Đêm hôm ấy, Đào Hoa đến tìm Tiểu Mãn ở bờ sông.
Hai đứa vẫn ngồi ở chỗ cũ, trên một tảng đá phẳng dưới gốc liễu, cách bến đò chừng trăm bước. Trăng hai mươi đã khuyết một mảng, ánh trăng rải trên mặt nước như vảy cá bạc. Đào Hoa ôm đầu gối, không nói gì rất lâu. Rồi nàng ấy bật khóc.
"Tớ đã nói với cha rồi. Tớ nói Tiểu Mãn bảo đừng ký. Nhưng cha tớ bảo..." Nàng ấy nấc lên. "Cha bảo người của Phùng Ký nói, nếu nhà tớ không bán lúa non, thì món nợ năm ngoái phải trả ngay trong tháng này, cả gốc lẫn lãi, sáu thạch thóc. Không trả được thì họ dẫn nha dịch xuống. Cha tớ sợ. Mẹ tớ ốm cả tháng nay, thuốc thang còn nợ hiệu thuốc. Cha bảo, bán lúa non thì có ngay tiền trả nợ, đến mùa gặt giao lúa là xong, còn hơn bị bắt..."
Tiểu Mãn nắm lấy tay bạn. Bàn tay Đào Hoa lạnh ngắt.
"Họ cho cha cậu bao nhiêu?"
"Mười thạch lúa non, giá tám trăm văn, trả trước bốn ngàn văn. Họ trừ luôn món nợ sáu thạch năm ngoái tính cả lãi là ba ngàn hai trăm văn. Cha tớ cầm về tám trăm văn."
"Thế chấp bao nhiêu ruộng?"
"Ba mẫu. Tất cả ruộng nhà tớ."
Tiểu Mãn nhắm mắt lại. Ba mẫu ruộng, đổi lấy tám trăm văn tiền mặt và một tờ giấy xóa nợ. Đến tháng chín, nếu không giao được mười thạch lúa, ba mẫu ruộng ấy sẽ thành của Phùng Ký.
"Hạn giao lúa là bao giờ?"
"Mùng một tháng chín."
"Đào Hoa." Tiểu Mãn mở mắt, nhìn thẳng vào mắt bạn. "Nghe tớ nói. Năm nay, lúa sẽ không chờ được đến tháng chín. Nhà cậu phải gặt sớm."
"Gặt sớm? Lúa mới ngậm sữa..."
"Đến giữa tháng bảy là lúa chín được tám phần. Gặt lúc ấy, hạt hơi lép một chút, nhưng vẫn là lúa. Phơi khô, cất đi. Đến tháng chín, nhà cậu mang lúa ra giao cho Phùng Ký, ruộng vẫn là ruộng nhà cậu." Tiểu Mãn siết tay bạn. "Nhưng nếu đợi đến tháng chín mới gặt, nhà cậu sẽ không còn gì để gặt nữa."
Đào Hoa nhìn nàng, ánh mắt hoảng hốt. "Tiểu Mãn... cậu đang nói gì vậy? Cậu biết chuyện gì?"
Tiểu Mãn quay đầu nhìn ra dòng sông. Dưới ánh trăng, mặt nước êm ả, lặng lờ, hiền như một con trâu già.
"Tớ biết đê sẽ vỡ."
* * *
Ngày hai mươi mốt, bà nội Tiểu Mãn chống gậy đi một vòng thôn.
Bà không đến nhà lý chính. Bà đến nhà ông Ba Tôn đầu xóm, bảy mươi tư tuổi, người già nhất thôn. Bà đến nhà bà Vương góa chồng ở xóm giữa, người có ba đứa con trai lực điền. Bà đến nhà ông thầy đồ Phương, người duy nhất trong thôn đỗ tú tài, dạy chữ cho lũ trẻ ở đình. Bà đến nhà Lưu Lão Thực. Ở mỗi nhà, bà ngồi chừng một tuần trà, nói chuyện gì không ai biết.
Tối hôm ấy, ông Ba Tôn sai cháu đi gõ mõ khắp thôn.
"Bô lão họp đình! Tối hai mươi ba, giờ Tuất! Mỗi nhà một người!"
Lý chính Chu Bảo Điền nghe tin, tức tối chạy đến nhà ông Ba Tôn. Nhưng theo lệ làng, bô lão trên bảy mươi có quyền triệu tập họp đình, lý chính cũng không ngăn được. Ông ta chỉ đành phe phẩy quạt, hầm hầm bỏ về.
* * *
Tối hai mươi ba tháng sáu, đình Thủy Thần sáng rực đuốc.
Gần bảy mươi người đàn ông, đàn bà ngồi chật kín sân đình, dưới bóng cây đa cổ thụ. Có người ngồi trên chiếu, có người ngồi xổm, có người đứng dựa vào cột. Trẻ con bị đuổi ra ngoài, nhưng vẫn lấp ló sau bờ tường, trong đó có cả Tiểu Thử và con Bánh Bao. Trình Mặc không ra mặt. Chàng ngồi trong gian nhà ngang, cửa khép hờ, nghe ngóng.
Ông Ba Tôn ngồi ở chiếu trên, bên cạnh là bà nội Tiểu Mãn, ông thầy đồ Phương và hai bô lão khác. Lý chính Chu Bảo Điền ngồi ở chiếu bên, mặt nặng như chì.
"Hôm nay họp đình," ông Ba Tôn nói, giọng run run của người già, "là vì Mạch gia có chuyện muốn nói với cả thôn. Chuyện về đê."
Mạch Đại Thành đứng lên. Ông vốn ít nói, đứng trước đám đông lại càng lúng túng. Ông đặt lên chiếu cái cọc gỗ khắc chữ "Phùng", rồi đổ ra một nắm cát.
"Đê thôn mình," ông nói, giọng khàn khàn, "đoạn từ cây liễu cụt đến cống, lõi là cát."
Sân đình im lặng một thoáng. Rồi tiếng xì xào bùng lên như ong vỡ tổ.
"Cát? Làm sao mà là cát được?"
"Năm kia đắp đê, ta thấy xe chở đất sét qua cả tháng trời..."
"Mạch Đại Thành, ông nói cái gì vậy? Đê ông cũng đắp đấy thôi!"
"Đoạn của tôi thì không phải cát!" Mạch Đại Thành gắt lên. "Đoạn của Phùng Ký mới là cát! Tôi tự tay đào, tự tay thấy!"
"Tự tay đào?" Lý chính Chu Bảo Điền đứng phắt dậy, quạt nan chỉ thẳng vào mặt ông. "Thì ra là thế! Hôm trước ngươi nói với ta là đào hang chuột! Hóa ra là ngươi tự ý đào đê! Cả thôn nghe chưa? Mạch Đại Thành tự ý đào đê, tội đáng đi đày!"
"Chu Bảo Điền." Bà nội Tiểu Mãn lên tiếng, không lớn, nhưng sắc như dao cạo. "Ngồi xuống."
"Bà già, bà..."
"Bốn mươi mốt năm trước, cha mày, Chu Lão Tam, là người đầu tiên chạy khỏi thôn khi đê vỡ, bỏ lại mẹ mày đang ốm trên giường." Bà nội nói chậm rãi. "Là chồng ta cõng mẹ mày ra khỏi nhà, đặt lên thuyền của Lỗ Thuyền. Chồng ta không về. Mẹ mày sống đến bảy mươi. Mày có muốn ta kể tiếp không?"
Chu Bảo Điền mặt đỏ tía tai, há miệng mấy lần nhưng không nói được gì. Ông ta ngồi phịch xuống, quạt phe phẩy điên cuồng.
Tiểu Mãn đứng lên.
Bảy mươi cặp mắt đổ dồn về phía nàng. Có tò mò, có nghi ngờ, có khinh khỉnh. Nàng nghe thấy tiếng thì thầm ở hàng sau: "Con gái nhà họ Mạch đấy. Nghe nói dạo này nó lạ lắm."
"Con gái mười bảy tuổi thì biết gì mà nói chuyện đê điều?"
Kiếp trước, ở phủ Tiết, nàng đã từng đứng trước ba mươi bà vú, chị hầu trong viện giặt, phân việc, giải quyết tranh cãi, xử phạt kẻ ăn cắp vải. Nàng không sợ đám đông. Nàng chỉ sợ đám đông không tin.
"Các bác, các chú." Nàng cất giọng, rõ ràng. "Cháu biết cháu nhỏ tuổi, nói ra không ai tin. Nên cháu không xin các bác các chú tin cháu. Cháu chỉ xin các bác các chú tin vào mắt mình."
Nàng chỉ tay về phía sông.
"Mấy hôm nay, Lỗ gia gia thấy có thuyền chở đất qua sông vào ban đêm. Không phải chở sang bờ mình, mà chở sang bờ đông, thôn Đông Ngạn. Mỗi đêm hơn chục chuyến. Ruộng bên bờ đông là ruộng của ai, các bác các chú biết không?"
Sân đình lại xôn xao.
"Ruộng nhà Phùng Ký," có người nói. "Năm kia Phùng Ký mua gần trăm mẫu bên ấy."
"Ruộng nhà Tống sư gia nữa," người khác chen vào. "Nghe nói Tống sư gia cũng mua mấy chục mẫu."
"Đúng vậy." Tiểu Mãn gật đầu. "Bên ấy đang lén đắp cao đê vào ban đêm. Cháu không biết vì sao họ phải làm ban đêm. Có lẽ vì họ sợ bờ bên này thấy. Bờ bên kia đắp cao, nước lũ lên sẽ dồn về phía nào? Về phía bờ thấp hơn. Bờ thấp hơn là bờ nào? Là bờ mình, đoạn đê lõi cát của mình."
Không ai nói gì. Tiếng đuốc cháy lách tách.
"Cháu không bắt các bác các chú tin," nàng nói tiếp. "Đêm hai mươi sáu, trăng tối, cháu với cha cháu, với Lỗ gia gia sẽ chèo thuyền sang bờ đông xem. Bác nào chú nào muốn tận mắt thấy, xin đi cùng."
* * *
Đêm hai mươi sáu tháng sáu, ba chiếc thuyền lặng lẽ rời bến Liễu Đê.
Chiếc đi đầu là "Lão Quy" của Lỗ lão, chở Tiểu Mãn, cha nàng và Trình Mặc. Chiếc thứ hai là thuyền đánh cá của nhà bà Vương góa, ba người con trai của bà chèo. Chiếc thứ ba chở bốn người: Lưu Lão Thực, hai anh em nhà họ Triệu là Triệu Đại Ngưu và Triệu Thiết Trụ, và ông thầy đồ Phương, người khăng khăng đòi đi để "làm chứng bằng chữ".
Đêm không trăng. Mây dày đặc che kín bầu trời, không thấy một ngôi sao. Không khí oi nồng, ẩm ướt, như có một cái nắp nồi khổng lồ úp xuống cả vùng. Lỗ lão không thắp đèn, chỉ dựa vào tiếng nước và trí nhớ mà chèo. Mái chèo khua nhẹ đến mức gần như không có tiếng động.
Tiểu Mãn ngồi ở mũi thuyền, hai tay nắm chặt mạn thuyền. Nước sông đen kịt bao quanh nàng, róc rách vỗ vào thân gỗ. Tim nàng đập như trống trận. Đây là lần đầu tiên từ khi sống lại, nàng ra giữa sông vào ban đêm.
Một bàn tay đặt lên vai nàng. Nàng quay lại. Trong bóng tối, nàng chỉ thấy lờ mờ đường nét gương mặt Trình Mặc.
"Cô nương sợ nước?" Chàng thì thầm.
"Không," nàng nói dối.
Bàn tay ấy vẫn đặt trên vai nàng, ấm áp và vững chãi, cho đến khi thuyền cập vào một bãi lau sậy ở bờ đông.
Họ để thuyền lại trong lau sậy, lội bộ lên bờ, men theo bờ ruộng đi về phía hạ lưu. Đi chừng nửa dặm, Lỗ lão giơ tay ra hiệu dừng lại.
Phía trước có ánh sáng.
Họ bò lên một gò đất, nấp sau một bụi tre, nhìn xuống.
Tiểu Mãn nghe thấy tiếng ai đó hít vào một hơi thật mạnh.
Dọc bờ đông, chạy dài hơn một dặm, hàng trăm bó đuốc cắm trên mặt đê, cháy bập bùng trong đêm. Dưới ánh đuốc, hàng trăm người đang làm việc, đông như kiến. Có người gánh đất, có người nện đầm, có người khiêng đá. Bờ sông đậu hơn chục chiếc thuyền lớn, chất đầy đất sét vàng, những người phu đang khuân từng sọt đất từ thuyền lên. Tiếng đầm nện "thình, thình" đều đặn, trầm đục, vang xa trong đêm.
Mặt đê bờ đông đã cao hơn hẳn mặt đê bờ tây. Nhìn bằng mắt thường cũng thấy, có lẽ cao hơn bốn, năm thước.
Và cắm dọc theo mặt đê, cứ cách mười trượng lại có một lá cờ nhỏ màu đỏ thêu chữ vàng. Dưới ánh đuốc, chữ ấy hiện lên rõ ràng.
"Phùng."
"Trời đất ơi," Triệu Đại Ngưu thì thầm.
Trình Mặc đã lấy cây thước đồng ra. Chàng dựng thước, nheo mắt nhìn về phía mặt đê bờ đông, rồi nhìn về phía bờ tây xa xa, môi mấp máy nhẩm tính.
"Cao hơn bờ tây đoạn Liễu Đê chừng năm thước," chàng nói khẽ. "Nếu tính cả phần đoạn cây liễu cụt bị thiếu ba thước, thì chênh nhau tám thước."
"Tám thước nghĩa là sao?" Lưu Lão Thực run giọng hỏi.
"Nghĩa là khi nước lũ lên đến mặt đê bờ tây, thì vẫn còn cách mặt đê bờ đông tám thước." Trình Mặc quay lại nhìn ông. "Nước sẽ chỉ tràn về một phía."
Không ai nói thêm câu nào.
Ông thầy đồ Phương lôi trong ngực áo ra một cuốn sổ nhỏ và cây bút than, run run ghi chép dưới ánh sáng mờ mờ hắt lại từ những bó đuốc phía xa. Lưu Lão Thực ngồi sụp xuống đất, hai tay ôm đầu. Ba anh em nhà họ Vương nhìn nhau, gương mặt tái mét.
Tiểu Mãn nhìn hàng đuốc dài dằng dặc bên bờ đông. Kiếp trước, sau trận lũ, nàng đã nghe những người sống sót kể rằng bờ đông năm ấy không hề hấn gì, lúa vẫn xanh, nhà vẫn khô. Người ta bảo bờ đông may mắn. Người ta bảo bờ đông có Thủy Thần phù hộ.
Không có Thủy Thần nào ở đây cả. Chỉ có hàng trăm người phu, hàng chục chiếc thuyền chở đất, và một chữ "Phùng" đỏ như máu.
* * *
Ngày hai mươi bảy, những người đi thuyền đêm qua trở về và kể lại cho cả thôn nghe.
Tin đồn lan nhanh hơn lửa cháy rơm. Đến chiều, cả thôn Liễu Đê đã biết. Có người chạy ra đê nhìn sang bờ đông. Ban ngày, bên ấy im lặng, không một bóng người, nhưng mặt đê bờ đông đã cao hơn hẳn, ai nhìn cũng thấy. Có người tức giận chửi bới. Có người hoang mang chạy về nhà, ôm con cái mà khóc. Có người vẫn lắc đầu, nói đê bờ mình mấy đời chưa vỡ, sợ gì.
Tối hôm ấy, mười chín hộ đến nhà họ Mạch.
Họ đến từng tốp hai ba người, mang theo đèn lồng, ngồi kín cả sân. Có nhà bà Vương góa, nhà họ Triệu, nhà ông thầy đồ Phương, nhà ông Ba Tôn, và cả Lưu Lão Thực, người đến muộn nhất, đứng nép ở góc cổng, không dám bước vào.
"Mạch Đại Thành," ông Ba Tôn nói, "giờ phải làm sao?"
Mạch Đại Thành không đáp. Ông quay sang nhìn con gái.
Tiểu Mãn hít một hơi. Nàng đã chuẩn bị cho giờ phút này suốt hai mươi bảy ngày.
"Thứ nhất," nàng nói, "gặt sớm. Ngày mười hai tháng bảy, lúa chín tám phần, cả thôn cùng gặt. Gặt xong phơi trên đê và trên sân đình, đây là những chỗ cao nhất trong thôn. Lúa khô thì đóng bao, chở lên núi."
"Lúa non gặt sớm thì mất hai phần ba hạt..." có người phản đối.
"Mất hai phần ba, còn hơn mất tất cả." Tiểu Mãn đáp. "Hơn nữa, lúa chín tám phần, phơi kỹ thì chỉ hao một phần, không đến hai phần ba. Nhà nào đã bán lúa non cho Phùng Ký, đến hạn có lúa mà giao, thì ruộng vẫn là của mình."
Lưu Lão Thực ở góc cổng ngẩng đầu lên.
"Thứ hai, chuyển đồ lên núi. Hang Khô Long trên núi Phượng Đầu, năm Thái Hòa cứu được hai trăm mười bảy người. Lỗ gia gia và cha cháu đã phát lối mòn, đã chở lên đó tám thạch gạo. Nhà nào có gì quý, gạo, muối, đồ đạc, thì chở lên dần từ bây giờ. Đừng để đến lúc nước lên mới chạy."
"Thứ ba." Nàng ngừng lại một chút. "Không được để lộ. Lý chính đã thấy, thể nào cũng báo lên huyện. Bọn họ biết mình biết, bọn họ sẽ tìm cách ngăn. Mình làm thì làm lặng lẽ, ai hỏi thì nói là chuẩn bị mùa gặt, là chở đồ lên núi cúng sơn thần."
Sân nhà họ Mạch im lặng. Rồi ông Ba Tôn gõ cây gậy xuống đất.
"Nghe con bé."
* * *
Những ngày cuối tháng sáu trôi qua trong một sự bận rộn lặng lẽ.
Ban ngày, thôn Liễu Đê vẫn như mọi năm: người ra đồng làm cỏ, trẻ con chăn trâu, đàn bà giặt giũ bên giếng. Nhưng ban đêm, những gánh hàng lặng lẽ rời thôn, theo con đường mòn qua rừng trúc lên núi Phượng Đầu. Thuyền "Lão Quy" và thuyền nhà bà Vương thay nhau chở gạo, muối, chăn màn ngược lên nhánh suối. Hang Khô Long dần dần đầy lên những bao tải, những vò sành, những bó củi.
Từ mười chín hộ, đến cuối tháng sáu đã lên hai mươi tám hộ. Rồi ba mươi lăm hộ. Gần một nửa thôn.
Nửa còn lại thì vẫn lắc đầu, hoặc đứng nhìn, hoặc lén chạy đến nhà lý chính.
Chu Bảo Điền không làm gì. Ông ta không cấm, không đến hỏi, không nói câu nào. Ông ta chỉ ngồi trước cửa nhà, phe phẩy quạt, nhìn những gánh hàng đi qua bằng đôi mắt ti hí. Có một lần, Tiểu Mãn đi ngang qua, thấy ông ta đang nói chuyện với một người đàn ông lạ mặc áo xanh của người làm công Phùng Ký. Thấy nàng, cả hai im bặt.
Sự im lặng ấy làm nàng sợ hơn bất cứ lời đe dọa nào.
* * *
Ngày mùng bốn tháng bảy, trời bắt đầu chuyển.
Từ sáng, gió đã đổi hướng, thổi từ phía tây bắc về, mang theo hơi ẩm nặng trĩu. Trên đỉnh núi Phượng Đầu, mây đen ùn ùn kéo đến, đặc quánh như mực. Nước sông Hoành Giang đục hơn, chảy xiết hơn, đã ngập kín bãi cát vàng nơi trẻ con hay ra tắm.
Chiều hôm ấy, Tiểu Mãn đang phơi lúa giống trên sân thì thấy Trình Mặc đi vào cổng.
Chàng không mặc áo xanh bạc màu như mọi ngày, mà mặc bộ quan phục bát phẩm, đội mũ, tay cầm một phong thư niêm phong bằng sáp đỏ. Gương mặt chàng trắng bệch.
"Mạch cô nương." Chàng đưa phong thư cho nàng. "Sáng nay trạm dịch huyện đưa tới. Công văn của phủ Giang Lăng."
Tiểu Mãn nhận lấy, mở ra. Nàng không đọc được hết những chữ quan văn, nhưng nàng nhận ra mấy chữ quen thuộc: "Trình Mặc", "Bạch Thạch", và một con dấu đỏ chót ở cuối thư.
"Phủ điều tại hạ sang huyện Bạch Thạch, cách đây hai trăm dặm về phía nam, nói là đê bên ấy khẩn cấp hơn," Trình Mặc nói, giọng khàn khàn. "Hạn trong ba ngày phải khởi hành. Người thay tại hạ ở đây..."
Chàng ngừng lại, cười một tiếng cay đắng.
"...là cháu trai của Tống sư gia."