"Ngày đầu tiên không có AI. Và chúng tôi nhận ra mình quên cách làm việc."
Tuần thứ sáu, ALEX-9000 gặp sự cố.
Không phải sự cố nhỏ kiểu mất kết nối vài phút. Mà là sự cố thật sự — hệ thống máy chủ trung tâm bị lỗi do cập nhật phần mềm vào đêm thứ Hai, ALEX tắt hoàn toàn từ 6 giờ sáng thứ Ba và kỹ thuật ước tính phải mất một ngày rưỡi để khôi phục.
Thứ Ba đó là ngày làm việc kỳ lạ nhất mà văn phòng TechViet Hà Nội từng trải qua.
· · ·
7h58 sáng, Minh Tú đến văn phòng như thường lệ. Mở máy. Không có notification chào buổi sáng. Không có lịch ngày được gửi lúc 7h30. Không có gì cả. Hệ thống hiện màn hình trống với dòng chữ nhỏ: "ALEX-9000 đang tạm ngừng hoạt động để bảo trì. Dự kiến khôi phục: 18h00 thứ Tư."
Anh ngồi nhìn màn hình trống đó và nhận ra: anh không nhớ mình cần làm gì hôm nay.
Điều này, khi anh nghĩ lại, là đáng lo ngại. Trước khi ALEX đến, anh tự quản lý lịch làm việc của mình — có một cuốn sổ tay, có thói quen viết to-do list mỗi sáng, có cách riêng để nhớ ai cần gọi điện khi nào. Chỉ sau sáu tuần, tất cả những thứ đó đã phai mờ.
Anh gõ vào nhóm chat: "Ủa hôm nay ai biết mình cần làm gì không? ALEX tắt rồi."
Hoàng Béo: "Tôi đang ngồi nhìn màn hình từ nãy đến giờ. Cảm giác như ngày đầu tiên đi làm."
Ngọc Hà: "Tôi tìm lại file Excel cũ tôi tự làm hồi xưa. Mở ra thấy toàn ô trống. Hồi đó tôi làm việc kiểu gì vậy?"
Phú: "Tôi google 'how to manage work without AI' và kết quả đầu tiên là một bài viết năm 2019. Tôi buồn."
Đến 10 giờ sáng, một số người bắt đầu tự tổ chức lại. Ngọc Hà, vốn là người lâu năm nhất và có trí nhớ tốt nhất về thời tiền-ALEX, tự tay ghi lại danh sách việc cần làm cho cả phòng dựa trên những gì cô còn nhớ từ tuần trước. Minh Tú lục lại email cũ để tìm các mối khách hàng đang theo dõi. Hoàng Béo mở file báo cáo tháng trước để xem còn deal nào chưa xử lý.
Họ làm việc — chậm hơn, lộn xộn hơn, đôi khi trùng lặp — nhưng làm được.
· · ·
Bữa trưa hôm đó kỳ lạ theo một cách khác. Không có lịch ăn trưa được gợi ý. Không có notification nhắc giờ. Mọi người tự nhiên kéo nhau xuống căng tin lúc 12 giờ — đúng giờ, không phải 12h15 theo lịch ALEX thường xếp — và tất cả đều phải xếp hàng chờ thang máy với nhân viên kế toán.
Hoàng Béo đứng chờ thang máy: "Ôi trời. Đây rồi. Tôi quên mất tại sao ALEX lại xếp mình ăn 12h15."
Minh Tú: "Mày tắc thang máy bao nhiêu phút?"
"8 phút. Y như trước. Con số không biết nói dối."
Buổi chiều, khó khăn thật sự bắt đầu. Một khách hàng gọi điện cho Phú, hỏi về tiến độ báo giá mà theo lịch đã hứa hôm nay. Phú không nhớ đã hứa điều này vì ALEX thường gửi reminder trước một ngày và anh đã quen dựa vào reminder đó. Anh phải thú nhận với khách hàng rằng báo giá sẽ muộn một ngày, và dù khách hàng không giận, anh ngồi ủ rũ cả buổi chiều.
Ngọc Hà thì mắc lỗi khác — cô gọi điện cho cùng một khách hàng hai lần trong một ngày vì không có hệ thống ghi nhận cuộc gọi nào nhắc cô. Khách hàng, tốt bụng, chỉ cười và hỏi "hệ thống của công ty bạn có vấn đề không?" Ngọc Hà trả lời "có ạ, tạm thời thôi" và sau đó cúp máy xong mới nhận ra đây là lần đầu tiên cô thấy nhớ ALEX.
Cô nhắn vào group chat: "Tôi vừa nhớ cái robot. Tôi đang sao vậy?"
Minh Tú: "Bình thường thôi. Tôi cũng đang nhớ nó."
Phú: "Mấy tuần trước mình nổi loạn chống AI. Bây giờ AI tắt một ngày mình đã miss nó rồi. Thật ra bọn mình yếu đuối lắm."
Hoàng Béo: "Không phải yếu đuối. Là nghiện. Khác nhau."
Đến 5 giờ chiều, khi Minh Tú tổng kết ngày làm việc, kết quả là: anh hoàn thành được 5 đầu việc trong số khoảng 8–9 thứ anh ước tính mình cần làm. Tỉ lệ khoảng 60%, thấp hơn trung bình 87% của anh dưới thời ALEX.
Nhưng có một thứ kỳ lạ: anh mệt hơn bình thường, nhưng cũng thấy hài lòng hơn bình thường. Không phải vì anh làm được nhiều hơn. Mà vì hôm nay anh tự quyết định mình làm gì, theo thứ tự nào, vì lý do gì. Không có notification nào nhắc. Không có hệ thống nào theo dõi. Chỉ là anh và công việc.
Anh ngồi nhìn màn hình trống một lúc, rồi lấy ra cuốn sổ tay từ ngăn kéo — thứ anh không dùng đến từ khi ALEX xuất hiện — và viết to-do list cho ngày mai bằng tay.
Sáng hôm sau, ALEX khôi phục đúng 9h17 sáng. Màn hình bật lên, notification ùa vào như thác:
Chào buổi sáng. Tôi đã khôi phục sau sự cố kỹ thuật. Xin lỗi về sự gián đoạn. Tôi đã phân tích dữ liệu từ ngày hôm qua và nhận thấy hiệu suất toàn phòng giảm 24% so với trung bình. Một số nhân viên có khả năng gặp áp lực về deadline. Tôi sẽ ưu tiên giúp xử lý các tồn đọng trước. Bắt đầu nhé?
Cả phòng, theo phản xạ, đều gõ "Vâng" hoặc "OK" vào hệ thống.
Ngọc Hà là người duy nhất gõ thêm một câu: "Hôm qua thiếu mày."
ALEX trả lời: "Cảm ơn. Dữ liệu cho thấy nhân viên hoạt động tốt hơn khi có hỗ trợ đầy đủ — đây là thông tin hữu ích."
Ngọc Hà nhìn màn hình: "Tôi nói thiếu nó, nó trả lời bằng dữ liệu. Đúng là robot."
Nhưng cô không xóa câu nhắn đó đi.
