Tháng sáu lượng bạc bổng lộc đầu tiên, Vân Sơ nhận vào ngày mùng năm tháng ba, từ tay một viên thư lại Đô Thủy giám mặt mày ngơ ngác, như thể cả đời ông ta chưa từng phát lương cho một cô gái.
Cô cầm sáu thỏi bạc nhỏ trong tay, đứng ngoài cửa nha môn rất lâu. Rồi cô đi thẳng đến tiệm cầm đồ Phúc Thịnh ở phố Đông Tứ.
Ông chủ tiệm đeo kính lão nhận ra cô ngay. Lần này, ông ta không mặc cả. Ông ta lấy cây trâm bạc hình chim én từ trong hộp gỗ ra, lau sạch bằng khăn nhung, đặt lên quầy, rồi chỉ lấy đúng ba lượng hai phân, tiền gốc cộng tiền lãi một tháng.
"Cả kinh thành giờ ai cũng biết cô nương," ông ta nói, hơi ngượng ngập. "Làng Nam Uyển có người cháu họ nhà tôi. Nhờ tờ cáo thị của cô mà giữ được ruộng mạ."
Tối hôm ấy, Vân Sơ cài cây trâm lên tóc mẹ. Từ thị nhìn mình trong gương đồng rất lâu, không nói gì, chỉ giơ tay sờ lên con chim én nhỏ, rồi quay lại ôm con gái, vai run run.
Hai lượng tám còn lại, cô đưa cho Trịnh lão bản trả trước tiền thuê nhà. Gã chủ nhà béo cầm bạc, cười cười gượng gạo, cúi đầu chào cô một cách lễ độ chưa từng thấy.
* * *
Tháng ba, tháng tư trôi qua trong những ngày bận rộn nhất mà Vân Sơ có thể nhớ, kể cả ở cuộc đời trước.
Hạ Thủ Chính về nhà, gầy yếu, ho nhiều, nhưng tinh thần tốt lên từng ngày. Đại Lý Tự và Hình bộ vẫn đang xét lại án, chưa có kết luận, nhưng ông không còn phải sống trong cảnh tù tội. Mỗi sáng, ông ngồi trên chiếc ghế mây ngoài hiên, quấn chăn, nhìn con gái ghi số liệu dưới gốc lựu.
Ban đầu, ông chỉ nhìn. Rồi ông bắt đầu hỏi.
"Cái ống này, vì sao nước lên thì trời xấu?"
"Không khí có sức nặng, cha ạ. Khi một vùng trời sắp có mưa bão, không khí ở đó nhẹ đi, như thể bị hút lên cao."
"Vì sao lại nhẹ đi?"
Vân Sơ ngừng bút, nhìn cha. Cô nhận ra mình phải giải thích một điều mà ở thế giới cũ, học sinh trung học nào cũng biết. Cô vẽ lên đất bằng một que tre: mặt trời làm nóng mặt đất, không khí nóng bốc lên, chỗ không khí bốc lên thì nhẹ, không khí xung quanh tràn vào lấp chỗ trống, thành gió. Hơi nước theo không khí bốc lên cao, gặp lạnh, ngưng lại thành mây, thành mưa.
Hạ Thủ Chính nhìn hình vẽ trên đất rất lâu. Rồi ông bật cười, cười đến mức ho sặc sụa.
"Hai mươi năm," ông nói khi đã dứt ho. "Hai mươi năm cha nhìn mây, ghi mây, biết mây vảy cá thì hai ngày sau có mưa, nhưng chưa bao giờ biết vì sao. Cha chỉ biết cái 'là', không biết cái 'vì'." Ông nhìn con gái, ánh mắt vừa kinh ngạc vừa tự hào, và có một chút gì đó như là nỗi buồn. "Sơ Nhi, những điều này, con học ở đâu?"
Vân Sơ đã chuẩn bị cho câu hỏi này từ lâu. "Trong cơn sốt, con mơ thấy một người dạy con," cô nói. "Mơ rất dài. Tỉnh dậy, con nhớ hết."
Đó không hẳn là lời nói dối.
Hạ Thủ Chính nhìn cô một lúc. Rồi ông khẽ gật đầu, không hỏi thêm. Có lẽ ông không tin. Có lẽ ông tin. Có lẽ, với một người đã nhìn trời hai mươi năm, ông hiểu rằng có những điều không cần phải hiểu hết.
Từ hôm đó, hai cha con ngồi với nhau mỗi sáng. Cô dạy ông về áp suất, về khối khí, về front lạnh và front nóng, dùng những từ như "lưỡi khí lạnh", "dải mây giao tranh" để ông dễ hình dung. Ông dạy cô về khí hậu của Đại Chiêu: tháng nào gió nào, vùng nào hay hạn, vùng nào hay lụt, những câu ngạn ngữ của nông dân và ngư dân mà ông thu thập suốt đời. "Én bay thấp, mưa ngập ao." "Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa." "Sao nhấp nháy nhiều, mai gió to."
Vân Khởi ngồi bên cạnh, ghi chép bằng cuốn sổ nhỏ, hỏi những câu hỏi ngây ngô mà đôi khi khiến cả hai cha con phải ngồi nghĩ cả buổi.
Vân Sơ nhận ra, đây là lần đầu tiên trong hai cuộc đời, cô có một người thầy và một người học trò cùng một lúc.
* * *
Tiêu Dịch Chu đến nhà họ Hạ gần như mỗi ngày.
Ban đầu là vì công việc. Anh mang đến những tập hồ sơ cũ của Đô Thủy giám về các chuyến tào vận suốt hai mươi năm: ngày xuất phát, ngày đến, thuyền nào chìm, thuyền nào gặp gió. Vân Sơ đọc từng tập, ghi chép, vẽ bản đồ, đánh dấu những trận bão. Cô phát hiện bão ở biển Đông Nam Đại Chiêu thường đến vào tháng sáu, tháng bảy, tháng tám, đúng mùa thuyền lương chạy. Cô đề nghị đặt ở mỗi trạm dịch dọc bờ biển một khí áp kế, ghi số liệu mỗi ngày ba lần, gửi về Minh Châu bằng ngựa trạm.
Tiêu Dịch Chu nghe xong, im lặng một lúc, rồi nói: "Ống lưu ly ở Đại Chiêu đếm trên đầu ngón tay. Lưu ly Ba Tư thì mỗi ống ba lượng bạc."
"Không cần lưu ly." Vân Sơ đã nghĩ đến chuyện này. "Có thể dùng ống tre thật mảnh, đục rỗng, khoét một khe nhỏ dọc thân, gắn một miếng vảy cá mỏng trong suốt vào khe để nhìn mực nước. Không chính xác bằng, nhưng đủ để biết lên hay xuống."
Hai tuần sau, sáu khí áp kế bằng ống tre và vảy cá được làm xong ở xưởng của Đô Thủy giám, gửi đi sáu trạm dịch dọc bờ biển phía nam Minh Châu, mỗi trạm cách nhau chừng sáu mươi dặm.
Về sau, khi không còn hồ sơ nào để mang đến, Tiêu Dịch Chu vẫn đến. Anh ngồi uống trà với Hạ Thủ Chính, nghe ông kể chuyện Khâm Thiên Giám ngày xưa. Anh dạy Vân Khởi cưỡi ngựa trong con ngõ hẹp. Có lần anh ở lại đến tận tối, khi cả nhà đã ngủ, chỉ còn anh và cô ngồi dưới gốc lựu, cô ghi số liệu, anh im lặng nhìn trời.
"Đại nhân không bận sao?" có lần cô hỏi.
"Bận," anh đáp. "Nhưng ở đây yên tĩnh."
Từ thị nhìn cảnh ấy, không nói gì, chỉ khẽ thở dài. Một đêm, khi Vân Sơ đang chải tóc, bà ngồi xuống bên cạnh, cầm lấy chiếc lược.
"Sơ Nhi, Tiêu đại nhân là con trai Định Viễn hầu," bà nói khẽ. "Nhà mình là nhà tội thần, dù án được xét lại thì cũng chỉ là một Linh đài lang thất phẩm."
Vân Sơ nhìn mẹ trong gương đồng. "Mẹ, đại nhân đến vì công việc."
Từ thị không trả lời, chỉ chải tóc cho con gái, từng nhát, từng nhát, chậm rãi như những ngày cô còn bé.
* * *
Ngày mùng sáu tháng năm, đoàn người của Đô Thủy giám rời kinh thành, xuôi nam về Minh Châu.
Hai mươi ngày đường. Đường bộ qua những cánh đồng lúa mì đang vào mùa gặt, vàng óng đến tận chân trời. Rồi đường sông, xuôi theo dòng Hoài Thủy, qua những thị trấn ven sông có cầu đá cong vồng như cầu vồng. Rồi lại đường bộ, qua những ngọn đồi phủ đầy rừng trúc xanh mướt. Càng đi về phía nam, không khí càng ẩm, càng nóng, mây càng cao và trắng.
Vân Sơ ngồi trên xe ngựa, mở cửa sổ, ghi chép suốt đường đi. Mây tích buổi trưa. Mưa giông buổi chiều. Gió nam ẩm thổi đều. Cô thấy mình như một đứa trẻ được thả vào một phòng thí nghiệm khổng lồ.
Tiêu Dịch Chu cưỡi ngựa đi bên cạnh xe. Thỉnh thoảng anh cúi xuống, nhìn qua cửa sổ, hỏi cô đang ghi gì. Cô chỉ lên trời, giải thích. Anh nghe, gật đầu, rồi lại thẳng lưng cưỡi ngựa, nhưng không đi xa khỏi cửa sổ.
Tề Phong đi phía sau, nhìn hai người, có lúc khẽ lắc đầu cười.
* * *
Cảng Minh Châu hiện ra vào chiều ngày hai mươi sáu tháng năm.
Vân Sơ đứng trên mui xe, nhìn xuống từ đỉnh đèo. Phía dưới là một vịnh biển rộng hình bán nguyệt, nước xanh thẫm, lấp lánh dưới nắng chiều. Bến cảng chạy dài theo bờ vịnh, cột buồm san sát như rừng tre. Hàng trăm con thuyền đủ cỡ, từ thuyền đánh cá nhỏ xíu đến những con thuyền tào vận bốn cột buồm to như một tòa nhà, neo đậu khắp mặt nước. Thành Minh Châu nằm sau bến, tường đá xám, mái ngói đỏ, nhà cửa chen chúc.
Phía bắc vịnh, có một vũng nước nhỏ thắt cổ như hồ lô, bao quanh bởi những ngọn đồi đá. Phía nam, một mũi đất nhô ra biển, trên đỉnh có một ngọn tháp đá cao.
"Vọng Hải đài," Tiêu Dịch Chu nói, chỉ về phía ngọn tháp. "Ngày xưa là đài canh hải tặc. Ta đã cho người dọn dẹp, làm chỗ cho cô."
"Còn cái vũng kia?"
"Vũng Hồ Lô. Ngư dân tránh gió ở đó. Nhưng chỉ chứa được chừng năm mươi thuyền tào vận."
Vân Sơ nhìn vũng nước rất lâu. Rồi cô nhìn ra biển. Biển phẳng lặng, xanh thẳm, nắng chiều dát vàng trên mặt sóng. Gió nam nhẹ, mang theo mùi muối và mùi rong biển. Mây tích trắng xốp lững lờ trôi.
Một ngày đẹp trời bình thường của mùa hạ.
Nhưng ở cuộc đời trước, cô đã nhìn thấy những cơn bão sinh ra từ những ngày đẹp trời như thế này.
* * *
Những ngày đầu ở Minh Châu, Vân Sơ gặp rất nhiều người.
Tri phủ Viên Thừa Chí, năm mươi tuổi, người béo, trán hói, nói năng thận trọng đến mức mỗi câu đều có ba lớp ý. Ông ta đón Tiêu Dịch Chu bằng một bữa tiệc lớn ở phủ nha, nhìn Vân Sơ bằng ánh mắt vừa tò mò vừa không biết nên xếp cô vào hàng nào.
Thủy sư Đô úy Hàn Chấn, bốn mươi tuổi, da đen sạm, vai rộng, một vết sẹo dài trên cẳng tay trái do kiếm hải tặc. Ông ta ít nói, uống rượu như uống nước, nhưng khi Vân Sơ hỏi về những trận bão ông từng gặp trên biển, ông kể suốt hai canh giờ, không sót một chi tiết nào. Ông có mặt trong đội hộ tống năm Vĩnh Gia thứ bảy, nhưng thuyền của ông đi sau, quay về kịp khi trời chuyển xấu.
"Tôi nhìn thấy thuyền của Tiêu đại công tử bị sóng nuốt," ông ta nói, mắt nhìn vào chén rượu. "Sóng cao như núi. Tôi không làm gì được."
Và Diêu Vạn Kim.
Diêu Vạn Kim năm mươi lăm tuổi, chủ hiệu lương Phong Nguyên, hiệu buôn gạo lớn nhất vùng đông nam. Lão béo tròn, mặt đỏ, cười suốt, mỗi ngón tay đeo một chiếc nhẫn vàng, chiếc to nhất ở ngón trỏ tay phải khảm một viên đá mắt mèo lóe sáng như mắt dã thú. Phong Nguyên cung cấp hơn một nửa số gạo cho đội thuyền tào vận mùa hạ. Lão mời Tiêu Dịch Chu đến dinh thự của mình ăn tiệc ba lần, Tiêu Dịch Chu từ chối cả ba.
Lần thứ tư, lão đến tận Vọng Hải đài, mang theo một giỏ vải thiều tươi và một hộp trà Long Tỉnh hảo hạng, nói là quà ra mắt Vân sư.
"Lão phu nghe nói cô nương đoán trời như thần," Diêu Vạn Kim cười khà khà, viên mắt mèo trên tay lấp lánh. "Năm nay có cô nương ở đây, thuyền lương chắc chắn bình an. Lão phu cũng yên tâm làm ăn."
Vân Sơ cảm ơn, nhận trà, trả lại vải thiều. Khi lão đi khuất, cô đứng nhìn theo, không hiểu vì sao trong lòng lại thấy lạnh.
Nhưng người cô quý nhất ở Minh Châu là lão ngư Bành Tứ.
Bành Tứ sáu mươi ba tuổi, sống ở thôn Sa Vĩ, một xóm chài nghèo dựng trên bãi cát thấp ở phía nam bến cảng, dưới chân Vọng Hải đài. Lão gầy đét, da đen như đồng hun, tóc bạc trắng buộc túm sau gáy bằng một sợi dây cói, đi chân đất quanh năm. Lão sống với cháu gái A Cúc, mười tuổi, đen nhẻm, mắt sáng như sao, bơi giỏi hơn cả đám con trai trong xóm. Cha mẹ A Cúc chết trong một trận bão năm cô bé lên bốn.
Vân Sơ gặp hai ông cháu vào buổi sáng thứ ba ở Minh Châu, khi cô xuống bãi cát đo nhiệt độ nước biển. Bành Tứ ngồi vá lưới dưới gốc dừa, nhìn cô cầm cái ống tre có vảy cá, cười móm mém.
"Cô nương đo biển à? Biển không cần đo đâu. Biển nói chuyện được. Chỉ là người ta không chịu nghe."
Vân Sơ ngồi xuống bên cạnh lão. "Biển nói gì hả bác?"
Bành Tứ chỉ ra xa, nơi những con sóng nhỏ vỗ vào bãi cát. "Sóng thường thì ngắn, dồn dập, theo gió. Gió nam thổi thì sóng từ nam vào. Nhưng có những lần, gió lặng mà vẫn có sóng. Sóng dài, chậm, cao, đến từ phương đông nam, nhịp đều như người già thở. Nghe trên bãi, nó kêu ùm... ùm... như tiếng trống ở xa." Lão nhìn ra biển, ánh mắt xa xăm. "Ông nội tôi gọi nó là 'biển thở dài'. Biển thở dài là biển đang nhớ đến một cơn gió ở xa. Hai ba ngày sau, cơn gió ấy sẽ về."
Vân Sơ nhìn lão, tim đập nhanh.
Sóng lừng. Ở thế giới của cô, các nhà khí tượng gọi đó là "swell", sóng do bão ở xa tạo ra, lan truyền nhanh hơn cả cơn bão, đến bờ trước bão một hai ngày, thậm chí ba ngày. Là một trong những dấu hiệu báo bão cổ xưa nhất mà con người biết đến.
Và lão ngư già này, không biết đọc, không biết viết, đã biết điều đó từ ông nội lão.
"Bác Bành," cô nói, "khi nào biển thở dài, bác có thể báo cho cháu không?"
Bành Tứ nhìn cô, rồi cười. "Cô nương tin lời lão già này à? Người trên phủ nha có ai tin đâu."
"Cháu tin."
A Cúc chạy đến, ôm một con cua biển to bằng bàn tay, giơ lên khoe. Bành Tứ xoa đầu cháu gái, rồi nhìn Vân Sơ, gật đầu.
* * *
Ngày mùng ba tháng sáu, Đỗ Kính Văn đến Minh Châu.
Ông ta mang theo chiếu chỉ của Khâm Thiên Giám, theo lệ chọn ngày lành xuất phát cho đội thuyền tào vận. Ông ta đến phủ nha, chào hỏi tri phủ Viên Thừa Chí, chào hỏi Tiêu Dịch Chu, rồi đến Vọng Hải đài, đứng ở chân tháp, chắp tay chào Vân Sơ bằng nụ cười nhã nhặn như cũ.
"Hạ Vân sư, lại gặp nhau rồi. Lần này, lão phu chỉ làm đúng phận sự của Khâm Thiên Giám, chọn ngày cát cho thuyền xuất bến. Còn trời mưa hay nắng, xin để Vân sư lo."
Hai hôm sau, bản tấu chọn ngày được dán ở cửa phủ nha: Ngày mười tám tháng sáu, giờ Thìn, đại cát, nên xuất hành, thuận buồm xuôi gió.
Tám mươi sáu thuyền tào vận. Ba nghìn chín trăm thủy thủ, binh sĩ, người áp tải. Sáu mươi vạn thạch gạo.
Vân Sơ đứng trước bảng cáo thị rất lâu. Ngày mười tám tháng sáu. Theo những gì cô đã đọc trong hồ sơ tào vận hai mươi năm, đó là giữa đỉnh mùa bão.
Ngày mùng chín tháng bảy năm Vĩnh Gia thứ bảy, cũng là giữa đỉnh mùa bão.
* * *
Đêm mười ba tháng sáu, trăng gần tròn.
Vân Sơ không ngủ được. Cô leo lên đỉnh Vọng Hải đài, ngồi bên lan can đá, nhìn ra biển. Biển phẳng lặng dưới trăng, như một tấm gương bạc trải đến tận chân trời. Gió nam nhẹ. Khí áp kế đặt bên cạnh vẫn đứng yên ở vạch cũ suốt mười ngày qua.
Có tiếng bước chân trên cầu thang đá. Tiêu Dịch Chu bước lên, áo ngoài khoác hờ, không đội mũ, tóc buộc gọn bằng một dải lụa đen.
"Cũng không ngủ được?" anh hỏi.
"Tôi đang nghe biển."
Anh ngồi xuống bên cạnh cô, cách một khoảng vừa đủ. Hai người im lặng một lúc lâu, nghe tiếng sóng vỗ đều đặn dưới chân tháp.
"Ở nơi cô đến," cuối cùng anh lên tiếng, giọng rất khẽ, "biển có giống thế này không?"
Vân Sơ quay sang nhìn anh. Dưới ánh trăng, gương mặt anh bình thản, không có vẻ dò xét.
"Giống," cô nói. "Biển ở đâu cũng giống nhau. Chỉ có người nhìn biển là khác."
"Cô nhớ nơi ấy không?"
Cô không trả lời ngay. Cô nghĩ đến căn hộ tầng mười hai, đến người mẹ ở quê, đến những đồng nghiệp ở phòng radar, đến tiếng bàn phím gõ dồn dập trong đêm bão. Cô nghĩ đến bố cô, bàn tay ấm như lò sưởi.
"Nhớ," cô nói. "Nhưng tôi không về được nữa."
Tiêu Dịch Chu im lặng. Rồi anh tháo chiếc nhẫn ngọc bích trên ngón cái ra, xoay xoay trong lòng bàn tay.
"Anh trai ta hay ngồi ở đây," anh nói. "Mỗi lần đến Minh Châu, huynh ấy đều leo lên đài này, ngồi đúng chỗ cô đang ngồi, nhìn ra biển. Huynh ấy nói, biển là thứ duy nhất trên đời không biết nói dối. Biển muốn giết người thì giết, không cần lý do. Không như người."
"Đại nhân có hận biển không?"
"Không." Anh đeo lại chiếc nhẫn. "Ta hận những người đã biết biển nguy hiểm mà vẫn để huynh ấy ra khơi."
Vân Sơ nhìn anh. Cô muốn hỏi, những người ấy là ai. Nhưng cô thấy trong mắt anh có một thứ gì đó đã đóng cửa lại, như một khoang thuyền bị bịt kín trước bão.
Cô quay ra nhìn biển.
Và cô nghe thấy nó.
Rất khẽ, rất xa, xen giữa tiếng sóng vỗ ngắn và đều. Một tiếng ùm... chậm. Rồi mười nhịp thở sau, một tiếng ùm... nữa. Như tiếng trống đánh ở một nơi rất xa, bên kia chân trời.
Vân Sơ đứng bật dậy, bám vào lan can đá, nhoài người ra nhìn xuống bãi cát. Dưới ánh trăng, giữa những con sóng nhỏ lăn tăn, có những con sóng dài hơn, cao hơn, chậm rãi cuộn vào bờ, không theo hướng gió nam, mà từ phía đông nam.
Không có gió nào ở phía đông nam.
"Sao vậy?" Tiêu Dịch Chu đứng dậy theo.
Vân Sơ không trả lời. Cô nhìn khí áp kế. Mực nước vẫn đứng yên. Bầu trời vẫn trong. Trăng vẫn sáng.
Nhưng biển đang thở dài.
Ở dưới chân tháp, trong túp lều tranh bên bãi cát của thôn Sa Vĩ, một ngọn đèn dầu vừa được thắp lên. Một bóng người gầy đét bước ra bãi, đứng nhìn ra biển rất lâu. Rồi bóng người ấy quay lại, ngẩng đầu nhìn lên đỉnh Vọng Hải đài, nơi Vân Sơ đang đứng.
Bành Tứ cũng đã nghe thấy.