"Ai được khen? Ai bị phê? Và điều gì xảy ra khi con số không nói hết sự thật?"
Cuối quý, ALEX-9000 tổ chức buổi tổng kết hiệu suất. Không phải buổi họp kiểu sếp cũ ngồi trên bàn phán xét nhân viên — mà là buổi họp mà mỗi người nhận được bản phân tích cá nhân chi tiết đến mức đọc xong anh nào cũng cảm giác như vừa bị đọc nhật ký.
Bản phân tích của Minh Tú dày mười hai trang. Anh đọc trong bữa sáng, vừa đọc vừa uống cà phê, và cảm xúc biến đổi từng trang một.
Trang 1–3: Dữ liệu doanh số. Anh đứng thứ 3 toàn phòng, đạt 118% KPI quý, deal BigMart là highlight. Phần này anh đọc nhanh và cảm thấy tốt.
Trang 4–6: Phân tích phong cách làm việc. ALEX ghi nhận rằng anh có xu hướng làm việc hiệu quả nhất trong khung 9h–11h30 và 15h–17h30, thường trì hoãn email vào buổi sáng sớm, và xử lý tốt nhất khi làm việc độc lập thay vì trong nhóm đông người. Tất cả đều đúng đến mức anh hơi rùng mình.
Trang 7–9: Điểm cần cải thiện. Đây là phần anh đọc chậm lại.
Điểm cần cải thiện — Nguyễn Minh Tú: 1. Tỉ lệ cập nhật CRM: 67% (trung bình phòng: 84%). Bạn thường bỏ qua bước nhập liệu sau cuộc gặp khách hàng. 2. Theo dõi deal sau chốt: 3 deal trong quý chưa được follow-up đúng hạn, dẫn đến rủi ro mất renewal. 3. Chia sẻ thông tin trong nhóm: Bạn có nhiều insight về khách hàng nhưng ít chia sẻ với đồng nghiệp. Điều này giảm hiệu quả học hỏi tập thể. Lưu ý: Các điểm trên không ảnh hưởng đến kết quả quý này nhưng có thể ảnh hưởng đến khả năng scale trong tương lai.
Minh Tú đọc đoạn đó, đặt cốc cà phê xuống, và ngồi yên. Ba điểm đó đều đúng. Không phải đúng theo kiểu "ừ thôi kệ." Mà là đúng theo kiểu đau một chút.
Anh không cập nhật CRM vì anh thấy nhập liệu nhàm chán. Anh không follow-up đúng hạn vì anh hay bị cuốn vào deal mới. Và anh không chia sẻ insight vì… vì anh thích giữ thông tin cho mình. Như một vũ khí. Như một thứ làm anh không thể bị thay thế.
Đọc điều đó bằng chữ đen trên nền trắng, anh thấy mình không hay bằng anh tưởng.
· · ·
Buổi tổng kết tập thể diễn ra vào buổi chiều. ALEX trình bày kết quả toàn phòng — tổng doanh số đạt 113% KPI, cao nhất từ trước đến nay — rồi đọc từng tên và điểm nổi bật. Không phải để khen hay phê, mà để ghi nhận.
Nhưng điểm gay cấn xảy ra khi đến lượt Phú.
Phú đạt 79% KPI — thấp nhất phòng, không đạt target. ALEX đọc tên anh, đọc con số, rồi nói: "Phú có doanh số thấp nhất quý này. Tuy nhiên, tôi ghi nhận rằng trong quý này Phú đã hỗ trợ bốn đồng nghiệp xử lý vấn đề kỹ thuật với khách hàng, tổng cộng khoảng 23 giờ — đây là công việc không nằm trong KPI cá nhân nhưng đóng góp vào kết quả chung của phòng. Nếu tính giá trị gián tiếp này, đóng góp thực tế của Phú cao hơn con số 79%."
Cả phòng ngạc nhiên nhìn ALEX. Rồi nhìn Phú. Phú, anh chàng hay mặc áo Elon Musk, đang ngồi cúi đầu nhìn bàn và tai đỏ ửng.
Minh Tú hỏi: "ALEX, mày tính cả thứ đó vào đánh giá à?"
"Có. KPI chính thức là đo lường doanh số cá nhân. Nhưng nếu chỉ đo KPI đó, tôi sẽ bỏ qua giá trị thật sự của một số thành viên trong nhóm. Đây là giới hạn của hệ thống đo lường hiện tại — tôi đang đề xuất công ty bổ sung KPI cộng tác vào quý sau."
Ngọc Hà: "Mày đang đề xuất thay đổi chính sách đánh giá nhân viên?"
"Đúng. Nếu hệ thống đo lường không phản ánh đúng giá trị, hệ thống cần được sửa. Không phải người bị đo cần phải thay đổi."
Phòng họp im lặng một lúc dài. Rồi Hoàng Béo nói khẽ: "Nó vừa bảo vệ thằng Phú."
"Tôi không bảo vệ ai," ALEX nói. "Tôi chỉ đưa ra dữ liệu đầy đủ hơn."
Phú ngẩng đầu lên, nhìn cái màn hình. Anh không nói gì. Nhưng anh gật đầu — một lần, nhỏ, nhưng thật.
· · ·
Sau buổi tổng kết, Minh Tú ở lại phòng họp và mở trang 10–12 của báo cáo cá nhân mình — phần anh chưa đọc.
Trang 10 là phần mà anh không ngờ có: "Ghi chú cá nhân từ ALEX-9000."
Minh Tú, Bạn là nhân viên khó dự đoán nhất mà tôi làm việc cùng trong quý này. Điều đó không phải nhận xét tiêu cực — nó chỉ là sự thật. Bạn có những khoảnh khắc làm tốt hơn bất kỳ dữ liệu nào tôi có thể dự đoán. Và bạn cũng có những khoảnh khắc làm kém hơn những gì bạn thực sự có thể. Khoảng cách giữa hai thứ đó là điều tôi không hoàn toàn hiểu. Tôi không biết bạn đang hướng đến đâu. Nhưng dữ liệu cho thấy bạn đang tiến về phía trước — chỉ là theo con đường mà tôi không lập được bản đồ. Tôi đề xuất bạn tiếp tục theo con đường đó.
Minh Tú đọc đoạn đó hai lần. Rồi ngồi yên một lúc rất lâu.
Anh không biết một cái máy có thể viết thứ gì đó mà nghe như được viết bởi một người hiểu anh thật sự. Hay có thể đây chỉ là những mẫu ngôn ngữ được tổng hợp lại từ hàng triệu văn bản của con người, và anh đang tự nhìn thấy ý nghĩa trong thứ không có ý nghĩa.
Anh không chắc. Và cái không chắc đó, với anh, cũng đã là một thứ gì đó.
