Mưa xuân ở phủ Vân Xuyên không bao giờ rơi cho ra mưa. Nó lất phất, dai dẳng, len vào cổ áo, thấm vào chân tóc, làm cho cả tòa thành bên sông lúc nào cũng như vừa mới khóc xong mà chưa kịp lau mặt.
Giờ Mão ngày mùng ba tháng ba năm Cảnh Hòa thứ hai mươi hai, Kiều Tri Ý đứng trước cổng sau của Phùng Ký thạch liệu, tay trái xách hòm gỗ, tay phải cầm cây dù giấy dầu đã thủng một lỗ nhỏ bằng đầu đũa. Nước mưa từ lỗ thủng ấy cứ nhỏ đúng một giọt lên vai nàng, đều đặn như tiếng mõ.
Nàng không để ý. Nàng đang đếm.
Từ cổng sau đến miệng giếng là hai mươi bảy bước chân của nàng. Nền sân lát đá xanh, mỗi phiến dài chừng hai thước, khe đá mọc rêu. Có ba vệt kéo lê mờ mờ chạy song song từ phía cửa kho đá ra tới thành giếng, nhưng mưa đã xóa gần hết, chỉ còn chỗ khe đá trũng là đọng lại chút bùn vàng không giống với bùn trong sân.
– Kiều cô nương, đến rồi à?
Người lên tiếng là Tiền Lục, một bộ khoái trẻ mặt rỗ, đang ngồi xổm dưới mái hiên, mặt mày tái mét. Bên cạnh hắn là một chiếc chiếu cói phủ lên một hình người nằm ngửa. Hai bàn chân trần thò ra ngoài chiếu, trắng bệch, nhăn nheo như giấy ngâm nước.
– Cha ta bệnh, không dậy nổi. – Tri Ý nói câu đã nói không biết bao nhiêu lần trong hai năm qua, giọng đều như đọc sổ. – Cha dặn ta đến xem trước, ghi lại cho cha. Ai vớt lên?
– Thằng Trụ, người làm của nhà họ Phùng. Sáng ra kéo nước thì thấy gàu vướng cái gì nặng. Nó tưởng con chó nhà hàng xóm, ai ngờ… – Tiền Lục nuốt nước bọt. – Là ông chủ.
Tri Ý gật đầu, đặt hòm gỗ xuống, mở nắp. Trong hòm xếp ngay ngắn một ống trúc đựng kim bạc, một hũ giấm, một gói hành giã, một bọc vôi bột, mấy tờ giấy bản, cái thước gỗ có khắc vạch, và một đôi găng tay bằng da dê đã sờn. Nàng đeo găng, quỳ xuống bên chiếu, nhưng chưa vội lật.
– Ai đã chạm vào xác?
– Thằng Trụ với hai đứa nữa kéo lên. Rồi bà chủ chạy ra ôm khóc một hồi. Ta đến thì đã nằm thế này rồi.
– Có ai lấy thứ gì khỏi người ông ấy không?
Tiền Lục ngập ngừng, rồi rút trong ngực áo ra một vật được gói trong khăn tay. Hắn mở khăn, giọng hạ thấp:
– Cái này… mắc ở vạt áo ông ấy. Thằng Trụ thấy lạ, đưa cho ta.
Đó là một chiếc thuyền giấy.
Nó nhỏ, chỉ lớn hơn lòng bàn tay một chút, gấp rất khéo: mũi nhọn, đuôi vểnh, giữa có mái che như thuyền ô bồng trên sông. Giấy đã ướt sũng nhưng không rách, nếp gấp vẫn sắc. Tri Ý không cầm lên ngay. Nàng cúi sát xuống, nghiêng đầu nhìn mặt giấy dưới ánh sáng xám của buổi sớm.
Giấy dày, sợi dài, màu ngả vàng. Không phải giấy bản thường bán ngoài chợ, cũng không phải giấy Tuyên mà nhà giàu dùng để viết thư. Ở một góc mái che, dưới lớp nước, lờ mờ hiện ra một vệt sáng hơn mặt giấy chung quanh, như có người đã ấn một con dấu không mực vào lúc giấy còn ướt trong khuôn.
– Gói lại cho kỹ. Đừng để ai sờ vào nữa.
– Vâng.
Nàng lật chiếu.
* * *
Phùng Đại Thông, năm mươi mốt tuổi, chủ hiệu đá lớn nhất phủ Vân Xuyên, người hằng năm quyên tiền đúc chuông cho chùa Thanh Lương và mỗi dịp Tết Đoan Ngọ đều thuê ba chiếc thuyền rồng cho dân chúng xem đua, giờ nằm đó, bụng hơi trương, mặt phù, môi tím tái. Tóc dính đầy rêu giếng. Áo trong bằng lụa màu tro, áo ngoài là gấm màu chàm thêu chữ Thọ, vạt áo bên phải bị rách một đường dài.
Tri Ý bắt đầu từ đỉnh đầu, như cha đã dạy nàng từ năm mười tuổi: “Nghiệm thi không được vội. Người chết không nói, nhưng thân thể họ đã viết sẵn hết. Con chỉ cần đọc cho đúng thứ tự.”
Nàng rẽ tóc người chết, tìm vết thương ở da đầu. Không có. Nàng ấn nhẹ hai bên thái dương. Không có chỗ lún. Nàng vạch mí mắt: lòng trắng có những chấm đỏ li ti như hạt kê. Nàng ấn vào ngực, nghe một tiếng ọc nhỏ, rồi từ mũi người chết rỉ ra một chút nước hồng nhạt.
– Chết đuối thật à? – Tiền Lục hỏi, giọng nhẹ hẳn đi như trút được gánh. – Thế thì chắc là trượt chân. Đêm qua mưa, sân trơn…
– Đã nói gì đâu. – Tri Ý không ngẩng lên.
Nàng cầm tay phải người chết lên. Bàn tay của một người đã lâu không làm việc nặng: thịt mềm, móng cắt gọn, ngón cái đeo một chiếc nhẫn ngọc bích. Nhưng dưới móng tay có bùn. Không phải rêu xanh của giếng, mà là bùn vàng, mịn, lẫn những hạt cát rất nhỏ lấp lánh như bụi mica.
Nàng lấy một cây tăm tre, khều chỗ bùn ấy ra đặt lên một tờ giấy bản, rồi gấp giấy lại.
Tay trái cũng vậy.
Nàng lật nghiêng xác. Sau gáy, chỗ chân tóc, có hai vệt bầm màu xanh tím, mỗi vệt to bằng đầu ngón tay cái, cách nhau chừng một tấc rưỡi. Hai bên cổ, sâu hơn về phía sau, lại có bốn vệt nhỏ hơn mỗi bên, xếp thành hàng.
Tri Ý giơ bàn tay mình lên, ướm vào khoảng không phía trên cổ người chết. Ngón tay nàng ngắn, không với tới.
Một bàn tay đàn ông, to. Ai đó đã túm gáy ông ta từ phía sau, ấn đầu xuống nước, giữ rất lâu.
– Tiền đại ca, – nàng nói, – giếng này sâu bao nhiêu?
– Chừng… ba trượng? Nước cao tới lưng chừng.
– Thành giếng cao bao nhiêu?
Tiền Lục đứng dậy đi đo. – Ngang hông ta.
Một người đàn ông béo như Phùng Đại Thông, nếu trượt chân thì phải trèo qua thành giếng cao ngang hông mới rơi xuống được. Còn nếu có người túm gáy ông ta mà dìm, thì phải dìm vào đâu? Không ai đứng trên miệng giếng mà với tay xuống tận mặt nước cách ba trượng được.
Nàng đứng dậy, đi tới bên giếng, nhìn xuống. Mặt nước tối, phẳng lặng, in một vòng trời xám. Rêu bám đầy thành, chỉ có một khoảng ở phía bắc bị cạo trầy một vệt dài từ trên xuống dưới, như có vật nặng vừa trượt qua.
Rồi nàng quay lại nhìn ba vệt kéo lê trên nền đá, nhìn về phía cửa kho.
– Kho đá có khóa không?
– Có. Chìa khóa bà chủ giữ.
– Mở ra cho ta xem.
* * *
Trong kho tối và lạnh, mùi đá ẩm trộn với mùi dầu đèn. Những khối đá xanh, đá ong, đá hoa cương xếp thành từng dãy cao quá đầu người. Ở cuối kho có một cái bể lớn bằng đá, thứ người ta dùng để ngâm đá cho khỏi nứt trước khi đục. Bể đầy nước.
Tri Ý ngồi xuống bên mép bể. Dưới đáy có một lớp bùn vàng mỏng. Nàng nhúng ngón tay đeo găng, khều một ít lên, đưa lại gần ngọn đèn mà Tiền Lục vừa thắp. Bùn vàng, mịn, lấp lánh.
Nàng lấy tờ giấy bản trong ngực áo ra, mở so. Không giống.
Bùn trong bể thô hơn, hạt to hơn, và không có ánh mica. Đây là bùn đá mài, vụn đá hoa cương mà thôi.
Vậy bùn dưới móng tay Phùng Đại Thông từ đâu đến?
– Kiều cô nương, – Tiền Lục đứng ở cửa kho, giọng run run, – cô… cô có thấy gì không?
– Ta thấy ông ấy không chết ở đây, – Tri Ý nói, – cũng không chết ở giếng.
Nàng chưa kịp nói thêm thì bên ngoài vang lên tiếng vó ngựa. Không phải một con, mà ba bốn con, dừng lại trước cổng chính. Tiếng người hô: “Thôi quan đại nhân đến!” Rồi tiếng bước chân, tiếng lạch cạch của vỏ đao va vào thắt lưng.
Tiền Lục giật mình đứng thẳng:
– Thôi quan mới… Chẳng phải nói mười ngày nữa mới tới nhậm chức sao?
Tri Ý cũng nghe nói vậy. Cả nha môn phủ Vân Xuyên mấy hôm nay bàn tán chuyện vị Thôi quan mới, nghe đâu từ Đại Lý Tự ở Ngọc Kinh bị giáng xuống, tuổi còn trẻ, tính tình cổ quái, đã đắc tội với một vị thị lang Hộ bộ. Người ta nói chắc hắn sẽ thong thả đi thuyền ngắm cảnh dọc đường, đến muộn được ngày nào hay ngày ấy.
Nàng tháo găng tay, nhét vào hòm, rồi lặng lẽ lùi về một góc khuất sau dãy đá ong. Một ngỗ tác thì được đứng cạnh xác. Một đứa con gái của ngỗ tác thì không.
* * *
Người bước vào sân là một nam tử chừng hai mươi lăm tuổi, mặc áo bào xanh của quan thất phẩm, bên ngoài khoác áo tơi bằng lá cọ, mũ ô sa hơi lệch vì đi đường. Hắn cao, gầy, mặt dài, đôi mắt hẹp và rất đen. Không phải vẻ đẹp làm cho các cô nương bên bờ sông đỏ mặt, mà là vẻ sắc lạnh của một con dao rọc giấy. Mu bàn tay trái có một vết sẹo mảnh, trắng, chạy chéo từ khớp ngón trỏ xuống cổ tay.
Theo sau hắn là một tiểu đồng chừng mười bốn tuổi, ôm một cái tráp lớn, và hai nha dịch của phủ nha.
– Hạ quan Bùi Cảnh Hành, Thôi quan phủ Vân Xuyên, – hắn nói với Tiền Lục, giọng không lớn mà rõ từng chữ. – Đêm qua thuyền ta cập bến Nam môn, nghe nói sáng nay có án mạng nên ghé qua. Ngươi là bộ khoái trực ở đây?
– Dạ… tiểu nhân Tiền Lục.
– Ngỗ tác đâu?
Tiền Lục liếc nhanh về phía kho đá, rồi lắp bắp:
– Ngỗ tác Kiều… Kiều Bá Viễn bị bệnh, chưa đến được. Tiểu nhân đã cho người đi gọi lại.
Bùi Cảnh Hành không đáp. Hắn đi một vòng quanh xác, không cúi xuống, chỉ nhìn. Rồi hắn đi đến bên giếng, nhìn vệt rêu bị cạo. Rồi hắn đi theo ba vệt kéo lê trên nền đá, từng bước một, cho đến cửa kho.
Tri Ý nín thở.
Hắn dừng lại ở cửa kho, nhìn vào ngọn đèn dầu vẫn còn cháy bên mép bể, nhìn vào chỗ bùn trên mép bể vừa bị khều. Rồi hắn cúi xuống, nhặt từ dưới đất lên một vật nhỏ.
Đó là cây tăm tre của nàng. Đầu tăm còn dính bùn vàng.
– Ngỗ tác Kiều bị bệnh, – hắn nói, không quay lại, – vậy mà đèn trong kho lại có người thắp, bùn trong bể lại có người khều, và còn có người biết dùng tăm tre để lấy đất dưới móng tay xác chết.
Hắn quay đầu, nhìn thẳng vào góc tối sau dãy đá ong.
– Cô nương định đứng đó đến bao giờ?
* * *
Tri Ý bước ra. Nàng không cúi đầu, cũng không quỳ. Nàng mặc áo vải xanh nhạt đã bạc màu, tóc vấn gọn bằng một cây trâm gỗ, trên tay áo còn dính vết vôi trắng.
– Dân nữ Kiều Tri Ý, con gái ngỗ tác Kiều Bá Viễn. Cha ta bệnh, sai ta đến xem trước để về thuật lại.
– Thuật lại, – Bùi Cảnh Hành lặp lại, như nếm thử chữ ấy. – Vậy cô thử thuật lại cho ta nghe xem. Coi như ta là cha cô.
Tiền Lục đứng sau lưng hắn, mặt trắng bệch, ra sức nháy mắt với nàng. Tri Ý hiểu ý: đừng nói gì cả, cứ nói không biết. Nhưng nàng nhìn người đàn ông trước mặt, nhìn cây tăm tre trong tay hắn, và nàng biết nói không biết cũng vô ích. Hắn đã thấy những gì nàng thấy. Hắn chỉ đang chờ xem nàng có dám nói ra hay không.
– Người chết là Phùng Đại Thông. – Nàng nói. – Chết không quá sáu canh giờ, căn cứ vào độ cứng của hàm và các khớp tay. Nguyên nhân là ngạt nước. Nhưng không chết ở giếng này.
– Vì sao?
– Vì sau gáy có dấu tay ấn, hai bên cổ có dấu ngón tay giữ. Có người túm gáy ông ấy từ phía sau, dìm đầu vào nước. Miệng giếng cách mặt nước ba trượng, không ai dìm được. Bể đá trong kho thì có thể, nhưng bùn dưới móng tay ông ấy không phải bùn trong bể. Bùn trong bể là bùn đá mài, hạt thô. Bùn dưới móng tay mịn, màu vàng, có ánh mica. Loại bùn ấy, ta chỉ thấy ở một chỗ.
– Chỗ nào?
– Bãi bồi sông Vân Xuyên, phía hạ lưu cầu Vạn An. Mùa nước cạn, cát mica ở thượng nguồn trôi xuống, lắng lại ở đó.
Bùi Cảnh Hành im lặng một lúc. Tiểu đồng sau lưng hắn đã mở tráp, rút ra một cuốn sổ bìa xanh và một cây bút than, đưa cho hắn. Hắn cầm bút, ghi mấy dòng, rồi ngẩng lên:
– Vậy ông ta chết ở sông, rồi bị mang về đây, kéo qua sân, ném xuống giếng.
– Đúng vậy. Ba vệt kéo lê trên sân là gót giày của ông ta và mép một tấm gì đó, có lẽ là chiếu, để bọc xác. Vệt rêu bị cạo ở thành giếng phía bắc là chỗ xác trượt xuống. Kẻ giết người muốn chúng ta nghĩ ông ta trượt chân ngã giếng trong đêm mưa.
– Nhưng lại để lại cái này. – Bùi Cảnh Hành chìa tay. Tiền Lục vội vàng dâng chiếc khăn gói thuyền giấy lên.
Hắn mở khăn, nhìn chiếc thuyền giấy rất lâu. Rồi hắn đưa nó lại gần mặt, nghiêng về phía ánh sáng, đúng như Tri Ý đã làm.
– Dấu nước, – hắn nói nhỏ. – Giấy có dấu nước.
– Đại nhân cũng thấy?
– Đại Lý Tự dùng giấy có dấu nước để chép hồ sơ án mật, để không ai làm giả được. Ta nhìn thứ này bốn năm rồi. – Hắn gói khăn lại, đưa cho tiểu đồng. – Tiểu Đậu, cất kỹ.
– Vâng, công tử… à không, đại nhân.
* * *
Mưa nặng hạt hơn. Nha dịch dựng một tấm bạt che lên xác. Bà chủ Phùng Ngũ nương, một người đàn bà gầy, mắt sưng húp, được hai thị nữ dìu ra, quỳ sụp xuống bên chiếu khóc không thành tiếng. Bùi Cảnh Hành hỏi bà ta mấy câu: đêm qua chồng bà ở đâu, đi với ai, về lúc nào.
– Ông ấy nói có hẹn bàn chuyện làm ăn, – Phùng Ngũ nương nức nở, – giờ Tuất thì ra khỏi nhà, không cho người theo. Ông ấy dặn đừng đợi cửa. Mấy năm nay ông ấy hay như vậy, ta… ta cũng không dám hỏi.
– Hẹn với ai?
– Không biết. Ông ấy chỉ nói… nói là một người quen cũ.
– Gần đây ông ấy có điều gì khác thường không? Có ai tìm đến, có thư từ gì lạ?
Bà ta ngẩng lên, nước mắt lưng tròng, ngập ngừng hồi lâu mới nói:
– Mười ngày trước, có người nhét dưới cửa một chiếc thuyền giấy. Giống như cái này. Ông ấy xem xong thì mặt trắng bệch, ném vào lò đốt ngay. Từ hôm ấy, đêm nào ông ấy cũng ngủ không yên, cứ hay mê sảng…
– Mê sảng gì?
– Ông ấy cứ nói… “nước lên rồi, nước lên rồi”.
Tri Ý đang cúi đầu thu dọn hòm gỗ, tay khựng lại một nhịp.
Bùi Cảnh Hành ghi vào sổ, không hỏi gì thêm. Hắn sai nha dịch đưa xác về nghĩa trang phía tây thành, niêm phong kho đá, gọi tất cả người làm trong nhà lên phủ nha lấy lời khai. Rồi hắn quay sang Tri Ý, người lúc này đã xách hòm gỗ định lặng lẽ rời đi.
– Kiều cô nương.
Nàng dừng lại.
– Cha cô bị bệnh gì?
– Bệnh mắt, đại nhân.
– Bao lâu rồi?
Tri Ý biết câu hỏi này sẽ đến. Nàng đã chuẩn bị câu trả lời từ hai năm trước, từ cái đêm cha nàng bị vôi sống văng vào mắt khi khám nghiệm một xác chết dưới hầm vôi ở thôn Bạch Thạch, rồi nằm rên trong bóng tối ba ngày ba đêm, đến khi tháo băng ra thì đôi mắt từng nhìn thấy những vết bầm nhỏ nhất trên da người đã chỉ còn là hai vũng sương đục.
– Vài tháng, đại nhân.
– Vài tháng. – Bùi Cảnh Hành mở cuốn sổ bìa xanh, lật lại mấy trang. – Trên thuyền từ Ngọc Kinh xuống, ta có đọc qua hồ sơ án mạng của phủ Vân Xuyên trong hai năm gần đây. Bốn mươi bảy án. Bốn mươi bảy tờ nghiệm thi, đều ký tên Kiều Bá Viễn. Chữ ký giống nhau, nét bút giống nhau. Nhưng ta để ý một điều.
Hắn ngẩng lên, nhìn thẳng vào nàng.
– Các tờ nghiệm thi trước tháng ba năm Cảnh Hòa thứ hai mươi, chữ viết bên trong là của một người đàn ông: nét đậm, chữ ngả về bên phải, chữ “thương” viết thiếu một nét. Còn từ tháng ba năm ấy trở đi, chữ ký vẫn là chữ ký ấy, nhưng chữ trong tờ nghiệm thi lại nhỏ, đều, nét nghiêng sang trái, và chữ “thương” viết đủ nét. Kẻ chép lại hồ sơ có thể sai, nhưng hai năm liền, bốn mươi bảy lần, không sai một lần nào.
Mưa rơi trên mái hiên, rả rích. Tiền Lục đứng chết trân. Tri Ý cảm thấy mồ hôi lạnh chảy dọc sống lưng, dưới lớp áo vải đã ướt nửa vì cái lỗ thủng trên dù.
– Cho nên, – Bùi Cảnh Hành gấp sổ lại, giọng vẫn bình thản như đang bàn chuyện thời tiết, – ta muốn hỏi Kiều cô nương một câu. Ngỗ tác Kiều Bá Viễn đã không nhìn thấy gì từ hai năm nay, vậy bốn mươi bảy tờ nghiệm thi kia, rốt cuộc là ai đã viết, và ai đã ký?
* * *
Ở thời Đại Thịnh này, ngỗ tác là nghề hạ tiện, nhưng là chức dịch có danh sách trong nha môn. Đàn bà không được làm ngỗ tác. Tờ nghiệm thi là chứng cứ để định tội người sống. Nếu người ta biết rằng bốn mươi bảy án mạng của phủ Vân Xuyên trong hai năm qua đều do một đứa con gái mười bảy, mười tám tuổi khám nghiệm, rồi giả chữ ký cha mà đưa lên, thì không chỉ cha con nàng mất cơm ăn. Những bản án đã định có thể bị lật lại, những kẻ đã bị phán tội có thể kêu oan, những kẻ đã thoát tội có thể đòi kiện. Và tội giả mạo văn thư quan phủ là tội đánh tám mươi trượng, lưu đày ba nghìn dặm.
Cha nàng đã năm mươi hai tuổi, mắt mù, lưng còng. Tám mươi trượng sẽ giết ông.
Tri Ý siết chặt quai hòm gỗ đến mức các khớp ngón tay trắng bệch. Nàng nghĩ đến chuyện quỳ xuống van xin. Nàng nghĩ đến chuyện chối phắt. Nàng nghĩ đến chuyện bỏ chạy. Nhưng rồi nàng nghĩ đến bàn tay to lớn đã túm gáy Phùng Đại Thông ấn xuống nước, nghĩ đến chiếc thuyền giấy gấp khéo léo với dấu nước mờ mờ, nghĩ đến câu mê sảng “nước lên rồi”, và nàng thấy một thứ gì đó lạnh lẽo, cứng rắn, dâng lên từ đáy lòng mình.
Nàng ngẩng đầu.
– Là ta viết. – Nàng nói. – Chữ ký cũng là ta tập. Bốn mươi bảy tờ, không tờ nào sai. Đại nhân nếu không tin, cứ mang bốn mươi bảy án ấy ra mà xét lại từng án một. Nếu tìm được một chỗ sai, ta xin chịu tội gấp đôi, chỉ xin đừng liên lụy đến cha ta.
Bùi Cảnh Hành nhìn nàng một lúc lâu. Trong đôi mắt hẹp và đen ấy không có giận dữ, không có khinh miệt, cũng không có thương hại. Chỉ có một sự tò mò rất lạnh, như người thợ đồng hồ nhìn vào một bộ máy lạ.
– Ta đã xét rồi, – hắn nói. – Trên thuyền, mười hai ngày, bốn mươi bảy án. Ta không tìm được chỗ sai nào.
Tri Ý sững sờ.
– Cho nên ta mới thấy lạ. – Hắn kẹp cuốn sổ vào nách, chỉnh lại mũ ô sa. – Tối nay giờ Dậu, ta sẽ đến nghĩa trang phía tây để xem xác Phùng Đại Thông. Cô mang theo hòm đồ. Ngỗ tác Kiều Bá Viễn bệnh, thì phải có người thay ông ấy.
Hắn quay người bước ra cổng. Đến ngưỡng cửa, hắn dừng lại, không ngoảnh đầu:
– À, còn chuyện này. Cái thuyền giấy kia, ta đoán sẽ không phải là chiếc cuối cùng đâu.