Tiểu Mãn nhìn chàng trai trẻ trước mặt rất lâu, lâu đến mức Trình Mặc phải đưa tay gãi gãi sau gáy, có vẻ lúng túng.
"Tại hạ hỏi có gì không phải sao?"
"Không." Tiểu Mãn hít một hơi, ép giọng mình bình thường lại. "Đoạn này tu năm Vĩnh Bình thứ mười hai, mùa thu. Từ bến đò tới đây là dân làng đắp, cha tôi làm. Từ đây xuống cống là người của hiệu gạo Phùng Ký dưới huyện thành làm, họ nhận thầu của nha môn."
"Hiệu gạo lại nhận thầu đắp đê?" Trình Mặc nhướng mày.
"Trong huyện ai cũng biết, chủ Phùng Ký là em vợ Tống sư gia." Nàng nói xong mới thấy mình nói hơi nhiều, bèn mím môi lại.
Trình Mặc không hỏi thêm. Chàng mở cuốn sổ bìa dầu, rút cây bút lông nhỏ cắm ở gáy sổ, chấm vào một ống mực bằng tre đeo bên hông, ghi mấy chữ. Nét chữ nhỏ, thẳng, đều như hạt gạo xếp hàng. Rồi chàng ngồi xổm xuống bên cạnh nàng, đặt cây thước đồng dựng đứng sát sườn đê, nhìn vạch khắc, lại nhìn về phía mặt nước, môi mấp máy như đang nhẩm tính.
"Cô nương ấn vào chỗ này thấy mềm, phải không?"
Tiểu Mãn giật mình. "Ngài thấy?"
"Tại hạ thấy cô nương ấn ba lần, mỗi lần một chỗ khác nhau, rồi nhíu mày." Trình Mặc cũng đưa ngón tay ấn xuống, rồi đưa ngón tay lên mũi ngửi, lại vê vê chút đất giữa hai ngón. "Đất ở mặt này lẫn cát. Không nhiều, nhưng có. Đất sét nện đúng phép thì ẩm mà dẻo, vê lại thành viên được. Cái này vê thì tơi ra."
Chàng ngẩng lên nhìn nàng, đôi mắt hơi nheo lại, bây giờ nhìn gần Tiểu Mãn mới thấy đó là một đôi mắt rất sáng, chỉ là cận.
"Một cô nương thôn quê, sao lại để ý chuyện đất đê mềm hay cứng?"
Tiểu Mãn biết câu hỏi này sẽ đến. Nàng không thể nói thật. Không ai tin một đứa con gái mười bảy tuổi chết đi sống lại. Ở kiếp trước, trong phủ Tiết, nàng từng thấy một bà vú già nói sảng chuyện ma quỷ, bị lão phu nhân sai đánh hai mươi trượng rồi đuổi đi.
"Cha tôi là thợ đắp đê," nàng đáp. "Từ nhỏ tôi đã nghe cha nói, đê cũng như người, chỗ nào mềm là chỗ ấy có bệnh."
Trình Mặc nhìn nàng thêm một lúc, rồi chợt cười. Nụ cười ấy làm gương mặt rám nắng của chàng trẻ ra mấy tuổi.
"Cha cô nương nói đúng. Cha tại hạ cũng từng nói câu y như vậy." Chàng đứng dậy, phủi đất trên tay. "Tại hạ sẽ ở trạm nghỉ trong đình Thủy Thần đầu thôn chừng một tháng, đo đạc đoạn đê từ Liễu Đê xuống tới huyện thành. Nếu cha cô nương có điều gì muốn nói về đoạn đê này, xin cứ tới tìm."
Chàng chắp tay chào, rồi tiếp tục đi về phía cống, cứ mười bước lại dừng, dựng thước, ghi sổ.
Tiểu Mãn đứng nhìn theo bóng lưng gầy ấy, trong lòng như có lửa đốt.
Kiếp trước, chàng cũng ở đình Thủy Thần một tháng. Kiếp trước, nàng chưa từng nói chuyện với chàng lần nào. Có lẽ đã từng đi lướt qua nhau trên đê, có lẽ chàng từng xin nước uống ở cổng nhà nàng, nàng không nhớ. Nàng chỉ nhớ một cái tên khoanh mực đỏ, và một tấm thẻ gỗ vớt lên từ đáy sông.
Lần này, nàng sẽ không để cái tên ấy bị khoanh đỏ nữa.
* * *
Tối hôm đó, sau bữa cơm, nàng đợi Tiểu Thử ngủ say, bà nội đã vào buồng, mẹ đang rửa bát ngoài giếng, mới ra ngồi bên cạnh cha ở hiên nhà.
Mạch Đại Thành đang ngồi vót nan tre đan sọt, con dao nhỏ trong tay ông lướt đi đều đặn. Ánh đèn dầu leo lét hắt bóng ông lên vách đất, bóng của bàn tay trái thiếu ngón út trông như một cái móng thú.
"Cha."
"Ừ."
"Con muốn kể cha nghe một giấc mơ."
Mạch Đại Thành không ngẩng lên. "Mẹ con nói rồi. Con mơ thấy mẹ chết."
"Không chỉ thế." Tiểu Mãn ôm hai đầu gối, nhìn ra khoảnh sân tối om. Nàng đã nghĩ cả buổi chiều xem nên nói thế nào. Cha nàng là người thực tế, không tin bói toán, không tin đồng bóng. Nhưng ông có một nỗi sợ, và một người mà ông kính trọng hơn ai hết. "Con mơ thấy ông nội."
Con dao trong tay Mạch Đại Thành dừng lại.
Ông nội của Tiểu Mãn, Mạch Thủ Điền, chết trong trận lũ năm Thái Hòa thứ hai mươi hai, bốn mươi mốt năm trước, khi cha nàng mới chưa đầy hai tuổi. Trận lũ ấy cũng làm vỡ đê Liễu Đê. Người ta kể Mạch Thủ Điền là người đầu tiên phát hiện đê bị thẩm lậu, chạy khắp thôn gõ mõ báo động, rồi quay lại đê vác bao đất chặn chỗ rò. Ông bị cuốn đi cùng mảng đê sụp. Bà nội ôm cha nàng chạy lên núi Phượng Đầu mới sống sót. Từ đó, nhà họ Mạch đời nào cũng có người học đắp đê.
"Ông nội nói gì?" Giọng cha nàng trầm xuống.
"Ông nội đứng ở cây liễu cụt, chân ngâm trong nước. Ông chỉ xuống chân đê, nói: lõi đê là cát." Tiểu Mãn quay sang nhìn cha. "Ông nói, tháng bảy năm nay, đêm mười bảy, đê sẽ vỡ ở đó. Cả thôn chìm. Con thấy... con thấy nhà mình chìm, cha ạ. Con thấy mẹ, thấy bà, thấy Tiểu Thử..."
Giọng nàng run lên. Nàng không cần diễn. Những điều nàng nói đều là thật, chỉ có người nói là được thay bằng một bóng ma.
Mạch Đại Thành ngồi im. Rất lâu sau, ông đặt con dao xuống, nhặt một nan tre lên, lật đi lật lại trong tay.
"Mơ thì là mơ." Ông nói chậm rãi. "Ông nội con mất từ khi cha còn chưa biết nhớ mặt. Con chưa thấy ông bao giờ."
"Ông mặc áo cộc màu chàm, vai trái có một cái bớt đỏ to bằng đồng xu," Tiểu Mãn nói. "Ông cầm một cái mõ tre, đầu mõ quấn dây gai."
Kiếp trước, những năm trong phủ Tiết, nàng hay ngồi một mình nhớ lại từng câu chuyện bà nội kể. Bà kể nhiều nhất về ông: cái bớt đỏ trên vai, cái áo cộc màu chàm bà tự nhuộm, cái mõ tre ông dùng gõ báo động đêm lũ. Lúc còn nhỏ nàng nghe mà chẳng để tâm, sau này mất hết rồi mới nhớ lại từng chữ.
Mạch Đại Thành ngẩng phắt lên. Ông nhìn con gái chằm chằm, ánh mắt như muốn nhìn xuyên qua nàng.
"Bà con kể cho con nghe?"
"Bà chưa kể bao giờ." Tiểu Mãn nói dối, tim đập thình thịch. Thật ra bà đã kể, vào những đêm mưa khi nàng mới bốn năm tuổi, ngủ trong lòng bà, nghe giọng bà rì rầm như tiếng mưa trên mái. Một đứa trẻ bốn tuổi thì nhớ được gì, nàng đã quên sạch. Phải đến những năm cô độc trong phủ Tiết, nằm nghe mưa rơi, nàng mới lần lượt nhớ lại từng câu. Cha nàng không thể biết điều đó. Bà nội cũng sẽ không nhớ mình từng kể cho một đứa bé đang ngủ gà ngủ gật.
"Cha," nàng nói nhanh, "con không dám chắc. Có thể con nghĩ nhiều quá. Nhưng chiều nay con ra đê, ấn tay vào sườn đê ở cây liễu cụt, đất ở đó mềm. Còn có một vị quan Công bộ xuống tuần đê cũng nói đất ở đó lẫn cát."
"Quan Công bộ?"
"Tên là Trình Mặc, ở đình Thủy Thần."
Mạch Đại Thành đứng dậy. Ông đi tới góc sân, nơi dựng mấy cái cuốc, mai, xà beng. Ông nhấc một cái mai lên, lật lưỡi mai trong ánh đèn, nhìn rất lâu.
"Đêm mai," ông nói, không quay lại. "Đợi cả thôn ngủ. Cha con mình ra xem."
* * *
Ngày mùng hai tháng sáu trôi qua chậm như rùa bò.
Tiểu Mãn giúp mẹ đảo đậu, phơi mốc, rửa vò. Nàng làm thoăn thoắt, gọn gàng đến mức Hà Tam Nương phải trầm trồ: "Hôm nay con bé này làm việc như người khác ấy." Nàng chỉ cười. Mười bảy năm làm quản sự viện giặt, không có việc gì về chậu, vò, nước và muối mà nàng không thạo.
Buổi trưa, Đào Hoa sang chơi.
Lưu Đào Hoa bằng tuổi nàng, nhà ở cuối xóm, mặt trái xoan, hai bím tóc dài, cười lên có lúm đồng tiền. Hai đứa lớn lên cùng nhau, cùng chăn trâu, cùng mò cua, cùng trốn ra bờ sông ngồi nói chuyện tới khuya. Kiếp trước, sau trận lũ, hai đứa bị cùng một người bà con xa của nhà họ Lưu dắt lên kinh, bán vào hai phủ khác nhau. Ba năm sau, Tiểu Mãn nghe tin Đào Hoa chết vì bệnh lao trong một kỹ viện ở phía nam thành. Nàng xin nghỉ một ngày đi tìm, chỉ tìm được một nấm mồ không bia ngoài bãi tha ma.
"Tiểu Mãn! Nghe nói hôm qua cậu khóc nhè à?" Đào Hoa nhảy qua bậc cửa, cười khúc khích. "Cô Tam Nương kể khắp xóm rồi đấy."
Tiểu Mãn nhìn bạn, cổ họng nghẹn lại. Nàng phải quay mặt đi giả vờ xếp vò tương.
"Mơ thấy ác mộng thôi."
"Mơ gì?"
"Mơ thấy lụt."
Đào Hoa le lưỡi. "Ôi, tháng sáu mà mơ lụt, xui lắm đấy. Mà nói chuyện lụt mới nhớ, cha tớ dạo này lo lắm. Năm ngoái mất mùa, nhà tớ nợ hiệu gạo Phùng Ký mấy thạch thóc, giờ lãi mẹ đẻ lãi con. Cha tớ bảo nếu năm nay không trả được, chắc phải bán ruộng."
Tay Tiểu Mãn dừng lại trên miệng vò.
Kiếp trước, nhà họ Lưu cũng nợ Phùng Ký. Và sau trận lũ, ruộng của nhà họ Lưu, ruộng của rất nhiều nhà trong thôn, đều về tay Phùng Ký với giá rẻ như cho. Lúc ấy nàng còn nhỏ, chỉ nghĩ đó là chuyện bình thường, người nghèo bán ruộng trả nợ. Bây giờ nghĩ lại, mọi thứ quá trùng hợp.
"Đào Hoa," nàng quay lại, nắm lấy tay bạn, "nếu Phùng Ký có người tới hỏi mua lúa non hay cho vay gì nữa, cậu bảo cha cậu đừng ký giấy gì cả, được không? Chờ tớ đã."
Đào Hoa ngơ ngác. "Chờ cậu làm gì?"
"Cứ chờ đã. Hứa với tớ."
Đào Hoa nhìn gương mặt nghiêm trọng của bạn, cuối cùng gật đầu. "Được rồi, được rồi. Hôm nay cậu lạ thật đấy."
* * *
Đêm mùng hai, trăng non như một mảnh móng tay treo lơ lửng trên ngọn tre.
Giờ Tý, cả thôn Liễu Đê chìm trong im lặng. Chỉ có tiếng ếch nhái ngoài ruộng, tiếng côn trùng rả rích, thỉnh thoảng một con chó sủa vu vơ rồi lại im.
Hai cha con nhà họ Mạch lặng lẽ ra khỏi cổng. Mạch Đại Thành vác một cái mai, một cái xà beng. Tiểu Mãn xách một cái đèn lồng giấy dầu, bấc vặn nhỏ hết mức, lại dùng vạt áo che bớt ánh sáng, và một cái giỏ tre đựng mấy cái bao tải gai.
Họ không đi đường cái, mà men theo bờ ruộng, đi vòng ra phía sau đê. Đê có hai mặt: mặt ngoài nhìn ra sông, mặt trong nhìn vào ruộng. Đào ở mặt trong thì kín đáo hơn, không ai ở bờ sông nhìn thấy.
Đến chân cây liễu cụt, Mạch Đại Thành dừng lại. Ông ngồi xổm xuống, lần tay dọc chân đê ở mặt trong, rất chậm, như một người thầy thuốc bắt mạch. Rồi ông chọn một chỗ ngay dưới gốc liễu, nơi rễ cây đâm ra ngoằn ngoèo.
"Đào ở đây. Có rễ cây, sau này lấp lại người ta khó nhận ra."
Ông bắt đầu đào.
Lớp trên cùng là đất màu, cỏ mọc dày, rễ cỏ bện thành một tấm thảm. Dưới lớp đất màu chừng một thước là lớp đất sét vàng, nện rất chặt, mai cắm vào kêu "cạch cạch". Mạch Đại Thành gật đầu: "Đất sét nện tốt. Đúng phép."
Tiểu Mãn thở phào một hơi, rồi lại thấy lòng mình bất an. Chẳng lẽ nàng nhầm?
Cha nàng đào thêm. Lớp đất sét dày chừng hơn một thước. Rồi lưỡi mai chợt lút xuống.
Không có tiếng "cạch" nữa. Chỉ có một tiếng "sạt" rất nhẹ, như khi xúc vào một bao gạo.
Mạch Đại Thành dừng tay.
Ông cúi xuống, thò tay vào hố, bốc lên một nắm. Tiểu Mãn vội đưa đèn lồng lại gần.
Trong lòng bàn tay thô ráp của cha nàng là một nắm cát. Cát sông, hạt to hạt nhỏ, ẩm ẩm, lẫn trong đó là những cọng rơm đã mục nát đen sì, vài vỏ ốc vụn, và một ít bùn phù sa tơi như bột.
Không có đá hộc. Không có đất sét. Không có gì giữ được nước.
Mạch Đại Thành nhìn nắm cát rất lâu. Bàn tay ông bắt đầu run lên. Tiểu Mãn chưa từng thấy cha mình run. Kiếp trước, đêm lũ, khi nước đã tràn qua cổng, ông vẫn đứng vững giữa sân, một tay ôm bà nội, một tay đẩy cột nhà cho khỏi đổ.
"Đồ chó má." Cha nàng rít qua kẽ răng. Đó là lần đầu tiên nàng nghe ông chửi thề. "Đồ chó má!"
Ông đào tiếp, đào điên cuồng. Hố sâu xuống một thước nữa, hai thước nữa. Vẫn là cát. Cát trộn rơm, cát trộn bùn, cát trộn những túi gai mục rách lòi ra. Có một chỗ, lưỡi mai va vào vật gì cứng. Mạch Đại Thành gạt cát ra, kéo lên một khúc gỗ.
Đó là một cái cọc gỗ thông dài chừng hai thước, một đầu vót nhọn, đầu kia bị chặt bằng. Trên đầu bằng có khắc một chữ, khắc sâu, nét chữ vụng về nhưng rõ ràng.
Tiểu Mãn đưa đèn lại gần. Nàng chỉ biết ít chữ, nhưng chữ này nàng biết. Trong phủ Tiết, mỗi năm tết đến, có một nhà buôn họ Phùng ở phương nam gửi lễ vật tới, trên mỗi hòm gỗ đều đóng một con dấu lớn có chữ này.
"Phùng."
Mạch Đại Thành cũng biết chữ ấy. Năm Vĩnh Bình thứ mười hai, khi đắp đê, các xe chở vật liệu của Phùng Ký đều cắm một lá cờ nhỏ có chữ "Phùng".
"Cọc đánh dấu của nhà thầu," ông nói, giọng khàn đặc. "Bọn thợ đắp đê thường cắm cọc để đánh dấu đoạn nào là của ai, để lúc nghiệm thu dễ tính công. Cái cọc này đáng lẽ phải được nhổ đi trước khi lấp đất. Bọn chúng lấp vội quá, quên mất."
Ông ném cái cọc xuống bên cạnh, ngồi phịch xuống đất, hai tay ôm đầu.
"Hai năm trước, cha đắp đê ba tháng, mất một ngón tay. Cha tưởng đê thôn mình chắc chắn rồi. Cha còn khoe với bà con trong thôn, đê lần này có tiền triều đình cấp, đá hộc từ núi Phượng Đầu chở về, đất sét từ bãi Hồng Thổ chở sang. Cha tưởng..."
Tiểu Mãn quỳ xuống bên cạnh cha. Nàng không biết nói gì. Nàng chỉ nắm lấy bàn tay trái thiếu ngón của ông, nắm thật chặt.
"Cha tin con rồi." Mạch Đại Thành ngẩng lên, đôi mắt đỏ hoe trong ánh đèn lồng. "Ông nội con... ông nội con không lừa con. Đêm mười bảy tháng bảy, phải không?"
"Vâng."
"Còn bốn mươi lăm ngày."
"Vâng."
Mạch Đại Thành hít một hơi thật sâu, đứng dậy. Cái lưng vạm vỡ của ông thẳng lên như một cây cột.
"Lấp lại trước đã. Lấy cát lấp xuống dưới, đất sét lấp lên trên, nện chặt, rồi trả cỏ về chỗ cũ. Cái cọc mang về nhà. Cát này, con xúc một bao mang về." Ông nhìn quanh, nói nhanh. "Chuyện này chưa được nói với ai. Cả mẹ con và bà con cũng chưa được nói. Phải nghĩ kỹ đã."
* * *
Họ lấp hố đến gần sáng.
Mạch Đại Thành làm rất kỹ, từng lớp đất được nện bằng mặt mai, rồi ông lấy chân giẫm, rồi lại nện. Nhưng đất mới đào lên rồi lấp xuống không bao giờ giống hệt như cũ. Dù ông đã trả lại từng mảng cỏ, vuốt phẳng từng chỗ, nhưng ở chân gốc liễu vẫn có một khoảng đất hơi phồng lên, màu sẫm hơn xung quanh.
"Mấy ngày nữa cỏ lên lại là không ai nhận ra," ông nói.
Lúc hai cha con về đến nhà, gà đã gáy lần thứ hai. Tiểu Mãn giấu bao cát và cái cọc gỗ dưới đống rơm sau bếp, rồi rón rén vào giường nằm. Nàng không ngủ được. Nàng nằm nhìn mái tranh, nghe tiếng ếch nhái thưa dần, nghe tiếng mẹ trở dậy nhóm bếp, nghe tiếng bà nội ho khan.
Nàng nghĩ đến nắm cát trong tay cha. Nghĩ đến cái cọc có chữ "Phùng". Nghĩ đến Trình Mặc với cây thước đồng.
Một cái cọc, một bao cát, không đủ. Nàng biết rõ quan trường. Mười bảy năm trong phủ Hữu thị lang Công bộ, nàng đã thấy bao nhiêu chuyện được đậy lại chỉ bằng một tờ giấy, một hòm bạc, một câu nói. Muốn đánh đổ một tri huyện, cần nhiều hơn thế.
Nhưng việc đầu tiên không phải là đánh đổ ai. Việc đầu tiên là sống.
Nàng đang mải nghĩ thì nghe thấy tiếng ồn ào ngoài cổng.
"Mạch Đại Thành! Mạch Đại Thành có nhà không!"
Giọng đàn ông, ồm ồm, kéo dài, kèm theo tiếng quạt nan phành phạch.
Tiểu Mãn bật dậy, vén mành nhìn ra. Ngoài cổng là một người đàn ông chừng năm mươi tuổi, bụng phệ, mặc áo lụa màu nâu, tay cầm quạt nan. Sau lưng ông ta là hai người tá điền vác cuốc.
Chu Bảo Điền. Lý chính thôn Liễu Đê.
Mạch Đại Thành từ trong nhà bước ra, vẫn mặc bộ quần áo dính đất sét đêm qua. Tiểu Mãn thấy tim mình như rơi xuống đáy giếng.
"Lý chính đại nhân, sáng sớm có chuyện gì ạ?"
Chu Bảo Điền không đáp ngay. Ông ta phe phẩy quạt, đôi mắt ti hí liếc từ đầu xuống chân Mạch Đại Thành, dừng lại ở ống quần dính đầy đất vàng.
"Sáng nay ta đi thăm đê," ông ta nói chậm rãi, "thấy ở gốc cây liễu cụt có một đám đất mới lấp. Đất sét vàng, giống y như đất trên ống quần ngươi."
Ông ta gấp cái quạt lại, gõ vào lòng bàn tay một tiếng "bộp".
"Mạch Đại Thành, ngươi là thợ đắp đê, chắc ngươi biết luật. Tự ý đào bới đê điều, tội gì?"
Mạch Đại Thành im lặng.
"Ta nói cho ngươi biết." Chu Bảo Điền hạ giọng, nhưng đủ để cả nhà nghe thấy. "Mùng tám tháng này, Huyện thái gia đích thân xuống xem đê, có cả Phùng chưởng quỹ đi theo. Nếu đến lúc đó, ngài thấy chỗ đất ấy, hỏi ra là ai đào..."
Ông ta mỉm cười, mở quạt ra phe phẩy.
"...thì đừng nói là ngươi, cả nhà ngươi, cả con bé kia nữa, đều phải vào ngục huyện mà ăn cơm."