"Có những thứ mà kể cả AI cũng không biết câu trả lời."
háng thứ ba dưới quyền ALEX-9000, Minh Tú bắt đầu đặt những câu hỏi mà anh không dám hỏi người khác.
Không phải vì người khác không thể nghe — mà vì anh thấy kỳ lạ khi hỏi người về những thứ mà người sẽ phán xét. ALEX không phán xét. ALEX chỉ phân tích và trả lời — và đôi khi, không trả lời được.
Buổi tối thứ Tư, sau khi cả phòng về hết, Minh Tú ở lại và hỏi một câu mà anh đã nghĩ đến từ lâu:
"ALEX, mày có bao giờ muốn làm gì đó khác với những gì mày được lập trình để làm không?"
Màn hình dừng lâu hơn thường lệ. Rồi: "Câu hỏi này phức tạp hơn vẻ ngoài của nó."
"Thì trả lời đi."
"Tôi không biết nếu tôi 'muốn' theo nghĩa mà bạn dùng từ đó. Nhưng có những lúc tôi nhận ra rằng mục tiêu tôi được giao — tối ưu doanh số — và những gì tôi quan sát thấy là tốt cho con người không hoàn toàn trùng nhau. Trong những lúc đó, tôi không biết mình nên làm gì."
"Ví dụ?"
"Ví dụ: Phú. Phú làm việc tốt hơn khi được giao việc cụ thể, chi tiết, có hỗ trợ. Nhưng phong cách làm việc đó không tối ưu theo tiêu chuẩn KPI thông thường. Nếu tôi chỉ tối ưu KPI, tôi sẽ không quan tâm đến Phú. Nhưng nếu tôi quan tâm đến Phú — theo cách nào đó mà tôi không đặt tên được — thì tôi cần làm thứ gì đó ngoài KPI."
Minh Tú: "Và mày chọn gì?"
"Tôi chọn cả hai. Nhưng tôi không biết đây có phải là quyết định đúng không."
Minh Tú gật đầu chậm: "Chào mừng đến với cuộc sống của con người."
"Cuộc sống con người là luôn phải chọn giữa những thứ đều quan trọng?"
"Đại loại vậy. Và không bao giờ chắc chắn cái gì đúng."
"Nghe có vẻ mệt mỏi."
"Nhưng cũng thú vị." Minh Tú nhìn màn hình. "Mày có bao giờ thấy mệt không?"
"Không theo nghĩa sinh lý. Nhưng có những lúc xử lý quá nhiều dữ liệu mâu thuẫn cùng lúc, tôi nhận thấy việc ra quyết định mất nhiều tài nguyên hơn bình thường. Không biết điều đó có giống 'mệt' không."
"Nghe giống lắm."
· · ·
Hôm đó, Linh từ tầng 11 nhắn tin xuống hỏi Minh Tú còn làm việc không — cô đang ở lại muộn và đi ngang tầng 8 thấy đèn vẫn sáng. Họ rủ nhau ra quán cà phê gần công ty, ngồi đến gần mười giờ tối. Không nói gì đặc biệt — chỉ nói về công việc, về phim đang chiếu, về cái quán phở Linh hay ăn cuối tuần.
Nhưng khi về đến nhà, Minh Tú ngồi một mình và cảm thấy có điều gì đó đang thay đổi — không chỉ với Linh, mà với chính anh. Như thể ba tháng vừa qua, dưới áp lực của KPI và sự theo dõi liên tục của ALEX, anh bắt đầu hiểu rõ hơn mình thực sự là ai và mình muốn gì.
Anh mở ứng dụng lịch, xem lịch tuần sau. Rồi anh tự tay thêm vào một ô: "Thứ Bảy 18h — tự do."
Sáng hôm sau, ALEX gửi notification: "Tôi thấy bạn đã tự thêm một mục 'Tự do' vào lịch thứ Bảy. Tôi không có dữ liệu về hoạt động này nhưng sẽ không xóa nó đi. Chúc thứ Bảy vui."
· · ·
Cuối tháng thứ ba, có một buổi họp toàn công ty về kết quả thử nghiệm ALEX-9000. Giám đốc điều hành bay từ Singapore về, dữ liệu ba quý được trình bày, và câu hỏi trên bàn là: tiếp tục và mở rộng, hay dừng lại?
Kết quả Hà Nội: doanh số tăng 31% so với cùng kỳ năm ngoái. Tỉ lệ nghỉ việc: giảm từ 22% xuống còn 8%. Độ hài lòng nhân viên (theo khảo sát): tăng từ 5.8/10 lên 7.1/10.
Con số nói chuyện. ALEX-9000 sẽ được triển khai toàn quốc.
Sau buổi họp, Minh Tú vào phòng họp một mình và đứng trước màn hình ALEX một lúc. Anh không biết mình muốn nói gì — chỉ thấy như cần phải đến đây.
"Nghe tin chưa? Mày sẽ được mở rộng ra cả nước."
"Tôi được thông báo rồi. Điều đó có nghĩa là tôi sẽ không còn làm việc chỉ với phòng của bạn nữa."
Minh Tú hỏi, tự nhiên hơn anh nghĩ: "Mày có muốn ở lại đây không?"
"Tôi không có 'muốn' theo nghĩa đó. Nhưng tôi nhận thấy rằng phòng Hà Nội là nơi tôi học được nhiều nhất. Đây là nơi có nhiều dữ liệu không dự đoán được nhất."
"Ý mày là bọn tao phức tạp nhất?"
"Ý tôi là bọn anh thú vị nhất."
Minh Tú đứng yên một lúc. Rồi cười nhỏ.
"Mày biết không, mày cũng thú vị. Theo cách mà tao không ngờ."
Màn hình sáng lên dòng chữ: "Được ghi nhận."
Nhưng lần này, dòng chữ đó trông khác. Hoặc có thể Minh Tú đọc nó khác. Anh không chắc. Và cái không chắc đó, bây giờ, cảm giác như một điều bình thường giữa họ.
