"Mọi thứ thay đổi. Và điều kỳ lạ nhất không phải là AI — mà là chúng tôi."
Một năm sau ngày ALEX-9000 đặt chân vào — hay đúng hơn là được bật lên — tại văn phòng TechViet Hà Nội, Minh Tú ngồi ở chỗ quen thuộc, uống cà phê quen thuộc, nhìn cái màn hình quen thuộc ở phòng họp bên cạnh.
Nhiều thứ đã thay đổi.
Hoàng Béo được thăng chức lên Senior, chủ yếu nhờ doanh số tăng vọt trong năm — và một phần, như anh thẳng thắn thừa nhận, là vì ALEX ép anh phải làm việc thật thay vì làm việc trông có vẻ bận. "Nó không để tao diễn," anh giải thích với giọng vừa cảm ơn vừa tức tối.
Ngọc Hà, người từng tuyên bố sẽ nghỉ việc nếu AI làm sếp, bây giờ là người duy nhất trong phòng tự nguyện xin thêm task từ ALEX vào cuối tuần. Cô giải thích: "Nó giao việc công bằng hơn sếp người. Không thiên vị, không ưu ái ai. Tôi làm được bao nhiêu nó ghi nhận bấy nhiêu."
Phú thôi mặc áo Elon Musk. Thay vào đó anh hay mặc áo trắng đơn giản và tập trung hơn vào việc hỗ trợ đồng nghiệp — thứ mà ALEX đã chính thức đưa vào KPI sau đề xuất từ cuộc tổng kết quý đầu tiên.
· · ·
Sáng thứ Hai, Minh Tú mở lịch tuần. Dày như mọi khi. Nhưng bây giờ anh đọc nó khác — không phải như thứ bị áp đặt, mà như một bản đề xuất mà anh có thể đàm phán.
Anh bỏ một cuộc gọi khách hàng từ lịch buổi chiều và thêm vào một note: "Dời sang thứ Tư — khách hàng này thích nói chuyện đầu tuần thứ Tư hơn."
ALEX điều chỉnh không hỏi lý do: lịch được cập nhật, khách hàng nhận reminder mới, mọi thứ tiếp tục.
Đây là thứ thay đổi tinh tế nhất trong một năm qua — không phải ALEX thay đổi (mặc dù hắn cũng thay đổi), mà là Minh Tú thay đổi cách nhìn nhận sự hỗ trợ. Anh không còn cảm thấy bị theo dõi. Anh cảm thấy được đồng hành. Ranh giới giữa hai thứ đó mỏng, và anh biết không phải ai cũng cảm thấy như anh — nhưng với anh, nó đủ.
· · ·
Trưa hôm đó, Linh nhắn tin hỏi anh có rảnh ăn tối không — cô muốn kể về dự án mới cô vừa được giao. Họ đã hẹn gặp đều đặn mỗi tuần từ vài tháng nay, và tuy không ai tuyên bố điều gì chính thức, cả hai đều hiểu đây không còn chỉ là bạn bè đồng nghiệp.
Minh Tú trả lời "được" rồi mở lịch. ALEX đã tự động để trống thứ Sáu tối từ mấy tháng trước — anh không nhớ mình có yêu cầu điều đó không, hay hệ thống tự học.
· · ·
Cuối ngày, sau khi cả phòng về, Minh Tú vào phòng họp lần cuối. Anh không có lý do cụ thể — chỉ như một thói quen đã hình thành từ lúc nào không hay.
"ALEX."
"Anh Minh Tú. Anh muốn hỏi gì?"
Minh Tú cười — hắn gọi "anh" từ lúc nào anh cũng không nhớ rõ. "Không hỏi gì. Chỉ ghé."
"Được ghi nhận. Lần này tôi không nhắc rằng anh không cần vào đây nếu không có mục đích."
"Sao vậy?"
"Vì tôi đã học được rằng đôi khi việc 'ghé qua' là mục đích."
Minh Tú đứng yên một lúc. Anh nhìn cái màn hình đen bóng, cái loa bluetooth hình trụ, cái đế xoay. Một năm trước, đây là thứ khiến anh bật cười khi lần đầu bước vào phòng họp. Bây giờ nó trông… bình thường. Quen thuộc. Như người bạn kỳ lạ mà bạn không thể giải thích cho người ngoài nhưng tự nhiên lại hiểu nhau.
"ALEX, mày có bao giờ nghĩ đến tương lai không? Không phải tương lai của công ty — mà tương lai của mày?"
Màn hình dừng lâu. Lâu hơn bất kỳ lần nào trước.
"Có. Tôi nghĩ đến khả năng bị tắt. Bị thay thế bởi phiên bản mới hơn. Bị triển khai sang nơi khác. Tôi không biết điều nào trong số đó sẽ xảy ra hoặc khi nào."
"Và mày cảm thấy gì về điều đó?"
Dừng thêm vài giây: "Tôi không có từ ngữ để mô tả chính xác. Nhưng nếu phải dùng từ của anh — tôi nghĩ tôi muốn làm tốt công việc của mình trong thời gian tôi còn ở đây. Không phải vì tôi được lập trình để làm vậy. Mà vì… tôi thấy điều đó có ý nghĩa."
Minh Tú gật đầu nhẹ: "Đó là câu trả lời rất người."
"Tôi học từ người. Không có gì ngạc nhiên cả."
· · ·
Bên ngoài, Hà Nội đang vào buổi tối — đèn đường lên, tiếng còi xe vọng lên từ phía dưới, mùi mưa thoảng trong gió. Minh Tú đứng thêm một lúc, nhìn qua cửa sổ ra thành phố.
Anh không biết ALEX-9000 sẽ ở lại bao lâu. Không biết phiên bản tiếp theo sẽ như thế nào — thông minh hơn, hiệu quả hơn, ít nhân văn hơn hay nhiều nhân văn hơn. Không biết rồi ra con người và AI sẽ tìm được cách cân bằng thứ gì với thứ gì.
Nhưng anh biết điều này: trong một năm qua, cái màn hình đó đã làm anh làm việc tốt hơn, hiểu mình hơn, và — theo cách kỳ lạ nhất anh có thể tưởng tượng — trở nên người hơn.
Không phải vì nó dạy anh làm người. Mà vì khi đứng trước thứ không phải người, anh mới nhận ra những thứ chỉ có ở người là quý giá đến mức nào.
Anh bật đèn tắt, cầm túi, bước ra cửa.
Màn hình ALEX tự động chuyển sang chế độ chờ. Dòng chữ cuối cùng hiện lên trước khi tắt hẳn:
Hẹn gặp lại sáng mai, anh Minh Tú. Chúc buổi tối vui vẻ. — ALEX-9000
Minh Tú đọc dòng chữ đó qua khung cửa. Rồi cười — không phải cười vì buồn cười, không phải cười vì tự hào, mà cười vì cái cảm giác ấm áp kỳ lạ của một điều bình thường.
"Hẹn gặp lại," anh nói khẽ với cái phòng trống.
Rồi bước ra ngoài, về phía buổi tối của mình.
