Ôn Tri Hạ ngồi xuống mép giường, tấm bìa nhựa trống rỗng vẫn nằm trong tay.
Kiếp trước, vào giờ này, cô đã ngủ say. Kiếp trước, tấm thẻ dự thi vẫn còn nguyên trong cặp, vì kiếp trước họ không cần phải làm thế. Kiếp trước cô ngoan ngoãn, dễ bảo, đã tự tay đưa mọi thứ cho họ. Kiếp này cô không đưa, nên họ phải tự lấy.
Cô bỗng nhận ra một điều lạnh người: mỗi bước cô thay đổi, họ cũng sẽ thay đổi theo. Kiếp trước cô biết, nhưng kiếp này chưa chắc đã giống.
Cô hít một hơi, đứng dậy, bước ra gian ngoài. Mẹ cô đang lúi húi dọn rổ trứng đỏ, Tri Viễn ngồi xem ti vi.
"Mẹ. Thẻ dự thi của con mất rồi."
Chiếc rổ trên tay bà Diệp Tú Cầm rơi xuống đất. Mấy quả trứng đỏ lăn lông lốc dưới gầm bàn.
"Cái gì? Sao lại mất? Con để đâu? Con tìm kỹ chưa?" Bà lao vào buồng, lục tung cặp sách, ngăn kéo, gầm giường. "Trời ơi, mai thi rồi, mai thi rồi mà..."
"Mẹ, con tìm rồi. Không phải con làm mất." Cô giữ lấy tay mẹ. "Chiều nay lúc con kiểm tra, nó vẫn còn. Từ lúc đó đến giờ, chỉ có một người vào buồng con."
Bà Diệp Tú Cầm khựng lại, ngơ ngác nhìn con gái. Rồi dần dần, khuôn mặt bà tái đi.
"Con nói... Kỳ Kỳ?"
"Con không có bằng chứng." Cô nói khẽ. "Nhưng mẹ, mẹ nghĩ xem."
Tri Viễn đứng ở cửa buồng từ lúc nào, mặt mày căng thẳng. Thằng bé ngập ngừng một lúc, rồi buột miệng:
"Chị... em thấy chị Kỳ vào buồng chị."
Hai mẹ con cùng quay lại.
"Lúc nãy em ra sân sau lấy quả bóng. Em thấy chị Kỳ không vào nhà vệ sinh, mà đi vào buồng chị. Em tưởng chị ấy lấy cái gì chị nhờ." Thằng bé gãi đầu, mặt đỏ lên. "Lúc chị ấy ra, em thấy chị ấy nhét cái gì đó vào túi váy. Rồi lúc về, đến đầu hẻm, chị ấy dừng lại ở cái thùng rác..."
"Thùng rác nào?" Cô nắm lấy vai em.
"Cái thùng rác xanh ở đầu hẻm, chỗ cột điện." Tri Viễn hơi sợ trước vẻ mặt của chị. "Em đứng ở cổng nhìn theo, thấy chị ấy dừng lại một tí, rồi đi tiếp. Em không nhìn rõ chị ấy làm gì..."
Cô buông em ra, lao ra khỏi cổng.
Con hẻm tối om. Chiếc thùng rác nhựa xanh ở đầu hẻm đã đầy quá nửa, bốc mùi chua. Cô mặc kệ, lật nắp, thò tay vào bới. Vỏ rau, giấy vụn, túi ni lông, vỏ hạt dưa. Mẹ cô chạy theo sau, cầm chiếc đèn pin, run run soi.
Không có.
Cô bới đến tận đáy. Không có gì cả.
"Chiều nay sáu giờ xe rác đi qua rồi," mẹ cô thì thào. "Nhưng tối nay... tối nay chưa có xe."
Cô đứng thẳng dậy, hai tay dính đầy rác, nhìn quanh. Bên cạnh thùng rác xanh còn có một bãi đất trống, cỏ dại mọc um tùm, người trong hẻm hay vứt bậy. Gió đêm thổi xào xạc.
Có thể Tri Viễn nhìn nhầm. Có thể Gia Kỳ chỉ dừng lại để buộc lại quai dép. Có thể tấm thẻ đã nằm trong túi váy hồng ấy, giờ đang ở nhà bác cả.
Cô nhìn đồng hồ. Mười giờ kém mười lăm. Còn mười một tiếng nữa là thi.
"Mẹ, mẹ ở nhà với Tri Viễn. Con đi một lát."
"Con đi đâu? Đêm hôm..."
"Con đi tìm người giúp."
* * *
Quán mì nhà họ Lục đã tắt đèn. Cô đạp xe vòng ra phía sau, nơi có một cánh cửa gỗ nhỏ dẫn vào căn nhà hai gian của mẹ con Lục Tầm. Cô gõ cửa ba tiếng.
Cửa mở gần như ngay lập tức, như thể người bên trong vẫn chưa ngủ. Lục Tầm đứng đó, mặc áo ba lỗ và quần đùi, tay cầm một cuốn sách.
Cậu nhìn khuôn mặt cô, nhìn hai bàn tay dính rác của cô, không hỏi gì, chỉ nói: "Thẻ dự thi?"
Cô sững người. "Sao cậu biết?"
"Đoán." Cậu nghiêng người cho cô vào. "Đêm trước ngày thi, cậu đến tìm tớ với bộ dạng thế này, chỉ có thể là thẻ dự thi."
Cô kể lại mọi chuyện, nhanh và gọn. Lục Tầm nghe, không ngắt lời. Khi cô kể xong, cậu đặt cuốn sách xuống bàn, đi lấy một tờ giấy, viết nhanh mấy dòng.
"Nghe này. Theo quy chế thi của Sở, thí sinh mất thẻ dự thi có thể xin cấp thẻ tạm thời tại điểm thi, trước giờ thi môn đầu tiên. Điều kiện: có chứng minh thư bản gốc, và mặt thí sinh phải khớp với ảnh trong danh sách ảnh dự thi của phòng thi. Danh sách đó do Sở in và niêm phong, gửi xuống từng điểm thi. Người quyết định là chủ khảo điểm thi."
"Chủ khảo điểm thi..."
"Năm nay điểm thi số 2 Bạch Thạch do người trên thành phố xuống làm chủ khảo, để tránh tiêu cực. Không phải người của huyện." Cậu nhìn cô. "Người của bác cậu không với tới được."
Cô nhìn cậu chằm chằm. "Sao cậu biết những chuyện này?"
"Tớ đọc quy chế," cậu nói, mắt không chớp. "Lớp trưởng phải đọc quy chế để phổ biến cho cả lớp."
Cô không tin. Nhưng bây giờ không phải lúc truy hỏi.
"Năm giờ rưỡi sáng mai," cậu nói tiếp. "Tớ đến nhà cô Phương, đưa cô ấy đến điểm thi, mang theo bản photo thẻ dự thi cậu gửi cô ấy giữ. Cậu đến điểm thi lúc sáu giờ rưỡi, cùng ba mẹ cậu. Có bản photo, có chứng minh thư, có giáo viên chủ nhiệm xác nhận, có ảnh trong danh sách. Sẽ được."
"Còn cậu? Cậu cũng phải thi."
"Tớ thi ở điểm thi số 1, cách đó hai cây số. Tám giờ rưỡi tớ đi cũng kịp." Cậu dừng lại một chút. "Còn một việc. Sáng mai trước năm giờ, tớ sẽ đi lục cái bãi đất trống cạnh thùng rác đầu hẻm nhà cậu."
"Tớ tìm rồi, không có."
"Cậu tìm trong thùng. Nếu là tớ, tớ sẽ không vứt vào thùng." Cậu nói. "Người ta sẽ xé nhỏ, rồi ném qua thùng, vào bãi cỏ. Trời tối, không ai thấy. Sáng ra, gió thổi tung, càng không ai tìm được."
Cô nhìn cậu, sống lưng ớn lạnh. Không phải vì sợ cậu. Mà vì cách cậu nói, như thể cậu đã từng thấy chuyện này xảy ra rồi.
"Về ngủ đi," cậu nói, giọng mềm hẳn xuống. "Cậu phải ngủ. Ngày mai cậu sẽ vào phòng thi. Tớ hứa."
* * *
Cô về đến nhà lúc mười một giờ. Cha cô vừa về, chiếc xe máy Gia Lăng cũ còn chưa tắt máy hẳn, nằm nghiêng ở góc sân. Ông đang ngồi trên bậc thềm, mẹ cô ngồi bên cạnh, Tri Viễn khóc thút thít.
Ông nhìn thấy cô, đứng bật dậy.
"Mẹ con kể rồi." Giọng ông khàn đặc. "Tiểu Hạ, ba hỏi con một câu. Con chắc chắn là Kỳ Kỳ?"
"Con không chắc chắn, ba ạ." Cô nhìn thẳng vào mắt cha. "Con chỉ biết, chiều nay thẻ còn, tối nay thẻ mất. Ở giữa, chỉ có chị ấy vào buồng con. Và Tri Viễn thấy."
Cha cô im lặng. Rất lâu. Cô nhìn thấy hai bàn tay ông, những bàn tay to bè chai sạn vì hai mươi năm cầm vô lăng, siết chặt lại rồi lại buông ra.
"Ba đi sang nhà bác."
"Ba." Cô giữ tay ông lại. "Ba sang bây giờ, họ sẽ chối. Bà nội sẽ khóc, sẽ nói nhà mình vu oan cho cháu gái. Rồi cả nhà cãi nhau đến sáng. Con sẽ không ngủ được, sáng mai con sẽ thi trong tình trạng tệ nhất."
Ông nhìn con gái, sững sờ. Có lẽ ông chưa từng nghe đứa con mười bảy tuổi của mình nói chuyện như vậy.
"Vậy... vậy con muốn ba làm gì?"
"Sáng mai sáu giờ, ba chở con đến điểm thi bằng xe máy." Cô nói. "Chỉ vậy thôi. Những chuyện khác, để sau kỳ thi."
Cha cô đứng đó rất lâu. Rồi ông gật đầu, một cái gật đầu nặng trĩu.
Đêm đó, cô ép mình nằm xuống, nhắm mắt, đếm nhịp thở. Một trăm. Hai trăm. Ba trăm. Ngoài sân, cô nghe tiếng cha hút thuốc, tiếng bật lửa tách tách, rất lâu.
Cô ngủ được bốn tiếng.
* * *
Năm giờ năm mươi sáng ngày bảy tháng Sáu.
Khi cô ra đến cổng, Lục Tầm đã đứng đó, tóc ướt sương, quần dính đầy cỏ may, tay cầm một chiếc túi ni lông nhỏ.
Bên cạnh cậu là Tri Viễn, mặt lấm lem, đôi dép tổ ong dính bùn. Thằng bé không biết đã dậy từ bao giờ.
"Chị!" Tri Viễn reo lên. "Tìm thấy rồi! Anh Lục Tầm với em tìm thấy rồi!"
Lục Tầm đưa chiếc túi ni lông cho cô. Bên trong là bốn mảnh giấy cứng màu trắng, bị xé không đều, dính chút đất ẩm. Ghép lại, cô nhìn thấy nửa tấm ảnh thẻ của mình, dấu giáp lai đỏ, dòng chữ "Số báo danh: 10430212".
"Ở bãi cỏ, cách thùng rác ba mét, mắc trong bụi gai," Lục Tầm nói. "Ba mảnh. Mảnh thứ tư, em cậu tìm thấy dưới gầm chiếc xe đẩy hỏng."
Tri Viễn ưỡn ngực, mặt đầy tự hào.
Cô cầm chiếc túi, tay run lên. Tấm thẻ này không dùng được nữa. Nhưng nó là bằng chứng. Bằng chứng rằng có người đã cố tình hủy nó.
Cha cô dắt chiếc Gia Lăng ra, nhìn thấy những mảnh giấy trong túi. Khuôn mặt ông trong ánh sáng tờ mờ của buổi sớm xám ngắt như tro.
Ông không nói gì. Chỉ nổ máy, vỗ vỗ yên sau.
"Lên xe."
* * *
Điểm thi số 2 là trường THPT số 2 huyện Bạch Thạch, cách nhà cô sáu cây số. Khi cô đến nơi, cổng trường đã chật kín phụ huynh và thí sinh. Băng rôn đỏ giăng khắp nơi. Cảnh sát giao thông đứng điều tiết xe.
Cô Phương Tuệ đứng chờ ở cổng phụ, tay ôm tập tài liệu, tóc chưa kịp chải gọn. Nhìn thấy cô, cô Phương vội vã bước đến.
"Lục Tầm báo cho cô rồi. Đi, phòng chủ khảo ở tầng một dãy A."
Phòng chủ khảo điểm thi là một phòng học được dọn trống, kê một chiếc bàn dài trải khăn xanh, trên bàn có mấy thùng đề thi niêm phong dán giấy đỏ, hai cảnh sát đứng canh. Người ngồi sau bàn là một người đàn ông ngoài năm mươi, tóc hoa râm, đeo kính, mặc áo sơ mi trắng cộc tay, ngực đeo thẻ: "Chủ khảo điểm thi – Đổng Kiến Bình – Sở Giáo dục thành phố Thiệu Dương".
Họ phải đứng chờ ngoài hành lang gần hai tiếng đồng hồ, vì chủ khảo bận tiếp nhận đề thi từ xe áp tải, rồi họp với toàn bộ cán bộ coi thi. Mỗi phút trôi qua, cha cô lại đi ra đầu hành lang, đứng nhìn ra sân trường một lúc rồi quay vào, tay mân mê bao thuốc lá mà không dám châm. Mãi đến tám giờ hai mươi, họ mới được gọi vào.
Cô Phương trình bày ngắn gọn. Ôn Tri Hạ đưa chứng minh thư, bản photo thẻ dự thi, và chiếc túi ni lông đựng bốn mảnh thẻ gốc.
Thầy Đổng cầm từng mảnh lên xem, nhíu mày rất sâu.
"Bị xé?"
"Dạ. Tối qua có người vào phòng em lấy mất. Sáng nay tìm thấy ở bãi đất gần nhà em."
"Em có biết ai làm không?"
Cô ngập ngừng một giây. "Em có nghi ngờ. Nhưng em chưa có bằng chứng chắc chắn, nên em không dám nói bừa."
Thầy Đổng nhìn cô qua cặp kính một lúc lâu. Rồi ông quay sang người thư ký ngồi bên cạnh: "Lấy danh sách ảnh dự thi phòng 14 ra đây. Và lập biên bản."
Tờ danh sách ảnh được mang đến, in trên giấy A3, mỗi thí sinh một ô vuông, ảnh thẻ đen trắng, dưới có tên và số báo danh. Thầy Đổng dò ngón tay đến ô số 12. Ông nhìn tấm ảnh, rồi nhìn khuôn mặt cô. Nhìn lại tấm ảnh. Nhìn lại khuôn mặt cô.
Đồng hồ treo tường chỉ tám giờ ba mươi lăm.
"Khớp," ông nói. "Cấp thẻ tạm thời. Lập biên bản ghi rõ: thẻ dự thi gốc bị người khác cố ý hủy hoại, các mảnh vỡ được thu giữ làm tang vật, chờ xử lý sau kỳ thi."
Người thư ký bắt đầu viết. Rất chậm. Biên bản phải có ba bản, có chữ ký của chủ khảo, của thí sinh, của giáo viên chủ nhiệm, của phụ huynh. Cha cô được gọi vào, ký tên bằng nét chữ run run. Rồi phải điền mẫu thẻ tạm thời, dán ảnh thẻ dự phòng, đóng dấu.
Tám giờ năm mươi. Chuông báo thí sinh vào phòng vang lên.
Chín giờ. Chuông bắt đầu thi môn Ngữ văn.
Thư ký vẫn đang đóng dấu.
"Thầy ơi..." cô Phương lo lắng nhìn đồng hồ.
"Đi trễ dưới mười lăm phút vẫn được vào phòng," thầy Đổng nói, không ngẩng đầu, tay ký nhanh lên tờ thẻ tạm. "Đây. Có người dẫn em đi."
Một cán bộ coi thi trẻ dẫn cô chạy dọc hành lang. Tiếng dép cô gõ lộp cộp trên nền xi măng. Hành lang dài hun hút, hai bên là những cánh cửa đã khép, sau đó là tiếng sột soạt của hàng trăm ngòi bút.
Phòng 14. Cửa mở. Ba mươi thí sinh ngẩng đầu lên nhìn. Giám thị kiểm tra thẻ tạm thời, chứng minh thư, đối chiếu khuôn mặt, rồi chỉ vào chỗ ngồi số 12 gần cửa sổ.
Cô ngồi xuống. Đồng hồ trên bảng chỉ chín giờ lẻ tám phút.
Tám phút muộn.
Cô nhắm mắt lại ba giây. Hít vào. Thở ra. Đọc đề hai lần.
Rồi cô mở mắt, cầm bút lên.
* * *
Đề nghị luận năm ấy chỉ có hai chữ: "Giữ lấy".
Phía dưới là một đoạn tư liệu ngắn về một người thợ gốm già ở Cảnh Đức Trấn, cả đời giữ một lò nung cũ, khi người ta khuyên ông bỏ lò để chuyển sang làm gốm công nghiệp, ông nói: "Có những thứ, nếu mình không giữ, sẽ không còn ai giữ cho mình."
Cô nhìn đề rất lâu. Rồi cô bắt đầu viết.
Cô viết về một cái tên.
Cô viết rằng mỗi con người khi sinh ra đều được cha mẹ trao cho một cái tên, như trao một ngọn đèn nhỏ, và suốt đời ta phải học cách giữ ngọn đèn ấy không tắt giữa gió. Cô viết về những người đã đánh mất tên mình, không phải vì họ tự vứt bỏ, mà vì có người khác giật lấy, trong khi họ còn quá trẻ, quá tin người, để biết rằng một cái tên cũng có thể bị đánh cắp. Cô viết về sự im lặng, rằng im lặng chính là cách nhanh nhất để mất đi thứ mình phải giữ. Cô viết rằng giữ lấy không phải là bảo thủ, mà là dũng cảm. Giữ lấy tên mình, giữ lấy ước mơ của mình, giữ lấy sự thật, dù cho cả thế giới nói rằng nó chẳng đáng.
Cô không viết đến cái chết của mình. Không viết đến mười sáu năm. Nhưng từng câu chữ đều thấm máu của mười sáu năm ấy.
Khi chuông hết giờ vang lên, cô đặt bút xuống, thấy lòng bàn tay mình ướt đẫm.
* * *
Chiều ngày bảy, môn Toán.
Cô làm đúng như Lục Tầm dạy. Đọc đề hai lần. Viết điều kiện trước. Mười hai dạng quen thuộc lần lượt hiện ra trong đề như những người bạn cũ. Câu cuối cùng, câu khó nhất, cô đọc qua một lần, viết được hai dòng đầu, rồi bỏ. Dành bốn mươi phút còn lại kiểm tra lại từng câu từ đầu. Cô phát hiện hai lỗi tính toán, sửa lại.
Khi bước ra khỏi phòng thi, cô biết mình làm được ít nhất một trăm hai mươi điểm.
Ngày tám tháng Sáu, buổi sáng thi tổ hợp tự nhiên, buổi chiều thi Tiếng Anh. Môn Sinh có một câu về cơ chế đông máu, cô viết trôi chảy như đang giảng cho một hộ lý mới vào nghề. Môn Hóa có một câu cô không làm được. Tiếng Anh, cô làm hết, không chắc đúng bao nhiêu.
Lần này, cô không sốt.
Năm giờ chiều ngày tám, tiếng chuông cuối cùng vang lên. Hàng ngàn thí sinh ùa ra khỏi các phòng thi. Có đứa hét lên, có đứa khóc, có đứa ném sách lên trời. Cô đi giữa dòng người, như đi trong mơ, cảm thấy toàn thân rã rời nhưng nhẹ bẫng.
Xong rồi. Phần đầu tiên, cô đã làm được.
Cô đi về phía cổng trường, nơi cha cô hẹn đợi. Đám đông phụ huynh chen chúc. Cô len qua, nhón chân nhìn quanh tìm chiếc Gia Lăng cũ.
Rồi cô dừng lại.
Bên kia đường, dưới bóng một cây ngô đồng lớn, có một chiếc xe con Santana màu đen đỗ sát lề. Bên cạnh xe, hai người đàn ông đứng nói chuyện, quay lưng về phía cổng trường. Một người mặc áo sơ mi trắng cài kín cổ, bụng hơi phệ. Người kia gầy, tóc chải ngược, đeo kính gọng vàng.
Bác cả cô. Và phó hiệu trưởng Tào Chí Minh.
Cô lùi lại một bước, nép sau một gốc cây, lắng tai nghe. Tiếng ồn ào của đám đông át đi gần hết. Cô chỉ nghe được những mẩu rời rạc.
"...không sao, thi thì cứ để nó thi..." Giọng bác cả.
"...con bé đó lắm chuyện, sáng nay còn lập biên bản..." Giọng Tào Chí Minh, có vẻ lo lắng.
"...biên bản thì sao, có ai chứng minh được Kỳ Kỳ..." Bác cả cười khẩy. "Quan trọng là bước sau. Tài khoản điền nguyện vọng đã kích hoạt chưa?"
"...rồi, kích hoạt từ tháng trước. Mật khẩu ban đầu là ngày sinh, tôi đã đổi..."
"...tốt. Giữ cho kỹ. Con bé đó không biết mật khẩu, thì có thi được bảy trăm điểm cũng..."
Một chiếc xe buýt chạy ngang qua, tiếng còi inh ỏi nuốt mất câu cuối cùng.
Khi xe buýt đi qua, bác cả đã mở cửa chiếc Santana, ngồi vào ghế sau. Tào Chí Minh nhìn quanh một lượt, rồi cũng chui vào xe. Chiếc xe đen lăn bánh, mất hút ở cuối con đường.
Ôn Tri Hạ đứng sau gốc cây ngô đồng, mồ hôi lạnh chảy dọc sống lưng.
Tài khoản điền nguyện vọng của cô. Đã kích hoạt từ tháng trước. Mật khẩu đã bị đổi.
Cuộc thi thật sự, bây giờ mới bắt đầu.