cô hun khói, nhấc ra ba khung: một khung có trứng và ấu trùng non mới nở, một khung nhộng sắp ra, một khung mật và phấn. Cô rũ thêm ong non bám trên hai khung khác vào, rồi đặt tất cả vào chiếc thùng mồi trên cây hồng mà chưa đàn ong nào dọn vào, chiếc thùng Cố Tùng đã sửa lại vách hôm trước. Cô đóng cửa tổ, đặt thùng cách xa thùng mẹ ba mươi bước.
Hoa thẩm đứng bên cạnh, đội chiếc mũ rèm mà Phương Đường đưa cho, lần đầu tiên nhìn vào lòng một đàn ong. Chị run run nhưng không lùi bước.
"Đường nha đầu, đàn này không có ong chúa, ong không bỏ đi à?"
"Không đâu, thẩm," Phương Đường giải thích. "Ong thợ biết mình mất chúa. Chúng sẽ chọn mấy con ấu trùng non nhất, xây những ô tổ to hơn, hình như quả lạc treo ngược, rồi cho ấu trùng ấy ăn một thứ sữa đặc biệt. Ấu trùng nào được ăn sữa ấy suốt đời thì sẽ thành ong chúa. Mười sáu ngày sau, ong chúa mới nở."
"Sữa của ong à?" Hoa thẩm tròn mắt.
"Sữa ong chúa." Phương Đường mỉm cười. "Thứ ấy quý lắm. Sau này em sẽ cho thẩm xem."
Cô còn muốn có thêm một đàn nữa. Chiều hôm đó, Cố Tùng dẫn cô sang thôn Thạch Lĩnh, nơi có lão Tôn, một ông lão nuôi ong đõ đã già yếu, đàn ong còn sót lại sau đợt ong chết năm ngoái đã yếu đến mức ông định bỏ. Phương Đường trả ông ba trăm văn, mang đàn ong về, chuyển sang chiếc thùng mồi cuối cùng vẫn còn trống ở cạnh mộ cha, cho ăn thêm nước đường phèn để đàn phục hồi.
Đến tối ngày hai mươi, cô có sáu thùng ong: một thùng ở bờ rào nhà Hoa thẩm, năm thùng còn lại xếp thành một hàng dài ở vườn sau nhà họ Phương, những chiếc thùng gỗ sam vàng nhạt, ong bay ra bay vào tấp nập.
Tiểu Hổ đếm đi đếm lại, rồi chạy vào nói với bà nội: "Bà ơi, nhà mình có năm nhà ong, cộng cả nhà Hoa thẩm là sáu! Như hồi cha còn sống!"
Bà nội cười, nhưng khóe mắt ướt.
* * *
Đêm hôm ấy, Đại Trụ lén chui qua hàng rào.
Lần này hắn không cầm gậy. Hắn ngồi thụp xuống dưới hiên, thì thầm, mắt cứ đảo về phía hàng rào như sợ bị ai nhìn thấy.
"Hôm qua Thường Phúc lại đến nhà tao. Hắn với cha tao nói chuyện suốt buổi. Tao nghe được mấy câu."
"Câu gì?"
"Hắn hỏi cha tao, hồi chú Tam còn sống, chú có hay đi lên núi một mình không. Có biết chú cất đồ ở đâu không. Cha tao bảo không biết. Hắn tức lắm, đập bàn, bảo..." Đại Trụ ngừng lại, nuốt nước bọt. "Hắn bảo: 'Thằng chết tiệt ấy chắc chắn có giấu một cái hang. Phải tìm ra trước khi con nha đầu kia tìm thấy.'"
Phương Đường im lặng. Cha cô có một cái hang?
Trong ký ức của Phương Đường gốc, không có gì về một cái hang. Chỉ có hình ảnh cha thỉnh thoảng đi lên núi từ sáng sớm, đến tối mịt mới về, trên lưng đeo một chiếc gùi trống không.
"Còn gì nữa không?"
"Hắn còn bảo..." Đại Trụ ngập ngừng. "Hắn bảo mấy cái bát thì cứ đặt như mọi năm. Mày biết bát gì không?"
Phương Đường đứng bật dậy.
* * *
Sáng sớm ngày hai mươi mốt, trời vừa hửng, cô đã cùng Cố Tùng đi khắp các ruộng cải quanh thôn.
Ruộng cải là nơi ong của cô kiếm ăn nhiều nhất. Nếu Thường Phúc muốn giết ong của cô, hắn sẽ đặt mồi độc ở đây.
Cô không cần tìm bằng mắt. Cô nhìn ong.
Ong mật đi kiếm ăn trên hoa thì bay từ bông này sang bông khác, chậm rãi, dừng lâu ở mỗi bông. Nhưng khi chúng phát hiện ra một nguồn đường đậm đặc, chúng sẽ bay thẳng một đường, nhanh, gấp gáp, về tổ rồi lại bay thẳng một đường quay lại. Những đường bay ấy, nếu nhìn kỹ dưới nắng sớm, như những sợi chỉ vàng vô hình nối từ tổ ong đến một điểm.
Ở ruộng cải nhà lão Đinh, sát chân núi, cô thấy những sợi chỉ vàng ấy.
Cố Tùng đi trước, rẽ những thân cải cao ngang thắt lưng. Ở giữa ruộng, hai chiếc bát sành nâu đen nằm khuất dưới tán lá, mật mạch nha sóng sánh. Quanh miệng bát, mấy chục con ong đang bò, có con đã nằm co quắp, chân run bần bật.
Phương Đường lấy cành cây gạt những con ong còn sống ra, rồi dùng lá dong bọc hai chiếc bát lại.
"Bát còn đầy," Cố Tùng nói. "Mới đặt đêm qua."
Cô gật đầu. Cô rút trong búi tóc ra một chiếc trâm bạc nhỏ, trâm của bà nội, bà đưa cho cô từ hôm qua khi nghe cô kể chuyện. Cô nhúng đầu trâm vào thứ mật trong bát, để yên một lúc, rồi rút ra, lau sạch.
Đầu trâm bạc đã chuyển sang màu đen xám.
"Thạch tín," cô nói, giọng lạnh băng. "Thạch tín không tinh khiết, lẫn lưu huỳnh. Gặp bạc là đen."
Cố Tùng nhìn đầu trâm, quai hàm anh siết chặt.
Đúng lúc ấy, A Hoàng đột ngột gầm gừ, quay đầu về phía bờ ruộng giáp chân núi. Trong bụi rậm, có một bóng người vội vã đứng dậy, quay lưng chạy. Một gã đàn ông thấp lùn, mặc áo nâu, lưng đeo gùi.
Cố Tùng lao theo như một mũi tên. Nhưng gã kia rất thông thạo địa hình, chui qua một khe đá, chạy biến vào rừng thông. A Hoàng đuổi theo một quãng rồi quay lại, ngậm trong mồm một chiếc giày vải đế khâu.
"Không phải Thường Phúc," Cố Tùng thở dốc khi quay lại. "Gã này lùn hơn, chột một mắt. Ta đã từng thấy hắn đi theo Thường Phúc lên núi."
Phương Đường cầm chiếc giày lên xem. Giày vải đế khâu, cỡ chân nhỏ, mũi giày đã sờn, trên lót giày có thêu một chữ "Thường" nhỏ bằng chỉ đỏ.
Giày của người làm trong Thường gia.
Cô gói chiếc giày cùng hai chiếc bát vào một bọc. Bây giờ cô đã có ba chiếc bát của Cố Tùng, một chiếc ở Ưng Chủy, hai chiếc mới, một chiếc giày. Nhưng cô biết, chừng ấy vẫn chưa đủ. Một chiếc giày có thể bị mất cắp, một gã chột mắt có thể bị đổ cho là tự ý làm. Thường Mậu Tài có cả trăm cách chối.
Cô cần nhiều hơn thế.
* * *
Hai người về đến nhà thì đã gần trưa. Bà nội đứng ở cửa, mặt tái nhợt, bàn tay quờ quạng trong không khí.
"Đường nhi! Đường nhi về đấy à? Tiểu Hổ... Tiểu Hổ có đi cùng con không?"
Tim Phương Đường như ngừng đập.
"Không, bà. Sáng nay con đi từ sớm, Tiểu Hổ vẫn còn ngủ mà."
"Nó dậy từ canh năm," bà nội run rẩy. "Nó bảo... nó bảo nó đi bắt dế ở bãi đá trên núi, đi một lát rồi về. Nó bảo..." Giọng bà vỡ ra. "Nó bảo nó nghe chị nói chuyện với Đại Trụ đêm qua. Nó bảo nó biết cái hang của cha ở đâu. Hồi trước cha có dẫn nó đi một lần."
Phương Đường quay phắt về phía ngọn núi Vân Đài sừng sững sau làng. Mặt trời đã lên đến đỉnh đầu.
Tiểu Hổ đã đi gần bốn canh giờ. Một mình. Trên ngọn núi mà Thường gia đang lùng sục từng hang đá để tìm thứ mà cha cô để lại.