Miếu Văn Xương nằm ở góc đông bắc thành, trên một gò đất cao, mặt quay về phía con sông. Người phủ Vân Xuyên tin rằng ai đến đây thắp hương thì con cháu đỗ đạt, cho nên dù miếu nhỏ, hương khói chưa bao giờ tắt. Trước miếu là một cái ao sen hình bán nguyệt, giữa ao có một cây cầu đá cong. Mùa này sen chưa nở, chỉ có lá non mới nhú, cuộn tròn như những tờ giấy chưa ai mở ra đọc.
Khi Tri Ý và Bùi Cảnh Hành đến nơi, trong sân miếu đã thắp đuốc sáng rực. Lão từ giữ miếu ngồi bệt dưới gốc đa, miệng lẩm bẩm niệm Phật. Mấy đứa trẻ học trò mặc áo xanh tụ lại một góc, đứa thì khóc, đứa thì ngây ra. Lôi Chấn đã có mặt, đang đứng bên bờ ao, hai tay chống hông, áo bộ khoái màu chàm sẫm lại vì ẩm.
– Đại nhân, – hắn chắp tay, – ty chức nghe trống liền đến. Xác đã được vớt lên rồi.
Tạ Văn Khiêm nằm trên bậc đá sát mép ao, người gầy gò, râu thưa, mặc áo nho sinh màu xám đã sờn cổ. Mắt ông mở trừng trừng nhìn lên trời, miệng há ra như vẫn còn đang muốn nói nốt một câu gì. Trên ngực ông, chiếc thuyền giấy vẫn còn đó, đặt ngay ngắn, mũi hướng về phía đầu.
Lần này chiếc thuyền khô ráo.
Tri Ý quỳ xuống bên xác, không vội chạm vào. Nàng nhìn chiếc thuyền, rồi nhìn vạt áo người chết ướt sũng, rồi nhìn những vũng nước đọng quanh xác.
– Ai vớt lên?
– Lão từ, với hai người đi đường. – Lôi Chấn nói. – Lão từ ra ao múc nước tưới cây thì thấy cái áo xám nổi bập bềnh. Ty chức đến thì cái thuyền đã nằm trên ngực rồi. Lão từ thề là lúc kéo lên không có.
– Tức là có người đặt nó lên sau khi xác đã được vớt?
– Hoặc lão từ già quá, nhìn không rõ. – Lôi Chấn nói đều đều. – Lúc ấy trời tối, lại đông người chạy tới.
Bùi Cảnh Hành không nói gì, chỉ đưa mắt nhìn quanh một lượt những khuôn mặt đang tụ trong sân miếu. Lão từ. Hai người đi đường. Bảy tám đứa học trò. Năm sáu nha dịch. Mười mấy người dân xung quanh nghe tin chạy tới. Bất kỳ ai trong số đó cũng có thể đã lẻn tới đặt chiếc thuyền lên ngực người chết trong lúc mọi người còn đang hốt hoảng.
Hoặc là kẻ giết người vẫn đứng đây, trong số họ.
* * *
Lần này Tri Ý khám ngay tại chỗ, dưới ánh đuốc. Bùi Cảnh Hành sai người căng một tấm vải che quanh, đuổi đám đông ra ngoài sân.
Tạ Văn Khiêm, bốn mươi bảy tuổi. Thân hình gầy, xương vai nhô, ngón tay giữa bàn tay phải có vết chai lớn của người cầm bút nhiều năm. Mũi và miệng có bọt trắng mịn, ấn vào ngực thì bọt trào ra nhiều hơn, lẫn chút máu hồng. Lần này là chết đuối thật, chết đuối khi còn sống, và chết ở đây, trong chính cái ao này. Trong họng ông không có cát mica, chỉ có bùn ao đen và mấy sợi rễ sen.
– Ao sâu bao nhiêu? – Nàng hỏi.
– Ngang thắt lưng, – Lôi Chấn đáp. – Chỗ sâu nhất cũng chỉ tới ngực.
– Một người lớn không thể chết đuối trong cái ao ngang thắt lưng, trừ khi say mềm, hoặc bị đánh ngất, hoặc bị giữ xuống. – Tri Ý lật nghiêng xác. Sau gáy lại có dấu tay, nhưng lần này mờ hơn, vì Tạ Văn Khiêm gầy, cổ nhỏ, kẻ giết người không cần dùng nhiều sức. – Ông ta không say. Miệng không có mùi rượu. Đầu không có vết thương.
Nàng cầm hai bàn tay người chết lên. Mười đầu ngón tay đều trầy xước, móng tay gãy hai cái. Dưới móng tay có bùn đen của ao, nhưng ở ngón trỏ và ngón giữa bàn tay phải, lẫn trong bùn, có mấy sợi vải nhỏ, màu xanh chàm.
Tri Ý dùng nhíp gắp ra, đặt lên giấy trắng. Sợi vải thô, dệt chéo, nhuộm chàm đậm, loại vải bền chịu nước người ta hay dùng để may quần áo làm việc ngoài trời.
– Ông ấy đã chống cự, – nàng nói. – Cào vào tay áo của kẻ giết người.
Bùi Cảnh Hành cúi xuống nhìn mấy sợi vải. Rồi hắn ngẩng lên, ánh mắt lướt qua những bộ áo màu chàm của các nha dịch đang đứng quanh, kể cả bộ áo của Lôi Chấn. Rồi ánh mắt hắn lướt tiếp ra ngoài, tới đám dân chúng bên ngoài tấm vải che: phu khuân vác, người bán hàng, lão từ, thằng bé chăn vịt. Hơn nửa số người ở đây mặc vải chàm. Ở cái thành bên sông này, vải chàm rẻ nhất, bền nhất, ai cũng mặc.
Hắn ghi vào sổ, không nói gì.
Tri Ý tiếp tục. Khi nàng gỡ những ngón tay co quắp của bàn tay trái người chết ra, một vật nhỏ rơi xuống bậc đá.
Một mẩu giấy. Ướt, nhàu, bị vò chặt trong nắm tay. Nàng dùng nhíp gỡ ra từng chút, đặt lên lòng bàn tay mình, nhẹ như đặt một cánh bướm chết.
Đó là một góc bị xé ra từ một trang sách, hoặc một trang sổ. Mực đã nhòe vì nước, nhưng vẫn còn đọc được mấy chữ viết lối khải, nét bút cẩn thận như của người chép văn thư lâu năm:
“…Hạ Khê đê, đoạn thứ ba, đá hộc…”
Chữ cuối cùng bị xé mất một nửa.
* * *
Nhà của Tạ Văn Khiêm là ba gian nhà gạch nhỏ ngay sau miếu. Gian giữa là lớp học với sáu cái bàn thấp và một tấm bảng gỗ. Gian bên trái là bếp. Gian bên phải là phòng ngủ của ông.
Phòng ngủ đã bị lục tung.
Không phải kiểu lục tung của trộm vặt, kéo hết rương hòm ra, ném quần áo đầy đất. Mà là kiểu lục tung của người biết mình tìm gì: giường được nhấc lên rồi đặt xuống lệch đi nửa thước, giá sách bị rút từng cuốn ra rồi nhét lại không đúng thứ tự, và ở góc phòng, dưới chân bàn viết, một viên gạch lát nền bị cạy lên, để lộ một cái hốc vuông vức, sâu chừng nửa thước.
Hốc rỗng.
Bùi Cảnh Hành cầm đèn soi xuống. Dưới đáy hốc có một lớp bụi mỏng, và trong lớp bụi ấy có một vết hình chữ nhật sạch hơn xung quanh, dài chừng một thước, rộng bảy tấc, như có một cuốn sổ dày đã nằm ở đó nhiều năm rồi mới bị nhấc đi.
– Mới lấy đi, – hắn nói. – Mép vết còn sắc, bụi chưa kịp lấp.
– Kẻ giết người lấy?
– Có thể. – Hắn đặt đèn xuống, đứng thẳng dậy. – Nhưng nếu kẻ giết người đã lấy được cuốn sổ, thì mẩu giấy trong tay Tạ Văn Khiêm từ đâu ra?
Tri Ý nghĩ một lúc.
– Có lẽ… ông ấy mang theo một trang sổ ra ao. Kẻ giết người giật lấy, ông ấy giữ được một góc.
– Hoặc là ông ấy xé ra từ trước, giữ riêng, để làm bằng chứng. – Bùi Cảnh Hành nhìn xuống cái hốc rỗng. – Người giữ một cuốn sổ suốt mười lăm năm dưới nền nhà, ngày nào cũng ngồi viết ngay trên chỗ giấu, thì hẳn là đã nghĩ rất nhiều về việc sẽ có ngày phải dùng đến nó.
Ngoài sân, Lôi Chấn đang cho người lập biên bản, hỏi lời khai lão từ và đám học trò. Giọng hắn trầm, đều, không nhanh không chậm. Tri Ý nghe thấy một đứa trẻ trong đám học trò nói:
– Chiều nay thầy dạy xong sớm, bảo bọn con về. Thầy nói tối nay có khách.
– Khách nào? – Lôi Chấn hỏi.
– Con không biết. Thầy chỉ nói là “cố nhân”.
Người quen cũ. Cũng giống như Phùng Đại Thông.
* * *
Sáng hôm sau, mùng bốn tháng ba, trời hửng nắng sau ba ngày mưa liền. Ánh nắng nhạt như nước trà pha lần thứ ba, vàng vọt, không đủ ấm, chỉ đủ làm cho những vũng nước trên đường phố lấp lánh.
Bùi Cảnh Hành đến phủ nha từ giờ Mão. Lẽ ra hôm nay hắn phải làm lễ nhậm chức, bái kiến Tri phủ, ra mắt đồng liêu. Nhưng thay vì mặc triều phục chỉnh tề đến chính đường, hắn đi thẳng xuống kho văn thư ở dãy nhà sau cùng của phủ nha, kéo theo Tri Ý và Tiểu Đậu.
Kho văn thư là một dãy nhà ba gian thấp, tường dày, cửa sổ nhỏ có song sắt. Bên trong là những giá gỗ cao tới trần, chất đầy hồ sơ, sổ sách, công văn được bó thành từng xấp bằng dây gai. Mùi giấy cũ, mùi mực, mùi bụi và mùi chuột chết hòa vào nhau thành một thứ mùi đặc quánh khiến Tiểu Đậu vừa bước vào đã hắt hơi liền ba cái.
Người giữ kho là Mạnh thư lại, một ông lão gần sáu mươi, lưng còng, mắt kèm nhèm sau cặp kính đồi mồi dày cộp. Lão dẫn họ đến tận cùng gian thứ ba, nơi có một cái rương gỗ lớn bọc đồng ở góc, trên nắp phủ một lớp bụi dày.
– Hồ sơ của Hà công ty cũ, – lão nói, giọng khàn khàn. – Mười bốn năm nay chưa ai mở. À không, Lôi bộ đầu hôm qua có xuống hỏi về giấy, ta có chỉ cho hắn bó giấy trắng ở giá bên kia.
– Giấy trắng còn bao nhiêu?
– Lúc chuyển về có hai bó, mỗi bó một trăm tờ. Hôm qua đếm lại, một bó còn nguyên, một bó còn tám mươi mốt tờ.
– Thiếu mười chín tờ. – Bùi Cảnh Hành ghi vào sổ. – Ai có chìa khóa kho này?
– Chỉ có ta. – Lão Mạnh vỗ vào chùm chìa khóa đeo bên hông, kêu leng keng. – Mười bốn năm nay, chìa khóa không rời người ta lúc nào. Đi ngủ ta cũng đeo.
– Ông có ngủ say không?
Lão Mạnh ngớ ra, rồi cười hềnh hệch, để lộ mấy cái răng đen:
– Già rồi, ngủ như chết, đại nhân ạ.
* * *
Rương được mở. Bên trong là những cuốn sổ bìa vải xanh đã bạc màu, xếp theo năm tháng. Bùi Cảnh Hành lấy ra cuốn có ghi “Cảnh Hòa thất niên – Vân Thủy huyện – Hạ Khê đê tu chỉnh”.
Tri Ý đứng bên cạnh, nhìn hắn lật từng trang. Hắn đọc rất nhanh, ngón tay lướt dọc theo cột chữ, thỉnh thoảng dừng lại, ghi một con số vào sổ của mình rồi lại lướt tiếp.
– Mùa xuân năm Cảnh Hòa thứ bảy, – hắn đọc nhỏ, như nói cho chính mình nghe, – Hà công ty phủ Vân Xuyên trình lên Công bộ: đê Hạ Khê thuộc huyện Vân Thủy, dài ba dặm, đã xuống cấp, cần tu bổ trước mùa lũ. Dự toán ba vạn lượng bạc. Công bộ duyệt. Tiền phát xuống tháng tư.
Hắn lật sang trang.
– Vật liệu: đá hộc lớn tám nghìn khối, đá dăm, vôi, gỗ cọc. Đá hộc mua của Phùng Ký thạch liệu, chủ hiệu Phùng Đại Thông. – Ngón tay hắn dừng lại. – Đốc công: Hầu Đắc Lộc. Thư lại giữ sổ: Tạ Văn Khiêm.
Tri Ý cảm thấy da gà nổi lên dọc hai cánh tay.
– Người giám sát: Hà công chủ sự Lục Thừa. Người phê duyệt nghiệm thu: Huyện lệnh huyện Vân Thủy, Ôn Đức Lương.
– Ôn Đức Lương… – Tri Ý nhắc lại. – Chẳng phải là…
– Tri phủ phủ Vân Xuyên hiện nay. – Bùi Cảnh Hành nói, giọng không chút thay đổi. – Người mà sáng nay ta phải đến bái kiến.
Hắn lật tiếp. Trang nghiệm thu đề tháng sáu năm Cảnh Hòa thứ bảy, ghi rằng đê Hạ Khê đã tu bổ xong, đạt yêu cầu, có chữ ký và con dấu của huyện lệnh Ôn Đức Lương. Bên cạnh, ở chỗ dành cho chữ ký của Hà công chủ sự, là một khoảng trống.
Lục Thừa đã không ký.
Trang tiếp theo là gì, không ai biết. Bởi vì ba trang tiếp theo đã bị xé mất. Chỉ còn lại ba cái chân giấy lởm chởm sát gáy sổ, như ba chiếc răng gãy.
Trang sau đó đề tháng tám, chỉ có vài dòng ngắn ngủi: “Đêm mười bảy tháng bảy, nước sông Vân Xuyên lên to, đê Hạ Khê vỡ ở đoạn thứ ba. Thôn Hạ Khê ngập. Chết và mất tích chừng ba trăm người. Hà công chủ sự Lục Thừa bị bắt giải về phủ, chờ xét xử. Ngày mùng ba tháng tám, Lục Thừa tự ải trong ngục.”
Tri Ý đọc đi đọc lại dòng cuối cùng. Tự ải trong ngục. Thắt cổ chết.
Bùi Cảnh Hành nhìn chằm chằm vào ba cái chân giấy bị xé. Rồi hắn lấy trong tay áo ra tờ giấy bản gói mẩu giấy vớt được từ tay Tạ Văn Khiêm, mở ra, đặt cạnh gáy sổ.
Chất giấy giống hệt. Màu mực giống hệt. Nét chữ lối khải cẩn thận giống hệt.
– Tạ Văn Khiêm đã xé ba trang này ra, – hắn nói nhỏ, – mười lăm năm trước. Và giữ chúng dưới nền nhà.
* * *
Giờ Thìn, Bùi Cảnh Hành mới mặc triều phục lên chính đường bái kiến Tri phủ. Tri Ý không được vào chính đường, chỉ được đứng chờ ở hành lang bên ngoài, nhưng cửa sổ chính đường mở, nàng nghe được và nhìn được.
Tri phủ Ôn Đức Lương năm nay năm mươi lăm tuổi, người tầm thước, mặt tròn phúc hậu, râu ba chòm chải mượt, giọng nói ôn hòa như nước ấm. Người phủ Vân Xuyên khen ông là quan thanh liêm: mười năm làm tri phủ, mấy lần bỏ tiền túi ra cứu đói, mở trường nghĩa học, sửa đường đê. Mùng tám tháng này là thọ năm mươi lăm của ông, các thân sĩ trong thành đã góp tiền đặt tiệc ở Vọng Giang lâu, nghe nói ông từ chối mấy lần mới chịu nhận.
– Bùi Thôi quan tuổi trẻ tài cao, vừa đến đã lao vào án mạng, thật là phúc của dân Vân Xuyên. – Ôn Đức Lương cười, đưa tay ra hiệu mời ngồi. – Bản phủ nghe nói đêm qua lại có một người chết đuối?
– Hai người, đại nhân. Phùng Đại Thông và Tạ Văn Khiêm. – Bùi Cảnh Hành không ngồi. – Cả hai đều bị giết. Bên xác đều có một chiếc thuyền giấy, gấp từ giấy của Hà công ty cũ.
Nụ cười trên mặt Ôn Đức Lương không tắt. Nhưng Tri Ý, đứng ở hành lang bên ngoài cửa sổ, nhìn thấy bàn tay ông đang cầm chén trà khựng lại giữa chừng, ngón út hơi cong lên, rồi từ từ đặt chén xuống bàn, nhẹ đến mức không phát ra một tiếng động nào.
– Thuyền giấy? – Ông hỏi, giọng vẫn ôn hòa. – Lạ thật. Có lẽ là trò của đám du côn nào đó.
– Hạ quan đã đọc hồ sơ tu đê Hạ Khê năm Cảnh Hòa thứ bảy. – Bùi Cảnh Hành nói tiếp, như không nghe thấy. – Phùng Đại Thông là người cung cấp đá. Tạ Văn Khiêm là thư lại giữ sổ. Còn đại nhân là người phê duyệt nghiệm thu.
Chính đường im lặng. Một con ruồi bay vo ve quanh cái lư hương bằng đồng. Ngoài sân, tiếng chổi tre quét lá xào xạc.
– Bùi Thôi quan, – Ôn Đức Lương nói, giọng vẫn ấm, vẫn chậm, – chuyện đê Hạ Khê là nỗi đau lớn nhất trong đời bản phủ. Ba trăm sinh mạng. Kẻ có tội là Lục Thừa đã tự biết tội mà chết trong ngục. Triều đình đã xét xử, đã kết án, đã bãi bỏ Hà công ty. Mười lăm năm rồi. Nếu có kẻ nào muốn lợi dụng chuyện cũ để giết người, thì phải bắt kẻ đó, chứ không phải lật lại án đã định.
– Hạ quan hiểu.
– Bản phủ tin là Thôi quan hiểu. – Ôn Đức Lương lại nâng chén trà lên, lần này tay không run. – Ta nghe nói, Thôi quan bị giáng xuống đây cũng vì thích lật lại án đã định. Ở Ngọc Kinh có người còn nhớ chuyện ấy lắm.
Bùi Cảnh Hành chắp tay, cúi người hành lễ, không đáp một lời.
* * *
Chiều hôm ấy, Tri Ý về nhà sớm. Nàng nấu một nồi cháo kê với mấy củ khoai môn, rán thêm hai con cá diếc mua ở chợ. Cha nàng thích cá diếc rán giòn, rắc chút muối tiêu. Hai cha con ngồi ăn dưới mái hiên, trong ánh hoàng hôn nhạt, giàn mướp đổ bóng loang lổ lên nền đất.
– Hôm nay đi kho văn thư? – Kiều Bá Viễn hỏi, tay lần tìm con cá trên đĩa.
– Vâng. – Tri Ý gỡ xương cá cho ông, đặt thịt cá vào bát. – Bùi đại nhân lôi ra một cái rương cũ của Hà công ty. Hai người chết đều dính đến một việc tu đê mười lăm năm trước. Ở huyện Vân Thủy.
Ông lão gật gù, đưa thìa cháo lên miệng.
– Cha có nhớ chuyện đê vỡ năm ấy không? – Nàng hỏi tiếp, giọng bình thường như hỏi chuyện thời tiết. – Đê Hạ Khê ấy. Chết mất ba trăm người. Hà công chủ sự tên là Lục Thừa, bị bắt rồi thắt cổ chết trong ngục. Năm ấy cha đã làm ngỗ tác rồi, chắc cha biết…
Choang.
Cái bát sứ trong tay Kiều Bá Viễn rơi xuống nền đá, vỡ tan. Cháo kê nóng văng lên vạt áo ông, lên chân ông, nhưng ông không động đậy. Ông ngồi im như tượng gỗ, đôi mắt đục mờ mở to, nhìn thẳng vào khoảng không trước mặt, nơi chẳng có gì ngoài bóng tối.
– Cha! – Tri Ý hốt hoảng, vội lấy khăn lau chân cho ông. – Cha có bỏng không?
Ông không trả lời. Môi ông mấp máy, mấp máy, nhưng không ra tiếng. Bàn tay ông, bàn tay đã khám hàng nghìn cái xác, đã từng vững như đá, giờ run bần bật trên đầu gối.
– Cha?
– Hạ Khê, – cuối cùng ông thốt lên, giọng khàn đặc như người vừa bị ai bóp cổ. – Con vừa nói… Hạ Khê?