Sân nhà họ Mạch im phăng phắc.
Hà Tam Nương đứng ở cửa bếp, đôi đũa cả trong tay rơi xuống đất lúc nào không biết. Bà nội vịn khung cửa buồng, mắt nheo lại nhìn lý chính. Tiểu Thử dụi mắt chạy ra, thấy người lạ thì nép sau lưng mẹ, con chó Bánh Bao gầm gừ trong cổ họng.
Tiểu Mãn nhìn cha. Nàng thấy quai hàm ông nghiến lại, bàn tay trái thiếu ngón co thành nắm đấm.
Rồi bàn tay ấy từ từ duỗi ra.
"Lý chính đại nhân nói đúng," Mạch Đại Thành cúi đầu, giọng bình thản, "chỗ đất đó là tôi lấp."
Chu Bảo Điền nhướng mày, có vẻ không ngờ ông nhận dễ như vậy.
"Hôm qua tôi đi thăm đê, thấy ở gốc liễu cụt có một cái hang chuột, miệng hang to bằng nắm tay." Mạch Đại Thành chậm rãi nói tiếp. "Lý chính đại nhân cũng biết, đê có hang chuột là đại kỵ. Mùa lũ nước vào hang, một đêm có thể khoét thành lỗ thủng. Tôi là thợ đắp đê, thấy thì phải lấp. Đêm qua tôi đào theo hang, bắt được một ổ chuột cống, rồi lấp lại. Chưa kịp báo với đại nhân, là lỗi của tôi."
Chu Bảo Điền nheo mắt nhìn ông, cái quạt nan dừng giữa không trung.
"Hang chuột?"
"Đại nhân không tin, tôi dẫn đại nhân ra xem. Tôi đào ra cả ổ, xác chuột còn vứt ở bờ ruộng."
Tiểu Mãn nín thở. Nàng không biết đêm qua cha nàng có bắt được con chuột nào hay không. Nàng không nhớ có.
Chu Bảo Điền nhìn Mạch Đại Thành thêm một lúc, rồi phẩy tay. "Thôi được. Hang chuột thì hang chuột. Nhưng ta nói trước, trước mùng tám, ngươi phải làm cho chỗ ấy y như cũ, không được để lộ một chút dấu vết nào. Huyện thái gia xuống xem đê, đê thôn mình phải đẹp như tranh. Nếu ngài thấy chỗ nào lồi lõm, ta không gánh tội thay ngươi đâu."
"Vâng."
Lý chính dẫn hai tá điền đi rồi, cả nhà vẫn đứng im một lúc. Rồi Hà Tam Nương nhặt đôi đũa lên, lườm chồng: "Hang chuột? Ông mà bắt được chuột thì tôi đi bằng đầu. Đêm qua hai cha con ông đi đâu?"
Mạch Đại Thành không trả lời vợ. Ông quay sang nhìn mẹ mình. Mạch lão thái đứng ở khung cửa, đôi mắt sắc lẹm nhìn thẳng vào con trai, rồi nhìn sang cháu gái.
"Vào đây," bà nói. "Cả hai đứa."
* * *
Không ai biết trong buồng bà nội đã nói những gì. Tiểu Mãn chỉ nhớ, cha nàng kể lại chuyện đêm qua bằng những câu ngắn cụt, rồi đặt lên chiếu cái cọc gỗ khắc chữ "Phùng" và mở bao cát ra. Bà nội không nói gì. Bà thò bàn tay nhăn nheo vào bao, bốc một nắm cát, để nó chảy qua kẽ ngón tay, rồi bốc một nắm khác.
Rất lâu sau, bà mới hỏi: "Con bé nói, ông nó báo mộng?"
"Vâng ạ." Tiểu Mãn cúi đầu.
"Ông ấy mặc áo gì?"
"Áo cộc màu chàm. Vai trái có bớt đỏ."
Bà nội nhắm mắt lại. Tiểu Mãn thấy đôi môi móm mém của bà mím chặt, cái cằm nhọn khẽ run.
"Cái áo ấy," bà nói, giọng khô khốc, "bà nhuộm bằng lá chàm hái ở núi Phượng Đầu. Nhuộm ba lần mới được màu ấy. Đêm lũ ông mặc nó ra đê. Không về."
Bà mở mắt ra, nhìn con trai.
"Đại Thành. Cái hố đó, lấp lại cho tử tế. Không phải lấp cho đẹp. Lấp cho chắc. Lấy đá hộc mà lấp."
"Mẹ, đá hộc phải lên núi Phượng Đầu mà khuân, mấy ngày mới..."
"Thì đi khuân." Bà nội cắt ngang. "Mày là con ông ấy. Đê ông ấy chết để giữ, mày không giữ được thì ai giữ?"
Đến lúc ấy, Hà Tam Nương mới hiểu ra. Bà ngồi phịch xuống chiếu, mặt trắng bệch, nhìn chồng, nhìn con gái, nhìn bao cát. Rồi bà đưa tay bịt miệng, nước mắt chảy dài.
"Thế còn... thế còn tương của tôi?" Bà nói lắp bắp, câu hỏi vô nghĩa đến mức chính bà cũng thấy buồn cười, nhưng không cười nổi. "Hai mươi vò tương, mới ủ được nửa tháng..."
Tiểu Mãn ôm lấy mẹ.
"Mẹ, mình mang theo được. Mình mang tất cả theo được. Còn bốn mươi lăm ngày, mẹ ạ. Đủ để làm rất nhiều việc."
* * *
Ngày mùng bốn, Mạch Đại Thành cùng hai người cháu họ lên núi Phượng Đầu khuân đá. Ông nói với hàng xóm là nhà muốn xây lại cái bờ giếng. Tiểu Mãn thì gói bao cát nhỏ và cái cọc gỗ vào một tấm vải, ôm trong lòng, đi về phía đầu thôn.
Đình Thủy Thần nằm trên một gò đất cao cạnh đê, mái ngói rêu phong, trước sân có một cây đa cổ thụ rễ buông như râu ông lão. Trong đình thờ Thủy Thần, một pho tượng gỗ sơn son đã bong tróc, tay cầm một cái bình, mặt hiền hậu. Bên cạnh chính điện có hai gian nhà ngang, vốn để dân làng nghỉ chân lúc họp đình, nay được dọn ra làm trạm nghỉ cho quan tuần đê.
Trình Mặc đang ngồi trên bậc thềm nhà ngang, trước mặt trải một tấm giấy lớn chằng chịt những đường kẻ và con số. Chàng cắn cán bút, đầu nghiêng sang một bên, mắt nheo lại nhìn sát mặt giấy.
Tiểu Mãn đứng ở cổng đình một lúc, rồi mới bước vào.
"Trình đại nhân."
Trình Mặc ngẩng lên, nheo mắt nhìn nàng một chặp mới nhận ra. "À, cô nương ở cây liễu cụt. Mời vào. Tại hạ không phải đại nhân gì đâu, chỉ là một tuần đê thừa bát phẩm, gọi tên là được."
"Tôi họ Mạch, tên Tiểu Mãn."
"Mạch cô nương." Trình Mặc vội vàng cuộn tấm giấy lại, dọn chỗ. "Cha cô nương có điều muốn nói về đoạn đê sao?"
Tiểu Mãn không trả lời. Nàng ngồi xuống bậc thềm, mở tấm vải ra.
Trình Mặc nhìn cái cọc gỗ. Rồi nhìn bao cát. Chàng không nói gì, chỉ cầm cái cọc lên, xoay xoay, ngón cái vuốt dọc chữ "Phùng" khắc trên đầu cọc. Rồi chàng mở bao cát, bốc một nắm, vê vê, đưa lên mũi ngửi, thậm chí còn chấm một chút đầu lưỡi.
"Cát sông Hoành Giang," chàng nói. "Hạt thô, lẫn vỏ ốc nước ngọt. Đào ở đâu?"
"Dưới gốc liễu cụt, mặt trong đê, sâu hơn hai thước. Bên trên có một lớp đất sét nện dày chừng hơn một thước. Bên dưới toàn là cát. Cha tôi đào sâu thêm hai thước nữa, vẫn là cát."
Trình Mặc đặt cái cọc xuống. Bàn tay chàng có vẻ rất bình tĩnh, nhưng Tiểu Mãn thấy những ngón tay ấy đang siết chặt lấy mép bao cát.
"Cô nương có biết, tự ý đào đê là tội gì không?"
"Lý chính sáng hôm qua đã nói rồi."
Trình Mặc ngẩn ra, rồi bật cười, một tiếng cười ngắn và khô. "Đã bị phát hiện rồi?"
"Cha tôi nói là đào hang chuột."
"Lý chính tin?"
"Không tin. Nhưng ông ta chỉ cần đê trông đẹp trong mắt Huyện thái gia vào ngày mùng tám. Bên dưới là gì, ông ta không quan tâm."
Trình Mặc im lặng một lúc. Rồi chàng mở tấm giấy lớn vừa cuộn lại, trải ra trên bậc thềm, dùng bốn hòn đá chặn bốn góc.
"Mạch cô nương, cô xem cái này."
Tiểu Mãn cúi xuống nhìn. Đó là một bản vẽ mặt cắt đê, nét mực đen là đường thiết kế, nét mực đỏ là đường đo thực tế. Nàng không đọc được hết những chữ ghi chú, nhưng nàng hiểu hình vẽ. Đường mực đỏ nằm thấp hơn đường mực đen một khoảng rõ ràng.
"Đây là bản vẽ thiết kế đê Hoành Giang đoạn Liễu Đê, Đô thủy ty duyệt năm Vĩnh Bình thứ mười một, thi công năm thứ mười hai." Trình Mặc chỉ vào đường mực đen. "Theo thiết kế, đỉnh đê đoạn này phải cao hai trượng bốn thước tính từ mặt ruộng, chân đê rộng tám trượng, mặt đê rộng hai trượng. Lõi đê dùng đất sét nện từng lớp năm tấc, chân đê lót đá hộc, mặt ngoài kè đá."
Chàng chuyển ngón tay sang đường mực đỏ.
"Đây là số tại hạ đo được trong ba ngày qua. Đoạn từ bến đò đến cây liễu cụt, đỉnh đê cao hai trượng ba thước bảy tấc, thiếu ba tấc, có thể là do lún tự nhiên sau hai năm, chấp nhận được. Nhưng đoạn từ cây liễu cụt đến cống Liễu Đê..." Ngón tay chàng dừng ở một điểm, gõ nhẹ. "Cao hai trượng mốt. Thiếu ba thước. Chân đê rộng chưa tới sáu trượng rưỡi."
Ba thước.
Tiểu Mãn không hiểu nhiều về đê điều, nhưng nàng hiểu con số. Kiếp trước, đêm mười bảy tháng bảy, người ta nói nước sông lên cao "chỉ còn cách mặt đê một gang tay". Nếu đoạn đê ấy cao đúng như thiết kế, có lẽ nước đã không tràn.
"Tại hạ vốn chỉ nghi là đắp thiếu đất," Trình Mặc nói tiếp, giọng trầm xuống. "Nhưng nếu lõi đê là cát... thì không còn là chuyện thiếu ba thước nữa. Đê lõi cát, mùa lũ nước ngấm vào, cát trôi đi, lớp đất sét bên ngoài như cái vỏ trứng. Chỉ cần nước lên cao, áp lực đủ lớn, cả đoạn đê sẽ sụp như một bức tường bùn."
"Đêm mười bảy tháng bảy," Tiểu Mãn buột miệng.
Trình Mặc quay sang nhìn nàng. "Cô nói gì?"
Tiểu Mãn cắn môi. Nàng đã định không nói. Nhưng con người trước mặt nàng, người kiếp trước đã chết đuối trong lúc cố đóng cửa cống, người bị cả huyện chửi rủa sau khi chết, người duy nhất có thể đưa chuyện này lên trên, nàng cần chàng tin nàng.
"Bà nội tôi nói," nàng chậm rãi đáp, chọn một lời nói dối gần với sự thật nhất, "những năm có mưa đầu nguồn muộn như năm nay, lũ lớn nhất thường đến vào giữa tháng bảy. Bốn mươi mốt năm trước, lũ Thái Hòa thứ hai mươi hai, cũng vỡ đê đêm mười sáu tháng bảy. Ông nội tôi chết đêm ấy."
Trình Mặc nhìn nàng rất lâu. Ánh mắt chàng không còn nghi ngờ, mà là một thứ gì khác, nặng nề hơn.
"Cha tại hạ cũng chết trong một trận lũ," chàng nói khẽ. "Năm tại hạ mười một tuổi. Ông là thợ đá, đi kè đê sông Tiền Đường. Đoạn đê đó cũng do một nhà thầu đắp. Đêm lũ, đê sụp, ông và ba mươi thợ đá khác đang ở trên đê vác bao đất. Không ai về. Sau đó, quan trên kết luận là trời làm."
Chàng cuộn tấm bản vẽ lại, động tác chậm rãi, cẩn thận.
"Cái cọc và bao cát này, cô nương có thể để lại chỗ tại hạ được không?"
Tiểu Mãn do dự. Đó là bằng chứng duy nhất của nhà nàng.
Trình Mặc như đoán được ý nàng. "Tại hạ không giữ cả. Cô nương mang cái cọc về, giấu kỹ. Tại hạ chỉ xin nửa bao cát, để ghi vào sổ, niêm phong làm mẫu vật. Nhưng như vậy vẫn chưa đủ." Chàng gõ ngón tay lên cuộn giấy. "Muốn tra một vụ tu đê, phải có sổ nghiệm thu. Năm Vĩnh Bình thứ mười hai, triều đình cấp bao nhiêu tiền cho đoạn đê này, nhà thầu nhận bao nhiêu, mua bao nhiêu đá, bao nhiêu đất, ai ký nghiệm thu. Bản chính nằm ở huyện nha Thanh Phổ, bản sao gửi lên phủ Giang Lăng và Đô thủy ty. Tại hạ đã xin xem bản ở huyện nha, Tống sư gia nói đang sắp xếp lại kho văn thư, hẹn nửa tháng nữa."
"Tám ngàn lượng," Tiểu Mãn nói.
Trình Mặc giật mình. "Cái gì?"
Lần này Tiểu Mãn biết mình đã nói hớ. Nàng cố giữ vẻ mặt bình thản. "Tôi nghe người ta nói ở chợ huyện. Năm ấy triều đình cấp tám ngàn lượng tu đê Liễu Đê. Ai cũng bàn tán, bảo đê thôn tôi được đắp bằng bạc."
"Ở chợ huyện." Trình Mặc lặp lại, giọng không rõ là tin hay không tin. "Theo sổ của Đô thủy ty mà tại hạ mang theo, số tiền cấp cho đoạn đê Liễu Đê năm ấy quả thật là tám ngàn hai trăm lượng."
Chàng nhìn nàng, đôi mắt nheo lại, nhưng không phải vì cận.
"Mạch cô nương, chợ huyện Thanh Phổ thật là nơi biết nhiều chuyện."
* * *
Ngày mùng tám tháng sáu, trời trong xanh, gió sông mát rượi.
Từ sáng sớm, lý chính Chu Bảo Điền đã huy động trai tráng trong thôn ra đê cắt cỏ, quét đường, nhổ hết những bụi cây dại mọc ở chân đê. Đoạn đê trước thôn sạch sẽ như vừa lau. Ở gốc liễu cụt, Mạch Đại Thành đã đào lại cái hố từ đêm mùng năm, lấp vào ba xe đá hộc khuân từ núi Phượng Đầu, chèn đất sét nện chặt, trên mặt phủ cỏ mới. Ông làm cả hai đêm liền, đến sáng mùng bảy thì chỗ ấy đã liền mặt như chưa từng có ai đụng tới. Tiểu Mãn biết, mấy xe đá ấy chẳng thấm vào đâu so với cả một đoạn đê dài hai trăm bước lõi cát. Nhưng ít ra, ở chỗ cha nàng tự tay lấp, đê sẽ không vỡ.
Gần trưa, đoàn người từ huyện thành tới.
Đi đầu là một cỗ kiệu bốn người khiêng, rèm xanh, theo sau là mấy nha dịch cầm gậy và một con ngựa nâu chở một người đàn ông béo tốt mặc áo gấm. Dân làng tụ tập ở hai bên đê, ai cũng khom lưng cúi đầu.
Kiệu dừng lại ở bến đò. Một người đàn ông chừng bốn mươi lăm tuổi bước ra, mặc quan phục màu xanh lục thêu chim, đầu đội mũ ô sa, râu ba chòm chải mượt. Gương mặt ông ta tròn trịa, hiền hòa, cười lên thấy hai nếp nhăn ở khóe mắt, trông chẳng khác nào một ông thầy đồ phúc hậu.
Cát Hữu Đạo. Tri huyện Thanh Phổ.
Tiểu Mãn đứng lẫn trong đám đông, cúi đầu, móng tay bấm sâu vào lòng bàn tay. Kiếp trước nàng chưa từng thấy mặt ông ta khi ông ta còn làm tri huyện. Nàng chỉ thấy ông ta mười bảy năm sau, khi ông ta đã là Lang trung Công bộ, ngồi uống trà với Tiền quản gia trong thủy tạ của phủ Tiết, râu đã bạc một nửa, nhưng nụ cười thì vẫn y như bây giờ.
"Ý trời biết cầm xà beng sao?"
Tiếng cười của bọn họ lại vang lên trong đầu nàng.
Đi sau Cát Hữu Đạo là một người đàn ông gầy gò, chừng năm mươi tuổi, mặc áo dài màu tro, mắt hẹp, môi mỏng, tay cầm một cuốn sổ. Ấy là Tống sư gia, Tống Cảnh. Người đàn ông béo tốt cưỡi ngựa nâu nhảy xuống, đi lạch bạch theo sau, gương mặt bóng nhẫy mồ hôi, trên ngón cái đeo một chiếc nhẫn ngọc xanh to tướng. Phùng Thế Xương, chủ hiệu gạo Phùng Ký.
Trình Mặc cũng có mặt. Chàng mặc quan phục bát phẩm màu xanh nhạt, cũ và hơi rộng, đứng ở cuối đoàn, tay vẫn ôm cuốn sổ bìa dầu.
Đoàn người đi dọc đê. Cát Hữu Đạo vừa đi vừa gật gù, thỉnh thoảng dừng lại, chỉ tay vào hàng liễu, khen một câu "cảnh đẹp", hoặc nhìn ra mặt sông, ngâm một câu thơ. Chu Bảo Điền lạch bạch theo sau, quạt nan phe phẩy, cười đến híp cả mắt.
Đến cây liễu cụt, Phùng Thế Xương bỗng dừng lại.
Tiểu Mãn thấy ánh mắt hắn lướt xuống gốc liễu. Chỉ trong một khoảnh khắc rất ngắn, nhưng nàng thấy rõ. Hắn nhìn chỗ cỏ mới, nhìn mặt đất nện phẳng phiu, và đôi mắt híp trong khuôn mặt béo của hắn chợt sắc lại như mắt diều hâu.
Rồi hắn quay đi, cười hề hề: "Đại nhân xem, đoạn đê này là Phùng mỗ đắp, chắc chắn chẳng kém gì tường thành."
"Phùng chưởng quỹ làm việc, bản quan yên tâm," Cát Hữu Đạo cười.
"Bẩm đại nhân." Một giọng nói vang lên từ cuối đoàn.
Mọi người quay lại. Trình Mặc bước lên phía trước, chắp tay hành lễ.
"Hạ quan Trình Mặc, tuần đê thừa Đô thủy ty, có một chuyện muốn bẩm với đại nhân."
Cát Hữu Đạo vẫn mỉm cười. "Trình tuần đê cứ nói."
"Hạ quan đo đạc đoạn đê từ cây liễu cụt đến cống Liễu Đê, thấy đỉnh đê thấp hơn bản vẽ thiết kế ba thước, chân đê hẹp hơn một trượng rưỡi. Mùa lũ sắp đến, hạ quan e là không đủ an toàn, xin đại nhân cho phép huy động dân phu đắp bồi thêm."
Không khí như đông lại. Dân làng hai bên đê nhìn nhau. Chu Bảo Điền dừng quạt. Phùng Thế Xương vẫn cười, nhưng nụ cười đã cứng lại.
Tống sư gia mở cuốn sổ trong tay ra, giọng đều đều: "Trình tuần đê, đê đắp xong đã hai năm. Đất đê lún xuống là lẽ thường. Năm Vĩnh Bình thứ mười hai, đoạn đê này đã được phủ Giang Lăng nghiệm thu, có đủ chữ ký, có đủ ấn tín. Số đo khi ấy hoàn toàn đúng với bản vẽ."
"Đất lún ba thước trong hai năm," Trình Mặc nói, giọng vẫn ôn hòa, "trong khi đoạn bên cạnh do dân làng đắp chỉ lún ba tấc. Thưa Tống sư gia, hạ quan học nghề đê điều mười năm, chưa từng thấy đất nào lún kỳ lạ như vậy."
"Vậy theo Trình tuần đê, là vì cớ gì?" Tống sư gia nhẹ nhàng hỏi lại.
Trình Mặc mở miệng. Tiểu Mãn thấy tim mình như ngừng đập. Chàng sẽ nói ra chuyện lõi cát sao? Ở đây? Trước mặt bọn họ? Không được. Nếu bây giờ nói ra, bọn họ sẽ biết có người đã đào đê, sẽ biết cha nàng không phải đào hang chuột...
Trình Mặc ngừng lại một nhịp. Ánh mắt chàng lướt qua đám đông, lướt qua gương mặt trắng bệch của Tiểu Mãn.
"Hạ quan chưa rõ," chàng đáp. "Có lẽ là do nền đất ở đoạn này yếu. Cho nên hạ quan càng mong được bồi đắp thêm."
Cát Hữu Đạo bật cười, tiếng cười rộng lượng và ấm áp.
"Trình tuần đê tận tụy, bản quan rất cảm kích. Nhưng thế này đi. Bây giờ đang là mùa làm cỏ lúa, dân phu bận rộn, huy động đắp đê thì dân oán. Năm nay mưa đầu nguồn ít, chắc lũ không lớn. Để sau mùa gặt, bản quan sẽ cho người đắp bồi. Trình tuần đê cứ ghi số đo vào sổ, gửi lên Đô thủy ty, bản quan sẽ ký tên xác nhận."
Ông ta vỗ vai Trình Mặc, thân mật như vỗ vai con cháu, rồi quay người đi tiếp.
Đoàn người đi qua. Phùng Thế Xương đi chậm lại một chút, ghé tai Tống sư gia nói gì đó. Tống sư gia không quay đầu, chỉ khẽ gật.
Tiểu Mãn đứng trong đám đông, toàn thân lạnh toát dưới nắng trưa tháng sáu.
* * *
Đêm mùng tám, mưa rào bất chợt đổ xuống.
Không phải mưa lớn, chỉ là một trận mưa đầu hè rào rào trên mái tranh rồi tạnh. Nhưng Tiểu Mãn vẫn không ngủ được. Nàng nằm co ro, hai tay bịt tai, nghe nước nhỏ giọt từ mái hiên xuống vũng nước trước cửa, tách, tách, tách.
Giờ Tý vừa qua, Bánh Bao bỗng sủa dữ dội.
Rồi tiếng đập cửa. Không phải đập mạnh, mà là mấy tiếng gõ gấp gáp, rời rạc, như người gõ không còn sức.
Mạch Đại Thành cầm cây đòn gánh ra mở cổng. Tiểu Mãn chạy theo sau, tay cầm ngọn đèn dầu.
Dưới ánh đèn, một bóng người dựa vào cột cổng, người ướt sũng, áo xanh rách toạc một bên vai. Tay phải người đó ôm chặt lấy cánh tay trái. Máu chảy qua kẽ ngón tay, nhỏ xuống nền đất, hòa với nước mưa thành từng vệt đỏ sẫm.
Là Trình Mặc.
Chàng ngẩng lên, gương mặt trắng bệch, cố nặn ra một nụ cười.
"Xin lỗi... đã làm phiền." Chàng thở dốc. "Trạm ở đình Thủy Thần... bị người lục soát. Cuốn sổ đo... mất rồi. Còn tại hạ..."
Chàng nhìn xuống cánh tay đang chảy máu của mình, như thể chính chàng cũng không tin được.
"...hình như suýt nữa thì cũng mất."