Ngày mười chín tháng bảy năm Cảnh Hòa thứ bảy, hai ngày sau khi đê Hạ Khê vỡ, ngỗ tác Kiều Bá Viễn ba mươi bảy tuổi được phủ nha phái xuống hạ lưu sông Vân Xuyên để vớt xác.
– Nước chưa rút. – Ông kể, giọng đều đều, chậm rãi, như đang đọc một tờ nghiệm thi đã viết trong lòng mười lăm năm. – Cả vùng hạ lưu là một biển nước đục ngầu. Chỉ còn ngọn cây, nóc miếu, đầu gò là nhô lên. Chúng ta đi bằng bè chuối, mười hai người, sào dài mười thước. Gặp xác thì móc vào bờ. Ngày đầu vớt được bốn mươi mốt cái. Ngày thứ hai vớt được năm mươi sáu. Phần lớn là người già với trẻ con. Người lớn còn biết bơi, còn bám được vào cái gì đó. Trẻ con thì…
Ông dừng lại. Tri Ý ngồi trên bậc thềm dưới chân ông, tay vẫn nắm lấy tay ông. Bùi Cảnh Hành đứng tựa vào cột hiên, không nói gì. Hoàng hôn đã tắt. Tiểu Đậu thắp một ngọn đèn dầu đặt trên bậu cửa sổ, ánh sáng vàng vọt hắt lên đám thú gỗ, làm chúng trông như đang cử động.
– Chiều ngày thứ hai, – ông kể tiếp, – ta chống bè đến một khúc sông quặt, chỗ có một rặng liễu già. Liễu bị lũ quật nghiêng hết, cành rủ xuống nước. Trong đám cành liễu, có một cái chậu gỗ. Cái chậu tắm to, loại nhà khá giả dùng để tắm cho trẻ con. Nó mắc vào cành cây, cứ xoay vòng vòng theo con nước.
Bàn tay ông siết lại.
– Trong chậu có một đứa bé gái. Nằm co ro, người tím tái, lạnh như đá. Ta tưởng nó chết rồi. Ta đưa tay vào sờ, định móc lên như những cái xác khác. Thì nó mở mắt.
Tri Ý nhắm mắt lại. Trong bóng tối sau mí mắt, nàng thấy một bầu trời xám, những cành liễu rũ xuống như tóc, và một khuôn mặt đàn ông còn trẻ, râu lởm chởm, mắt đỏ hoe, cúi xuống nhìn nàng. Nàng không biết đó là ký ức hay chỉ là trí tưởng tượng.
– Nó không khóc. – Kiều Bá Viễn nói. – Nó chỉ nhìn ta. Trong tay nó nắm chặt một chiếc thuyền giấy, ướt nhẹp, nát gần hết, mà nó không chịu buông. Ta gỡ thế nào cũng không ra. Trên cổ nó đeo một cái khóa bạc trường mệnh, mặt trước chạm hình con cá, mặt sau khắc một chữ “Vãn”.
* * *
Đứa bé sốt bảy ngày bảy đêm. Kiều Bá Viễn không đưa nó đến nơi tập trung trẻ mồ côi của phủ nha. Ông mang nó về nhà, căn nhà cuối hẻm Trúc Bì, nơi ông sống một mình từ khi vợ ông chết vì khó sinh ba năm trước, cùng với đứa con trai chưa kịp đặt tên.
– Ta không biết vì sao ta lại làm vậy. – Ông nói. – Có lẽ vì nó nhìn ta. Có lẽ vì cái chậu gỗ. Có lẽ vì ta đã vớt quá nhiều xác trẻ con trong hai ngày ấy, đến mức nếu còn phải đặt thêm một đứa nữa lên bè, ta sẽ phát điên.
Đến ngày thứ tám, đứa bé hạ sốt, tỉnh lại. Nó không nhớ gì cả. Không nhớ tên, không nhớ cha mẹ, không nhớ Hạ Khê, không nhớ trận lũ. Hỏi gì nó cũng lắc đầu. Chỉ có một điều: mỗi khi trời mưa to, nó lại chui vào gầm giường, bịt chặt hai tai, run lẩy bẩy.
– Ta biết cái khóa bạc ấy là của ai. – Kiều Bá Viễn nói. – Ở huyện Vân Thủy ai cũng biết, Lục đại nhân có một cô con gái nhỏ tên là Vãn nhi, đeo khóa bạc chạm hình cá, vì Lục đại nhân bảo con gái ông ấy là cá, sinh ra ở bên sông thì phải biết bơi. Ta biết. Và ta biết lúc ấy Lục Thừa đang ở trong ngục phủ, chờ xử tội làm vỡ đê.
– Ông đã nói với ông ấy? – Bùi Cảnh Hành hỏi, lần đầu tiên lên tiếng.
Kiều Bá Viễn gật đầu.
– Ngày mùng hai tháng tám. Ta lấy cớ khám bệnh cho phạm nhân, xin vào ngục. Ta đứng ngoài song cửa, nói nhỏ với hắn: “Con gái ông còn sống. Ta đang nuôi nó.” Hắn… – Giọng ông vỡ ra. – Hắn quỳ xuống. Một người đàn ông ba mươi mốt tuổi, làm quan, quỳ xuống trước mặt một thằng ngỗ tác, lạy ta ba lạy, đập đầu xuống nền đá đến chảy máu. Hắn khóc mà không ra tiếng. Rồi hắn nói: “Đừng cho ai biết nó là con ta. Đừng để nó mang họ Lục. Họ Lục bây giờ là họ của kẻ có tội. Ông cứ nuôi nó như con ông. Cho nó một cái tên khác. Cho nó sống một đời bình thường.”
Ông lão ngừng lại, thở dốc.
– Rồi hắn nói thêm một câu. Hắn kéo ta sát vào song cửa, nói rất nhỏ: “Tạ Văn Khiêm có giữ sổ thật. Hai cuốn sổ. Một cuốn để trình lên, một cuốn ghi thật. Nếu có một ngày, có người muốn biết sự thật, thì bảo họ đi tìm Tạ Văn Khiêm.”
– Và đêm hôm sau, ông ấy chết.
– Đêm hôm sau, hắn chết. – Kiều Bá Viễn cúi đầu. – Ta không biết có ai nghe thấy cuộc nói chuyện ấy không. Trong ngục có ngục tốt, có phạm nhân khác. Có thể có ai đó đã nghe. Có thể vì ta mà…
– Cha. – Tri Ý nắm chặt tay ông. – Không phải vì cha.
– Ta không biết. – Ông lắc đầu. – Mười lăm năm nay, ta không biết. Ta đặt tên con là Tri Ý. Tri là biết, Ý là lòng người. Ta mong con lớn lên biết được lòng người, đừng như ta, cả đời chỉ biết xác chết. Thế mà rốt cuộc con lại theo nghề của ta. Có lẽ là trời phạt ta.
* * *
Đêm ấy, khi cha nàng đã ngủ, Tri Ý ngồi một mình dưới gốc hòe trong sân. Trong lòng bàn tay nàng là một cái khóa bạc nhỏ, đã đen xỉn vì thời gian, mặt trước chạm hình một con cá đang quẫy đuôi, mặt sau khắc một chữ “Vãn”. Cha nàng, người cha đã nuôi nàng mười lăm năm, đã cạy một viên gạch dưới gầm giường ông, lấy ra một cái hộp gỗ nhỏ, trong hộp là cái khóa này, cùng với một chiếc thuyền giấy đã mủn nát chỉ còn là một nắm giấy vụn khô.
“Ta giữ lại cho con. Ta nghĩ có một ngày con sẽ hỏi.”
Nàng không hỏi. Nàng chưa bao giờ hỏi. Nàng chưa bao giờ nghi ngờ.
Gió đêm thổi qua, lá hòe rơi lả tả. Có tiếng bước chân sau lưng. Nàng không quay lại. Nàng biết là ai.
Bùi Cảnh Hành ngồi xuống bên cạnh nàng, trên rễ cây hòe nhô lên khỏi mặt đất. Hắn không nói gì. Hắn chỉ ngồi đó, cách nàng một sải tay, nhìn lên vầng trăng khuyết đang treo trên mái ngói.
– Đại nhân chưa về à? – Một lúc lâu sau nàng mới hỏi.
– Tiểu Đậu ngủ gật trên bậc cửa rồi. – Hắn nói. – Ta không nỡ đánh thức.
Tri Ý bật cười, một tiếng cười rất khẽ, rồi tắt ngấm. Nàng nhìn xuống cái khóa bạc trong lòng bàn tay.
– Ta có nên đổi tên không? – Nàng hỏi. – Lục Vãn. Nghe lạ quá. Như tên một người nào đó khác.
– Tên là để người khác gọi. – Bùi Cảnh Hành nói. – Cô muốn người ta gọi cô là gì thì cô là người ấy.
– Còn đại nhân? Đại nhân muốn gọi ta là gì?
Hắn im lặng một lúc. Rồi hắn quay sang nhìn nàng, dưới ánh trăng, đôi mắt hẹp và đen của hắn không còn lạnh như mọi khi.
– Kiều cô nương. – Hắn nói. – Người đã viết bốn mươi bảy tờ nghiệm thi không sai một chữ. Người đã ngồi giữa đò qua sông dù sợ nước đến tay chân lạnh ngắt. Ta biết người ấy. Còn Lục Vãn bốn tuổi, ta không biết.
Tri Ý nhìn hắn rất lâu. Rồi nàng nắm chặt cái khóa bạc lại, cất vào trong ngực áo, cạnh chiếc thuyền giấy có chữ “Vãn” và chiếc thuyền giấy có bốn chữ son “Cảnh Hòa thất niên”.
– Đại nhân, – nàng nói, – cái ngọc bội cá chép. Lúc Hầu Tam nói đến nó, ta thấy ngòi bút của đại nhân dừng lại.
Bùi Cảnh Hành không trả lời ngay. Hắn đưa ngón tay cái xoa nhẹ lên vết sẹo trắng trên mu bàn tay trái.
– Ở Ngọc Kinh, – cuối cùng hắn nói, – có một nhà quyền quý dùng hình cá chép vượt sóng làm gia huy. Cá chép vượt Long Môn hóa rồng. Hai năm trước, ta điều tra một vụ chết người ở kho lương Thông Châu. Một tờ nghiệm thi bị làm giả. Ta truy đến cùng, truy đến một vị thị lang Hộ bộ. Đêm trước khi ta định dâng sớ, có người đến tìm ta. Áo đen, cao, gầy. Ta không thấy mặt, vì hắn đứng ngoài bóng đèn. Hắn bảo ta dừng tay. Ta không chịu. Hắn rút dao. – Hắn giơ bàn tay trái lên, vết sẹo trắng lóe dưới ánh trăng. – Ta giơ tay đỡ. Lúc hắn quay đi, ta thấy ở thắt lưng hắn có một miếng ngọc trắng, chạm hình cá chép nhảy qua sóng.
Tri Ý nín thở.
– Ba ngày sau, ta bị giáng chức, đày xuống Vân Xuyên. – Hắn hạ tay xuống. – Ta cứ nghĩ là trùng hợp. Phủ Vân Xuyên là nơi xa nhất, nghèo nhất trong các phủ mà Lại bộ có thể đày ta tới. Nhưng bây giờ ta nghĩ lại… có lẽ không phải trùng hợp. Có lẽ có người muốn ta đến đây.
– Vì sao?
– Ta không biết. – Hắn đứng dậy, phủi áo. – Nhưng ta nghĩ, người đặt chiếc thuyền giấy lên gối cha cô cũng biết.
* * *
Mùng bảy tháng ba. Trời âm u, mây đen vần vũ từ phía thượng nguồn, báo hiệu một trận mưa lớn sắp đến.
Bùi Cảnh Hành ngồi trong thư phòng của Thôi quan ở phủ nha, trước mặt là một tờ giấy lớn trải trên bàn. Hắn đã thức trắng thêm một đêm nữa. Trên tờ giấy là những dòng chữ nhỏ ngay ngắn, những mũi tên nối từ chữ này sang chữ khác, như một tấm lưới đánh cá.
Tri Ý ngồi đối diện, đọc từng dòng.
– Một. – Bùi Cảnh Hành chỉ vào dòng đầu tiên. – Kẻ giết người lấy được giấy Hà công trong kho văn thư. Lão Mạnh giữ chìa khóa, đi ngủ cũng đeo. Muốn lấy được thì phải đến gần lão lúc lão ngủ, in khuôn chìa khóa vào sáp. Người ra vào phủ nha ban đêm mà không ai nghi ngờ: nha dịch, bộ khoái.
– Hai. Kẻ giết người biết rõ cách bố trí canh gác ở Kim Ngân phường, biết lúc nào lính canh rời vị trí, biết cửa sổ nào đã cưa sẵn. Người bố trí canh gác là Lôi Chấn. Người kiểm tra cửa sổ là Lôi Chấn. Người hô đi chữa cháy là Lôi Chấn.
– Ba. Thuyền giấy năm nếp, cách gấp của dân chài Hạ Khê, do Lôi Tú Nhi dạy. Anh cả nhà họ Lôi năm ấy hai mươi tuổi, nay ba mươi lăm. Lôi Chấn năm nay ba mươi lăm.
– Bốn. Bàn tay to, móng cụt, áo chàm sờn ở tay phải. Sợi chàm dưới móng tay Tạ Văn Khiêm.
Hắn đặt lên bàn một cuốn sổ mỏng bìa giấy dầu.
– Và năm. Sáng nay ta cho người lấy sổ danh bạ nha dịch. Lôi Chấn vào phủ nha làm bộ khoái năm Cảnh Hòa thứ chín, hai năm sau trận lũ. Quê quán: “Dân lưu tán, không rõ.” Người giới thiệu: không có. Hắn được nhận vì đã một mình bắt được tên cướp sông Bạch Diện mà ba phủ truy nã mấy năm không bắt được. Bốn năm sau lên bộ đầu.
Tri Ý nhìn tấm lưới chữ trên giấy. Năm sợi dây, đều chụm về một điểm.
– Đại nhân, Tiểu Đậu sáng nay đi đâu?
– Đi chùa Thanh Lương. – Bùi Cảnh Hành nói, vừa lúc ấy cửa thư phòng bật mở.
Tiểu Đậu chạy vào, thở hồng hộc, tóc tai ướt nhẹp vì mưa bụi bên ngoài.
– Đại nhân! – Cậu bé lắp bắp. – Con hỏi được rồi. Sư thầy ở chùa nói, mười năm nay, Lôi bộ đầu tháng nào cũng đến cúng dường, thắp hai ngọn đèn dầu trước bàn thờ vong. Một ngọn cho “Lôi Tú Nhi, tám tuổi”. Một ngọn cho cả nhà họ Lôi thôn Hạ Khê. Sư thầy bảo… bảo mỗi lần đến, Lôi bộ đầu đều ngồi gấp một chiếc thuyền giấy, đặt trước bàn thờ, rồi mới đi.
Bùi Cảnh Hành và Tri Ý nhìn nhau.
– Còn nữa, đại nhân. – Tiểu Đậu nuốt nước bọt. – Sư thầy bảo, từ năm ngoái, Lôi bộ đầu thắp thêm một ngọn thứ ba. Bài vị không ghi tên, chỉ ghi bốn chữ: “Hạ Khê ân nhân”.
* * *
Giờ Ngọ, Bùi Cảnh Hành lên chính đường xin gặp Tri phủ.
Ôn Đức Lương đang xem danh sách khách mời cho tiệc thọ ngày mai. Ông ngồi sau án thư, kính lão trễ xuống mũi, tay cầm bút son, gạch xóa thêm bớt. Khi Bùi Cảnh Hành bước vào, ông không ngẩng lên.
– Bùi Thôi quan lại có việc gì?
– Hạ quan xin đại nhân hủy tiệc thọ ngày mai.
Cây bút son dừng lại.
– Vì sao?
– Kẻ giết người đã giết ba người có tên khắc sau bia Hạ Khê. Cái tên thứ tư là tên đại nhân. – Bùi Cảnh Hành nói, giọng không chút xu nịnh. – Tiệc thọ ở Vọng Giang lâu, ba mặt nhìn ra sông, khách khứa đông đúc, thuyền bè qua lại. Nếu kẻ giết người muốn ra tay, không có nơi nào thuận tiện hơn.
Ôn Đức Lương ngẩng lên, tháo kính ra, nhìn Bùi Cảnh Hành. Lần đầu tiên, khuôn mặt tròn phúc hậu của ông không còn nụ cười. Thay vào đó là một vẻ gì đó mệt mỏi, già nua, như một người đã lâu lắm không được ngủ yên.
– Bùi Thôi quan, – ông nói chậm rãi, – bản phủ năm nay năm mươi lăm tuổi. Bản phủ đã làm quan ba mươi năm. Bản phủ biết sợ là gì. Nhưng nếu bản phủ hủy tiệc thọ vì sợ một thằng gấp thuyền giấy, thì ngày mai cả phủ Vân Xuyên sẽ biết Tri phủ của họ là kẻ có tật giật mình. Và người ở Ngọc Kinh cũng sẽ biết.
– Vậy xin đại nhân cho hạ quan bố trí người canh gác.
– Không cần. – Ôn Đức Lương lại đeo kính vào, cầm bút son lên. – Bản phủ đã giao việc canh gác cho người đáng tin nhất rồi.
Bùi Cảnh Hành đứng im.
– Mười năm trước, – Ôn Đức Lương nói tiếp, không ngẩng lên, – bản phủ đi thị sát đê điều ở thượng nguồn, gặp bọn cướp sông Hắc Ngư. Mười hai tên. Lính hộ tống chết sáu người. Bản phủ bị đẩy xuống sông, sắp chết đuối. Là một bộ khoái trẻ đã nhảy xuống, kéo bản phủ lên bờ, rồi một mình chặn mười hai tên cướp suốt nửa canh giờ cho đến khi viện binh tới. Người ấy suýt chết vì mất máu. Người ấy cứu mạng bản phủ.
Ông chấm bút son vào nghiên, viết một cái tên lên danh sách.
– Lôi Chấn đã tự xin đích thân chỉ huy canh gác tiệc thọ ngày mai. – Ông nói. – Có hắn ở đó, bản phủ không sợ bất cứ ai.