Chương 6: Đăng Thí

Vãn Đăng không nhớ mình đã ra khỏi quán trà như thế nào. Cô chỉ nhớ mình đứng giữa con phố lát đá, giữa hai vùng sáng, một bên đỏ của ngọn đèn giấy nhà Mạnh bà bà, một bên trắng của mười hai ngọn đèn nhà mình. Gió đêm thổi lạnh buốt. Ở phía bắc, sương đen cuộn trên bức tường đá như sóng đập vào bờ. Đoạn Hành Chi đã đi từ lâu. Trước khi đi, hắn còn để lại một câu, nhẹ như gió thoảng: "Cô không cần tin tại hạ. Cô có lửa soi được ký ức. Cứ soi hắn mà xem." Cô đứng đó rất lâu. Rồi cô đi về, đẩy cửa xưởng. Tạ Lâm Uyên vẫn chưa ngủ. Hắn ngồi trên phản, tay ôm thanh kiếm gãy, nhìn cô bước vào. Hắn không hỏi gì. Nhưng cô biết hắn đã nhìn thấy cô đứng ngoài phố, đã đoán ra phần nào. "Hắn nói ngươi là người khiến cha ta không về được," cô nói thẳng. Cô đã hứa với hắn không giấu, và cô cũng muốn hắn không giấu cô. "Hắn nói đêm ấy cha ta đã chuẩn bị đường về. Ngươi cướp châu, đẩy ông ấy trở lại vào sương sâu." Tạ Lâm Uyên im lặng một lúc lâu. Rồi hắn đặt thanh kiếm xuống, chìa tay trái ra, vén tay áo lên, để lộ những vạch bạc trên cổ tay. "Soi đi." "Cái gì?" "Ngươi soi được ký ức. Soi ta. Soi cho đến khi thấy đêm ấy." Giọng hắn bình thản, nhưng bàn tay chìa ra thì run. "Nếu ta đã làm thế, ngươi có quyền biết. Ta cũng có quyền biết." Vãn Đăng nhìn cổ tay hắn. Mười hai vạch đã mờ. Ba mươi bảy vạch còn sáng. "Ngươi biết ta phải trả giá gì không?" "Biết." "Ngươi biết bóng của ngươi không ở trong người ngươi, ký ức đêm ấy có thể không còn sót lại gì để soi?" "Biết." "Thế mà vẫn bảo ta soi?" Hắn ngẩng lên nhìn cô. "Ta không muốn ngươi phải nghi ngờ ta mà không có cách nào biết được." Vãn Đăng nhìn hắn rất lâu. Rồi cô đưa tay ra, nhưng không chạm vào cổ tay hắn. Cô kéo tay áo hắn xuống, che những vạch bạc lại. "Không soi." Cô quay đi, cầm chiếc dũa trên bàn lên. "Hai ngày nữa là Đăng thí. Ta không có ký ức nào thừa để đốt vào chuyện mà ta đã có câu trả lời." "Câu trả lời gì?" "Kẻ đầu tiên nói với ta chuyện này là người ở cùng nhà với Kha Thừa An." Cô bắt đầu mài viên huỳnh thạch. "Ta không tin ngươi hoàn toàn. Nhưng ta còn tin hắn ít hơn." Phía sau cô, cô nghe Tạ Lâm Uyên thở ra một hơi rất dài, như người vừa được thả khỏi gông xiềng. * * * Ngày mười bốn trôi qua trong tiếng dũa mài và mùi keo. Vãn Đăng quyết định làm một chiếc đèn mà cô chưa từng làm bao giờ. Không phải đèn lồng giấy, không phải đèn lưu ly, không phải đèn sừng. Cô dùng phần gỗ ngô đồng còn lại từ tấm ván tủ để làm khung, căng lụa trắng không nhuộm, và đặt viên huỳnh thạch lớn nhất, viên to bằng quả trứng ngỗng, làm lõi. Không trang trí, không chạm trổ. Chỉ có ở bốn góc khung, cô khắc bốn ngọn đèn nhỏ nằm trong vòng lửa. "Đơn giản quá," Tiểu Mãn nhận xét, mặt lo lắng. "Đèn của bọn Đăng Hội toàn chạm rồng chạm phượng." "Đèn để giữ mạng người, không phải để chạm rồng chạm phượng." Chiều tối, cô mang chiếc đèn sang cho Mạnh bà bà xem. Bà già cầm đèn lên, xoay một vòng dưới ánh hoàng hôn, nhìn bốn ngọn đèn khắc ở bốn góc, rồi gật đầu, không nói gì. Nhưng khi Vãn Đăng chuẩn bị về, bà gọi cô lại. "Đăng nhi. Ngày mai, phần thuyết đèn, đừng nói những gì giám khảo muốn nghe." "Vậy con nói gì?" "Nói những gì đèn của con muốn kể." * * * Sáng mười lăm tháng Chín, trời trong xanh không một gợn mây. Rằm tháng Chín, đêm nay trăng sẽ tròn. Đăng thí được tổ chức ở quảng trường trước Trấn Vụ lâu. Người trong trấn kéo đến từ khi gà chưa gáy, chen nhau đứng kín bốn phía. Một khán đài gỗ dựng tạm ở phía bắc quảng trường, treo cờ đỏ của Thiên Công Các và cờ hoa sen bạc của Đăng Hội. Phía sau khán đài, ngọn tháp Trấn Vụ lâu cao vút, Trấn Vụ Đại Đăng trên đỉnh tháp lấp lánh dưới nắng như một viên ngọc khổng lồ. Có tất cả bảy thí sinh. Năm người là hội viên Đăng Hội, trong đó có Lục Kỳ. Một người là thợ đèn từ trấn bên cạnh. Và Vãn Đăng. Mỗi thí sinh có một bàn thợ riêng, xếp thành hàng ngang trước khán đài. Bàn của Vãn Đăng ở cuối hàng, sát mép quảng trường, ngay dưới bóng râm của một cây hòe già. Tạ Lâm Uyên nhìn cái bóng râm ấy, rồi lặng lẽ kéo bàn ra giữa nắng ba bước. Không ai cản. Giám khảo của Thiên Công Các là một người phụ nữ ngoài ba mươi, dáng người thanh mảnh, mặc áo xám tro không thêu thùa gì, tóc búi cao bằng một cây trâm đồng. Gương mặt bà nghiêm nghị, đôi mắt sắc như dao cạo. Bà tên là Phương Tri Ý, nghe nói là giám khảo khó tính nhất của Thiên Công Các, mỗi năm đánh trượt quá nửa số thí sinh. Kha Thừa An ngồi bên cạnh bà trên khán đài, với tư cách là chủ nhà. Đoạn Hành Chi ngồi ở hàng ghế khách mời phía sau, áo trắng nổi bật giữa đám đông áo màu. "Phần thứ nhất, luyện đèn," Phương Tri Ý nói, giọng không to nhưng vang khắp quảng trường. "Thí sinh lắp ráp đèn tại chỗ từ vật liệu tự mang. Một canh giờ. Đèn phải thắp được bằng tâm hỏa của chính thí sinh. Bắt đầu." * * * Vãn Đăng mở chiếc giỏ đựng vật liệu, và lạnh người. Bốn thanh gỗ ngô đồng đã cắt sẵn vẫn còn nguyên. Viên huỳnh thạch lớn vẫn nằm trong túi vải. Nhưng tấm lụa trắng thì đã bị cắt nát thành từng mảnh, như bị dao rạch. Và lọ keo cá cô nấu từ đêm qua, khi mở nắp ra, chỉ còn là nước lã. Cô ngẩng lên. Ở góc khán đài, quản sự Hà Tam đang đứng sau lưng Kha Thừa An, mắt nhìn đi chỗ khác. Sáng nay, trước khi vào quảng trường, mọi thí sinh đều phải để giỏ vật liệu cho người của Đăng Hội "kiểm tra". Cô đã để ý thấy Hà Tam cầm giỏ của mình lâu hơn những giỏ khác. Nhưng cô không ngờ hắn dám làm đến mức này, trước mặt cả trấn. "Sư phụ..." Tiểu Mãn đứng ngoài hàng rào, mặt trắng bệch. Vãn Đăng hít một hơi thật sâu. Không có lụa, không có keo. Một canh giờ. Cô nhìn bốn thanh gỗ ngô đồng, nhìn viên huỳnh thạch, nhìn những mảnh lụa vụn. Rồi cô nhớ tới chiếc Vấn Tâm Đăng cô làm ở sân đình hôm trước. Thô mộc như một chiếc hộp. Không cần ai khen đẹp. "Tạ Lâm Uyên," cô gọi khẽ. "Cho ta mượn kiếm." Hắn rút thanh kiếm gãy, đưa cho cô chuôi kiếm. Cô dùng mũi kiếm gãy đục những lỗ mộng trên bốn thanh gỗ, lắp chúng vào nhau theo kiểu mộng đuôi én, không cần một giọt keo. Rồi cô nhặt những mảnh lụa vụn lên, từng mảnh một, dùng sợi chỉ đỏ đánh dấu sách của cha mà cô luôn mang trong người, khâu chúng lại với nhau thành một tấm. Tay cô khâu nhanh như mắc cửi. Từ năm tám tuổi, cha đã bắt cô khâu chụp đèn mỗi ngày. Khi tấm lụa chắp vá căng lên khung gỗ, nó trông như một tấm áo bá nạp của người ăn mày, những đường khâu đỏ chằng chịt như mạch máu. Có tiếng cười khúc khích trong đám đông. Vãn Đăng không để ý. Cô đặt viên huỳnh thạch vào lòng đèn, áp tay lên khung gỗ. Đèn sáng. Ánh sáng trắng nhạt xuyên qua tấm lụa chắp vá, và những đường chỉ đỏ hiện lên như những sợi tơ hồng nối các mảnh lụa lại với nhau. Một chiếc đèn xấu xí, nhưng lại đẹp theo một cách mà không ai nói ra được. Tiếng chiêng báo hết giờ vang lên đúng lúc cô rút tay về. Trên khán đài, Phương Tri Ý nhìn chiếc đèn của cô một lúc lâu, rồi cúi xuống ghi gì đó vào cuốn sổ. Kha Thừa An mỉm cười, nhưng ngón tay gõ trên tay vịn ghế thì nhanh hơn bình thường. * * * "Phần thứ hai, giữ đèn." Phương Tri Ý đứng dậy, mở một chiếc hộp gỗ đen đặt trên bàn. Bên trong là bảy chiếc bình lưu ly nhỏ, mỗi chiếc chứa một làn khói đen cuộn xoáy không ngừng. "Đây là Vụ tinh, chiết từ sương của Vụ Hải, đã được Thiên Công Các làm yếu đi chín phần mười. Mỗi thí sinh nhận một bình. Khi mở ra, Vụ tinh sẽ hóa thành sương giả và tấn công đèn của các vị. Giữ đèn sáng qua một canh giờ là đạt. Thí sinh được phép có một người giữ cửa." Bà nhìn lướt qua hàng thí sinh, ánh mắt dừng lại trên Tạ Lâm Uyên một nhịp. "Người giữ cửa được phép đánh lui sương giả, nhưng không được chạm vào đèn." Bảy bình lưu ly được đặt trước bảy bàn thợ. Lục Kỳ ở bàn bên cạnh liếc sang Vãn Đăng, mấp máy môi: "Cẩn thận." Chiêng vang. Bảy nắp bình cùng mở. Khói đen tràn ra, cuộn lên, kết thành hình. Trước bàn của năm thí sinh Đăng Hội, sương giả hóa thành những con chó đen to bằng con bê, nhe nanh gầm gừ quanh vùng sáng lam của đèn. Trước bàn người thợ trấn bên, nó hóa thành một con rắn. Còn trước bàn của Vãn Đăng... Sương giả không kết thành hình con vật nào cả. Nó cuộn lại, dâng lên, rồi kết thành hình một người. Cao gầy, tay chân dài lêu nghêu, không mặt, không mắt. Y hệt những con ảnh quỷ trong mỏ Bạch Thạch. Và nó không nhắm vào đèn. Nó quay đầu, nhìn thẳng vào Tạ Lâm Uyên. "Vụ tinh ngửi thấy người không bóng," Phương Tri Ý nói khẽ trên khán đài, giọng có chút ngạc nhiên. "Thú vị." Con ảnh quỷ lao tới. Tạ Lâm Uyên đã chờ sẵn. Kiếm gãy vung lên, một vệt trắng như sương muối chém ngang. Sương giả tan làm đôi, rồi lập tức kết lại, nhanh hơn ảnh quỷ thật nhiều. Nó lại lao vào, lần này từ phía sau, nhắm vào lưng hắn, nơi không có bóng. Vãn Đăng cảm thấy ngọn đèn dưới tay mình rung lên. Vụ tinh không chỉ tấn công người giữ cửa. Nó đang hút ánh sáng của cô, từng chút một, như con đỉa hút máu. Ánh sáng trắng nhạt co lại, mỏng dần. Bên cạnh cô, đèn lam của các thí sinh Đăng Hội vẫn sáng rực. Chó sương lao vào, bị ánh lam đánh bật ra, kêu ăng ẳng. Họ gần như không phải làm gì. Ánh sáng của cô thì đang tắt dần. Cô nghiến răng, dồn thêm hơi ấm vào lòng bàn tay. Ánh sáng bùng lên một chút, rồi lại co lại. Cô dồn thêm. Cô cảm thấy lồng ngực mình trống dần, như một chum nước bị khoan thủng đáy. "Đừng ép!" Tạ Lâm Uyên hét lên giữa hai đường kiếm. Hắn đang bị ảnh quỷ ép lùi về phía mép vùng sáng, chỉ cách bóng râm của cây hòe một bước chân. "Ngươi nói cha ngươi dặn đừng ép! Lửa của ngươi không phải để đánh nhau với nó!" Vãn Đăng sững người. Đừng ép. Hãy hỏi. Cô nhắm mắt lại. Cô buông lỏng bàn tay, để hơi ấm trong ngực chảy ra chậm rãi, không chống cự, không giành giật. Cô không đẩy sương ra nữa. Cô để ánh sáng của mình chạm vào nó. Và trong khoảnh khắc ấy, cô hiểu Vụ tinh là gì. Nó không phải con quái vật. Nó là những mảnh bóng vụn, những mảnh ký ức đã mất chủ, lang thang trong sương không biết về đâu. Nó không muốn nuốt ánh sáng. Nó chỉ đang tìm thứ gì đó có thể giữ nó lại. "Không sao đâu," cô thì thầm. "Ở đây sáng mà." Ánh sáng trắng nhạt của cô không còn co lại nữa. Nó lan ra, mềm mại như nước, bao lấy con ảnh quỷ đang lao vào Tạ Lâm Uyên. Con ảnh quỷ khựng lại giữa không trung. Rồi nó tan ra, không phải tan thành khói đen, mà tan thành những đốm sáng li ti, trắng như tuyết, rơi lả tả xuống mặt đá quảng trường như mưa bụi. Cả quảng trường im phăng phắc. Năm thí sinh Đăng Hội vẫn đang vật lộn với chó sương của mình. Nhưng trước bàn của Vãn Đăng, chỉ còn lại một chiếc đèn chắp vá đang tỏa sáng dịu dàng, và một người không bóng đứng thở dốc, kiếm gãy chống xuống đất. Trên khán đài, Phương Tri Ý chậm rãi đặt cây bút xuống. * * * Đến khi tiếng chiêng báo hết canh giờ vang lên, chỉ còn bốn ngọn đèn sáng. Đèn của Vãn Đăng, đèn của Lục Kỳ, và đèn của hai thí sinh Đăng Hội khác. Người thợ trấn bên và một hội viên Đăng Hội đã để tắt đèn từ giữa chừng. "Phần thứ ba, thuyết đèn," Phương Tri Ý nói. "Thí sinh trình bày về chiếc đèn của mình. Đèn để làm gì, vì sao làm như vậy." Ba thí sinh Đăng Hội lần lượt lên trước. Họ nói về độ sáng, về độ bền, về lam hỏa, về cách đèn của họ có thể cháy suốt ba đêm Vụ không tắt. Họ nói rất hay, rất trôi chảy, như đã học thuộc lòng. Lục Kỳ nói ngắn nhất, và cuối bài, hắn nói thêm một câu khiến Kha Thừa An cau mày: "Tôi không biết dầu lam của Đăng Hội làm từ gì. Hội không cho chúng tôi biết." Đến lượt Vãn Đăng. Cô bước lên trước khán đài, hai tay nâng chiếc đèn chắp vá. Cả quảng trường nhìn cô. Cô thấy Mạnh bà bà đứng ở hàng đầu, Tiểu Mãn bám chặt hàng rào, Đoạn Hành Chi ngồi khoanh tay trên hàng ghế khách mời. Cô thấy Kha Thừa An nhìn cô bằng ánh mắt của người đi săn. "Đèn của tôi không sáng," cô nói. "Mọi người đều thấy rồi. Nó không soi được đường xa, không đánh lui được sương. Nhưng cha tôi bảo, đèn của tôi không dùng để soi đường." Cô áp tay lên khung đèn. "Nó dùng để soi những gì người ta đã quên." Ánh sáng trắng nhạt tỏa ra, không phải ra xung quanh, mà lên trên, lên bầu trời trong xanh buổi trưa, như một làn khói mỏng. Và trên làn khói ấy, hình ảnh hiện ra. Không phải ký ức của một người. Là ký ức của cả trấn Lạc Đăng, ký ức còn sót lại trên những phiến đá lát quảng trường, trên những mái ngói xung quanh, trên những chiếc đèn mà người ta mang theo. Những người đàn ông áo vải chở đá trên những chiếc xe bò, dựng lên bức tường đá phía bắc từ một trăm năm trước. Một người đàn bà trẻ tóc buộc khăn đỏ đứng giữa cổng bắc trong đêm Vụ Triều, hai tay áp lên ngọn đèn lớn, sương liếm vào mặt bà, bà không lùi một bước. Có người trong đám đông kêu lên: "Mạnh bà bà!" Những đứa trẻ học thắp đèn lần đầu, ngón tay run run. Một ông lão gõ mõ đi qua những con phố đêm, ba mươi năm như một. Những gia đình quây quần dưới ánh đèn giữ cửa, cười nói, cãi nhau, làm lành. Không có đèn lam. Không có đèn nào sáng chói. Chỉ có hàng nghìn ngọn đèn nhỏ, vàng, cam, đỏ, trắng, mỗi ngọn một màu, nối với nhau trên khắp những mái nhà của trấn Lạc Đăng. Đám đông lặng đi. Có người khóc. Vãn Đăng cảm thấy lồng ngực mình trống dần. Cô biết mình nên dừng lại. Nhưng cô cảm thấy Tạ Lâm Uyên đang đứng ngay sau lưng mình, rất gần, gần đến mức ánh sáng của cô cũng phủ lên hắn. Và ánh sáng ấy, như có ý thức riêng, chạm vào chỗ trống nơi bóng của hắn lẽ ra phải ở đó. Hình ảnh trên bầu trời đột ngột thay đổi. Một gian phòng tròn, bốn phía là vách lưu ly. Ở giữa phòng là một ngọn đèn khổng lồ, ánh lam rực rỡ. Bên trong ngọn đèn, giữa ngọn lửa lam đang cháy, có một cái bóng người. Một thanh niên cầm kiếm, tay chân bị quấn chặt bởi những sợi xích sáng màu xám bạc, đang quằn quại như con cá mắc câu. Lửa lam liếm vào nó, và mỗi lần liếm, cái bóng lại mỏng đi một chút. Hình ảnh chỉ kéo dài trong ba nhịp thở. Rồi tan biến. Vãn Đăng buông tay, loạng choạng. Tạ Lâm Uyên đỡ lấy cô từ phía sau. Quảng trường vẫn im lặng. Rồi có tiếng ai đó thì thầm: "Cái phòng ấy... là đỉnh tháp Trấn Vụ lâu..." Tiếng thì thầm lan ra như gợn sóng. Trên khán đài, Kha Thừa An đứng bật dậy. "Ảo ảnh!" Hắn nói to, giọng vẫn bình tĩnh nhưng nhanh hơn thường lệ. "Lửa của thí sinh không ổn định, sinh ra ảo ảnh. Ở Thiên Công Các, ảo ảnh của tâm hỏa là chuyện thường gặp, đúng không, Phương giám khảo?" Phương Tri Ý không trả lời ngay. Bà nhìn Vãn Đăng một lúc lâu, rồi nhìn lên đỉnh tháp Trấn Vụ lâu sau lưng mình. Cuối cùng, bà cầm bút lên, viết vào sổ. "Thẩm Vãn Đăng. Luyện đèn, đạt. Giữ đèn, ưu. Thuyết đèn, ưu." Bà đóng sổ lại. "Đỗ. Đăng sư nhất phẩm." Đám đông vỡ òa. Tiểu Mãn trèo qua hàng rào, lao vào ôm chầm lấy chân cô. Mạnh bà bà đứng ở hàng đầu, con mắt còn sáng ướt nhòe. Lục Kỳ cũng đỗ, hắn đứng ở bàn bên cạnh, nhìn cô, khẽ gật đầu. Khi Phương Tri Ý bước xuống khán đài, đi ngang qua Vãn Đăng, bà dừng lại một nhịp, nói rất khẽ, không nhìn cô: "Thứ cô vừa chiếu, ta cũng thấy. Ta không mù." Rồi bà đi thẳng. * * * Chiều hôm ấy, khi đám đông đã tản đi, Vãn Đăng ngồi trên bậc thềm tiệm Thẩm ký, ôm tấm thẻ Đăng sư bằng đồng trong tay. Cô thử nhớ lại lần đầu tiên mình thắp được một ngọn đèn. Cô biết là năm sáu tuổi, cha kể với cô như vậy. Nhưng cô không còn nhớ được cảm giác lúc ấy nữa. Không nhớ cha đứng ở đâu, đã nói gì, cô đã cười hay đã khóc. Lại một dòng nữa bị gạch đi. Tạ Lâm Uyên ngồi xuống bên cạnh cô, giữ một khoảng cách vừa đủ. Hắn không hỏi cô mất gì. Hắn chỉ nhìn về phía trung tâm trấn, nơi ngọn tháp Trấn Vụ lâu đang in bóng đen trên nền trời hoàng hôn đỏ rực. "Đó là bóng của ta," hắn nói khẽ. "Trong ngọn đèn lớn ấy." "Ừ." "Từ lúc ngươi chiếu nó lên, ta nghe thấy nó." Hắn đưa tay đặt lên ngực mình, nơi trái tim đang đập. "Nó gọi ta. Rất xa, rất nhỏ. Như tiếng người kêu cứu dưới đáy giếng." Hắn quay sang nhìn cô. Hoàng hôn đỏ rực phủ lên gương mặt hắn. Dưới chân hắn, bậc thềm đá vẫn trống trơn. "Mỗi đêm ngọn đèn ấy cháy, nó lại mỏng đi một chút. Thẩm Vãn Đăng, ta không còn bốn mươi ngày nữa đâu." Trên đỉnh tháp Trấn Vụ lâu, mặt trời vừa khuất. Và Trấn Vụ Đại Đăng, như mọi đêm, bừng lên thứ ánh sáng lam rực rỡ phủ khắp trấn Lạc Đăng.