Bức tường phía đông cửa Ngọ Môn vốn là nơi dán bảng cáo thị của triều đình. Sáng ngày mười chín tháng hai, trên đó xuất hiện hai tờ giấy đỏ đặt cạnh nhau, mỗi tờ rộng bằng một sải tay, chữ viết to như nắm tay trẻ con.
Tờ bên trái đề: Khâm Thiên Giám kính đoán. Tờ bên phải đề: Hạ thị Vân Sơ kính đoán.
Từ giờ Mão, người đã đứng chật kín quảng trường. Có thư sinh trọ học từ các phủ về kinh ứng thí, có tiểu thương đẩy xe hàng rong, có bà cụ dắt cháu, có cả mấy ông lão nông ở ngoại thành gánh rau vào chợ, nghe đồn mà ghé lại xem. Người biết chữ đọc to cho người không biết chữ nghe. Tiếng xì xào lan khắp quảng trường như gió thổi qua ruộng lúa.
"Khâm Thiên Giám viết: 'Ngày mười chín, khí dương thăng, trời thuận, không mưa.'"
"Còn cô nương họ Hạ: 'Ngày mười chín. Sáng sớm sương giá, mặt đất trắng. Trời quang cả ngày. Gió bắc nhẹ, chiều chuyển tây bắc. Lạnh hơn hôm qua.'"
"Ối chà, viết kỹ thế! Sai một chữ là thua ngay."
"Khâm Thiên Giám khôn hơn. 'Trời thuận, không mưa', thế thì làm sao mà sai được?"
Vân Sơ đứng lẫn trong đám đông, áo choàng che kín đầu, nghe hết. Cô không phản bác. Người ta nói đúng. Dự báo càng mơ hồ thì càng khó sai. Đó là lý do tại sao các thầy bói luôn nói "năm nay có quý nhân phù trợ, nhưng cũng nên đề phòng tiểu nhân".
Nhưng dự báo mơ hồ cũng vô dụng. Người nông dân không thể dựa vào "trời thuận" để quyết định có nên che ruộng mạ trước sương giá hay không. Người lái buôn không thể dựa vào "không mưa" để biết có nên đi đường núi khi gió lớn hay không.
Hôm qua, khi bàn với Tiêu Dịch Chu và Lễ bộ Thị lang Lạc Bỉnh Khiêm về cách chấm điểm, cô đã đề nghị một điều: mỗi ngày, giám khảo sẽ đối chiếu toàn bộ lời đoán với thực tế. Nếu lời đoán có bất cứ phần nào sai rõ ràng, ngày đó không được tính. Nếu đúng, được một điểm. Lời đoán càng chi tiết thì càng dễ sai, nhưng cũng càng có ích. Lạc Thị lang, một ông già béo tốt, mặt hồng hào, ban đầu nhíu mày, rồi cười khà khà: "Cô nương tự trói tay mình à?"
"Dạ không," cô đáp. "Cháu chỉ không muốn thắng bằng cách nói những câu không ai bắt bẻ được."
Tiêu Dịch Chu nhìn cô lúc ấy rất lâu, rồi chỉ nói một câu với Lạc Thị lang: "Theo lời cô ấy."
* * *
Ba ngày đầu, trời quang.
Đúng như Vân Sơ đã biết từ hôm ở điện Tuyên Chính, một vùng khí áp cao phủ lên kinh thành như một chiếc nắp vung. Sáng sương giá, trưa nắng nhạt, chiều gió nhẹ. Ba ngày, cô đoán đúng cả ba. Ba ngày, Khâm Thiên Giám cũng đúng cả ba, với những câu chữ thay đổi chút ít: "Khí dương thịnh, trời quang", "Trời thanh khí sáng, vạn vật an".
Ba đều ba.
Tối ngày hai mươi mốt, Vân Sơ ngồi bên bàn đá dưới gốc lựu, nhìn ống lưu ly dưới ánh đèn lồng. Mực nước bắt đầu nhích lên. Chậm, nhưng đều. Gió chiều nay đã xoay sang tây, khô và lạnh, mang theo mùi bụi.
Cô ghi vào sổ, rồi ngẩng lên nhìn trời. Phía tây bắc, những ngôi sao gần chân trời mờ đi, như có ai thổi một làn hơi lên mặt gương.
"Bụi," cô nói khẽ.
Vân Khởi ngồi cạnh, đang tập ghi số liệu vào một cuốn sổ nhỏ riêng của mình theo cách chị dạy, ngẩng lên. "Bụi gì hả tỷ?"
"Gió tây bắc đang mang bụi từ sa mạc phía ngoài Trường Thành về. Khí áp đang giảm. Có một đợt gió lạnh mạnh sắp tràn xuống." Cô nhíu mày tính toán. "Chiều mai gió bắt đầu mạnh. Ngày hai mươi ba, gió cát."
Sáng ngày hai mươi hai, tờ giấy đỏ của cô ghi: Ngày hai mươi hai. Sáng quang, trưa có mây mỏng. Chiều gió tây bắc mạnh dần, trời đục vì bụi. Đêm lạnh đột ngột. Và cô dán thêm một tờ nhỏ phía dưới, chữ đỏ: Báo trước: ngày hai mươi ba có gió cát lớn từ tây bắc, nên che chắn giếng nước, đậy chum vại, người già trẻ nhỏ hạn chế ra đường.
Tờ giấy của Khâm Thiên Giám ghi: Xuân phân sắp đến, khí ấm dần, trời quang.
Chiều hôm đó, gió nổi lên. Đến tối, bầu trời Tuyên Kinh chuyển sang màu vàng đục. Ngày hai mươi ba, cả kinh thành chìm trong một trận gió cát dữ dội nhất từ đầu năm. Cát bụi bay mù mịt, phủ vàng mái ngói, len vào từng khe cửa. Người ra đường phải bịt khăn kín mặt. Ở chợ Đông Thị, mái che của mấy chục sạp hàng bị lật tung.
Những nhà đã đọc tờ cáo thị đỏ kịp đậy giếng, đóng cửa sổ. Những nhà không đọc thì súc giếng suốt mấy ngày sau.
Đến ngày hai mươi bốn, tỷ số là năm đối ba.
Người đứng xem ở Ngọ Môn mỗi sáng đông gấp đôi.
* * *
Đêm hai mươi hai rạng sáng hai mươi ba, giữa lúc gió cát gào thét, có tiếng động lạ ngoài sân.
Vân Sơ đang ngủ chập chờn thì nghe tiếng Bánh Bao kêu chiêm chiếp loạn xạ trong lồng. Rồi một tiếng choang khô khốc, như sứ vỡ. Cô bật dậy, khoác vội áo, chạy ra hiên.
Gió cát quất rát mặt. Trong ánh đèn lồng chao đảo, cô thấy một bóng đen vừa trèo qua tường rào phía sau, biến mất vào màn bụi mịt mù.
Dưới gốc lựu, chiếc bình sứ đã vỡ tan thành mấy mảnh. Ống lưu ly gãy làm ba khúc, nước pha mực đen loang trên nền đất, lẫn với cát vàng.
Vân Khởi chạy ra, thấy cảnh ấy thì đứng sững, rồi òa khóc. "Ai... ai làm thế? Tỷ tỷ, cái máy đo trời của tỷ..."
Vân Sơ quỳ xuống, nhặt từng mảnh lưu ly vỡ. Đầu ngón tay cô bị cứa rách, máu rỉ ra, cô cũng không để ý. Ba lượng bạc. Gần một nửa số tiền cuối cùng của cả nhà. Và quan trọng hơn, là công cụ duy nhất giúp cô nhìn thấy những gì mắt thường không thấy được.
Cô không cần đoán cũng biết ai đứng sau chuyện này.
Sáng hôm sau, Tiêu Dịch Chu nghe chuyện, sắc mặt lạnh hẳn đi. Anh cho Tề Phong đến điều tra, nhưng gió cát đã xóa sạch mọi dấu chân. Anh hứa sẽ cho người đến Đô Thủy giám tìm ống lưu ly của đồng hồ nước, nhưng phải năm ngày nữa mới có.
"Không kịp," Vân Sơ nói. "Còn sáu ngày thi."
"Cô làm được không? Không có cái bình ấy?"
Vân Sơ im lặng một lúc. Rồi cô nhìn lên trời.
"Cha tôi làm được hai mươi năm mà không cần nó," cô nói. "Tôi cũng phải làm được."
* * *
Ngày hai mươi bốn, cô sai.
Đêm hai mươi ba, gió cát lặng dần. Mây thấp kéo đến từ phía đông, độ ẩm tăng, kim ẩm kế bằng tóc, may mà không bị phá, xoay mạnh về phía "ẩm". Không có khí áp kế, cô dựa vào mây và độ ẩm, đoán: Ngày hai mươi bốn. Trời âm u, sáng có mưa phùn nhẹ, trưa tạnh. Gió đông nhẹ.
Sáng hai mươi bốn, không có mưa phùn. Thay vào đó là sương mù dày đặc, dày đến mức đứng ở đầu cầu Kim Thủy không nhìn thấy cửa Ngọ Môn. Đến giờ Tỵ sương mới tan. Không một giọt mưa nào rơi.
Khâm Thiên Giám ghi: Trời âm, không mưa. Đúng.
Năm đối bốn.
Vân Sơ đứng trước bảng cáo thị, nhìn dấu gạch đỏ của giám khảo trên tờ giấy của mình. Đám đông xung quanh xì xào. Có người lắc đầu. Có người cười khẩy. Một gã thư sinh đứng gần cô nói to: "Thấy chưa, đàn bà con gái thì biết gì về trời đất. Gặp may được mấy lần thôi."
Cô không quay lại.
Tối hôm ấy, cô ngồi một mình dưới gốc lựu rất lâu, lật đi lật lại cuốn sổ ghi chép.
Cô biết mình sai ở đâu. Gió đông nhẹ mang hơi ẩm từ biển vào, gặp mặt đất đã lạnh đi sau đợt gió cát, hơi nước ngưng tụ ngay sát mặt đất thành sương mù, không phải thành mây cao để mưa phùn. Nếu có khí áp kế, cô sẽ thấy khí áp đang tăng nhẹ, nghĩa là không khí đang chìm xuống, không có lực đẩy lên để thành mưa. Cô đã thiếu một mảnh dữ liệu, và cô đã lấp chỗ trống ấy bằng phỏng đoán.
Ở thế giới cũ, cô từng mắc lỗi tương tự. Một lần dự báo mưa cho một trận bóng đá lớn, kết quả trời chỉ âm u. Trưởng đài gọi cô lên, không mắng, chỉ nói: "Khi em không chắc, hãy nói là em không chắc. Người ta tha thứ cho sự thận trọng, nhưng không tha thứ cho sự tự tin sai chỗ."
Có tiếng bước chân. Hạ Thủ Chính không ở đây, ông vẫn trong ngục. Nhưng Tiêu Dịch Chu thì có. Anh đứng ở cổng, áo choàng xám tro, trên tay cầm một vật được bọc trong vải gấm.
"Đô Thủy giám có một chiếc đồng hồ nước bị hỏng từ năm ngoái," anh nói, đặt gói vải lên bàn đá. "Ống lưu ly của nó còn nguyên. Ta cho người tháo ra, cưỡi ngựa suốt đêm mang về. Không cần đợi năm ngày."
Vân Sơ mở gói vải. Một ống lưu ly dài, trong suốt, dày dặn, đẹp hơn hẳn cái ống cũ.
Cô ngẩng lên nhìn anh. Ánh đèn lồng hắt lên gương mặt anh, những đường nét góc cạnh dịu đi đôi chút. Quầng mắt anh thâm lại, như người cũng đã thức trắng đêm.
"Tại sao đại nhân lại giúp tôi đến mức này?"
Tiêu Dịch Chu im lặng một lúc. Rồi anh ngồi xuống chiếc ghế đá đối diện cô.
"Vì hôm nay cô sai," anh nói.
Vân Sơ ngơ ngác.
"Ba trăm người ở Khâm Thiên Giám, hai mươi năm nay, chưa có ai viết lên giấy một lời đoán mà người ta có thể chỉ thẳng vào và nói: chỗ này sai." Anh xoay chiếc nhẫn ngọc. "Họ viết 'trời thuận', 'khí dương thịnh', 'nên đề phòng'. Không bao giờ sai. Cũng không bao giờ có ích. Cô là người đầu tiên dám viết ra một điều có thể sai. Người như vậy mới đáng để tin khi họ nói đúng."
Vân Sơ nhìn anh rất lâu. Cô thấy cổ họng mình nghèn nghẹn.
"Ngày mai," cô nói, "tôi sẽ không sai nữa."
"Cô sẽ sai," anh đáp, rất bình thản. "Có thể là ngày mai, có thể là ngày kia. Ta không cần cô không bao giờ sai. Ta chỉ cần cô sai ít hơn họ."
* * *
Ống lưu ly mới được lắp vào một chiếc bình gốm lớn hơn, chắc chắn hơn. Vân Khởi tình nguyện ngủ ngoài hiên để canh. Tiêu Dịch Chu để lại hai lính gác của Đô Thủy giám đứng ở đầu ngõ.
Ngày hai mươi lăm, khí áp kế mới cho thấy khí áp đang giảm nhanh. Mây trung tầng dày lên từ phía nam. Cô viết: Ngày hai mươi lăm. Âm u, chiều tối bắt đầu có mưa nhỏ. Đêm mưa vừa. Gió đông nam. Đúng. Khâm Thiên Giám viết: Trời âm, có thể có mưa. Giám khảo tranh luận nửa canh giờ về hai chữ "có thể", rồi quyết định không tính điểm cho Giám. Sáu đối bốn.
Ngày hai mươi sáu, mưa xuân kéo dài cả ngày. Cô đoán đúng, lại còn đoán thêm: Chiều có sấm xa ở phía nam. Đến giờ Thân, ở phía nam thành vọng lại mấy tiếng sấm ì ầm, tiếng sấm đầu tiên của năm. Người ta nói đó là "sấm Kinh Trập", sấm đánh thức côn trùng. Khâm Thiên Giám dựa vào lệ cũ của ba trăm năm, đoán Kinh Trập sấm động, mưa xuân, trưa hửng nắng. Sấm có, mưa có, nhưng mưa dầm từ sáng đến tối, không có lấy một tia nắng nào. Lạc Thị lang cầm bút son, ngập ngừng hồi lâu, rồi vẫn gạch một nét dưới bốn chữ "trưa hửng nắng". Bảy đối bốn.
Vân Sơ nhẩm lại. Bảy đối bốn. Còn hai ngày.
Ngày hai mươi bảy, cô sai lần thứ hai. Cô đoán mây còn dày cả ngày, nhưng một luồng gió tây bắc đến sớm hơn dự tính, thổi tan mây từ giờ Ngọ, buổi chiều nắng ráo. Khâm Thiên Giám đoán "mưa tạnh, trời hửng". Đúng.
Bảy đối năm.
Đám đông ở Ngọ Môn giờ đã chia làm hai phe rõ rệt. Có người cá cược. Có người viết vè. Trẻ con trong các ngõ hát nghêu ngao: "Cô Hạ đoán mây, Khâm Thiên đoán ngày, ai đúng ai hay, chờ đến ngày hai tám."
* * *
Ngày hai mươi tám, ngày cuối cùng.
Vân Sơ thức dậy từ giờ Dần, ra sân. Trời quang, sao rõ, gió tây bắc nhẹ. Khí áp đang tăng. Một ngày đẹp trời, không có gì phức tạp. Ngày mà khí hậu học sẽ đoán đúng.
Nhưng cô nhìn ống lưu ly lâu hơn. Mực nước tăng rất nhanh, nhanh hơn bất cứ ngày nào trong mười ngày qua. Khí áp tăng nhanh nghĩa là khí lạnh đang tràn về mạnh. Sau cơn mưa xuân, mặt đất còn ẩm. Đêm quang trời, không mây, mặt đất mất nhiệt nhanh.
Cô viết: Ngày hai mươi tám. Trời quang cả ngày. Sáng nắng nhẹ. Từ giờ Mùi gió tây bắc mạnh dần, giật mạnh. Đêm rét đậm, sáng hai mươi chín có sương muối dày, nước trong chum ngoài trời đóng băng. Nông gia nên che mạ.
Lạc Thị lang đọc tờ giấy, nhướng mày. "Cô nương đoán đến tận sáng hôm sau à? Ngày thi chỉ tính đến hết ngày hai mươi tám."
"Dạ, cháu biết. Phần sáng hai mươi chín không cần tính điểm." Vân Sơ đáp. "Nhưng nếu cháu thấy, thì cháu phải báo. Mạ non ở ngoại thành vừa mới gieo sau mưa."
Tiêu Dịch Chu đứng bên cạnh, không nói gì. Nhưng cô thấy anh khẽ gật đầu.
Khâm Thiên Giám đoán: Trời quang, khí ấm, vạn vật sinh sôi.
Từ giờ Mùi, gió tây bắc nổi lên đúng giờ, mạnh đến mức thổi bay mũ của mấy viên quan đang đứng ở Ngọ Môn. Chữ "khí ấm" của Khâm Thiên Giám bị gạch một nét đỏ. Tám đối năm.
Đêm hai mươi tám, trời rét đột ngột. Sáng hai mươi chín, khắp kinh thành phủ một lớp sương muối trắng xóa như tuyết. Nước trong chum ngoài trời đóng một lớp băng mỏng. Ở các làng ngoại thành phía nam, những nhà đã đọc cáo thị, đã đắp rơm che mạ, giữ được ruộng mạ. Những nhà không đọc, mất trắng.
* * *
Ngày hai mươi chín tháng hai, điện Tuyên Chính.
Lạc Thị lang đọc bảng kết quả bằng giọng sang sảng: "Hạ thị Vân Sơ, mười ngày, đúng tám, sai hai. Khâm Thiên Giám, mười ngày, đúng năm, sai năm."
Đỗ Kính Văn bước lên, giọng bình tĩnh: "Bệ hạ, Khâm Thiên Giám chỉ thua ba ngày. Và hai lần cô gái này sai, đều là những lần trời biến đổi bất thường, chứng tỏ phép đoán của cô ta không..."
"Đỗ khanh," hoàng đế cắt ngang, giọng không giận dữ, chỉ mệt mỏi. "Sáng nay trẫm cho người ra ngoại thành hỏi. Làng Nam Uyển có hai trăm hộ, một trăm sáu mươi hộ đọc cáo thị của cô gái này, đắp rơm che mạ. Ruộng của họ còn. Bốn mươi hộ không đọc, mất sạch mạ. Hai trăm hộ ấy, năm nay có lúa ăn hay không, là nhờ một tờ giấy đỏ dán ở Ngọ Môn." Ngài dừng lại. "Khâm Thiên Giám mười ngày, có tờ giấy nào cứu được một cây mạ không?"
Đỗ Kính Văn im lặng, cúi đầu.
Chung Quan Lan đứng bên cạnh, tràng hạt trong tay không động.
Hoàng đế nhìn xuống Vân Sơ. "Hạ Vân Sơ, trẫm giữ lời. Án của Hạ Thủ Chính sẽ được Đại Lý Tự và Hình bộ xét lại. Trong thời gian xét, Hạ Thủ Chính được về nhà, không cần ở trong ngục." Ngài ngừng một lúc. "Còn ngươi..."
Vân Sơ cúi đầu, chờ.
"Tiêu khanh đã dâng tấu xin trẫm cho ngươi một danh phận, để giúp Đô Thủy giám coi trời cho thuyền tào vận mùa hạ năm nay. Nữ nhi không thể làm quan. Nhưng có thể làm người coi việc." Hoàng đế phẩy tay. "Phong Hạ Vân Sơ làm Vân sư của Đô Thủy giám, bổng lộc mỗi tháng sáu lượng bạc. Lui đi."
* * *
Chiều hôm ấy, Hạ Thủ Chính bước ra khỏi cửa ngục Đại Lý Tự.
Ông gầy đi đến mức chiếc áo bông cũ lùng thùng như treo trên một cái mắc áo. Ông bước từng bước chậm chạp xuống bậc đá, nheo mắt nhìn ánh nắng chiều, như một người lâu lắm rồi mới thấy trời.
Từ thị lao đến, ôm chầm lấy ông. Vân Khởi ôm lấy chân cha, khóc như mưa. Tiểu Thiền đứng sau, tay cầm chiếc áo choàng mới may, khóc theo.
Vân Sơ đứng lùi lại một bước. Cô nhìn cảnh đoàn tụ ấy, và cảm thấy một cái gì đó vừa ấm vừa đau dâng lên trong ngực. Đây không phải gia đình cô. Nhưng giờ, cũng là gia đình cô rồi.
Hạ Thủ Chính ngẩng lên, nhìn qua vai vợ, nhìn thẳng vào con gái.
Ông không nói gì. Chỉ giơ một bàn tay run run ra, vẫy cô lại gần. Khi cô bước tới, ông đặt bàn tay ấy lên đầu cô, như đặt lên một bầu trời ông chưa từng đọc hết.
"Sơ Nhi," ông nói khẽ, giọng nghẹn lại. "Cha xin lỗi. Cha đã không dám."
"Cha dám mà," Vân Sơ nói. "Cha đã dám viết tấu xin dời giờ tế. Chỉ là người khác không dám để cha đúng."
* * *
Tối hôm ấy, khi cả nhà đã ngủ, Vân Sơ ra sân ghi số liệu như thường lệ. Tiêu Dịch Chu đứng ở cổng, như thể đã đứng đó từ lâu.
"Đại nhân chưa về?"
"Ta có chuyện muốn nói với cô." Anh bước vào, đứng dưới gốc lựu, ngẩng lên nhìn trời. Đêm nay trời trong, sao rõ, lạnh. "Cô có biết vì sao ta xin cho cô làm Vân sư của Đô Thủy giám không?"
Vân Sơ lắc đầu.
"Ngày mùng chín tháng bảy năm Vĩnh Gia thứ bảy," anh nói, giọng đều đều như đọc sổ, "đội thuyền tào vận hai mươi ba chiếc chở lương từ cảng Minh Châu lên kinh, xuất phát vào ngày lành do Khâm Thiên Giám chọn. Ngày thứ hai trên biển, gặp bão. Hai mươi ba chiếc, không chiếc nào về. Một nghìn một trăm người. Người áp tải là anh trai ta, Tiêu Dịch Hành, hai mươi bảy tuổi."
Anh tháo chiếc nhẫn ngọc bích trên ngón cái ra, đặt vào lòng bàn tay, nhìn nó dưới ánh sao.
"Họ chỉ tìm thấy một cánh tay mắc trong lưới đánh cá, ở bãi biển cách Minh Châu bốn mươi dặm. Trên ngón cái đeo chiếc nhẫn này."
Vân Sơ đứng im. Gió đêm lạnh lùa qua sân.
"Tháng sáu năm nay, đội thuyền tào vận mùa hạ lại xuất phát từ Minh Châu. Tám mươi sáu chiếc. Gần bốn nghìn người." Tiêu Dịch Chu đeo lại chiếc nhẫn, quay sang nhìn cô. "Hai năm nay ta đọc hết mọi sách về trời đất, hỏi hết mọi ngư dân, mọi thủy thủ già. Không ai nói được với ta, làm sao để biết trước một cơn bão."
Anh nhìn cô, ánh mắt không còn lạnh. Chỉ có một nỗi mỏi mệt sâu thẳm, và một tia hy vọng mà anh cố giấu đi.
"Cô có làm được không?"
Vân Sơ nhìn anh. Rồi cô nhìn lên bầu trời đầy sao. Cô nghĩ đến đêm cuối cùng ở Đông Hải. Con số chín trăm sáu mươi hai. Ba vạn dân ở khu ven biển chờ lệnh sơ tán.
"Ở nơi tôi đến," cô nói, rất khẽ, "bão chính là thứ tôi hiểu rõ nhất."
Tiêu Dịch Chu không hỏi "nơi tôi đến" là nơi nào. Anh chỉ gật đầu, rất chậm.
"Vậy thì đầu tháng năm, theo ta đến Minh Châu."