Đêm mùng bốn, Phương Đường về đến nhà khi đã gần canh hai.
Cố Tùng đi trước suốt quãng đường, chiếc đèn lồng giấy dầu đung đưa trong tay anh như một đốm lửa ma trơi giữa rừng. Anh không nói thêm một câu nào về Thường Phúc, cô cũng không hỏi. Có những điều mà nói ra vào lúc này cũng chẳng để làm gì. Đến đầu thôn, nơi có cây hòe già và giếng nước chung, anh dừng lại, đưa đèn lồng cho cô.
"Mai ta xuống," anh nói. "Cô cần gì thì bảo."
Rồi anh quay lưng, cùng A Hoàng biến vào bóng tối.
Bà nội vẫn ngồi chờ bên bếp lửa. Tiểu Hổ ngủ gục trên đùi bà, miệng còn dính vụn bánh ngô. Thấy cô về, bà thở phào, lần tay sờ lên mặt cô, sờ thấy những vết đốt mới thì xuýt xoa không ngớt.
"Bà ơi, con mang ong về rồi," Phương Đường nói, giọng mệt nhưng vui.
Cô đặt rổ ong ở góc vườn sau nhà, nơi cha cô từng đặt mười hai đõ ong. Mấy chiếc đõ cũ vẫn nằm đó, gỗ đã mục một nửa, bên trong toàn xác ong khô và mạng nhện. Cô chọn chiếc đõ ít hư hỏng nhất, cạo sạch, hun khói ngải cứu, rồi tạm thời chuyển những bánh tổ trong rổ vào đó. Ong chúa được thả ra khỏi ống tre, bò chậm rãi giữa đám ong thợ, như một bà hoàng trở về cung điện.
Đó chỉ là chỗ ở tạm. Thứ cô cần là một cái thùng thật sự.
* * *
Sáng mùng năm, Phương Đường ngồi trước hiên, dùng một que than vẽ lên mặt sau của tấm ván cửa cũ.
Ở thời hiện đại, thùng ong khung cầu di động là phát minh làm thay đổi cả nghề nuôi ong. Trước nó, người ta nuôi ong trong đõ gỗ, trong giỏ rơm, trong hũ sành; muốn lấy mật thì phải cắt cả bánh tổ, phá hủy công sức hàng tháng trời của đàn ong. Sau nó, người nuôi ong có thể nhấc từng khung ra xem, lấy mật mà không phá tổ, kiểm tra ong chúa, chia đàn, phòng bệnh. Năng suất tăng gấp mấy lần.
Bí quyết của nó nằm ở một con số rất nhỏ: khoảng cách ong. Ong mật để lại một lối đi vừa đủ cho hai con ong lướt qua nhau giữa các bánh tổ. Nếu khe hở hẹp hơn, ong sẽ trám keo ong bịt lại. Nếu rộng hơn, ong sẽ xây thêm sáp lấp vào. Chỉ khi khe hở vừa đúng, ong mới để trống, và những chiếc khung mới có thể nhấc ra một cách dễ dàng.
Với ong mật nội, khoảng cách ấy hẹp hơn ong ngoại một chút. Phương Đường không có thước milimet. Cô lấy một hạt đậu xanh to nhất trong bồ ra so, rồi lấy một sợi lạt tre làm thước, đánh dấu từng nấc.
Tiểu Hổ ngồi xổm bên cạnh, chống cằm nhìn chị vẽ.
"Chị ơi, đây là cái gì?"
"Nhà cho ong."
"Nhà ong sao lại có nhiều cái khung thế này?"
"Vì đây là nhà có nhiều phòng," cô cười, chỉ vào hình vẽ. "Mỗi cái khung là một phòng. Ong sẽ xây tổ trong khung. Khi mình muốn lấy mật, mình chỉ nhấc cái khung đầy mật ra, không cần phá cả nhà."
Thằng bé há hốc mồm. "Thế thì ong không phải xây lại à?"
"Không phải xây lại. Mình quay hết mật ra, rồi trả khung sáp rỗng về cho ong. Ong chỉ việc đổ mật vào lại. Thế là ong đỡ mệt, mình được nhiều mật hơn."
Gần trưa thì Cố Tùng xuống. Sắc mặt anh vẫn còn hơi tái, vết đốt dưới tai đã xẹp gần hết, chỉ còn một vệt đỏ mờ. Trên vai anh vác một bó ván gỗ sam đã phơi khô, trong tay xách một túi vải đựng đồ nghề: cưa, bào, đục, búa, một hộp đinh tre.
Phương Đường đưa bản vẽ cho anh. Cố Tùng nhìn rất lâu, ngón tay lướt theo từng nét than, môi mím chặt.
"Khung này dày bao nhiêu? Thanh trên dài hơn thùng một chút, để gác lên vai thùng phải không?"
Cô ngạc nhiên. Anh hiểu ngay chỗ quan trọng nhất.
"Phải. Thanh trên phải nhô ra hai đầu, gác lên một gờ khoét ở thành thùng. Khung treo lơ lửng, không chạm đáy, không chạm vách. Khoảng hở xung quanh khung phải đúng bằng ngần này." Cô đưa cho anh sợi lạt tre có đánh dấu. "Không được hơn, không được kém."
Cố Tùng cầm sợi lạt, xoay xoay trong tay, rồi gật đầu.
"Ba ngày, ta đóng cho cô sáu cái."
"Không cần sáu, trước mắt tôi chỉ có một đàn."
"Rồi cô sẽ có thêm," anh nói, như thể đó là điều hiển nhiên.
* * *
Cố Tùng không nói dối. Anh làm việc ở sân sau nhà họ Phương suốt ba ngày, từ lúc mặt trời mọc đến khi trời sẩm tối. Tiếng cưa, tiếng bào vang lên đều đặn, mùi gỗ sam thơm hăng lan khắp xóm. Bàn tay trái thiếu hai đốt ngón của anh giữ tấm ván vững vàng, tay phải đưa bào thẳng như kẻ chỉ. Những chiếc khung anh làm ra khít đến mức Phương Đường thử bằng sợi lạt, không chỗ nào lệch.
Hàng xóm kéo đến xem. Hoa thẩm nhà bên, người góa phụ ba mươi lăm tuổi có hai đứa con gái, mang sang một rổ bánh bột ngô và một bát dưa muối, đứng ngắm nghía cả buổi.
"Đường nha đầu, cái hòm này đẹp quá, cháu định đựng gì? Đồ cưới à?"
Mấy bà đứng sau cười rúc rích. Ai trong thôn cũng biết chuyện Thường viên ngoại muốn nạp Phương Đường làm thiếp.
"Đựng ong, thẩm ạ," Phương Đường đáp, không để ý đến tiếng cười.
"Ong mà nuôi trong hòm vuông?" Một bà khác bĩu môi. "Ông bà ta nuôi ong trong đõ gỗ tròn từ đời nào đến giờ, có thấy ai làm thế này đâu. Nha đầu, bị ong đốt rồi thì cũng đừng làm trò cười nữa."
Phương Đường không cãi. Ở kiếp trước, cô đã quen với chuyện này. Những người nông dân già ở các bản làng vùng cao cũng từng cười khi cô mang thùng khung đến, cho đến khi họ thấy mùa mật đầu tiên.
Chỉ có Hoa thẩm là không cười. Chị đứng nhìn những chiếc khung gỗ rất lâu, rồi khẽ nói:
"Hồi trước, cha cháu cũng hay nói, giá mà lấy được mật mà không phải cắt tổ thì tốt biết bao."
Phương Đường quay sang nhìn chị.
"Chị Hoa thẩm," cô nói, "nếu thùng này nuôi được, chị có muốn học không?"
Hoa thẩm sững người, rồi bối rối cười. "Thẩm... thẩm thì biết gì..."
"Không cần biết gì. Chỉ cần không sợ ong là được."
* * *
Ngày mùng bảy, chiếc thùng khung đầu tiên hoàn thành. Phương Đường chuyển đàn ong từ đõ gỗ sang.
Đây là việc tỉ mỉ nhất. Cô cắt những bánh tổ ấu trùng cho vừa khung, dùng lạt tre và chỉ gai buộc cố định chúng vào trong khung, cẩn thận để không đè chết ấu trùng. Những khung còn trống, cô dùng sáp ong thu được từ bánh tổ mật, đun chảy trong một chiếc nồi đất nhỏ, quét một dải sáp mỏng dọc theo thanh trên của khung. Dải sáp ấy là "đường mồi", ong sẽ theo nó mà xây tổ thẳng hàng.
Cô hun khói nhẹ, rũ ong từ đõ cũ vào thùng mới, đặt ong chúa vào giữa. Rồi cô đậy nắp, ngồi bên cạnh chờ đợi.
Một khắc. Hai khắc. Những con ong thợ đầu tiên bò ra cửa tổ, chổng bụng lên, đập cánh liên hồi.
"Chúng làm gì thế chị?" Tiểu Hổ thì thầm.
"Chúng đang tỏa mùi để gọi những con ong còn lạc ngoài kia," Phương Đường nói khẽ. "Chúng đang báo cho cả đàn biết: nhà mới ở đây, về đây."
Cố Tùng đứng ở xa, trên đầu gió, nhìn cảnh ấy. Ánh nắng chiều rọi lên chiếc thùng gỗ sam màu vàng nhạt, lên những chấm ong nhỏ bay lượn quanh cửa tổ như bụi vàng. Phương Đường ngồi xổm bên cạnh, không đội mũ rèm, khuôn mặt gầy gò còn vương những nốt sưng chưa lặn, nhưng đôi mắt sáng lấp lánh, như thể cô đang nhìn thứ đẹp đẽ nhất trên đời.
Anh nhìn cô lâu hơn mức cần thiết. Rồi anh quay đi, cúi xuống bào nốt tấm ván cuối cùng.
* * *
Phần mật lấy từ cây dẻ, sau khi lọc qua vải màn và để lắng hai ngày, được chín cân hai lạng, vàng óng như hổ phách, đặc sánh, thơm mùi hoa dẻ pha lẫn hoa cúc dại.
Sáng mùng mười là ngày phiên chợ huyện Lạc Khê. Phương Đường dậy từ canh tư, chia mật vào hai chiếc hũ sành, đặt vào quang gánh. Tiểu Hổ nằng nặc đòi đi theo, bà nội cũng bảo nên dẫn em đi cho có bạn. Mười tám dặm đường, hai chị em đi mất gần ba canh giờ, đến cổng thành thì mặt trời đã lên cao bằng con sào.
Huyện thành Lạc Khê không lớn, nhưng so với thôn Bách Hoa Ổ thì đã là cả một thế giới. Đường lát đá xanh, hai bên là cửa hàng nối nhau: hàng vải, hàng gạo, hàng sắt, quán trà, tửu lâu. Ở góc ngã tư lớn nhất có một cửa hàng ba gian, mái ngói đỏ, biển gỗ sơn son thếp vàng bốn chữ: "Thường Ký Mật Phường".
Phương Đường đứng trước cửa hàng ấy một lúc. Trong ký ức của Phương Đường gốc, cha cô năm nào cũng gánh mật đến đây bán. Thường Ký là nơi duy nhất trong huyện thu mua mật ong số lượng lớn, vì Thường gia bao thầu cống mật cho phủ Thục Ninh. Hằng năm, đến mùng một tháng tư, phủ phải nộp sáu mươi cân "Vân Đài bách hoa mật" lên triều đình, và Thường gia là người lo liệu.
Cô gánh mật vào. Một tên tiểu nhị trẻ tuổi, mắt ti hí, ra đón, mở nắp hũ nhìn qua, rồi chẳng buồn nếm, nói ngay:
"Mật hoang à? Lẫn sáp, lẫn xác ong, bốn mươi văn một cân."
"Mật đã lọc, không lẫn gì cả," Phương Đường nói. "Anh nếm thử xem."
"Nếm gì mà nếm? Mật hoang thì giá mật hoang. Bốn mươi văn, bán thì bán, không bán thì đi."
Bốn mươi văn, trong khi giá mật ở chợ thường là một trăm đến một trăm hai mươi văn. Phương Đường nhìn tên tiểu nhị, rồi nhìn vào bên trong cửa hàng. Ở quầy trong cùng, sau tấm rèm tre, có một người đàn ông đang ngồi gảy bàn tính. Hắn mặc áo the xanh, mặt rỗ hoa, và khi hắn đưa tay phải lên lật sổ, cô thấy rõ trên mu bàn tay hắn một vết sẹo dài ngoằn ngoèo.
Thường Phúc.
Hắn không ngẩng lên, nhưng cô có cảm giác hắn biết cô là ai.
"Không bán," cô nói, đậy nắp hũ lại, gánh lên vai, quay ra.
Sau lưng cô, tên tiểu nhị cười khẩy: "Cả huyện này ngoài Thường Ký ra, xem ai mua mật của mày!"
* * *
Tiểu Hổ lo lắng kéo tay áo chị. "Chị ơi, không ai mua thì sao?"
"Có người mua," Phương Đường nói.
Cô nghĩ đến điều đó từ tối qua. Ai cần mật ong nhiều nhất? Không chỉ là người ăn. Ở thời đại này, các hiệu thuốc dùng mật ong để luyện hoàn: bột thuốc trộn mật, vo thành viên, vừa dễ uống vừa bảo quản được lâu. Một hiệu thuốc lớn, mỗi tháng có thể dùng đến mấy chục cân mật.
Cô hỏi đường đến hiệu thuốc lớn nhất huyện. Người ta chỉ cho cô Tế Thế Đường ở phố Đông.
Tế Thế Đường là một hiệu thuốc hai gian, cửa gỗ mộc mạc, bên trong thơm mùi đương quy, cam thảo. Sau quầy là một ông lão năm mươi tuổi, dáng gầy, râu dê, đội khăn vuông, đang cân thuốc bằng chiếc cân tiểu ly bằng đồng. Đó là Khúc đại phu, Khúc Văn Thanh, chủ hiệu thuốc.
Phương Đường đặt hũ mật lên quầy. "Đại phu, cháu có mật ong núi Vân Đài, đại phu có cần luyện hoàn không?"
Khúc đại phu ngẩng lên, nhìn cô bé quê mùa với khuôn mặt còn lốm đốm vết ong đốt, rồi nhìn hũ mật. Ông không nói gì, lấy một chiếc đũa tre nhúng vào hũ, nhấc lên. Mật chảy xuống thành một sợi dài liền mạch, óng ánh, không đứt, khi chạm mặt mật bên dưới thì xếp thành nếp chồng lên nhau như dải lụa rồi mới từ từ tan ra.
Ông đưa lên mũi ngửi, rồi chấm đầu lưỡi nếm. Đôi mắt sau cặp kính lão khẽ nheo lại.
"Mật hoa dẻ, có cúc dại, có cả chút ngũ bội," ông nói chậm rãi. "Mật già, chín kỹ, nước ít. Không pha đường, không pha nước." Ông nhìn cô. "Tiểu cô nương, mật này cháu lấy ở đâu? Mật đõ nhà nuôi, giờ này khó có mật già thế này."
"Mật ong rừng, cháu bắt ở khe Tùng Cốc," cô đáp. "Cháu đã lọc kỹ ba lần qua vải màn, để lắng hai ngày, hớt sạch bọt."
Khúc đại phu gật gù, vẻ hài lòng. "Một trăm hai mươi văn một cân. Cháu có bao nhiêu?"
"Chín cân hai lạng."
"Tính tròn cho cháu một lượng một tiền." Ông mở ngăn kéo, đếm bạc vụn và tiền đồng. Rồi ông ngừng tay, nhìn cô như cân nhắc điều gì. "Cháu là con gái Phương Tam Lang phải không?"
Phương Đường sững người. "Sao đại phu biết?"
"Mấy năm trước, cha cháu cũng thỉnh thoảng mang mật đến đây bán lẻ, lén Thường Ký. Mật của ông ấy cũng lọc ba lần, cũng để lắng hai ngày, cũng thơm thế này." Khúc đại phu thở dài. "Ông ấy là người thật thà. Nghe tin ông ấy mất, ta cũng tiếc."
Ông đẩy bạc về phía cô.
"Sau này có mật, cứ mang đến. Mỗi tháng ta cần ít nhất ba mươi cân. Nếu cháu có sáp ong trắng, ta cũng mua, ta cần để làm cao dán."
* * *
Cầm một lượng một tiền bạc trong tay, Phương Đường thấy như cầm một hòn than nóng. Mới chỉ là một phần mười của số nợ. Nhưng đây là đồng bạc đầu tiên.
Cô mua năm cân gạo trắng, một miếng thịt ba chỉ, một gói đường phèn cho bà nội ngậm chữa ho, một cuộn vải màn để lọc mật, một chiếc nồi đồng nhỏ để nấu sáp, và một gói kẹo mạch nha cho Tiểu Hổ. Thằng bé cầm gói kẹo như cầm vàng, mãi mới dám bóc một viên.
Trên đường về, hai chị em đi qua những ruộng cải dầu vàng rực trải dài hai bên đường cái. Hoa cải nở rộ, ong bướm bay rập rờn. Phương Đường nhìn những cánh đồng ấy, trong đầu đã tính toán: tháng ba là mùa hoa, cũng là mùa ong chia đàn tự nhiên. Ong rừng trên núi sẽ bay ra tìm nhà mới. Nếu cô đặt những thùng mồi có mùi sáp cũ ở những chỗ thích hợp...
Đến đầu thôn thì trời đã tối hẳn. Từ xa, cô đã nghe thấy tiếng ồn ào.
Hoa thẩm chạy ra, mặt tái mét, giọng run run:
"Đường nha đầu! Về mau! Thùng ong nhà cháu bị người ta đạp đổ rồi!"