Nhà họ Kiều ở cuối hẻm Trúc Bì, phía tây thành, sát chân tường. Hẻm hẹp đến mức hai người đi ngược chiều phải nghiêng vai mới tránh được nhau. Mái nhà lợp ngói âm dương đã vỡ mấy chỗ, mỗi mùa mưa Tri Ý lại phải trèo lên chèn lá chuối khô vào khe. Trong sân có một cây hòe già, một cái giếng nhỏ, và một giàn mướp mà cha nàng dù mù vẫn ngày ngày ra sờ từng quả.
Giờ Ngọ, khi nàng đẩy cánh cổng tre bước vào, Kiều Bá Viễn đang ngồi dưới mái hiên, tay cầm một khúc gỗ hòe và con dao nhỏ, đẽo một thứ gì đó. Ông không nhìn thấy, nhưng ông vẫn đẽo. Hai năm nay, ông đã đẽo được một bầy chim sẻ, một con trâu, ba con cá chép và vô số những hình thù mà chính ông cũng không đặt tên được. Tất cả xếp thành hàng trên bậu cửa sổ, như một đám khán giả nhỏ đang chờ xem kịch.
– Ý nhi về rồi đấy à? – Ông không ngẩng lên. – Bước chân nặng. Có chuyện gì?
Tri Ý đặt hòm gỗ xuống, ngồi lên bậc thềm cạnh cha, im lặng một lúc lâu. Rồi nàng kể. Kể về cái xác dưới giếng, về bùn vàng dưới móng tay, về vết tay sau gáy. Kể về vị Thôi quan mới đến sớm mười ngày, về cây tăm tre nằm trong tay hắn, về bốn mươi bảy tờ nghiệm thi và chữ “thương” viết đủ nét.
Con dao trong tay Kiều Bá Viễn dừng lại.
– Hắn nói gì?
– Hắn bảo tối nay con mang hòm đến nghĩa trang.
Ông lão im lặng rất lâu. Gió thổi qua giàn mướp, lá xào xạc. Một quả mướp non rơi xuống đất đánh bộp.
– Cái nghề này, – cuối cùng ông nói, – ta không nên dạy con. Ngày con mười tuổi, con lén theo ta ra nghĩa trang, nấp sau cột nhìn ta khám một cái xác chết đuối mà không khóc, không nôn, còn hỏi ta vì sao móng tay người chết lại tím. Ta đã nên đánh đòn con rồi mang con về. Nhưng ta lại trả lời con.
– Cha, – Tri Ý nắm lấy bàn tay thô ráp đầy sẹo dao của ông, – không phải lỗi của cha.
– Là lỗi của ta. – Ông rút tay ra, lần mò tìm lại con dao. – Vị Thôi quan ấy, hắn có vẻ là người thế nào?
Tri Ý nghĩ một lúc.
– Như cái thước gỗ của cha. Thẳng. Lạnh. Đo cái gì cũng chính xác.
– Thước thì không biết thương người. – Kiều Bá Viễn lắc đầu. – Nhưng thước cũng không biết nói dối. Thôi, con đi đi. Mang theo hũ giấm mới, giấm cũ đã nhạt rồi.
Nàng đứng dậy. Đến cửa, nàng chợt nhớ ra một chuyện, quay lại:
– Cha, cái thuyền giấy ấy được gấp từ một loại giấy có dấu nước. Cha có biết ở phủ Vân Xuyên, chỗ nào dùng giấy có dấu nước không?
Con dao trong tay ông lão trượt nhẹ, cứa vào ngón cái. Một giọt máu ứa ra, đỏ thẫm, rơi xuống khúc gỗ hòe.
– Không biết, – ông nói, giọng đều đều. – Ta làm ngỗ tác ba mươi năm, chỉ biết người chết, không biết giấy.
* * *
Nghĩa trang phía tây thành không phải nghĩa địa. Đó là một dãy nhà gạch thấp, mái thấp, có tường bao, nằm cách cổng Tây hơn một dặm, nơi quan phủ tạm để những cái xác chưa có người nhận hoặc đang chờ khám nghiệm. Người ta đồn ở đó có ma. Tri Ý không tin có ma, nhưng nàng tin ở đó có chuột, vì lần nào đến nàng cũng phải dùng vôi rắc quanh tấm phản đặt xác.
Giờ Dậu, trời đã nhá nhem. Mưa tạnh, nhưng mây vẫn trĩu thấp, ẩm và nặng như một tấm chăn bông thấm nước. Khi nàng đến, cửa nghĩa trang đã mở, bên trong thắp sáu ngọn đèn dầu và hai cây đuốc. Bùi Cảnh Hành đứng bên tấm phản, áo bào xanh đã thay bằng một chiếc áo dài vải thô màu tro, tay áo xắn cao. Tiểu Đậu thì đứng tít ngoài cửa, mặt xanh như tàu lá, tay ôm cái tráp như ôm bùa hộ mệnh.
– Đến rồi, – Bùi Cảnh Hành nói. – Bắt đầu đi.
Tri Ý đặt hòm gỗ xuống, mở nắp, rút ra một vốc hành giã và một nắm vôi. Nàng đốt một nắm ngải cứu trong lư đồng, khói xanh nhạt bốc lên, mùi hăng át đi phần nào mùi tử khí đã bắt đầu dậy. Rồi nàng đeo găng, ngậm một lát gừng, bước đến bên tấm phản.
– Đại nhân không đứng lùi ra một chút?
– Ta đứng ở đây xem.
– Có lúc sẽ khó coi.
– Ở Đại Lý Tự, ta từng ngồi ba ngày trong hầm băng với mười hai cái xác của án Tào Vận. – Hắn nói, không có chút khoe khoang nào, như kể lại một chuyện vặt. – Cô cứ làm việc của cô.
Nàng gật đầu, bắt đầu.
Lần này nàng làm kỹ hơn nhiều so với sáng nay ở sân nhà họ Phùng. Nàng cởi hết quần áo người chết, xếp từng món sang một bên. Nàng lấy giấm ấm lau toàn thân, rồi phủ lên một lớp giấy bản thấm rượu, đợi một khắc rồi lột ra. Những vết bầm vốn mờ dưới lớp da trương nước giờ hiện rõ lên như mực in.
– Sau gáy, hai dấu ngón cái. – Nàng nói, giọng đều đều như đọc. – Khoảng cách giữa hai dấu là một tấc rưỡi, mỗi dấu dài bảy phân, rộng năm phân. Hai bên cổ, mỗi bên bốn dấu ngón tay, dấu ngón giữa dài nhất. Theo vị trí, đây là bàn tay phải của một người đứng phía sau, tay trái ấn lên lưng.
Nàng chỉ vào một vết bầm lớn hình bầu dục giữa hai bả vai người chết.
– Đây. Lòng bàn tay trái. Rộng bốn tấc. Bàn tay này lớn hơn bàn tay đàn ông bình thường chừng một phần năm.
Bùi Cảnh Hành ghi vào sổ, không ngẩng lên:
– Người cao lớn.
– Hoặc làm nghề nặng. Chèo thuyền, khuân vác, rèn sắt, hay luyện võ. – Tri Ý đưa ngón tay chỉ vào một vết xước nhỏ trên cổ người chết, ngay dưới dấu ngón cái bên trái. – Ở đây có vết móng tay cào. Không phải móng của người chết, vì móng ông ấy cắt sát. Là của kẻ giết người. Nhưng vết xước rất nông, chứng tỏ móng tay kẻ ấy cũng ngắn, có lẽ là cụt. Người làm nghề nặng hay bị cụt móng.
Nàng chuyển sang hai cổ tay. Không có dấu trói. Hai cổ chân cũng không. Nhưng ở hai đầu gối, da trầy, có lẫn những hạt cát nhỏ găm vào thịt.
– Ông ta bị ép quỳ, – nàng nói. – Quỳ trên cát. Đầu bị ấn xuống nước từ phía trước. Kẻ giết người đứng sau, dùng tay phải túm gáy, tay trái ấn lưng.
Rồi nàng làm một việc khiến Tiểu Đậu ngoài cửa phải ôm miệng quay đi. Nàng lấy một cây kim bạc dài, nhúng vào nước bồ kết cho sạch, rồi cẩn thận luồn vào mũi người chết, xoay nhẹ, rút ra. Nàng làm lại với cổ họng, dùng một chiếc thìa bạc nhỏ có cán dài, ép lưỡi xuống, khều ra một ít thứ gì đó từ sâu trong họng.
Nàng đặt tất cả lên một tờ giấy trắng, đưa lại gần ngọn đèn.
Bùn vàng. Cát mịn. Ánh mica lấp lánh như bụi sao.
Và một mẩu lá lau nhỏ xíu, xanh nhạt, chỉ bằng móng tay út.
– Đây là bằng chứng. – Nàng nói. – Sáng nay ta mới nhìn thấy bùn dưới móng tay, chỉ có thể nói ông ấy từng bám vào bùn sông. Nhưng bùn sông ở trong mũi, trong họng, có cả lá lau, thì chỉ có một nghĩa: ông ấy đã hít vào thứ nước ấy khi còn thở. Ông ấy chết ở sông, ở một bãi có cát mica và có lau mọc. Rồi bị mang về giếng.
– Hạ lưu cầu Vạn An. – Bùi Cảnh Hành nói.
– Hạ lưu cầu Vạn An, chỗ bãi Lau. Từ đó về nhà họ Phùng, đi đường bộ mất nửa canh giờ, đi thuyền theo kênh Đông thì mất một khắc. Nhà họ Phùng có cửa sau mở ra kênh.
* * *
Bùi Cảnh Hành đóng sổ lại, đi một vòng quanh tấm phản, tay chắp sau lưng. Khi hắn đi qua ngọn đèn, cái bóng của hắn trải dài lên bức tường gạch loang lổ, dài và gầy như một cây sào.
– Có một chuyện ta không hiểu, – hắn nói. – Kẻ giết người đã mất công giết ở sông, rồi lại mất công chở xác về ném xuống giếng nhà nạn nhân. Nếu muốn giả là chết đuối do tai nạn, sao không để xác lại ở sông? Một người đàn ông béo say rượu trượt chân xuống sông trong đêm mưa, ai mà nghi?
– Vì hắn muốn có người nghi. – Tri Ý nói.
Bùi Cảnh Hành dừng bước.
– Nếu để xác ở sông, xác có thể trôi đi, có thể mười ngày sau mới nổi lên ở một khúc sông nào đó, khi ấy đã thối rữa, không ai nhận ra được nữa. Chiếc thuyền giấy cũng sẽ trôi mất. – Nàng tháo găng tay, nhìn xuống cái xác. – Hắn muốn xác được tìm thấy ngay, ở chính nhà ông ta, cùng với chiếc thuyền. Việc ném xuống giếng không phải để che giấu. Là để đưa tin.
– Đưa tin cho ai?
– Cho những người hiểu chiếc thuyền ấy có nghĩa là gì.
Bùi Cảnh Hành nhìn nàng, ánh mắt lóe lên một tia gì đó, như người chơi cờ vừa thấy đối thủ đi một nước đáng giá.
– Tiểu Đậu, – hắn gọi, – mang cái thuyền ra đây.
* * *
Chiếc thuyền giấy đã được phơi khô trên một tấm sàng tre suốt buổi chiều, giờ cứng lại, cong vênh, nhưng vẫn giữ được hình dáng. Bùi Cảnh Hành không tháo nó ra ngay. Hắn chụp lại hình dáng nó bằng mấy nét bút than trong sổ, ghi rõ chiều dài, chiều rộng, cách gấp mũi, cách gấp mái che. Rồi hắn mới cầm lấy, bằng hai ngón tay, từ từ gỡ từng nếp.
– Đại nhân gấp được thuyền giấy à? – Tri Ý hỏi.
– Không. Nhưng ta gỡ được. – Hắn không ngẩng lên. – Ai gấp một thứ gì cũng đều để lại thói quen. Người thuận tay phải gấp mép từ trái sang phải. Người học gấp từ mẹ thì gấp mũi thuyền bằng ba nếp. Người học từ dân chài thì gấp bằng năm nếp, để mũi chắc hơn, chịu được sóng. Cái này… năm nếp.
Tờ giấy được trải phẳng trên mặt bàn gỗ. Nó vuông vức, mỗi cạnh chừng sáu tấc. Bùi Cảnh Hành bưng ngọn đèn lại gần, nghiêng góc. Ánh sáng xuyên qua mặt giấy, và ở chính giữa, dấu nước hiện ra rõ ràng.
Một vòng tròn. Bên trong vòng tròn là một chữ “Hà” theo lối triện. Dưới vòng tròn là một hàng chữ nhỏ hơn, cũng theo lối triện: “Cảnh Hòa thất niên chế”.
Chế tạo năm Cảnh Hòa thứ bảy.
– Mười lăm năm trước. – Bùi Cảnh Hành nói, giọng hạ xuống. – Chữ “Hà” trong vòng tròn là ký hiệu của Hà công ty, cơ quan coi việc đê điều sông ngòi. Mỗi phủ có sông lớn đều có một Hà công ty, trực thuộc Công bộ. Giấy này do Công bộ đặt làm riêng, phát xuống các phủ để chép sổ sách đê điều: dự toán, thu chi, nghiệm thu. Không bán ra ngoài.
– Vậy kẻ giết người là người của Hà công ty?
– Hoặc có thể vào được kho giấy của Hà công ty. Hoặc giữ được giấy này mười lăm năm. – Hắn gõ ngón tay lên mép bàn, nhịp đều. – Mà Hà công ty của phủ Vân Xuyên, theo ta biết, đã bị bãi bỏ mười bốn năm trước, sáp nhập vào Hộ phòng của phủ nha. Toàn bộ sổ sách cũ cũng đã chuyển về kho văn thư của phủ nha.
Tri Ý ngước lên:
– Vì sao lại bị bãi bỏ?
– Hồ sơ ta đọc chỉ ghi một dòng: “Vì Hà công bất lực, đê vỡ hại dân, Hà công chủ sự bị trị tội, ty bị bãi.” Không ghi đê nào vỡ. Không ghi ai bị trị tội.
Ngoài kia, gió nổi lên, thổi một cánh cửa sổ đập vào tường đánh rầm. Tiểu Đậu giật bắn người, đánh rơi tráp. Ngọn đèn lắc lư, bóng hai người trên tường run rẩy như sóng nước.
* * *
– Các ngươi làm gì ở đây vào giờ này?
Một giọng trầm, thô, vang lên từ cửa. Tri Ý quay lại. Đứng ở ngưỡng cửa là một người đàn ông cao lớn, vai rộng, mặc áo bộ khoái màu chàm, thắt lưng da, bên hông đeo đao. Hắn chừng ba mươi lăm tuổi, mặt vuông, da sạm nắng, lông mày rậm, khóe miệng có một nếp nhăn sâu như người quen mím môi. Nước mưa còn nhỏ giọt từ vành nón lá của hắn.
– Lôi bộ đầu. – Tri Ý gật đầu chào.
Lôi Chấn, bộ đầu của phủ nha Vân Xuyên. Người ta nói hắn là bộ đầu giỏi nhất ba phủ ven sông, mười năm chưa để sổng một tên tội phạm nào. Người ta cũng nói hắn ít nói, không vợ không con, không uống rượu, không cờ bạc, tháng nào lương phát xuống cũng mang một nửa đến chùa Thanh Lương thắp hương cho ai đó mà không ai biết.
Lôi Chấn nhìn Tri Ý, rồi nhìn Bùi Cảnh Hành, rồi nhìn cái xác trần truồng trên tấm phản. Ánh mắt hắn dừng lại ở tờ giấy trải phẳng trên bàn chỉ một nháy mắt, rồi trượt đi.
– Bẩm, – hắn chắp tay về phía Bùi Cảnh Hành, – ngài là Bùi Thôi quan? Ty chức Lôi Chấn, bộ đầu phủ nha. Chiều nay ty chức đi tra ở bến sông, nghe nói đại nhân đã đến nhậm chức, chưa kịp ra đón, mong đại nhân thứ lỗi.
– Không sao. Tra được gì?
– Có một lão chèo đò ở bến Vạn An nói, đêm qua khoảng giờ Hợi, lão thấy một chiếc thuyền nhỏ không thắp đèn đi xuôi về phía bãi Lau. Trên thuyền có hai người. Lão tưởng là người đi câu đêm nên không để ý. Gần giờ Tý, lão lại thấy chiếc thuyền ấy đi ngược lên, vào kênh Đông.
– Trên thuyền có mấy người?
Lôi Chấn ngừng một nhịp.
– Lão nói lúc ấy chỉ còn thấy một người chèo. Còn người kia có lẽ nằm trong khoang.
Bùi Cảnh Hành gật đầu, ghi vào sổ. Tri Ý nhìn bàn tay Lôi Chấn đang chắp trước ngực: bàn tay to, các khớp xương nổi u, da chai sần, móng tay cụt sát, có ngón còn rách mép. Bàn tay của người cầm đao mười mấy năm. Nàng chợt nhớ đến vết bầm hình bầu dục rộng bốn tấc giữa hai bả vai người chết, và trong lòng dâng lên một cảm giác rất kỳ lạ, như vừa nghe một tiếng nhạc lạc điệu trong một khúc hát quen.
Rồi nàng tự cười mình. Ở phủ Vân Xuyên này, có ít nhất một nửa đàn ông có bàn tay như thế: phu khuân vác ở bến, thợ đá ở các hiệu đá, dân chài ở xóm Ngư Lương, lính tráng trong doanh. Nghi ngờ một người chỉ vì bàn tay hắn to, thì không khác gì cha nàng vẫn nói: “Thấy người chết đuối thì đi bắt cả con sông.”
– Lôi bộ đầu, – Bùi Cảnh Hành nói, – ngươi có biết loại giấy này không?
Hắn chỉ vào tờ giấy trải trên bàn. Lôi Chấn bước lại gần, cúi xuống nhìn. Nhìn rất lâu. Ngọn đèn hắt lên khuôn mặt sạm nắng của hắn, làm nếp nhăn ở khóe miệng càng sâu hơn.
– Không biết, đại nhân. – Hắn đứng thẳng lên. – Ty chức chỉ biết bắt người, không biết chữ nghĩa nhiều.
– Đây là giấy của Hà công ty cũ. Ngày mai ngươi cho người kiểm tra kho văn thư của phủ nha, xem giấy này còn lại bao nhiêu, ai giữ chìa khóa, mấy năm nay có ai ra vào.
– Vâng.
* * *
Lôi Chấn đi rồi, Bùi Cảnh Hành mới quay sang Tri Ý. Hắn nhìn nàng thu dọn hòm gỗ, nhìn nàng phủ lại tấm chiếu lên xác, nhìn nàng rắc thêm một vòng vôi quanh phản. Khi nàng xách hòm lên định đi, hắn mới nói:
– Chuyện sáng nay, cô muốn biết ta định làm gì không?
Tri Ý đứng yên. Nàng không quay lại.
– Muốn.
– Ta sẽ viết một tờ trình lên Tri phủ. Nói rằng ngỗ tác Kiều Bá Viễn bị bệnh mắt, nhưng vẫn còn minh mẫn. Mỗi lần khám nghiệm, con gái ông ta sẽ làm mắt thay cha, khám thay cha, rồi về thuật lại cho cha nghe; cha xem xét rồi đọc cho con chép, rồi ký tên. Lại có Thôi quan đích thân đứng xem, ký làm chứng. Như vậy tờ nghiệm thi vẫn có giá trị.
Tri Ý quay phắt lại.
– Đại nhân… làm vậy không phải phạm quy củ sao?
– Quy củ chỉ nói ngỗ tác phải là người có tên trong sổ nha dịch. Không nói ngỗ tác không được dùng mắt của người khác. – Hắn nói điềm nhiên. – Còn bốn mươi bảy tờ nghiệm thi trước đây, ta đã đọc rồi, ta thấy không có gì sai, thì cứ coi như ta chưa từng thấy chữ “thương” viết đủ nét.
– Vì sao?
Câu hỏi bật ra trước khi nàng kịp nghĩ. Bùi Cảnh Hành nhìn nàng, rồi nhìn xuống vết sẹo trên mu bàn tay trái của mình, ngón cái vô thức xoa nhẹ lên nó.
– Bốn năm ở Đại Lý Tự, – hắn nói chậm rãi, – ta gặp không biết bao nhiêu ngỗ tác. Có người khám một cái xác bị đập vỡ sọ mà ghi là ngã cầu thang, vì người nhà nạn nhân đã nhét cho hắn năm lượng bạc. Có người ghi là chết bệnh, vì quan trên dặn phải ghi chết bệnh. Có người chẳng ghi gì cả, chỉ chép lại tờ nghiệm thi của án trước, đổi tên. Rồi người sống bị chém đầu theo những tờ giấy ấy. – Hắn dừng lại. – Ta bị giáng xuống đây cũng vì một tờ nghiệm thi như thế. Cho nên ta không quan tâm ai cầm kim bạc. Ta chỉ quan tâm tờ giấy viết ra có đúng hay không.
Tri Ý nhìn hắn, rất lâu. Rồi nàng cúi đầu, lần đầu tiên trong ngày hôm ấy, một cái cúi đầu thật sự.
– Đa tạ đại nhân.
– Đừng vội tạ. – Hắn khoác lại áo tơi. – Ta giữ bí mật cho cô, cô phải trả công. Án này, ta cần một đôi mắt nhìn được những thứ ta không nhìn thấy. Từ hôm nay, có án là cô phải đến, không được viện cớ cha bệnh.
– Ta vẫn luôn đến mà.
Hắn khẽ nhếch khóe môi. Đó là lần đầu tiên nàng thấy hắn có một biểu cảm khác ngoài vẻ lạnh lùng, và nó biến mất nhanh như bóng chim qua cửa sổ.
* * *
Họ ra khỏi nghĩa trang khi trống canh một vừa điểm. Tiểu Đậu đi trước, xách đèn lồng giấy dầu, cứ ba bước lại ngoảnh đầu nhìn lại phía sau như sợ có thứ gì bám theo. Đường từ nghĩa trang về thành là một con đê đất chạy dọc kênh Tây, hai bên là ruộng nước và những bụi lau. Gió thổi qua, lau rạp xuống rồi bật lên, phát ra tiếng sột soạt như ai đang thì thầm.
– Cô sợ nước à? – Bùi Cảnh Hành bỗng hỏi.
Tri Ý giật mình. Nàng nhận ra từ lúc lên đê, nàng đã vô thức đi sát mép phía ruộng, cách xa mặt kênh nhất có thể.
– Không biết bơi thôi. – Nàng đáp.
– Ở một thành nằm bên sông mà không biết bơi?
– Cha bảo hồi nhỏ ta bị ngã xuống nước một lần, suýt chết. Ta không nhớ gì cả. Chỉ nhớ là từ đó cứ thấy nước sâu là chân tay lạnh ngắt.
Bùi Cảnh Hành không nói gì nữa. Họ đi một đoạn trong im lặng, chỉ có tiếng ếch nhái, tiếng gió, và tiếng bước chân lép nhép trên mặt đê ướt.
Rồi tiếng trống vang lên.
Không phải trống canh. Là trống ở chòi canh cổng Bắc, đánh dồn ba hồi một, ba hồi một, tiếng trống báo có án mạng.
Tiểu Đậu đứng sững lại. Ánh đèn lồng trong tay cậu run bần bật. Từ phía cổng thành, một bóng người cưỡi ngựa phi như bay dọc theo con đê, đuốc trên tay vạch một vệt lửa dài trong đêm. Đến gần, Tri Ý nhận ra đó là Tiền Lục, mặt rỗ đỏ bừng vì gió, áo ướt sũng.
– Đại nhân! – Hắn ghì cương, con ngựa chồm lên hí vang. – Đại nhân! Miếu Văn Xương… ao miếu Văn Xương lại vớt được một cái xác!
– Ai? – Bùi Cảnh Hành hỏi.
– Là thầy đồ Tạ Văn Khiêm, người dạy học ở trường tư bên cạnh miếu. – Tiền Lục thở hổn hển. – Trên ngực… trên ngực ông ta cũng có một chiếc thuyền giấy!