Chiều mười bốn tháng bảy, trong căn nhà tranh nhà họ Mạch, mười mấy người ngồi chen chúc quanh một ngọn đèn dầu.
Mưa vẫn rơi. Tiếng mưa trên mái tranh không còn là tiếng rào rào nữa, mà là một thứ âm thanh đều đặn, trầm đục, như hàng nghìn ngón tay gõ lên mặt trống. Nước từ mái hiên chảy thành dòng, đổ xuống sân thành những vũng lớn. Con Bánh Bao nằm co ro dưới gầm bàn, thỉnh thoảng rên ư ử.
Ngụy Tam đã được thay quần áo khô, ngồi run cầm cập bên bếp lửa, hai tay ôm bát nước gừng nóng. Bên cạnh ông ta là Trình Mặc, vừa được Lỗ lão đưa từ hang Khô Long về, áo tơi còn nhỏ nước. Chàng đã mở cái hộp gỗ của Ngụy Tam, lật từng trang giấy dưới ánh đèn, gương mặt càng lúc càng nghiêm lại.
Ông Ba Tôn, bà Vương góa, ông thầy đồ Phương, anh em họ Triệu, Lưu Lão Thực, cả nhà họ Mạch, tất cả đều im lặng chờ.
"Đêm mười bảy, giờ Tý," Trình Mặc nói, gấp cuốn sổ lại. "Nghĩa là chúng ta còn ba đêm. Nhưng từ sáng mai, nha dịch đã canh đường."
"Thì đi ngay đêm nay!" Triệu Đại Ngưu đập tay xuống chiếu. "Cả thôn kéo lên núi luôn, bọn nha dịch chưa tới thì ai cản được!"
"Cả thôn bốn trăm người, có người già, có trẻ con, có người ốm, có cả lúa chưa phơi khô chất đầy đình." Ông thầy đồ Phương lắc đầu. "Một đêm làm sao đi hết?"
"Không cần đi hết trong một đêm." Tiểu Mãn lên tiếng.
Mọi người quay lại nhìn nàng.
Nàng đã ngồi im suốt từ nãy, lắng nghe, nhẩm tính. Trong đầu nàng là một cuốn sổ vô hình, giống như những cuốn sổ ở viện giặt phủ Tiết: bao nhiêu người, bao nhiêu việc, bao nhiêu thời gian, chia thế nào cho vừa.
"Nha dịch canh đường," nàng nói. "Đường nào? Đường cái lên huyện thành, đường đất sang thôn Thạch Bàn, bến đò. Ba ngả. Bọn họ không biết đường mòn qua rừng trúc lên núi Phượng Đầu, vì con đường ấy bốn mươi năm không ai đi, chỉ có Lỗ gia gia và nhà cháu phát lại trong tháng này."
"Nhưng bốn trăm người đi một con đường mòn," bà Vương góa lo lắng, "kiểu gì cũng bị phát hiện."
"Sẽ bị phát hiện," Tiểu Mãn thừa nhận. "Nên phải chia ra. Đêm nay, những người khỏe nhất đưa lúa lên núi. Lúa là cái nặng nhất, khó giấu nhất, phải đi trước. Đêm mai, đưa người già, trẻ con, người ốm đi. Họ đi chậm, phải có người dìu, phải đi trong đêm tối. Đêm ngày mười sáu, những người còn lại đi nốt. Ban ngày, mọi người vẫn ở trong thôn, vẫn nhóm bếp, vẫn phơi đồ, để nha dịch thấy thôn vẫn còn người."
"Còn những nhà không chịu đi?"
Tiểu Mãn im lặng một chút. "Sáng mai, cháu sẽ đi từng nhà một lần nữa. Ai không đi, cháu cũng không ép được. Nhưng phải cho họ biết, đêm mười sáu là chuyến cuối."
Ông Ba Tôn gõ gậy xuống đất. "Cứ thế mà làm."
* * *
Đêm mười bốn, những gánh lúa đầu tiên rời thôn.
Không đuốc, không đèn. Hơn năm mươi người đàn ông và đàn bà khỏe mạnh, mỗi người một gánh lúa bọc vải dầu, nối đuôi nhau đi trong bóng tối và mưa. Mạch Đại Thành đi đầu, tay cầm một sợi dây thừng dài, người phía sau nắm lấy dây mà đi, người sau nữa nắm áo người trước. Lỗ lão đi cuối, kiểm đếm. Con đường mòn trơn như mỡ, nhiều chỗ nước suối đã dâng lên ngập mắt cá chân. Có người trượt chân ngã, cả gánh lúa đổ xuống bùn, người phía sau vội vã đỡ dậy, nhặt lại từng bó.
Tiểu Mãn đi giữa đoàn, gánh một gánh lúa nặng gần năm mươi cân. Vai nàng như bị dao cứa. Kiếp trước, mười bảy năm trong phủ Tiết, nàng gánh nước giặt mỗi ngày, vai không biết đau là gì. Bây giờ thân thể mười bảy tuổi này chưa quen, mỗi bước đi là một lần nghiến răng.
Gần sáng, đoàn người đến hang Khô Long. Lúa được xếp vào nhánh hang khô nhất, chất cao đến tận vách. Mọi người ngồi phịch xuống đất, thở dốc, nhìn nhau. Ai nấy đều lấm lem bùn đất từ đầu đến chân.
Rồi bà Vương góa bật cười. Một tiếng cười giòn tan, vang vọng trong hang đá.
"Ba mươi năm nay," bà nói, "lần đầu tiên tôi thấy lúa nhà mình được ở chỗ khô hơn người."
Cả hang cười ồ lên. Tiểu Mãn cũng cười, nước mắt chảy ra lúc nào không biết.
* * *
Sáng mười lăm, nha dịch đến.
Tám người, mặc áo đen nẹp đỏ, đội nón lá rộng vành, tay cầm gậy gỗ và dây thừng. Dẫn đầu là một gã cao lớn, mặt chữ điền, ria mép rậm, khoác áo tơi bằng lá cọ. Gã tên là Hầu Lục, bộ đầu của huyện nha, nổi tiếng là người cứng rắn. Lý chính Chu Bảo Điền đi bên cạnh gã, quạt nan giấu trong ống tay áo vì trời mưa, mặt mày hớn hở.
Họ chia làm ba tốp: ba người canh đầu đường cái, ba người canh đường sang thôn Thạch Bàn, hai người cùng Hầu Lục canh bến đò. Chu Bảo Điền đi một vòng thôn, gõ cửa từng nhà, đọc to lệnh của Huyện thái gia.
"Từ hôm nay, không ai được rời thôn! Ai tung tin đồn nhảm, ai bỏ nhà bỏ ruộng, bắt về huyện trị tội!"
Người trong thôn đứng ở cửa, im lặng nghe. Không ai cãi lại.
Buổi sáng hôm ấy, Tiểu Mãn đi một vòng thôn, gõ cửa những nhà chưa chịu đi. Mười bảy hộ. Có nhà nghe nàng nói xong, lặng lẽ gật đầu, hẹn đêm nay sẽ đi. Có nhà đóng sầm cửa trước mặt nàng. Có một ông lão ngồi trên bậc cửa, nhìn ra sông, nói chậm rãi:
"Con bé, ta sống bảy mươi năm ở cái nhà này. Năm Thái Hòa ta cũng không đi. Nước lên đến mái, ta trèo lên nóc nhà ngồi ba ngày ba đêm, rồi nước rút. Năm nay ta cũng không đi."
Tiểu Mãn quỳ xuống trước mặt ông lão, dập đầu ba cái.
"Ông ơi, năm nay không phải nước lên. Năm nay là đê vỡ, nước đổ vào như thác. Không có nóc nhà nào đứng vững được."
Ông lão nhìn nàng rất lâu. Rồi ông quay mặt đi, không nói gì. Nhưng tối hôm ấy, khi đoàn người già và trẻ con lặng lẽ rời thôn, Tiểu Mãn thấy ông lão chống gậy đi ở cuối đoàn, cháu nội ông dìu một bên.
Cuối cùng, chỉ còn chín hộ không chịu đi. Phần lớn là tá điền của nhà lý chính, hoặc là họ hàng của ông ta.
Tiểu Mãn đứng trước cổng nhà họ, nói một câu cuối cùng: "Đêm mười sáu, nếu nghe tiếng mõ, xin hãy chạy lên chỗ cao nhất."
* * *
Đêm mười lăm, hơn một trăm người già và trẻ con đi qua rừng trúc.
Đó là đêm dài nhất trong đời Tiểu Mãn, kể cả kiếp trước.
Mưa không ngớt. Rừng trúc tối đen như mực, những thân trúc ướt át cọ vào nhau kêu kẽo kẹt, như tiếng ai đó đang nghiến răng. Lũ trẻ con khóc, rồi bị mẹ bịt miệng. Người già đi chậm, cứ vài bước lại phải dừng. Bà nội của Tiểu Mãn khăng khăng không cho ai dìu, tự mình chống gậy đi, nhưng đến nửa đường thì chân bà run lẩy bẩy, Mạch Đại Thành phải cõng bà trên lưng.
Đào Hoa dìu mẹ nàng ấy, người vừa ốm dậy, gầy như que củi. Lưu Lão Thực gánh hai đứa con nhỏ của nhà hàng xóm trong hai cái thúng. Ông thầy đồ Phương ôm một chồng sách bọc vải dầu, vừa đi vừa ho. Tiểu Thử đi bên cạnh Tiểu Mãn, tay nắm chặt dây buộc cổ con Bánh Bao, mặt mũi lấm lem nhưng không kêu một tiếng.
"Chị," nó thì thầm, "chị có sợ không?"
"Sợ."
"Em cũng sợ." Nó im lặng một lúc. "Nhưng có chị ở đây, em không sợ lắm."
Tiểu Mãn siết tay em, không nói được lời nào.
Gần sáng, đoàn người đến hang. Hang Khô Long bây giờ đã sáng ánh lửa, những đống lửa nhỏ được nhóm lên ở các góc, những người đến trước đã chuẩn bị sẵn cháo nóng. Mùi cháo gạo cũ trộn tương Hà bốc lên thơm lừng. Lũ trẻ con được đặt nằm trên những tấm vải dầu trải dưới đất, ngủ vùi trong nháy mắt.
Bà nội được đặt ngồi dựa vào vách đá, ngay dưới hàng mười chín vạch khắc năm xưa. Bà ngẩng đầu nhìn những vạch ấy, đưa bàn tay nhăn nheo sờ lên, rồi bà quay sang nhìn Tiểu Mãn.
"Con bé," bà nói khẽ, "lại đây."
Tiểu Mãn quỳ xuống bên bà.
Bà nội rút cây trâm gỗ trên đầu xuống, đặt vào tay nàng. Đó là một cây trâm gỗ đào cũ kỹ, đầu trâm khắc hình một bông lúa, đã mòn nhẵn vì năm tháng.
"Ông con khắc cho bà năm bà mười tám tuổi," bà nói. "Năm Thái Hòa, bà dùng nó khắc mười chín vạch này." Bà gấp những ngón tay của Tiểu Mãn lại quanh cây trâm. "Năm nay, đến lượt con."
* * *
Ngày mười sáu, mưa càng lúc càng lớn.
Nước sông Hoành Giang đã lên cao, chỉ còn cách mặt đê chừng bốn thước. Dòng nước đục ngầu, cuồn cuộn, cuốn theo những cành cây, những đám bèo, có cả xác một con trâu trương phình trôi qua bến đò. Tiếng nước gầm gừ suốt ngày đêm, như tiếng một con thú khổng lồ đang thở.
Bọn nha dịch canh bến đò đã bỏ chốt, rút về đứng dưới mái hiên nhà lý chính. Nhưng bộ đầu Hầu Lục thì không. Gã khoác áo tơi, đi một vòng quanh thôn, rồi lại một vòng nữa. Đến chiều, gã dừng lại ở bìa rừng trúc, cúi xuống nhìn mặt đất.
Bùn đất ở đó in đầy dấu chân. Hàng trăm dấu chân, lớn có nhỏ có, chồng lên nhau, kéo dài vào trong rừng.
Trưa hôm ấy, trước khi đoàn cuối lên đường, Trình Mặc tìm Tiểu Mãn dưới mái hiên sau bếp nhà họ Mạch.
Chàng đã cởi bỏ quan phục, mặc lại bộ áo vải của Mạch Đại Thành, ống tay xắn cao, cánh tay trái còn quấn một lớp vải mỏng. Trong tay chàng là cái hộp gỗ của Ngụy Tam, đã được bọc thêm hai lớp vải dầu, buộc dây gai chặt chẽ.
"Cô nương mang cái này lên núi," chàng nói, đặt cái hộp vào tay nàng. "Cùng với cái cọc gỗ. Nếu đêm mai có chuyện gì xảy ra với tại hạ, cô nương đừng đưa nó cho ai ở huyện Thanh Phổ. Hãy đợi Diêu Quang đại nhân."
Tiểu Mãn nhìn cái hộp, rồi nhìn chàng. "Đừng nói như vậy."
"Tại hạ chỉ nói phòng khi." Trình Mặc cười. Nụ cười ấy vẫn dịu dàng như những đêm chàng chong đèn chép sổ ở đình Thủy Thần, nhưng bây giờ nàng nhìn ra được đằng sau nó là gì. "Cha tại hạ chết trên đê, giữa đêm lũ. Hồi nhỏ, tại hạ hay nghĩ, nếu hôm ấy có ai biết trước, có ai báo trước, có lẽ ông đã về. Lớn lên tại hạ học đê điều, đi khắp nơi đo đạc, chỉ mong có một lần mình biết trước, mình báo trước."
Chàng nhìn ra màn mưa trắng xóa.
"Lần này, có người biết trước rồi. Là cô nương. Phần còn lại, để tại hạ."
Tiểu Mãn siết chặt cái hộp gỗ. Nàng muốn nói với chàng rằng kiếp trước, chàng đã chết ở chính cái cống ấy. Rằng nàng sống lại không phải chỉ để cứu cha mẹ, cứu em, mà còn để không phải đọc thêm một lần nào nữa cái tên khoanh mực đỏ. Nhưng nàng không nói được.
"Ngài phải về," nàng chỉ nói. "Sổ đo của ngài, còn ba trang tôi chưa xem lại số."
Trình Mặc ngẩn ra, rồi bật cười thành tiếng.
"Được. Tại hạ sẽ về để cô nương bắt lỗi."
Lúc ấy, đoàn người cuối cùng đang chuẩn bị xuất phát. Gần một trăm năm mươi người, phần lớn là đàn ông và đàn bà còn lại, cùng những thứ cuối cùng họ muốn mang theo. Tiểu Mãn đứng ở đầu đoàn, cùng với mẹ nàng và bà Vương góa. Mạch Đại Thành, Trình Mặc, Lỗ lão và anh em nhà họ Triệu, nhà họ Vương sẽ ở lại, chờ đến đêm mười bảy, ra canh cống.
Bà nội nàng, sáng nay, đã nhất quyết đòi xuống núi.
"Đứa nào cũng đi được, sao bà không đi được?" Bà nói, giọng chắc nịch. "Bà phải đi cuối cùng. Năm Thái Hòa, bà là người đi đầu. Năm nay bà phải là người đi cuối."
Không ai cãi được bà. Hà Tam Nương đành theo xuống để trông bà, và Tiểu Thử, thấy cả mẹ lẫn bà đều đi, cũng khóc lóc đòi theo, ôm chặt lấy chân mẹ không chịu buông. Trong hang lúc ấy chỉ còn người già và trẻ con, không ai trông nổi một thằng bé tám tuổi bướng bỉnh, nên cuối cùng nó cùng con Bánh Bao được dắt xuống núi, với lời hứa sẽ không rời mẹ nửa bước.
Khi đoàn người vừa ra đến bìa rừng trúc, Hầu Lục bước ra từ sau một bụi tre, gậy gỗ trong tay, phía sau là ba nha dịch khác.
"Đứng lại!"
Đoàn người khựng lại. Tiểu Mãn thấy tim mình như ngừng đập.
Hầu Lục bước tới, mắt quắc lên. "Lệnh Huyện thái gia, không ai được rời thôn! Các người tụ tập đông như vậy, định đi đâu?"
Không ai trả lời.
Rồi một bóng người nhỏ bé, lưng còng, chống gậy, từ cuối đoàn chậm rãi bước lên.
Bà nội Tiểu Mãn.
Bà đi từng bước một, qua hàng người, đến tận trước mặt Hầu Lục. Bà ngẩng đầu nhìn gã, đôi mắt sắc lẹm dưới mái tóc bạc ướt sũng nước mưa.
"Mày là cháu Hầu Nhị Cẩu, phải không?"
Hầu Lục sững người.
"Mày giống ông nội mày như đúc. Cái mặt chữ điền ấy, cái ria mép ấy." Bà nội nói chậm rãi. "Năm Thái Hòa thứ hai mươi hai, ông nội mày làm công nhật ở thôn này. Đêm đê vỡ, ông nội mày bị nước cuốn, ôm được một gốc tre. Chồng ta, Mạch Thủ Điền, gỡ ông ấy ra khỏi gốc tre, đẩy lên thuyền của Lỗ Thuyền. Ông nội mày sống được, đi theo chúng ta lên núi, ở trong cái hang ấy mười chín ngày."
Bà giơ gậy chỉ về phía núi Phượng Đầu, đang chìm trong màn mưa xám.
"Bây giờ mày cầm gậy đứng đây, chặn đường đi lên chính cái hang đã cứu ông nội mày."
Hầu Lục đứng chết trân. Ba nha dịch phía sau gã nhìn nhau.
Một ông lão từ trong đoàn bước lên, đứng cạnh bà nội. Rồi một bà lão nữa. Rồi ông Ba Tôn, được cháu dìu. Rồi những người khác, những người già nhất thôn còn chưa lên núi, từng người một bước lên, đứng thành một hàng trước mặt bọn nha dịch, dưới mưa. Có người ngồi phịch xuống bùn, không nói gì, chỉ ngồi đó.
Hầu Lục nhìn hàng người ấy. Gã nhìn bà nội Tiểu Mãn. Gã nhìn cây gậy trong tay mình.
Rất lâu sau, gã quay lưng lại.
"Bọn ta đi tuần đường cái," gã nói to, không nhìn ai. "Đường cái không thấy ai cả."
Gã bước đi. Ba nha dịch kia ngơ ngác một lúc, rồi cũng vội vàng theo sau.
Tiểu Mãn nhìn theo bóng lưng gã, thấy hai chân mình mềm nhũn.
* * *
Đoàn người cuối cùng vào rừng trúc khi trời đã nhá nhem tối.
Tiểu Mãn đi cuối, cùng với bà nội và mẹ nàng. Mưa đổ như trút. Nước suối dưới chân đã dâng lên đến bắp chân, chảy xiết, kéo giật. Mọi người nắm dây thừng, nắm tay nhau, bước từng bước một.
Đi được chừng nửa dặm, nàng nghe thấy tiếng mẹ thét lên phía trước.
"Tiểu Thử! Tiểu Thử đâu?"
Tiểu Mãn lao lên. Mẹ nàng đứng giữa đường mòn, hai tay quờ quạng trong bóng tối, gương mặt trắng bệch.
"Nó đi ngay sau mẹ... nó nắm áo mẹ... mẹ quay lại thì không thấy nữa..."
"Bánh Bao," có người nói. "Lúc nãy ở bìa rừng, con chó sủa rồi chạy về phía thôn. Hình như thằng bé chạy theo."
Tiểu Mãn quay đầu nhìn về phía thôn Liễu Đê.
Từ chỗ nàng đứng, qua những thân trúc thưa thớt, nàng thấy được đê. Thấy được dòng sông. Thấy được mặt nước đục ngầu, cuồn cuộn, đang liếm lên sát mặt đê, chỉ còn cách chừng hai thước. Hai thước. Sáng nay vẫn còn bốn thước.
Kiếp trước, đêm mười sáu, nước chưa lên cao như vậy. Kiếp trước, nước chỉ lên đến mức ấy vào chiều mười bảy.
Mưa năm nay lớn hơn. Những gì nàng làm, những con đê bờ đông đắp cao thêm, những dòng nước bị dồn ép, có lẽ đã làm mọi thứ đến sớm hơn.
Và trên mặt sông, giữa màn mưa xám đen, nàng thấy ba chiếc thuyền không thắp đèn đang lặng lẽ chèo ngược dòng về phía cống Liễu Đê.
Không phải đêm mười bảy.
Là đêm nay.