Hà Tam Nương là người đầu tiên tỉnh táo lại.
"Còn đứng đó làm gì? Đỡ người ta vào!"
Mạch Đại Thành vứt cây đòn gánh, xốc nách Trình Mặc dìu vào nhà. Tiểu Mãn chạy đi đóng cổng, rồi đứng nép sau cánh cổng một lúc, lắng nghe. Ngoài đường tối om, chỉ có tiếng nước nhỏ giọt từ ngọn tre và tiếng ếch nhái kêu ồm ộp. Không có tiếng bước chân đuổi theo. Bánh Bao vẫn gầm gừ, mũi hếch lên đánh hơi về phía đầu thôn.
Khi nàng quay vào, Trình Mặc đã được đặt ngồi trên chiếc ghế tre trong bếp, mẹ nàng đang dùng kéo cắt toạc ống tay áo đẫm máu. Vết chém dài chừng bốn tấc, chạy chéo từ dưới vai xuống gần khuỷu tay, may mà không sâu lắm, chỉ rách thịt chứ chưa đứt gân.
"Đun nước sôi," Hà Tam Nương ra lệnh. "Tiểu Mãn, lấy hũ rượu gạo trong chạn, lấy cả cái lọ bột tam thất bà nội để dành. Đại Thành, đi xé tấm vải màn sạch trong rương."
Mọi người tản ra như có lệnh. Bà nội cũng đã dậy, chống gậy đứng ở cửa buồng, không nói gì, chỉ nhìn.
Trình Mặc nghiến răng khi rượu gạo xối lên vết thương. Mồ hôi lấm tấm trên trán chàng, nhưng chàng không kêu một tiếng.
"Ai làm?" Mạch Đại Thành hỏi, giọng trầm đục.
"Hai người." Trình Mặc thở hắt ra. "Bịt mặt. Tại hạ đang ngủ thì nghe tiếng lục lọi. Tỉnh dậy thấy một người đang mở hòm sách, một người cầm dao đứng ở cửa. Tại hạ hô lên, người cầm dao xông tới. Tại hạ giơ tay đỡ..." Chàng nhìn xuống vết chém. "...rồi nhảy qua cửa sổ, lăn xuống gò, chạy vào ruộng lúa. Bọn chúng đuổi một đoạn, rồi thôi."
"Không giết?"
"Nếu muốn giết, có lẽ tại hạ đã không chạy được tới đây." Trình Mặc cười gượng. "Bọn chúng muốn lấy đồ, không muốn có xác quan triều đình chết ở đình Thủy Thần. Xác chết thì phải báo lên trên, phải tra án. Mất một cuốn sổ, thì chỉ là trộm vặt."
Tiểu Mãn đưa lọ bột tam thất cho mẹ, khẽ hỏi: "Mất những gì?"
"Cuốn sổ đo bìa dầu. Bản vẽ mặt cắt. Và nửa bao cát mẫu niêm phong." Trình Mặc nhắm mắt lại. "Bọn chúng biết rất rõ phải lấy cái gì."
Bếp lửa nổ lách tách. Không ai nói gì một lúc lâu.
Tiểu Mãn nghĩ đến ánh mắt của Phùng Thế Xương khi nhìn gốc liễu cụt, nghĩ đến cái gật đầu khẽ của Tống sư gia. Bọn họ không chỉ biết có người đã đào đê. Bọn họ còn biết, người đó đã mang thứ gì đến cho tuần đê thừa.
"Cái cọc," nàng chợt nói.
Mạch Đại Thành hiểu ngay. Ông đứng dậy, ra sau bếp. Một lúc sau ông quay lại, gật đầu: "Còn. Dưới đống rơm."
Tiểu Mãn thở phào.
"Trong lúc chạy," Trình Mặc lên tiếng, giọng yếu hơn, "tại hạ có giật được một thứ."
Chàng thò tay phải vào trong vạt áo, lấy ra một vật nhỏ, đặt lên bàn. Đó là một tấm thẻ tre dài chừng bốn đốt ngón tay, một đầu đục lỗ xỏ dây gai đã đứt. Trên thẻ có khắc mấy chữ và một con số.
"Nó rơi từ thắt lưng người cầm dao khi tại hạ đạp hắn ngã," Trình Mặc giải thích. "Tại hạ không nhìn rõ trong bóng tối, cứ thế nắm lấy."
Tiểu Mãn cầm tấm thẻ lên, đưa ra ánh đèn. Nàng không đọc được hết, nhưng mẹ nàng đọc được. Hà Tam Nương đã từng giao tương cho Phùng Ký, từng cầm những tấm thẻ như thế này để vào kho lĩnh tiền.
"Thẻ ra vào kho Phùng Ký," mẹ nàng nói, tay bà run lên. "Kho số ba, bến Nam. Số mười bảy. Mỗi người khuân vác trong kho được phát một cái, có số riêng, mất thì phải đền."
* * *
Trình Mặc ngủ lại nhà họ Mạch đến gần sáng. Trước khi gà gáy lần thứ ba, chàng đứng dậy, khoác tạm cái áo cũ của Mạch Đại Thành, rộng thùng thình.
"Tại hạ phải về đình trước khi trời sáng," chàng nói. "Nếu bọn chúng biết đêm qua tại hạ chạy tới đây, nhà các vị sẽ gặp phiền phức. Sáng nay tại hạ sẽ báo với lý chính là bị trộm, bị thương do ngã khi đuổi theo trộm. Cứ để bọn chúng nghĩ tại hạ đã sợ, sẽ ngoan ngoãn đợi đến sau mùa gặt."
"Còn cuốn sổ?" Tiểu Mãn hỏi.
Trình Mặc mỉm cười, đưa ngón tay gõ gõ lên thái dương mình. "Tại hạ không có mắt tốt, nhưng có trí nhớ tốt. Ba ngày đo, một trăm hai mươi bảy điểm đo, tại hạ nhớ từng con số. Chép lại mất vài đêm."
Chàng ngập ngừng một chút.
"Còn một việc. Tuần án ngự sử phủ Giang Lăng năm nay là Diêu Quang đại nhân. Ông ấy là đồng môn của thầy dạy tại hạ, tính tình cương trực, ghét nhất là chuyện tu đê ăn bớt. Theo lệ, tháng bảy ông ấy sẽ đi tuần các huyện ven sông. Tại hạ muốn viết một phong thư gửi ông ấy. Nhưng thư gửi qua trạm dịch của huyện Thanh Phổ thì e rằng không tới tay."
"Lỗ lão," Mạch Đại Thành nói ngay. "Lão lái đò ở bến Liễu Đê. Cháu trai lão chạy thuyền muối ngược lên phủ thành Giang Lăng, mười ngày một chuyến. Chuyến tới là mùng mười."
"Người tin được?"
"Bốn mươi mốt năm trước," bà nội nãy giờ im lặng, bỗng lên tiếng, "đêm lũ Thái Hòa, chính Lỗ Thuyền chèo thuyền đưa ta và thằng Đại Thành lên núi. Năm ấy hắn hai mươi tuổi. Hắn quay lại thôn ba chuyến, cứu thêm mười một người. Chuyến thứ tư thuyền lật, hắn bơi được vào bờ, gãy ba cái xương sườn." Bà nhìn Trình Mặc. "Tin được."
* * *
Ngày mùng mười tháng sáu là phiên chợ lớn ở huyện thành Thanh Phổ.
Từ canh năm, Tiểu Mãn đã cùng mẹ chất sáu vò tương cũ lên chiếc xe cút kít, mỗi vò chừng bốn mươi cân. Đó là tương ủ từ năm ngoái, đã ngấu, màu nâu đỏ óng ánh, mùi thơm nồng. Bình thường mẹ nàng chỉ bán lẻ, mỗi phiên chợ được chừng nửa vò. Hôm nay Tiểu Mãn muốn bán hết sáu vò.
"Con điên rồi," Hà Tam Nương vừa đẩy xe vừa lẩm bẩm. "Ai mua nhiều thế? Mà bán hết tương cũ, nhà mình ăn gì?"
"Mình còn hai mươi vò mới ủ, mẹ ạ. Mà tương có để được bao lâu đâu, lũ về thì vò nào cũng vỡ." Tiểu Mãn nói nhỏ. "Mẹ cứ để con."
Kiếp trước, nàng làm quản sự viện giặt mười năm, ngày nào cũng phải mặc cả với những bà buôn tro bồ kết, những ông bán than, những nhà buôn vải. Nàng biết người mua muốn gì, biết lúc nào nên nhường, lúc nào nên giữ giá.
Nàng không bày tương ở góc chợ như mẹ vẫn làm. Nàng đẩy xe thẳng tới dãy quán cơm bên bến Nam, nơi những người phu khuân vác, những người lái thuyền, những người buôn chuyến ghé ăn trưa. Quán cơm nào cũng cần tương. Nàng không bán lẻ từng cân, mà bán nguyên vò cho chủ quán, giá rẻ hơn bán lẻ hai văn mỗi cân, lại cho nếm thử miễn phí. Một bà chủ quán mập mạp nếm một đũa, tặc lưỡi, mua liền hai vò. Ông chủ quán bên cạnh thấy thế, cũng mua một vò. Đến giữa trưa, sáu vò tương đã sạch trơn.
Hai trăm bốn mươi cân tương, mười bốn văn một cân. Ba ngàn ba trăm sáu mươi văn.
Hà Tam Nương cầm xâu tiền đồng nặng trĩu trong tay, mắt tròn xoe như không tin được.
"Con bé này... con học ở đâu cách buôn bán thế?"
"Con xem người ta làm thôi." Tiểu Mãn cười.
Nhưng nàng không dừng ở đó. Với số tiền ấy, cộng với ba lượng sáu tiền bạc mà cha mẹ để dành trong hũ sành dưới gầm giường, nàng dắt mẹ đi một vòng chợ. Nàng không mua gạo mới, mà vào hiệu gạo nhỏ của nhà họ Ngô ở cuối phố, nơi ông chủ đang muốn đẩy đi mấy chục bao gạo cũ từ năm ngoái để lấy kho chứa lúa mới. Gạo cũ hơi ngả vàng, nấu không thơm, nhưng còn ăn tốt. Nàng mặc cả mãi, mua được tám thạch với giá ba trăm tám mươi văn một thạch, hẹn ba ngày sau ông Ngô cho thuyền chở về bến Liễu Đê. Rồi nàng mua năm mươi cân muối hột, ba vò dầu thắp, hai tấm vải dầu lớn, một bó dây thừng gai, và một túi thuốc trị sốt rét, thuốc tiêu chảy ở hiệu thuốc.
Hà Tam Nương đi theo sau, ôm ngực xót tiền, nhưng không cản.
"Tiểu Mãn," bà hỏi khẽ trên đường về, "nếu tháng bảy... nếu ông nội con nói sai thì sao?"
"Thì nhà mình có tám thạch gạo ăn cả năm, có muối muối dưa, có dầu thắp đèn, có thuốc phòng bệnh." Tiểu Mãn nắm tay mẹ. "Mẹ, có gì mất đâu."
Hà Tam Nương im lặng một lúc, rồi siết lấy tay con gái.
* * *
Ngày mười hai, Tiểu Mãn đến bến đò tìm Lỗ lão.
Lỗ Thuyền năm nay sáu mươi mốt tuổi, người nhỏ thó, da đen cháy, lưng còng như con tôm luộc. Lão sống một mình, cả đời chưa lấy vợ, có một túp lều tranh nhỏ sau bến, sau lều là con mương nơi lũ trẻ trong thôn hay ra bắt cá, nhưng phần lớn thời gian lão ăn ngủ ngay trên chiếc thuyền gỗ "Lão Quy" neo dưới gốc liễu lớn. Người trong thôn nói lão hiểu nước sông Hoành Giang hơn hiểu lòng bàn tay mình: nhìn màu nước biết thượng nguồn có mưa, nhìn bọt nước biết dưới đáy có xoáy, nghe tiếng sóng vỗ biết đêm nay gió đổi chiều.
Phong thư của Trình Mặc đã theo thuyền muối của cháu trai lão đi từ sáng mùng mười. Hôm nay nàng đến vì chuyện khác.
"Lỗ gia gia, cháu muốn hỏi gia gia về nước."
Lão già đang vá lưới, không ngẩng lên. "Nước gì?"
"Nước tháng bảy năm nay."
Bàn tay đang luồn kim vá lưới của lão dừng lại.
Lỗ lão ngẩng lên, đôi mắt đục mờ vì tuổi già nhìn nàng. Rồi lão đặt tấm lưới xuống, chống tay đứng dậy, chậm rãi bước lên mũi thuyền, nhìn ra mặt sông.
"Bà nội cháu kể cho cháu chuyện năm Thái Hòa rồi à?"
"Vâng."
Lão im lặng rất lâu. Gió sông thổi tung mái tóc bạc lơ thơ của lão.
"Cháu xem kia," lão chỉ tay xuống bờ cát. "Mấy hôm nay, kiến đen dọn tổ. Không phải dọn sang chỗ bên cạnh, mà dọn lên tận đỉnh đê, thậm chí leo cả lên thân liễu. Lão sống sáu mươi mốt năm, thấy kiến dọn tổ lên cao như thế ba lần. Một lần năm Thái Hòa hai mươi hai."
Tiểu Mãn nhìn theo tay lão. Quả thật, dọc thân cây liễu lớn có một hàng kiến đen dài, mỗi con tha một hạt trứng trắng, lũ lượt bò lên cao.
"Còn giếng làng," lão nói tiếp. "Mấy hôm nay nước giếng đầu thôn hơi đục, có vị tanh. Mạch nước ngầm đang lên. Năm nay mưa đầu nguồn ít, nhưng lão đoán, không phải là ít. Mà là chưa đổ xuống. Mây đang dồn trên núi. Khi nào nó đổ xuống, nó sẽ đổ một lần."
Lão quay lại nhìn nàng.
"Cháu muốn hỏi lão cái gì? Hỏi thẳng đi."
Tiểu Mãn hít một hơi. "Năm Thái Hòa, gia gia đưa bà nội cháu lên núi Phượng Đầu. Bà nói, dân làng trốn trong một cái hang. Cháu muốn biết cái hang ấy ở đâu."
* * *
Hang Khô Long nằm ở sườn đông núi Phượng Đầu, cách thôn Liễu Đê sáu dặm về phía tây.
Ngày mười lăm, Lỗ lão dẫn đường cho Tiểu Mãn và cha nàng. Họ đi tắt qua cánh đồng, qua rừng trúc, rồi men theo một con suối cạn ngoằn ngoèo lên núi. Con đường mòn hẹp, đá lởm chởm, nhiều chỗ phải bám vào rễ cây mà leo. Lỗ lão tuy già nhưng đi nhanh như vượn, thỉnh thoảng dừng lại, dùng gậy gạt bụi cây, tìm những vết khắc cũ trên đá.
"Bốn mươi năm không ai đi lối này," lão nói. "Người trẻ bây giờ không biết. Người già thì không leo nổi nữa."
Gần trưa, họ đến trước một vách đá dựng đứng, phủ đầy dây leo. Lỗ lão vạch đám dây leo ra, để lộ một cái miệng hang cao hơn đầu người, rộng đủ cho hai người đi song song.
Tiểu Mãn châm đuốc, bước vào.
Hang sâu và khô ráo hơn nàng tưởng. Lối vào hẹp, nhưng đi chừng hai mươi bước thì mở ra một khoang rộng như sân đình, trần cao vút, có những nhũ đá rủ xuống lóng lánh dưới ánh đuốc. Nền hang là đất khô, hơi dốc lên về phía trong. Từ khoang lớn còn có ba nhánh hang nhỏ tỏa ra như ngón tay. Ở một góc, một dòng nước trong vắt rỉ ra từ khe đá, chảy vào một vũng nhỏ rồi thấm xuống đất.
"Nước suối ngầm," Lỗ lão nói. "Uống được. Năm Thái Hòa, hai trăm mười bảy người trốn ở đây mười chín ngày. Không ai chết khát."
Tiểu Mãn đi dọc vách hang, đưa đuốc soi. Trên vách còn những vết khói đen của những đống lửa năm xưa, những vết khắc nguệch ngoạc mà ai đó đã để lại: một con cá, một ngôi nhà, một cái tên. Ở một chỗ thấp, nàng thấy một hàng vạch thẳng đứng khắc sâu vào đá, mười chín vạch.
Mạch Đại Thành đứng lặng trước hàng vạch ấy rất lâu.
"Mẹ cha khắc," ông nói khẽ. "Mẹ kể, mỗi ngày bà khắc một vạch, để khỏi quên ngày tháng. Bà nói nếu quên mất ngày, sẽ không biết ngày nào làm giỗ cho cha."
Tiểu Mãn đặt bàn tay lên những vạch khắc ấy. Đá lạnh. Mỗi vạch sâu và đều, như được khắc bằng tất cả sức lực.
Nàng quay lại nhìn khoang hang rộng lớn, ước lượng trong đầu. Bốn trăm người, chật một chút, nhưng chứa được. Gạo, muối, dầu, củi, phải chở lên trước. Lối mòn phải phát quang. Phải có người canh. Phải có chỗ cho người già, trẻ con, phụ nữ có thai...
Nàng đang tính toán thì nghe Lỗ lão nói sau lưng:
"Con bé. Cháu định đưa cả thôn lên đây, phải không?"
Tiểu Mãn quay lại.
"Một mình nhà cháu chạy, thì dễ," lão nói, giọng khàn khàn. "Cả thôn chạy, thì khó. Người ta không tin đâu. Năm Thái Hòa, ông nội cháu gõ mõ khắp thôn, vẫn có hơn trăm người không chịu đi, bảo đê chắc lắm, bảo mấy đời nay chưa vỡ. Họ ở lại giữ nhà, giữ lúa, giữ trâu."
"Cháu biết."
"Biết mà vẫn làm?"
Tiểu Mãn nhìn hàng vạch khắc trên vách đá, nhìn cha nàng đang đứng lặng trước nó.
"Kiếp... năm ấy, ông nội cháu cứu được hai trăm mười bảy người." Nàng nói chậm rãi. "Năm nay, cháu muốn cứu cả bốn trăm."
* * *
Những ngày sau đó, nhà họ Mạch bận rộn như một tổ ong.
Tám thạch gạo cũ của nhà họ Ngô được thuyền chở về bến đò, rồi Lỗ lão dùng thuyền "Lão Quy" chở ngược lên một nhánh suối nhỏ chảy từ núi Phượng Đầu ra sông, gần hang nhất có thể. Từ đó, Mạch Đại Thành và hai đứa cháu họ gánh từng bao lên hang, mỗi chuyến mất nửa ngày. Hà Tam Nương đem tương mới ủ chiết sang những vò nhỏ hơn, bịt miệng bằng vải dầu và sáp ong, để dễ mang đi. Bà nội ngồi ở hiên, tay không ngừng bện dây thừng từ rơm và gai, bện được hàng chục sải dây.
Tiểu Thử thấy cả nhà bận, cũng đòi phụ. Nó với Bánh Bao nhận nhiệm vụ đi nhặt củi khô trong rừng trúc sau làng, mỗi chiều về là một bó to hơn người nó.
Còn Tiểu Mãn, mỗi tối nàng lại lẻn ra đình Thủy Thần.
Vết thương của Trình Mặc lành nhanh hơn dự tính, có lẽ nhờ bột tam thất của bà nội. Chàng vẫn ra đê đo đạc mỗi ngày, cánh tay trái quấn băng giấu trong ống tay áo, gặp ai cũng tươi cười như không có chuyện gì. Ban đêm, chàng chong đèn chép lại cuốn sổ đo theo trí nhớ. Tiểu Mãn ngồi bên cạnh, giúp chàng mài mực, xếp giấy.
"Mạch cô nương biết chữ?" Một đêm, chàng hỏi, khi thấy nàng nhìn những con số trên giấy và khẽ lẩm bẩm cộng trừ.
"Biết ít thôi. Nhưng con số thì tôi biết." Nàng chỉ vào một cột số. "Chỗ này, ngài ghi đoạn thứ bốn mươi hai cao hai trượng một thước hai tấc, đoạn thứ bốn mươi ba cao hai trượng một thước bốn tấc, đoạn bốn mươi bốn lại hai trượng một thước hai tấc. Nhưng ở trang trước, ngài ghi chỗ cái cống là thấp nhất. Cống ở đoạn bốn mươi ba. Có phải ngài ghi nhầm?"
Trình Mặc nhìn lại, rồi ngẩn người. "Nhầm thật. Đoạn bốn mươi ba là hai trượng một thước không tấc." Chàng sửa lại, rồi quay sang nhìn nàng, ánh mắt kỳ lạ. "Mạch cô nương nhìn một lần đã nhớ số ở trang trước?"
"Tôi..." Tiểu Mãn ngập ngừng. "Tôi quen tính sổ."
"Một cô nương thôn quê, quen tính sổ." Trình Mặc khẽ lặp lại, như đã từng lặp lại câu về chợ huyện. Nhưng lần này chàng không nhìn nàng dò xét. Chàng chỉ cười, một nụ cười dịu dàng dưới ánh đèn dầu. "Vậy từ nay, xin làm phiền cô nương xem lại số giúp tại hạ."
Tiểu Mãn cúi đầu, giả vờ chăm chú mài mực. Tai nàng nóng lên. Kiếp trước, ba mươi tư tuổi, nàng chưa từng được ai nhìn bằng ánh mắt như vậy.
* * *
Ngày hai mươi tháng sáu, Tiểu Mãn từ núi Phượng Đầu về, mồ hôi nhễ nhại, hai vai đỏ lựng vì quang gánh. Vừa vào đầu thôn, nàng đã thấy có gì đó khác thường.
Trước cửa nhà lý chính Chu Bảo Điền có một cái bàn kê ra giữa đường, trên bàn bày nghiên mực, giấy, hộp mực son. Ngồi sau bàn là một người đàn ông mặc áo xanh của người làm công, bên cạnh là hai gã to con, thắt lưng giắt dao. Một hàng dài dân làng xếp hàng trước bàn, người nào người nấy mặt mày hớn hở.
Trên một cây sào cắm cạnh bàn treo lá cờ nhỏ màu đỏ, thêu một chữ vàng: "Phùng".
"Chuyện gì thế?" Tiểu Mãn kéo tay một bà hàng xóm.
"Phùng Ký mua lúa non!" Bà ấy cười đến tít mắt. "Mua trước lúa mùa năm nay, giá tám trăm văn một thạch, trả trước một nửa! Cao hơn giá năm ngoái một phần ba đấy! Có tiền ngay bây giờ, đến mùa gặt mới phải giao lúa!"
"Có điều kiện gì không?"
"Có, nhưng chẳng đáng gì. Phải lấy ruộng ra làm thế chấp. Đến hạn mà không giao đủ lúa thì giao ruộng." Bà hàng xóm phẩy tay. "Lúa đang xanh tốt thế kia, sợ gì không giao được?"
Tiểu Mãn thấy máu trong người mình như đông lại.
Nàng đã hiểu. Bọn chúng không chỉ muốn phá đê. Bọn chúng muốn ruộng. Đêm mười bảy tháng bảy, đê vỡ, lúa chìm, không ai giao được lúa. Đến hạn, toàn bộ ruộng đất thế chấp sẽ về tay Phùng Ký, hợp pháp, có giấy tờ, có điểm chỉ. Kiếp trước, sau trận lũ, Phùng Ký trở thành địa chủ lớn nhất huyện Thanh Phổ. Kiếp trước nàng không hiểu tại sao. Bây giờ nàng hiểu.
Nàng nhìn dọc hàng người. Hai mươi, ba mươi người, có cả những người già nàng gọi là ông, là bác.
Và ở đầu hàng, ngay trước bàn, một người đàn ông gầy gò, lưng còng, mặc áo vá, vừa mới rút ngón tay cái dính mực son ra khỏi tờ giấy. Ông ta cầm xâu tiền đồng người làm công đưa cho, hai tay run run, cúi đầu cảm ơn rối rít.
Đó là Lưu Lão Thực. Cha của Đào Hoa.
Sau lưng ông, Đào Hoa đứng đó, hai bím tóc rối bù, gương mặt trắng bệch. Nàng ấy nhìn thấy Tiểu Mãn, môi mấp máy, không thành tiếng.
Tiểu Mãn đọc được khẩu hình ấy.
"Xin lỗi."