Người ta tìm thấy Hầu Đắc Lộc lúc giờ Thìn, ở bãi Lau hạ lưu cầu Vạn An, đúng chỗ mà Phùng Đại Thông đã chết bốn ngày trước.
Gã nằm sấp trên bãi cát vàng, nửa người dưới còn ngâm trong nước, áo gấm phồng lên như một cái phao rách. Ba chiếc nhẫn vàng vẫn còn trên ngón tay. Con dao găm vẫn giắt ở thắt lưng, chưa rút khỏi vỏ. Chiếc thuyền giấy thứ ba được nhét chặt vào giữa đai lưng lụa đỏ, ướt sũng, nhưng còn nguyên hình.
Người tìm thấy là Lôi Chấn.
Khi Tri Ý đến nơi, hắn đang ngồi trên một khúc gỗ trôi dạt gần đó, cả người ướt đẫm từ đầu đến chân, tóc bết vào trán, nước nhỏ tong tong từ vạt áo. Hắn đã lặn tìm dưới sông từ canh tư đến giờ, người ta nói vậy. Lặn mười mấy lần, mỗi lần lâu đến mức các bộ khoái tưởng hắn chết đuối luôn. Giờ hắn ngồi đó, hai tay buông thõng trên đầu gối, mắt nhìn xuống bãi cát, không nói một lời.
Bùi Cảnh Hành đứng cách xác vài bước, áo bào xanh lấm lem bùn đất. Hắn đã thức trắng một đêm, quầng mắt thâm đen, nhưng ánh mắt vẫn sắc như dao.
– Ta để hắn chết. – Hắn nói khi Tri Ý đến bên cạnh. Giọng hắn bình thản, nhưng nàng nghe ra một cái gì đó bên dưới sự bình thản ấy, như mặt sông phẳng lặng mà bên dưới là dòng xoáy. – Ta đứng ngay dưới lầu. Ta nghe tiếng hô cháy. Ta chạy ra sau xem lửa. Chỉ một khắc.
Tri Ý không nói gì. Nàng đặt hòm gỗ xuống, đeo găng, quỳ xuống bên xác.
* * *
Kết quả không có gì bất ngờ. Bùn vàng và cát mica trong mũi, trong họng. Dấu tay sau gáy, dấu ngón tay hai bên cổ. Đầu gối trầy trên cát. Chết đuối, khi còn sống, ngay tại bãi Lau này.
Nhưng lần này có thêm một thứ.
Quanh ngực Hầu Đắc Lộc, ngay dưới nách, có một vệt hằn đỏ tím chạy vòng quanh thân, rộng chừng một đốt ngón tay. Da bị cứa rách ở hai bên sườn. Ở sau lưng, vệt hằn chụm lại thành một nút thắt.
– Dây thừng, – Tri Ý nói. – Buộc vòng qua ngực, thắt nút sau lưng. Hắn bị kéo ra qua cửa sổ bằng dây thừng. Một đầu dây buộc vào người, đầu kia ở dưới thuyền. Hắn nặng thế này, kéo lên không được, nhưng thả xuống thì dễ.
– Hắn không kêu cứu?
Tri Ý lật mí mắt Hầu Đắc Lộc, rồi cúi xuống ngửi miệng gã. Mùi rượu nồng nặc, nhưng lẫn trong đó có một mùi khác, ngai ngái, đắng đắng như rễ cây.
– Rượu có pha thuốc. – Nàng nói. – Mạn đà la, hoặc thứ gì tương tự. Uống vào thì mê man, tỉnh lại thì đầu óc lơ mơ. Có lẽ hắn đã bị đánh thuốc từ lúc chập tối, chỉ đợi đến canh ba thì thuốc ngấm.
– Rượu ấy ai rót cho hắn?
– Hắn tự rót. Đại nhân còn nhớ không, lúc chúng ta lên lầu, hắn rót liền mấy chén. Cái tủ rượu ấy, ai cũng có thể bỏ thuốc vào từ trước.
Bùi Cảnh Hành không nói gì. Hắn quay đầu nhìn về phía Lôi Chấn vẫn đang ngồi bất động trên khúc gỗ trôi.
– Lôi bộ đầu. – Hắn gọi.
Lôi Chấn ngẩng lên, chậm chạp đứng dậy, bước tới.
– Đêm qua ngươi kiểm tra cửa sổ phòng Hầu Đắc Lộc, ngươi nói song sắt chắc chắn.
– Vâng. – Lôi Chấn cúi đầu. – Ty chức đã lay thử từng thanh. Không ngờ vết cưa được giấu khéo như vậy, bên ngoài trát sáp ong trộn bột sắt, nhìn như gỉ. Lỗi của ty chức. Ty chức xin chịu phạt.
Hắn nói rất thành khẩn, không chối, không cãi. Đôi mắt sâu dưới hàng lông mày rậm nhìn thẳng vào Bùi Cảnh Hành, mỏi mệt, đỏ ngầu vì ngâm nước sông cả đêm. Trông hắn như một người đã kiệt sức vì làm hết bổn phận mà vẫn thất bại.
– Đám cháy ở chuồng ngựa, – Bùi Cảnh Hành nói tiếp, – có tìm ra nguyên nhân chưa?
– Có người tưới dầu đèn vào đống rơm. Ty chức đã cho người tra hỏi đám phu ngựa.
– Được rồi. – Bùi Cảnh Hành gật đầu. – Ngươi về thay quần áo đi, nghỉ một lát. Chiều nay còn phải lo việc khác.
Lôi Chấn chắp tay, quay người bỏ đi. Tri Ý nhìn theo bóng lưng hắn, cao lớn, vai rộng, áo chàm ướt sũng dán chặt vào lưng. Hắn đi rất chậm, rất nặng nề, như người gánh một thứ gì đó vô hình trên vai.
– Đại nhân, – nàng nói nhỏ khi hắn đã đi xa, – sao không…
– Vì ta chưa có bằng chứng. – Bùi Cảnh Hành nói. – Chỉ có những điều trùng hợp. Hắn là người duy nhất kiểm tra cửa sổ. Hắn là người hô mọi người đi chữa cháy. Hắn là người tìm thấy xác. Hắn có bàn tay to, áo sờn tay, biết gấp thuyền hay không thì chưa biết. Hắn họ Lôi, và có một nhà họ Lôi ở Hạ Khê chết gần hết. Nhưng ở Vân Xuyên có bao nhiêu người họ Lôi? – Hắn ngừng lại. – Còn một điều nữa. Nếu là hắn, thì cái thuyền trên gối cha cô là ai đặt?
* * *
Tri Ý đã kể cho hắn nghe chuyện ấy trên đường đến bãi Lau. Giờ nàng rút chiếc thuyền giấy ra khỏi ngực áo, đưa cho hắn.
Bùi Cảnh Hành cầm lấy, nhìn rất lâu. Hắn soi nó dưới nắng, nhìn dấu nước chữ “Hà”. Hắn sờ vào mũi thuyền, đếm từng nếp gấp. Rồi hắn nhìn bốn chữ đỏ trên mái che: “Cảnh Hòa thất niên”.
– Ba nếp. – Hắn nói. – Không phải năm nếp. Người gấp chiếc này không phải người gấp ba chiếc kia. Người gấp ba chiếc kia học từ dân chài Hạ Khê. Người gấp chiếc này học từ mẹ, hoặc từ vú nuôi, như bao đứa trẻ trong thành.
– Và chữ viết. – Tri Ý nói. – Ba chiếc kia không có chữ. Chiếc ở bia có chữ “Vãn”, nét thô, cứng. Còn chiếc này, chữ thanh mảnh, ngay ngắn, viết bằng mực son. Người bình thường không dùng mực son. Chỉ có quan lại phê văn thư, hoặc thầy đồ chấm bài, hoặc…
– Hoặc người quen dùng mực son. – Bùi Cảnh Hành gấp chiếc thuyền lại, trả cho nàng. – Có hai người. Một người đang giết những kẻ có tên trên bia. Một người khác đang theo dõi tất cả, và muốn cha cô nhớ lại năm Cảnh Hòa thứ bảy.
– Vì sao lại là cha ta?
Bùi Cảnh Hành nhìn nàng. Trong ánh mắt hắn có một điều gì đó như thương hại, nhưng cũng như đang chờ đợi.
– Cô biết vì sao mà. – Hắn nói. – Cô chỉ chưa muốn nói ra thôi.
* * *
Kho văn thư phủ nha. Lần thứ hai trong ba ngày.
Lão Mạnh thư lại dẫn họ xuống gian thứ hai, nơi chứa hồ sơ của ngục phủ. Những cuốn sổ ghi tên phạm nhân, ngày vào ngục, ngày ra ngục, ngày chết. Và kèm theo mỗi người chết trong ngục là một tờ nghiệm thi, đóng thành tập theo năm.
Tập năm Cảnh Hòa thứ bảy mỏng hơn những năm khác. Năm ấy chỉ có chín người chết trong ngục phủ. Bùi Cảnh Hành lật đến tờ thứ sáu.
“Tử giả: Lục Thừa, ba mươi mốt tuổi, nguyên Hà công chủ sự phủ Vân Xuyên, phạm tội giám sát bất lực khiến đê vỡ.
Ngày phát hiện: mùng ba tháng tám, canh năm. Ngục tốt đi tuần phát hiện tử giả treo cổ trên song cửa ngục, dùng dây lưng vải của bản thân.
Nghiệm: cổ có một vết hằn do dây, chéo lên sau hai tai, màu tím, không giao nhau ở gáy. Lưỡi thè ra ngoài răng. Mắt nhắm. Hai tay buông thõng, móng tay sạch. Toàn thân không có vết thương khác.
Kết luận: tự ải.
Ngỗ tác: Kiều Bá Viễn.
Chứng kiến: Huyện lệnh huyện Vân Thủy Ôn Đức Lương (phụng mệnh phủ đường tham dự).”
Tri Ý đọc một lượt. Rồi đọc lần nữa. Nàng đã viết bốn mươi bảy tờ nghiệm thi theo lối của cha, nàng thuộc từng chữ, từng cách dùng từ của ông. Tờ này đúng là chữ của cha nàng: nét đậm, ngả sang phải, chữ “thương” viết thiếu một nét.
Nhưng có một chỗ không đúng.
– Ngục tốt tịch thu dây lưng của phạm nhân khi vào ngục. – Nàng nói, giọng nhỏ. – Đó là quy định. Để phạm nhân không treo cổ tự tử được. Lục Thừa lấy đâu ra dây lưng?
– Ngục tốt có thể sơ suất.
– Còn nữa. – Tri Ý chỉ vào dòng chữ “móng tay sạch”. – Người treo cổ tự tử, lúc dây siết, theo bản năng sẽ đưa tay lên cổ cào cấu, muốn gỡ dây ra. Dù quyết tâm chết đến đâu cũng vậy. Cho nên trong móng tay thường có da cổ của chính mình, hoặc sợi vải của sợi dây. Cha ta dạy ta như thế từ năm mười hai tuổi. Cha ta không thể nào viết “móng tay sạch” mà không ghi thêm một chữ nghi vấn.
Bùi Cảnh Hành không đáp. Hắn cầm tờ nghiệm thi lên, đưa lên cao, đối diện với ô cửa sổ nhỏ có song sắt, nơi ánh nắng buổi trưa đang rọi vào thành một cột sáng đầy bụi.
Tờ giấy trở nên trong suốt dưới ánh nắng.
Và Tri Ý thấy.
Ở dòng “Nghiệm”, ngay sau chữ “cổ có”, mặt giấy dày hơn chỗ khác một chút. Có người đã dán chồng lên đó một mảnh giấy mỏng như cánh ve, cùng màu, cùng chất, mép mảnh giấy được cắt khéo đến mức nhìn thường không thể nào phát hiện. Nhưng dưới ánh nắng xuyên qua, những dòng chữ cũ ở bên dưới hiện lên mờ mờ, như bóng cá dưới mặt nước.
Bùi Cảnh Hành đọc to, từng chữ, chậm rãi:
– “Cổ có… hai vết hằn. Một vết do dây, nằm ngang, giao nhau ở gáy. Một vết do dây khác, chéo lên sau tai, nhạt màu, không có phản ứng sống. Hai bên cổ có dấu ngón tay, mỗi bên bốn dấu. Móng tay tử giả có da người và máu, không phải của tử giả. Nghi: bị siết cổ chết, sau đó treo lên giả làm tự ải.”
Kho văn thư im lặng như mộ. Tiểu Đậu đứng ở cửa, há hốc miệng. Lão Mạnh đã lẳng lặng lui ra từ lúc nào.
– Cha ta đã viết đúng, – Tri Ý nói. Giọng nàng run, nhưng nàng không khóc. – Cha ta đã viết đúng. Rồi có người bắt cha ta dán đè lên, viết lại.
* * *
Chiều hôm ấy, lần đầu tiên, Bùi Cảnh Hành đến nhà họ Kiều.
Hắn đứng ở cổng tre, nhìn cái hẻm hẹp, cây hòe già, giàn mướp, đám thú gỗ trên bậu cửa sổ. Hắn không nói gì, chỉ cởi mũ ô sa ra cầm trên tay, rồi mới bước vào sân.
Kiều Bá Viễn ngồi ở chỗ quen thuộc dưới mái hiên. Lần này ông không đẽo gỗ. Ông ngồi im, hai tay đặt trên đầu gối, như đã ngồi suốt từ sáng. Khi nghe tiếng bước chân lạ, ông nghiêng đầu.
– Bùi đại nhân? – Ông hỏi.
– Kiều tiền bối. – Bùi Cảnh Hành chắp tay, dù biết ông không nhìn thấy. – Vãn bối Bùi Cảnh Hành, mạo muội đến thăm.
– Đại nhân không cần khách sáo. Ta biết vì sao đại nhân đến. – Ông lão quay mặt về phía Tri Ý. – Con tìm thấy rồi, phải không?
Tri Ý quỳ xuống trước mặt ông, nắm lấy hai bàn tay khô gầy của ông.
– Cha. Mảnh giấy dán đè lên, con soi dưới nắng, đọc được hết rồi.
Kiều Bá Viễn ngồi im rất lâu. Gió chiều thổi qua giàn mướp. Một con chim sẻ nhảy lò cò trên mái ngói. Rồi ông thở dài, một tiếng thở dài rất dài, như người vừa đặt xuống một gánh nặng mang trên vai mười lăm năm.
– Đêm mùng ba tháng tám năm ấy, – ông bắt đầu, – canh năm, ngục tốt chạy đến gọi ta. Ta đến ngục, thấy Lục Thừa treo trên song cửa. Ta gỡ xuống, khám. Ta thấy ngay là bị siết cổ. Hai vết dây, một vết thật, một vết giả. Dấu ngón tay hai bên cổ. Dưới móng tay hắn có da người, có máu, hắn đã cào kẻ giết hắn rất mạnh. Ta viết đúng như vậy. Ta ký tên.
Ông dừng lại, nuốt khan.
– Sáng hôm sau, huyện lệnh Ôn Đức Lương cho người gọi ta đến. Trong phòng có một người khác. Áo đen. Cao, gầy. Đeo ngọc bội cá chép. Người ấy không nói gì, chỉ ngồi uống trà. Ôn Đức Lương đưa tờ nghiệm thi cho ta, bảo ta viết lại. Ta không chịu. Ông ta bảo ta thử nghĩ lại xem. Ông ta bảo, tờ nghiệm thi này mà đưa lên, thì người phải chịu tội không phải là ông ta, mà là ngục tốt, là quản ngục, là mấy chục người trong ngục phủ. Ông ta bảo, ngục tốt Triệu Tứ đêm qua trực, nhà có mẹ già với ba đứa con nhỏ.
– Và ông viết lại.
– Ta vẫn không chịu. – Kiều Bá Viễn lắc đầu. – Thế rồi người áo đen mới lên tiếng. Hắn chỉ nói một câu, giọng kinh thành, nhẹ như gió: “Nghe nói ngỗ tác Kiều mới nhặt được một đứa bé ở Hạ Khê. Một đứa bé gái, bốn tuổi.”
Tri Ý cảm thấy máu trong người mình đông lại.
– Ta viết lại. – Ông lão nói, giọng vỡ ra. – Ta không dám viết lại cả tờ, vì mực, vì giấy, vì chữ ký đã có. Ta lấy giấy Hà công mỏng nhất, cắt ra, dán đè lên đoạn ấy, viết lại. Ta nghĩ… ta nghĩ có một ngày, sẽ có ai đó soi nó dưới nắng. Có một ngày. Ta không biết là ai. Ta không biết là khi nào. Nhưng ta muốn để lại một con đường.
Ông giơ tay lên, lần mò tìm mặt Tri Ý, chạm vào má nàng. Những ngón tay thô ráp, đầy sẹo dao, run rẩy.
– Ý nhi. Còn một chuyện nữa. Một chuyện ta đã giấu con mười lăm năm.
Tri Ý biết ông sắp nói gì. Nàng đã biết từ lúc đứng trước tấm bia ba trăm mười một cái tên. Đã biết từ lúc chiếc thuyền giấy có chữ “Vãn” trôi đến chân nàng. Đã biết từ giấc mơ đêm qua, với tiếng nước ục ục và giọng người đàn bà gào thét. Nhưng biết là một chuyện. Nghe chính miệng ông nói ra lại là chuyện khác.
– Cha, – nàng nói, giọng nghẹn lại, – cha đừng nói nữa.
– Phải nói. – Ông lão nắm chặt tay nàng. – Ta đã nói dối con mười lăm năm. Đã đến lúc con phải biết.
Ông hít một hơi thật sâu.
– Con không phải là con ruột của ta.