Tiểu Mãn cầm phong thư trong tay, nhìn con dấu đỏ chót, thấy đầu óc mình trống rỗng trong một khoảnh khắc.
Kiếp trước, không có phong thư này.
Kiếp trước, Trình Mặc ở lại Liễu Đê đến đêm mười bảy tháng bảy. Kiếp trước, chàng không gặp nàng, không đo ra đê thiếu ba thước, không bị chém, không đi thuyền sang bờ đông. Kiếp trước, chàng chỉ là một quan nhỏ lặng lẽ làm việc, lặng lẽ chết. Bọn chúng không cần đuổi chàng đi.
Lần này, nàng đã thay đổi quá nhiều thứ. Và những thứ nàng thay đổi đã bắt đầu thay đổi lại nàng.
"Ngài sẽ đi?" Nàng hỏi, giọng khô khốc.
Trình Mặc không trả lời ngay. Chàng tháo mũ quan xuống, cầm trong tay, nhìn chằm chằm vào nó như nhìn một vật xa lạ.
"Cãi lệnh phủ là tội mất chức," chàng nói chậm rãi. "Nếu tại hạ ở lại, bọn họ có cớ bắt tại hạ ngay lập tức. Một tuần đê thừa bị cách chức thì nói gì cũng không ai nghe. Nhưng nếu tại hạ đi..."
"Nếu ngài đi, đoạn đê này sẽ do cháu trai Tống sư gia trông coi." Tiểu Mãn nói thay. "Đêm mười bảy tháng bảy, không có ai ngăn bọn họ cả."
"Ngăn cái gì?"
Tiểu Mãn khựng lại. Nàng chưa từng nói với chàng về "cái cống kia mở hay không mở". Nàng chưa từng nói với chàng về xà beng. Đó là thứ nàng nghe được ở kiếp trước, từ miệng Cát Hữu Đạo mười bảy năm sau. Nói ra, làm sao giải thích?
Trình Mặc nhìn nàng chăm chú. Rồi chàng đặt mũ quan xuống bậc cửa, ngồi xuống bên cạnh.
"Mạch cô nương." Giọng chàng rất nhẹ. "Tại hạ không hỏi cô nương vì sao biết tám ngàn lượng. Không hỏi vì sao cô nương biết đê sẽ vỡ đêm mười bảy, chứ không phải mười sáu hay mười tám. Không hỏi vì sao cô nương biết bờ đông đắp đê ban đêm trước cả khi Lỗ lão để ý. Không hỏi vì sao một cô nương mười bảy tuổi chưa từng rời thôn lại tính sổ nhanh hơn thư lại phòng Hộ." Chàng dừng lại. "Tại hạ không hỏi, vì tại hạ nghĩ cô nương có lý do. Nhưng bây giờ, nếu cô nương biết bọn họ định làm gì, xin hãy nói cho tại hạ biết. Một chữ cũng được."
Tiểu Mãn cúi đầu nhìn đôi bàn tay mình. Những vết chai do cầm liềm, cầm quang gánh. Không có vết nứt nẻ của nước tro.
"Cái cống," nàng thì thầm. "Cống Liễu Đê. Bọn họ không đợi đê tự vỡ. Bọn họ sẽ mở cống."
Trình Mặc im lặng rất lâu.
"Xả lũ phân lưu," chàng nói, như tự nói với mình. "Mở cống ở thượng lưu cho nước tràn vào một vùng trũng, để giảm áp lực cho hạ lưu. Huyện thành Thanh Phổ ở hạ lưu mười hai dặm. Bờ đông đã đắp cao. Nếu mở cống Liễu Đê, nước sẽ tràn vào thôn, đánh sập đoạn đê lõi cát ngay bên cạnh, miệng vỡ sẽ rất lớn. Mực nước ở hạ lưu sẽ hạ xuống hai, ba thước. Huyện thành an toàn." Giọng chàng lạnh dần. "Đó là một cách làm có trong sách. Nhưng theo luật, muốn xả lũ phân lưu phải tâu lên triều đình, phải sơ tán dân trước ba ngày, phải đền bù ruộng đất. Bọn họ không định làm điều gì trong số đó."
"Vì nếu sơ tán dân, bọn họ không thu được ruộng." Tiểu Mãn nói. "Nếu dân sống, dân sẽ đi kiện."
Trình Mặc nhắm mắt lại. Khi mở ra, ánh mắt chàng đã khác. Không còn ôn hòa. Mà sắc và lạnh như lưỡi thước đồng.
"Tại hạ sẽ đi," chàng nói. "Ngày mùng bảy, đi thuyền về phía nam, trước mặt mọi người. Nhưng thuyền sẽ dừng lại ở bến Lục Khẩu, cách đây ba mươi dặm. Đêm mùng bảy, tại hạ sẽ quay lại."
* * *
Trước khi đi, Trình Mặc ngồi cùng Tiểu Mãn suốt một đêm, tính toán mọi thứ.
"Cái cọc, mẫu cát, bản đo, đều chỉ chứng minh đê đắp sai," chàng nói. "Bọn họ có thể đổ cho nhà thầu làm ẩu, nhà thầu đổ cho thợ, thợ đổ cho trời. Cát Hữu Đạo có thể mất chức tri huyện, nhưng không mất đầu. Muốn kéo được bọn họ xuống, phải có sổ nghiệm thu. Phải biết tám ngàn hai trăm lượng ấy đi đâu."
"Bản chính ở huyện nha, ngài không lấy được."
"Không lấy được." Trình Mặc thừa nhận. "Mà dù có lấy được, bản chính chắc chắn đã được sửa cho khớp."
Tiểu Mãn nhìn ngọn đèn dầu leo lét. Nàng lục lọi trong trí nhớ của mười bảy năm. Sau trận lũ, có những chuyện gì xảy ra ở huyện Thanh Phổ? Nàng nhớ mang máng, khi nàng và Đào Hoa còn lang thang ở huyện thành, đói khát, chờ người bà con xa dắt lên kinh, có một lần nàng đi ngang qua cổng huyện nha, thấy người ta dán một tờ cáo thị mới. Bên cạnh tên Trình Mặc khoanh mực đỏ, có thêm một cái tên khác.
"Ngụy," nàng nói. "Có một thư lại ở phòng Công huyện nha, họ Ngụy. Ngụy... Ngụy Tam."
Trình Mặc nhíu mày. "Ngụy Lão Tam? Tại hạ có gặp. Người giữ văn thư phòng Công. Ông ta là người dẫn tại hạ vào kho văn thư, rồi bị Tống sư gia gọi ra ngoài, sau đó tại hạ được bảo là kho đang sắp xếp."
"Sau... ý tôi là, tôi nghe người ta đồn," Tiểu Mãn sửa lời, "Ngụy Tam là người ghi sổ xuất vật liệu năm tu đê. Mọi khoản chi đều qua tay ông ấy. Người như vậy, hoặc là đồng bọn, hoặc là..."
"Hoặc là kẻ sẽ bị đổ tội." Trình Mặc nói nốt. "Mỗi vụ tham ô cần một người gánh tội. Người gánh tội tốt nhất là kẻ có chữ ký trên mọi tờ giấy, nhưng không có tên trong bữa tiệc chia tiền."
Kiếp trước, Ngụy Tam bị kết tội "tham ô tiền tu đê, làm giả sổ sách", tống vào ngục huyện. Ba tháng sau, người ta nói ông ta treo cổ trong ngục. Lúc ấy nàng chỉ nghe như nghe chuyện của người khác. Bây giờ nàng hiểu: Ngụy Tam là con dê thế tội. Trình Mặc là con dê thế tội thứ hai. Một kẻ ăn bớt, một kẻ lơ là. Hai cái tên, hai cái xác, là đủ để khép lại một vụ án.
"Một người biết mình sắp bị đổ tội," Tiểu Mãn chậm rãi nói, "thường sẽ giữ lại một thứ gì đó để tự bảo vệ."
Trình Mặc nhìn nàng. Lần này, chàng không lặp lại câu nói nào của nàng. Chàng chỉ khẽ gật đầu.
"Tại hạ không thể vào huyện thành nữa, mặt tại hạ ai cũng biết. Chuyện này..."
"Để tôi." Tiểu Mãn nói.
* * *
Ngày mùng bảy tháng bảy, Trình Mặc rời Liễu Đê.
Chàng đi trên một chiếc thuyền khách xuôi về phía nam, đứng ở mũi thuyền vẫy tay chào lý chính Chu Bảo Điền đang đứng trên bến, cười tươi như một người vừa được thăng chức. Chu Bảo Điền phe phẩy quạt, cười híp mắt, đứng nhìn theo cho đến khi thuyền khuất sau khúc quanh.
Tiểu Mãn đứng lẫn trong đám dân làng, nhìn bóng áo xanh nhỏ dần trên mặt sông đục ngầu. Nàng biết chàng sẽ quay lại. Nhưng tim nàng vẫn thắt lại như lần đầu nhìn thấy cái tên khoanh mực đỏ.
Ngày mùng tám, nàng theo mẹ vào huyện thành bán tương.
Nhà Ngụy Tam nằm trong một con ngõ hẹp sau huyện nha, nơi ở của những thư lại cấp thấp. Tiểu Mãn đã dò hỏi từ một bà bán bánh bao đầu ngõ: Ngụy Tam bốn mươi tư tuổi, vợ mất sớm, ở với mẹ già và một đứa con gái sáu tuổi tên Ngụy Tiểu Liên. Ông ta hiền lành, ít nói, chữ đẹp, nhưng nghèo, làm thư lại mười lăm năm vẫn chưa được lên chức.
Nàng đứng ở đầu ngõ, đang không biết nên gõ cửa thế nào, thì nghe thấy tiếng bánh xe lọc cọc và tiếng người la hét.
Một chiếc xe trâu chở đầy bao gạo đang lao xuống con dốc dẫn vào ngõ. Con trâu kéo xe hình như hoảng sợ vì gì đó, mắt trợn trừng, chạy loạn. Người đánh xe ngồi phía trên, mặc áo xanh có thêu chữ "Phùng" trên ngực, kéo dây cương hết sức, miệng chửi bới, nhưng không ghìm được.
Giữa ngõ, một con bé chừng sáu tuổi đang ngồi xổm chơi với một con mèo, tóc buộc hai chỏm, mặc áo vải hoa đã bạc. Nó ngẩng lên, nhìn chiếc xe đang lao tới, đứng chết trân.
Tiểu Mãn không kịp nghĩ.
Nàng lao tới, ôm lấy con bé, lăn sang một bên. Bánh xe trâu nghiến qua chỗ con bé vừa ngồi, cán nát một cái giỏ tre. Chiếc xe lao thêm mười bước nữa, đâm sầm vào bờ tường, mấy bao gạo rơi xuống đất, rách toạc, gạo trắng đổ tràn ra.
Tiểu Mãn ngồi dậy, khuỷu tay rát bỏng, chắc là trầy da. Con bé trong lòng nàng khóc thét lên.
"Tiểu Liên! Tiểu Liên!"
Một người đàn ông gầy gò từ trong một căn nhà lao ra, áo dài màu xám bạc, đầu chít khăn, chân đi đôi giày vải rách. Ông ta ôm chầm lấy con bé, lật đi lật lại xem có bị thương không, rồi ôm chặt vào lòng, cả người run bần bật.
Ngụy Tam.
Ông ta ngẩng lên nhìn Tiểu Mãn, nước mắt giàn giụa. "Đa tạ cô nương... đa tạ cô nương..."
Người đánh xe đã nhảy xuống, chửi bới con trâu, chửi bới bao gạo, rồi quay sang lườm Ngụy Tam: "Ngụy thư lại, con nhà ông ngồi giữa đường làm gì? Gạo của Phùng Ký đổ hết thế này, ông có đền không?"
Ngụy Tam cúi đầu, không dám đáp.
Tiểu Mãn đứng dậy, phủi bụi trên áo, nhìn người đánh xe.
"Xe của Phùng Ký?" Nàng hỏi, giọng bình tĩnh. "Chạy vào ngõ nhà thư lại huyện nha làm gì?"
Người đánh xe khựng lại. Gã nhìn nàng một lúc, rồi nhổ một bãi nước bọt xuống đất, quay đi gom gạo, không nói thêm.
* * *
Nhà Ngụy Tam chỉ có hai gian, gian ngoài kê một cái bàn viết, chất đầy giấy tờ, gian trong là chỗ ngủ. Mẹ già của ông ta nằm trên giường, ho khan. Con bé Tiểu Liên đã nín khóc, ngồi trong góc, ôm con mèo, mắt vẫn còn đỏ hoe.
Ngụy Tam rót cho Tiểu Mãn một chén nước, hai tay vẫn còn run.
"Cô nương ân nhân, tại hạ không biết lấy gì báo đáp..."
"Ngụy thư lại." Tiểu Mãn ngắt lời. "Chiếc xe ấy, ông có thấy lạ không?"
Ngụy Tam cứng người.
"Ngõ này hẹp, không phải đường đi của xe gạo," nàng nói tiếp. "Con trâu ấy không tự nhiên hoảng. Tôi thấy trên mông nó có một vết bỏng nhỏ, như bị dí que lửa. Người đánh xe mặc áo Phùng Ký."
Mặt Ngụy Tam trắng bệch như tờ giấy trên bàn.
"Ngụy thư lại," Tiểu Mãn hạ giọng, "năm Vĩnh Bình thứ mười hai, ông là người ghi sổ xuất vật liệu tu đê Liễu Đê. Mỗi xe đá, mỗi xe đất, mỗi đồng bạc, đều có chữ ký của ông."
"Cô... cô là ai?"
"Tôi là con gái thợ đắp đê ở Liễu Đê." Nàng nhìn thẳng vào mắt ông ta. "Đoạn đê từ cây liễu cụt đến cống, lõi là cát. Tôi tự tay đào lên. Tuần đê thừa Trình Mặc đã đo, đê thiếu ba thước. Mùa lũ này, đê sẽ vỡ. Khi đê vỡ, triều đình sẽ hỏi tám ngàn hai trăm lượng đi đâu. Lúc ấy, Ngụy thư lại nghĩ xem, người ta sẽ chỉ vào chữ ký của ai?"
Ngụy Tam ngồi phịch xuống ghế. Rất lâu, ông ta không nói được câu nào. Ngoài cửa sổ, mây đen đã che kín mặt trời, gió thổi tung những tờ giấy trên bàn.
"Hôm qua," ông ta nói, giọng khản đặc, "Tống sư gia gọi tại hạ vào, hỏi tại hạ có giữ bản nháp nào của sổ xuất vật liệu năm ấy không. Tại hạ nói không. Ông ta cười, vỗ vai tại hạ, nói tại hạ làm việc chu đáo, sau mùa lũ sẽ đề bạt." Ông ta nhìn con gái đang ôm mèo trong góc. "Hôm nay thì có xe trâu lao vào ngõ."
"Ông có giữ không?"
Ngụy Tam im lặng. Rồi ông ta đứng dậy, đi vào gian trong, quỳ xuống bên giường mẹ già, cạy một viên gạch dưới chân giường. Từ dưới viên gạch, ông ta lôi ra một cái hộp gỗ nhỏ bọc vải dầu.
"Tại hạ làm thư lại mười lăm năm," ông ta nói, tay ôm chặt cái hộp. "Tại hạ biết những người như mình sống được là nhờ cái gì. Tống sư gia bảo tại hạ chép lại sổ cho khớp, tại hạ chép. Nhưng tại hạ giữ lại bản nháp gốc, giữ lại cả giấy biên nhận có điểm chỉ của những người bán đá, bán đất." Ông ta mở hộp, lật mấy tờ giấy ố vàng. "Tám ngàn hai trăm lượng. Mua đá, mua đất, trả công thợ, tổng cộng là hai ngàn một trăm lượng. Sáu ngàn một trăm lượng còn lại..."
Ngón tay ông ta dừng lại ở một trang.
"...chia ra mấy phần. Tại hạ không được biết hết. Nhưng tại hạ biết có một phần lớn, ba ngàn lượng, được chuyển lên kinh thành."
Tiểu Mãn nhìn trang giấy ấy. Nàng không đọc được hết những chữ viết tắt, những ký hiệu nhỏ li ti. Nhưng có một chữ được viết rõ ràng hơn cả, ở cuối dòng ghi ba ngàn lượng.
Một chữ nàng đã nhìn thấy mỗi ngày trong mười bảy năm, trên tấm biển treo ở cổng phủ, trên những chiếc đèn lồng treo dưới mái hiên, trên con dấu đóng ở mỗi tấm vải nàng giặt.
"Tiết."
Tay nàng run lên. Nàng ép mình không được run.
"Ngụy thư lại," nàng nói, "ông có muốn sống không?"
* * *
Ngụy Tam không đưa cái hộp cho nàng ngay. Ông ta cần thời gian, cần đưa mẹ già và con gái về quê vợ ở huyện bên trước. Ông ta hẹn: ngày mười bốn, ông ta sẽ tự mình mang hộp đến Liễu Đê.
Đêm mùng bảy, Trình Mặc đã quay lại như đã hứa, lặng lẽ lên hang Khô Long ẩn náu. Lỗ lão mỗi ngày mang cơm lên cho chàng. Tiểu Mãn kể lại mọi chuyện, chỉ giấu đi một điều: chữ "Tiết". Nàng chưa biết phải giải thích thế nào về việc một cô gái thôn quê lại nhận ra cái họ ấy, nhận ra rằng nó có nghĩa là phủ của Hữu thị lang Công bộ ở kinh thành.
Ngày mười hai tháng bảy, thôn Liễu Đê gặt sớm.
Trời âm u từ sáng, mây đen đè xuống thấp như mái nhà, nhưng chưa mưa. Ba mươi lăm hộ ra đồng từ lúc gà gáy, liềm hái sáng loáng. Rồi đến giữa buổi sáng, có thêm mười hộ nữa, những nhà vẫn còn lưỡng lự, thấy hàng xóm ra đồng, cũng vác liềm ra theo. Đến trưa, gần như cả thôn đã ở ngoài đồng.
Lúa chín tám phần, bông đã cong xuống nhưng hạt còn xanh ở đầu. Tiếng liềm cắt lúa xoẹt xoẹt, tiếng người gọi nhau í ới, tiếng trẻ con chạy theo nhặt bông lúa rơi. Tiểu Mãn gặt cùng mẹ, mồ hôi chảy ròng ròng, hai cánh tay mỏi nhừ, nhưng trong lòng nàng có một thứ gì đó nhẹ bẫng.
Kiếp trước, không ai gặt kịp một bông lúa nào.
Đào Hoa gặt ở ruộng bên cạnh, cùng cha nàng ấy. Lưu Lão Thực gặt như điên, lưng còng xuống gần sát mặt ruộng, không ngẩng đầu lên lần nào. Ba mẫu ruộng, mười thạch lúa phải giao. Gặt sớm, có lẽ chỉ được chín thạch. Nhưng chín thạch, cộng thêm số lúa Tiểu Mãn hứa cho mượn, là đủ.
Lý chính Chu Bảo Điền cũng ra đồng. Ông ta không gặt. Ông ta đứng trên bờ ruộng, phe phẩy quạt, nhìn cả thôn gặt lúa, rồi quay lưng bỏ đi về phía huyện thành.
Ngày mười ba, mưa bắt đầu rơi.
Không phải mưa rào. Là mưa dầm. Những hạt mưa to, nặng, đều đặn, rơi suốt ngày suốt đêm không ngớt. Lúa gặt chưa kịp phơi phải chất đống dưới mái đình, dưới mái hiên, phủ vải dầu lên. Người trong thôn lo lắng nhìn trời, nhìn sông. Nước sông Hoành Giang lên trông thấy, đã ngập tới một nửa chân đê.
Ngày mười bốn, giữa trưa, trong cơn mưa trắng trời, Ngụy Tam đến.
Ông ta đi bộ từ huyện thành, mười hai dặm đường lầy lội. Áo xám ướt sũng dính sát vào người, giày vải đã mất một chiếc, chân trần đầy bùn. Ông ta ôm chặt trong lòng một bọc vải dầu, như ôm một đứa trẻ.
Tiểu Mãn kéo ông ta vào nhà. Ông ta không ngồi xuống, không uống nước, chỉ dúi cái bọc vào tay nàng, rồi túm lấy tay áo nàng, thở hồng hộc.
"Không kịp nữa rồi... không kịp nữa rồi..."
"Ngụy thư lại, bình tĩnh..."
"Sáng nay Huyện thái gia ra lệnh." Ngụy Tam nói lắp bắp, nước mưa chảy ròng ròng trên mặt. "Tại hạ chép công văn, nên tại hạ biết. Lệnh nói: thôn Liễu Đê có kẻ tung tin đồn đê vỡ, gây hoang mang, dân chúng bỏ nhà bỏ ruộng. Để giữ yên lòng dân, từ ngày mười lăm, cấm dân Liễu Đê rời khỏi thôn. Nha dịch sẽ canh tất cả các ngả đường. Ai trái lệnh, bắt về huyện trị tội."
Tiểu Mãn cảm thấy cái bọc trong tay mình nặng như đá.
"Còn nữa," Ngụy Tam nói, giọng nghẹn lại. "Tối qua, tại hạ thấy Phùng chưởng quỹ vào hậu đường gặp Huyện thái gia. Tại hạ nấp sau bình phong, nghe được một câu."
Ông ta nhìn nàng, ánh mắt kinh hoàng.
"Phùng chưởng quỹ nói: đêm mười bảy, giờ Tý, cống Liễu Đê."