Phương Đường chạy như bay về nhà, quang gánh bỏ lại cho Tiểu Hổ.
Vườn sau tối om. Hoa thẩm cầm một bó đuốc chạy theo, ánh lửa bập bùng soi lên một cảnh tượng khiến tim cô thắt lại. Chiếc thùng ong khung nằm nghiêng dưới đất, nắp văng ra một bên. Ong bò lổm ngổm trên mặt đất, trên thành thùng, trên những ngọn cỏ xung quanh, tiếng vo ve giận dữ vang lên như sấm rền. Năm chiếc thùng trống mà Cố Tùng mới đóng xong thì bị đá văng tứ tung, một chiếc vỡ toác một mảng vách.
Bà nội đứng ở bậc cửa sau, hai tay bấu chặt vào khung cửa, giọng run rẩy: "Bà nghe tiếng rầm một cái, ra đến nơi thì chẳng thấy ai... Bà mù, bà không thấy ai cả..."
"Bà đừng ra, ong đang dữ," Phương Đường nói, giọng bình tĩnh đến lạ. "Hoa thẩm, chị đưa bà vào nhà, đóng cửa lại. Đưa đuốc cho em."
Cô quấn khăn kín mặt, đội mũ rèm, cầm đuốc tiến lại gần. Ban đêm ong không bay xa, nhưng sẽ bò lên người và đốt bất cứ thứ gì chạm vào chúng. Cô cắm đuốc xuống đất cách thùng mấy bước, rồi từ từ, rất từ từ, dựng chiếc thùng dậy.
Những khung bên trong vẫn còn. Nhờ cô đã buộc bánh tổ vào khung bằng lạt tre và chỉ gai, các bánh tổ không bị rơi vỡ, chỉ có hai khung bị xô lệch, một góc bánh tổ mật bị dập, mật chảy ròng ròng. Cô sắp lại từng khung, tay chậm rãi, hơi thở đều đặn.
Còn ong chúa?
Cô nhấc từng khung lên soi dưới ánh đuốc. Khung thứ nhất, không có. Khung thứ hai, không có. Một con ong đốt vào cổ tay cô qua lớp vải. Khung thứ ba...
Ở góc dưới khung thứ ba, giữa một vòng ong thợ đang xúm xít, ong chúa đang bò chậm rãi, như chưa từng có chuyện gì xảy ra.
Phương Đường thở hắt ra một hơi dài, cảm thấy hai đầu gối mềm nhũn.
Cô đặt khung lại, đậy nắp, rồi lấy mấy cành lá thông che quanh thùng. Ong bò bên ngoài rồi sẽ tự tìm đường về tổ theo mùi chúa. Đến sáng mai, cô sẽ biết đàn ong mất bao nhiêu.
Rồi cô cầm đuốc soi xuống đất.
Đất vườn sau nhà mềm, ẩm. Dấu chân in rõ: một đôi giày cỏ, cỡ nhỏ, không phải chân đàn ông lớn, mũi chân hướng về phía hàng rào tre phía đông. Ở hàng rào, nơi có một khe hở đủ cho một người lách qua, một mẩu vải nhỏ màu chàm mắc vào đầu nhọn của thanh tre. Mép vải có viền chỉ hoa.
Phương Đường nhìn mẩu vải rất lâu.
Màu chàm, viền chỉ hoa. Cả thôn Bách Hoa Ổ, chỉ có một nhà dùng vải viền chỉ hoa may áo cho cả nhà. Nhà bác cả.
* * *
Sáng hôm sau, đàn ong mất chừng một phần năm số ong thợ. Nhiều con chết vì lạnh đêm, nhiều con bị dẫm bẹp. Nhưng ong chúa còn, ấu trùng còn, đàn ong vẫn sống.
Cố Tùng xuống từ sớm. Có lẽ tin tức trong thôn truyền đi nhanh hơn cô tưởng, hoặc có lẽ anh vốn định xuống. Anh nhìn chiếc thùng vỡ vách, nhìn dấu chân, nhìn mẩu vải chàm cô đưa cho, rồi chẳng nói chẳng rằng, ngồi xuống sửa lại thùng.
"Đêm nay ta ở lại," anh nói, mắt vẫn nhìn tấm ván.
"Anh định làm gì?"
"Bắt người."
Đêm mười một, trăng thượng huyền mỏng như mảnh móng tay. Cố Tùng ngồi trong bóng tối dưới gốc cây hồng già ở góc vườn, khoác một tấm áo tơi, bất động như một tảng đá. Phương Đường nấp sau cửa sổ buồng chứa củi, tay cầm một cái gậy tre.
Canh ba. Có tiếng sột soạt ở hàng rào phía đông.
Một bóng người gầy cao lách qua khe hở, rón rén bước vào vườn. Trên tay hắn cầm một cây gậy dài. Hắn đi thẳng về phía chiếc thùng ong, giơ gậy lên.
Gậy chưa kịp hạ xuống, một bàn tay đã chộp lấy cổ tay hắn như gọng kìm sắt. Cố Tùng vặn ngược một cái, cây gậy rơi xuống đất, cái bóng kia rú lên một tiếng rồi bị đè sấp xuống đất, mặt úp vào đám cỏ.
Phương Đường thắp đèn chạy ra.
Dưới ánh đèn, gương mặt mười lăm tuổi nhăn nhó vì đau, mồm méo xệch. Phương Đại Trụ, con trai của bác cả và Triệu thị, anh họ của cô.
"Buông ra! Buông ra! Tao... tao đi ngang qua thôi!" Đại Trụ giãy giụa.
"Đi ngang qua lúc canh ba, cầm gậy, lách hàng rào nhà người khác?" Phương Đường ngồi xổm xuống trước mặt hắn. "Tối qua cũng là anh phải không? Áo anh rách một mảng ở vạt bên trái."
Đại Trụ cứng họng. Hắn mặc chính chiếc áo chàm viền chỉ hoa, vạt áo bên trái rách một lỗ nhỏ.
"Ai bảo anh làm?"
"Không ai cả!"
Cố Tùng ấn mạnh tay thêm một chút. Đại Trụ kêu oai oái.
"Mẹ tao! Mẹ tao bảo!" Hắn khóc rống lên. "Mẹ tao bảo đạp đổ cái hòm ong của mày đi, để mày không có gì mà trả nợ... Mẹ bảo có người ở huyện thành hứa cho năm mươi văn..."
"Người ở huyện thành nào?"
"Tao không biết! Tao chỉ nghe mẹ nói với cha... là người của Thường gia..."
Phương Đường im lặng một lúc. Rồi cô ra hiệu cho Cố Tùng thả hắn ra.
Đại Trụ ngồi bệt dưới đất, xoa cổ tay, mặt mũi lấm lem nước mắt nước mũi. Hắn chỉ hơn cô hai tuổi, nhưng trông như một đứa trẻ to xác.
"Đại Trụ ca," cô nói, giọng không lớn, "đạp đổ thùng ong nhà người khác, nếu em mang lên lý chính, anh biết sẽ thế nào không? Nhẹ thì bị đánh hai mươi roi trước đình làng, nặng thì bị giải lên huyện. Cha mẹ anh sẽ nói gì? Sẽ nhận là họ sai anh làm à?"
Đại Trụ tái mặt. Hắn biết rõ, mẹ hắn sẽ chối phăng.
"Em sẽ không mang lên lý chính," Phương Đường nói tiếp. "Nhưng từ giờ trở đi, cha mẹ anh nói gì với người của Thường gia, anh phải kể cho em nghe."
"Mày... mày bắt tao làm gián điệp à?"
"Em bắt anh làm người tử tế," cô đáp. "Anh nghĩ đi. Thường gia đâu cần cha mẹ anh. Họ cần tờ giấy nợ, cần em. Đến khi xong việc rồi, anh nghĩ họ còn nhớ năm mươi văn đã hứa không?"
Đại Trụ ngồi im rất lâu. Cuối cùng hắn gật đầu, đứng dậy, khập khiễng chui qua hàng rào đi mất.
Cố Tùng nhìn theo, rồi quay sang cô. "Cô tin nó?"
"Không tin," Phương Đường nói. "Nhưng một người sợ hãi thì dễ nói thật hơn một người đắc ý."
Cố Tùng không nói gì, chỉ cúi xuống nhặt cây gậy của Đại Trụ, bẻ đôi, ném vào đống củi.
Đêm đã khuya, nhưng cả hai đều không buồn ngủ. Phương Đường đun một ấm nước, pha một chút mật vào hai chiếc bát sành, mang ra hiên. Cố Tùng ngồi trên bậc thềm, lưng thẳng, hai tay đặt trên đầu gối. Dưới ánh trăng mỏng, cô nhìn thấy rõ bàn tay trái thiếu hai đốt ngón của anh.
"Tay anh," cô hỏi khẽ, "bị ở biên ải à?"
Anh im lặng một lúc lâu, đến mức cô tưởng anh sẽ không trả lời.
"Năm thứ ba ta ở Bắc Mạc," anh nói, giọng đều đều. "Mùa đông, quân Mạc tràn qua ải Hắc Thủy. Đội ta mười người giữ một đồn gác. Ta là thập trưởng. Cuối cùng chỉ còn ba người về được." Anh nhìn bàn tay mình. "Hai đốt ngón này, là bị một nhát đao chém lúc ta giơ tay đỡ cho một thằng em trong đội. Nó mười sáu tuổi. Ta đỡ được nhát ấy, nhưng không đỡ được nhát sau."
Phương Đường không biết nói gì. Cô chỉ đẩy bát nước mật về phía anh.
Cố Tùng nhìn bát nước, rồi cầm lên uống một ngụm. "Ngọt," anh nói, như thể đó là một điều đáng ngạc nhiên.
"Mật hoa dẻ ở khe Tùng Cốc nhà anh đấy," cô cười. "Anh trông nó suốt mấy tháng mà chưa nếm lần nào à?"
"Ta sợ ong," anh đáp, rất thật thà.
Lần đầu tiên kể từ khi đến thế giới này, Phương Đường bật cười thành tiếng.
* * *
Sau chuyện ấy, Phương Đường biết mình không thể chỉ dựa vào một đàn ong. Một đàn ong, dù nuôi khéo đến đâu, trong một tháng cũng không thể cho ra mười lượng bạc. Cô cần thứ gì đó có thể bán được ngay.
Câu trả lời đến từ một nơi cô không ngờ tới: mười hai chiếc đõ ong mục nát của cha.
Những chiếc đõ ấy, tuy ong đã chết, nhưng bên trong vẫn còn nguyên bánh tổ sáp cũ, đen sạm, đầy kén nhộng khô. Với người khác, đó là thứ bỏ đi. Với cô, đó là sáp ong.
Cô bỏ ra ba ngày để thu gom. Ngoài mười hai chiếc đõ nhà mình, cô còn đi khắp thôn hỏi mua lại những bánh tổ cũ của các nhà có ong chết. Người ta cười, bảo đồ bỏ đi mà cũng mua, rồi bán cho cô với giá năm văn một rổ, có nhà còn cho không. Hoa thẩm giúp cô gánh về.
Sáp cũ được bỏ vào bao vải thưa, thả vào nồi nước sôi. Sáp chảy ra, nổi lên mặt nước, còn cặn bẩn, kén nhộng, xác ong thì nằm lại trong bao. Để nguội, sáp đông lại thành một chiếc bánh màu vàng sẫm trên mặt nước. Cô nấu lại lần thứ hai, lần thứ ba, lọc qua vải màn, cho đến khi sáp trong và vàng như mật đông.
Mười hai đõ của cha và hơn hai mươi rổ bánh tổ cũ của cả thôn, cuối cùng cho cô hơn tám cân sáp sạch.
"Rồi làm gì với thứ này?" Hoa thẩm hỏi, mắt tròn xoe nhìn những bánh sáp vàng óng xếp trên mẹt.
"Làm nến," Phương Đường đáp.
Ở thời đại này, nhà thường dân thắp đèn dầu cải hoặc nến mỡ bò. Nến mỡ bò rẻ nhưng cháy có khói đen, mùi hôi khét, mùa nóng còn chảy nhão. Nến sáp ong thì khác: cháy sáng, ngọn lửa vàng trong, gần như không khói, tỏa mùi thơm nhẹ như mật. Chỉ có nhà quyền quý và chùa chiền lớn mới dùng được, vì sáp ong khan hiếm, giá đắt.
Và trên sườn núi Vân Đài, cách thôn bốn dặm, có am Thanh Vân.
* * *
Am Thanh Vân là một ngôi chùa nhỏ của các ni cô, nằm giữa rừng trúc xanh, mái ngói rêu phong. Trụ trì là Tịnh Tâm sư thái, đã ngoài sáu mươi, nét mặt hiền từ nhưng ánh mắt rất tinh.
Phương Đường đến am vào sáng ngày mười ba, mang theo hai cây nến sáp ong cô làm thử. Cô dùng ống tre chẻ đôi làm khuôn, bôi một lớp nước đậu cho sáp không dính, căng sợi bấc bông đã tẩm nước muối rồi phơi khô ở giữa, đổ sáp nóng vào, chờ nguội rồi tách ra. Hai cây nến thẳng tắp, tròn đều, màu vàng mật ong.
Tịnh Tâm sư thái nhìn hai cây nến, không nói gì, chỉ sai một ni cô nhỏ mang vào chính điện thắp thử.
Ngọn lửa bùng lên, sáng và êm. Không có khói đen. Một mùi thơm nhè nhẹ lan ra, ngọt dịu, phảng phất hương hoa, hòa vào mùi trầm hương trong điện. Mấy ni cô đứng quanh đều khẽ "a" lên một tiếng.
Sư thái nhìn ngọn nến rất lâu.
"Thí chủ, ngày rằm tháng này am mở pháp hội Thanh minh, cầu siêu cho vong linh khắp ba thôn. Cần một trăm hai mươi cây nến." Bà quay sang cô. "Nến mỡ năm nào cũng làm điện đầy khói, các vị Phật tượng đen cả mặt. Thí chủ làm kịp không?"
Phương Đường tính nhanh trong đầu. Tám cân sáp, mỗi cây nến cỡ này dùng chừng một lạng sáp... không đủ một trăm hai mươi cây. Nhưng nếu làm nến nhỏ hơn một chút, pha thêm chút dầu trẩu cho sáp dẻo...
"Làm kịp, sư thái," cô nói. "Nhưng cháu xin nói trước, nến sáp ong đắt hơn nến mỡ."
"Bao nhiêu?"
"Hai mươi lăm văn một cây."
Ni cô đứng bên cạnh hít một hơi. Nến mỡ bò chỉ ba bốn văn một cây.
Tịnh Tâm sư thái mỉm cười, lần tràng hạt. "Phương Tam Lang năm nào cũng cúng am một hũ mật vào ngày rằm tháng bảy, chưa từng lấy của am một văn tiền. Thí chủ là con gái ông ấy, ta không mặc cả." Bà quay sang ni cô. "Tịnh Nguyệt, lấy ba lượng bạc đưa cho thí chủ. Coi như đặt trước."
Ba lượng bạc.
Phương Đường cúi đầu thật sâu, lần thứ nhất kể từ khi tỉnh lại, cô cảm thấy sống mũi cay cay.
Người cha cô chưa từng gặp, người đàn ông chỉ còn trong ký ức mờ nhạt của một cô gái khác, vẫn đang lặng lẽ che chở cho con mình bằng những hũ mật năm nào ông mang đến cho người khác.
* * *
Hai ngày tiếp theo, căn bếp nhỏ nhà họ Phương biến thành xưởng nến. Hoa thẩm và hai đứa con gái của chị, Đại Nữu và Nhị Nữu, sang giúp. Tiểu Hổ chẻ ống tre. Bà nội ngồi bên bếp, tuy không nhìn thấy nhưng tay vẫn thoăn thoắt se bấc bông, se đều đến mức Phương Đường phải kinh ngạc.
"Bà nội se chỉ sáu mươi năm rồi, con ạ," bà cười móm mém, "mắt không thấy nhưng tay vẫn nhớ."
Phương Đường trả cho Hoa thẩm năm mươi văn tiền công. Chị cầm tiền, tay run run.
"Đường nha đầu, thẩm... thẩm không dám nhận..."
"Thẩm cứ nhận đi," cô nói. "Sau này còn nhiều việc nữa. Thẩm có muốn học nuôi ong không? Lần trước em hỏi, thẩm chưa trả lời em."
Hoa thẩm nhìn cô, rồi nhìn hai đứa con gái gầy gò của mình, cắn môi gật đầu.
Chiều ngày mười bốn, một trăm hai mươi cây nến được xếp ngay ngắn vào hai chiếc sọt tre lót rơm. Cố Tùng gánh lên am giúp cô. Đêm rằm, đứng ở đầu thôn nhìn lên sườn núi, Phương Đường thấy am Thanh Vân sáng rực giữa rừng trúc, ánh nến vàng ấm, lung linh như một chuỗi sao rơi xuống núi.
Hoa thẩm đứng bên cạnh cô, khẽ nói: "Đẹp quá."
Phương Đường mỉm cười. Ba lượng, cộng với gần chín tiền còn lại sau phiên chợ. Đã được gần bốn lượng.
Còn mười chín ngày.
* * *
Sáng ngày mười sáu, khi cô đang ngồi ghi chép số liệu đàn ong vào một cuốn sổ giấy bản tự đóng, Đàm lý chính chống gậy đến. Sắc mặt ông nặng nề, đi sau ông là Cố Tùng, vẻ mặt cũng không khá hơn.
"Đường nha đầu," lý chính ngồi xuống chiếc ghế tre, thở dài. "Có hai chuyện, ta phải nói với cháu."
Cô đặt bút xuống.
"Chuyện thứ nhất. Hôm qua bác cả cháu đã bán tờ giấy nợ cho Thường viên ngoại. Bây giờ, người cháu nợ không phải là Phương Đại Thành nữa, mà là Thường Mậu Tài."
Phương Đường không ngạc nhiên. Cô đã đoán được sớm muộn gì Thường gia cũng sẽ ra mặt.
"Chuyện thứ hai," lý chính nói tiếp, giọng càng trầm. "Thường gia vừa thuê của huyện nha toàn bộ quyền khai thác sản vật núi Vân Đài, thời hạn mười năm. Huyện đã niêm yết cáo thị ở đình làng sáng nay. Từ nay, gỗ, thuốc, mật ong, ong rừng trên núi Vân Đài đều thuộc về Thường gia. Ai tự ý lấy, coi như ăn trộm."
Cô quay sang Cố Tùng. Anh là sơn ngu của huyện, chuyện này anh phải biết.
Cố Tùng gật đầu, giọng lạnh như băng.
"Sáng nay ta nhận được công văn của huyện. Ta được giao thêm một việc." Anh dừng lại, nhìn thẳng vào mắt cô. "Bắt bất cứ ai lên núi bắt ong."