Họ quay cây đàn 001 lại lúc mười một giờ đêm.
Không có đội khiêng đàn, chỉ có hai người. May mắn là bộ cơ đã được tháo ra, cây đàn nhẹ đi đáng kể. Như Huyền lót hai tấm chăn bông dưới chân đàn, Giản Thừa Chu đứng một bên, cô đứng một bên, đếm một, hai, ba, rồi cùng xoay từng chút một, từng chút một, như xoay một con thuyền trong bến hẹp. Con mèo Đô ngồi trên kệ cao nhìn xuống, đuôi vẫy vẫy như một vị giám khảo khó tính.
Mất hai mươi phút, mặt sau của cây đàn mới quay ra ánh đèn.
Mặt sau của một cây đàn đứng là thứ hầu như không ai nhìn thấy. Nó không được đánh vecni bóng bẩy như mặt trước. Chỉ là những thanh gỗ thông chạy dọc, gỗ mộc đã sẫm màu theo thời gian, và đằng sau những thanh gỗ ấy là tấm ván cộng hưởng, trái tim của cây đàn, tấm gỗ mỏng rung lên mỗi khi búa gõ vào dây để biến tiếng dây thép nhỏ bé thành âm thanh lấp đầy cả căn phòng.
Ở chính giữa, giữa hai thanh gỗ thông, có dán một tấm nhãn giấy đã ố vàng, góc quăn lại.
XƯỞNG ĐÀN HỒI ÂM
Đàn số: 001
Gỗ ván cộng hưởng: thông đỏ phương bắc
"Gỗ thông đỏ phương bắc," Giản Thừa Chu đọc, giọng khẽ đi. "Bè gỗ năm 1966…"
"Không," Như Huyền nói. "Cây này làm năm 1953. Trước đó mười ba năm."
Anh im lặng. Cô biết anh đang nghĩ gì. Gỗ thông đỏ phương bắc là thứ gỗ quý, xưởng đàn chờ nửa năm mới có một bè. Mười ba năm sau, ông nội anh chết dưới biển để giữ một bè gỗ như vậy.
Như Huyền đưa tay chạm vào mép tấm nhãn. Giấy cũ, mỏng, nhưng ở góc dưới bên phải, mép giấy có vẻ dày hơn, phồng lên một chút, như thể có thứ gì đó nằm ở bên dưới.
Cô lấy con dao trổ mỏng nhất trong hộp đồ nghề, luồn lưỡi dao vào dưới mép nhãn, nhẹ nhàng nâng lên. Lớp hồ dán đã khô giòn, bong ra dễ dàng, như đã có ai đó bóc ra rồi dán lại không lâu trước đây.
Bên dưới tấm nhãn, giữa tấm ván cộng hưởng và thanh gỗ thông, có một khe hẹp. Và trong khe ấy, nhét chặt, là một chiếc phong bì bọc giấy dầu, màu nâu, dẹt, buộc bằng sợi dây đàn cũ cuộn tròn.
Giản Thừa Chu không cử động. Anh đứng đó, nhìn chiếc phong bì, tay buông thõng.
Như Huyền rút nó ra, đặt vào tay anh.
* * *
Họ mở nó trên bàn thợ, dưới ánh đèn.
Bên trong có ba thứ.
Thứ nhất là một tờ phiếu giấy cứng, cỡ bằng bàn tay, giấy đã vàng như lá khô nhưng chữ vẫn rõ. Có in sẵn những dòng chữ đỏ, những ô trống được điền bằng bút mực tím, và ở góc dưới đóng một con dấu tròn màu đỏ đã phai.
PHIẾU XUẤT XƯỞNG
Xưởng đàn Hồi Âm – Đảo Hồi Âm, Hải Lan
Số hiệu đàn: 001
Loại: Đàn đứng, thân gỗ óc chó
Ngày hoàn thành: 12 tháng 10 năm 1953
Thợ mộc thân đàn: Giản Văn Lễ
Thợ lắp ráp & chỉnh âm: Đàm Mẫn Nghi
Kiểm định: Lương Bá Thao (Quản đốc)
Như Huyền đọc hai cái tên đứng cạnh nhau, rồi ngẩng lên nhìn Giản Thừa Chu.
"Ông bà anh làm cây đàn này cùng nhau."
"Năm 1953," anh nói, giọng như của người khác. "Bà mười tám tuổi. Ông mười ba tuổi."
"Mười ba?"
"Ông tôi sinh năm 1940. Báo năm 1966 ghi ông hai mươi sáu tuổi." Anh chạm ngón tay vào cái tên Giản Văn Lễ, nét chữ tím đã nhòe một chút. "Mười ba tuổi đã làm thợ mộc thân đàn. Học việc thôi, chắc vậy. Rồi mười mấy năm sau mới cưới cô thợ chỉnh âm hơn mình năm tuổi."
Thứ hai là một cuộn băng cassette, vỏ nhựa trong đã xước, nhãn dán bên ngoài viết bằng bút bi xanh, nét chữ của bà Đàm, run hơn những dòng trên thanh chắn phím:
Mặt A: Chu Chu – Chung kết Hạ Lăng – 21/10/2016.
Mặt B: Bài ru.
Và thứ ba là một phong thư, giấy pơ-luya mỏng gấp làm tư, bên ngoài ghi: Gửi Chu Chu.
Giản Thừa Chu cầm phong thư lên. Tay anh run đến mức tờ giấy mỏng kêu sột soạt.
"Tôi không đọc được," anh nói. Rồi anh đặt nó xuống bàn, đẩy về phía Như Huyền. "Cô đọc giúp tôi được không? Tôi… không đọc được."
Như Huyền nhìn anh. Cô hiểu. Có những thứ người ta không thể tự mình đọc lần đầu tiên.
Cô mở thư ra.
* * *
Chu Chu,
Nếu con đọc được thư này, có nghĩa là con đã đi qua bảy cây đàn, đã gặp dì Chu, đã ngồi dưới cái đèn ở cổng nhà trẻ, đã lên hội quán. Bà xin lỗi vì bắt con đi một vòng xa như thế. Bà không còn sức để nói những chuyện này bằng miệng, mà dù còn sức, bà cũng không biết phải bắt đầu từ đâu. Người đảo mình vẫn vậy, chuyện gì càng đau càng giấu kỹ. Bà giấu cả đời rồi, giờ mới biết giấu lâu quá thì chính mình cũng không tìm lại được.
Ông nội con không chết vì bệnh phổi. Ông chết dưới biển, vì một bè gỗ làm đàn. Bà nói dối cha con, rồi nói dối con, vì bà sợ. Bà sợ nếu các con biết, các con sẽ ghét biển, ghét đàn, ghét cái đảo này. Hoặc tệ hơn, các con sẽ nghĩ đàn là thứ đáng để chết vì nó.
Rồi cha con chết. Không phải vì biển, mà vì sân khấu. Nó chạy giữa hai thành phố như chạy giữa hai con sóng, cho đến khi một con sóng nuốt mất nó. Đêm đó bà ngồi bên cây đàn này suốt đêm, và bà đã làm một việc rất sai: bà thề sẽ không để con đi con đường ấy.
Nhưng con sinh ra đã có đôi tai của ông, đôi tay của cha. Bà dạy con đàn vì bà không ngăn nổi con yêu nó. Rồi bà ngăn con đi thi vì bà sợ. Con nói bà ghen tị, con nói bà muốn giữ con lại. Con nói đúng một nửa. Bà muốn giữ con lại thật. Nhưng không phải vì ghen tị. Mà vì bà đã tiễn hai người đàn ông ra đi mà không ai trở về.
Năm con đoạt giải ở Hạ Lăng, bà không gọi điện. Con giận bà vì chuyện đó lâu lắm. Con không biết, hôm ấy bà ngồi ở hàng ghế cuối cùng của khán phòng. Bà mua vé từ ba tháng trước, đi tàu hỏa mười một tiếng. Con chơi bản Sonata của Schubert, bản cuối cùng ông ấy viết. Con chơi chương hai chậm như người đi trong tuyết. Cả khán phòng không ai dám thở. Bà ngồi đó, khóc từ đầu đến cuối.
Lúc người ta xướng tên con, bà đứng dậy đi ra. Bà sợ con nhìn thấy bà. Bà sợ con nghĩ bà đã thua, đã chấp nhận. Bà ngốc lắm, Chu Chu. Bà ngốc đến mức thà để con giận còn hơn để con biết bà tự hào về con đến thế nào.
Cuộn băng này là bà thu từ đài phát thanh tối hôm ấy. Mỗi lần con biểu diễn mà đài có phát sóng, bà đều thu. Còn hai mươi ba cuộn nữa trong ngăn kéo dưới cùng của tủ quần áo, sau chiếc hộp đựng len. Con chưa từng mở ngăn ấy vì nó luôn kẹt. Phải nhấc lên một chút rồi mới kéo ra được.
Năm 2024, bà nghe tin con bỏ dở buổi diễn ở Vienna. Bà gọi cho con mười bảy lần. Bà muốn nói với con: không sao cả. Đàn có lệch thì chỉnh lại. Tai có hỏng thì vẫn còn một tai. Một tai cũng nghe được biển, nghe được bài ru, nghe được người ta gọi tên mình. Con không nghe máy. Bà không trách. Con lớn rồi, con có quyền giận bà như bà đã từng có quyền sợ.
Căn nhà này là của con. Bán hay giữ, tùy con. Nhưng bà xin con một điều: đừng bán nó vì con sợ ở lại.
Còn cây đàn, bà xin con thêm một điều nữa. Cây đàn này ông bà làm ra bằng tay. Nó không phải đồ trang trí. Đừng để nó đứng dưới đèn chiếu cho người ta chụp ảnh. Nếu con không đánh nữa, hãy để nó ở nơi có người đánh.
Còn một chuyện cuối cùng. Mùa hè năm nay, có một buổi tối bà nhờ Tiểu Kha đưa bà ngang qua tiệm của nó. Bà nghe thấy tiếng đàn từ trong tiệm vọng ra. Con bé học trò của Tiểu Kha chơi bản Ballade của Chopin, chơi hết cả bài, không vấp một nốt. Tiểu Kha đứng ngoài cửa với bà, nói: "Con bé chỉ chơi được khi không có ai nghe." Bà nghĩ, sao mà giống Chu Chu nhà mình thế. Một đứa chỉ chơi được khi có người nghe, một đứa chỉ chơi được khi không ai nghe. Hai đứa ngốc.
Bà đi đây. Bà không đợi được con nữa, nhưng bà vẫn ngồi đây. Ở trong bảy cây đàn. Ở trong bài ru. Lúc nào con quay đầu lại cũng thấy.
Đường về ở sau lưng con, Chu Chu.
Bà.
* * *
Như Huyền đọc đến chữ cuối cùng thì không đọc tiếp được nữa, vì nước mắt đã làm nhòe hết những dòng chữ trước mặt.
Cô đặt lá thư xuống bàn, ngẩng lên.
Giản Thừa Chu ngồi trên chiếc ghế đẩu của thầy Kha, cái ghế đã lún một vết hình tròn sau hai mươi bảy năm. Hai khuỷu tay chống lên đầu gối, hai bàn tay ôm lấy mặt. Vai anh rung lên, không thành tiếng.
Như Huyền đứng dậy. Cô không biết mình nên làm gì, nên cô làm điều duy nhất cô nghĩ ra được: cô bước đến, đứng trước mặt anh, đặt hai bàn tay lên vai anh.
Anh vòng tay ôm lấy eo cô, áp trán vào bụng cô, như một đứa trẻ sáu tuổi ngồi ở bậc cửa nhà trẻ cuối cùng cũng chịu đứng dậy đi ra cổng.
Và rồi anh khóc thành tiếng.
Như Huyền không nói gì. Cô chỉ đứng đó, một tay vuốt nhẹ mái tóc vừa mới cắt của anh, nhìn qua vai anh ra ô cửa kính, nơi phố Cầm Đài chìm trong bóng đêm và biển ngoài kia thở đều đều như người đang ngủ.
Con mèo Đô nhảy xuống khỏi kệ, đến cọ đầu vào chân hai người, kêu khe khẽ.
* * *
Thầy Kha có một chiếc máy radio cassette hiệu Hồng Đăng, màu bạc, mua từ năm 1988, vẫn chạy được, chỉ có điều nút tua đôi khi bị kẹt. Thầy hay mở băng nhạc cổ điển mỗi buổi sáng khi lau đàn.
Sáng thứ Bảy, Như Huyền lấy nó từ gác lửng xuống, lau bụi, thay pin.
Giản Thừa Chu ngủ lại trên chiếc ghế dài trong tiệm, đắp chăn bông của đội khiêng đàn. Khi anh tỉnh dậy, mắt sưng húp, cô đặt trước mặt anh một cốc trà gừng và chiếc máy cassette.
"Mặt B trước," anh nói, giọng khàn đặc.
Cô lật cuộn băng, bấm nút.
Tiếng rè rè của băng từ cũ. Tiếng sóng biển, rất xa, như vọng qua một ô cửa sổ mở. Tiếng ghế gỗ cọt kẹt. Rồi một nốt đàn, ấm và sâu như giọng người già hát khẽ, mà Như Huyền nhận ra ngay lập tức. Cây đàn 001.
Mi. Son. La. Son. Mi. Rê. Đô.
Rồi một giọng hát. Giọng của một bà cụ rất già, khàn, yếu, run rẩy, nhiều chỗ hụt hơi. Nhưng từng chữ rõ ràng, đúng nhịp, không lạc một nốt nào.
"Thuyền nhỏ ơi, gió lặng rồi,
Buồm nâu khép lại, ngủ đi thôi.
Đèn bến xa xa vẫn sáng,
Chu Chu ơi, có bà ngồi đây.
Sóng có lớn, đừng sợ hãi,
Đàn có lệch, bà chỉnh lại.
Đường về ở sau lưng con…"
Bài hát kết thúc. Tiếng sóng vẫn còn. Rồi giọng bà Đàm, không hát nữa, chỉ nói, rất nhỏ, như nói với chính mình:
"Chu Chu, ngủ ngon."
Băng chạy tiếp, chỉ còn tiếng rè rè.
Giản Thừa Chu ngồi bất động, hai tay ôm cốc trà gừng đã nguội, nghiêng tai trái về phía chiếc máy cassette cũ, như sợ bỏ sót một âm thanh nào.
Như Huyền lặng lẽ đi ra phía sau tiệm, đứng bên cửa sổ tròn nhìn ra biển, để anh ở lại một mình với bà.
* * *
Ngày ba mươi tháng Mười một trôi qua mà Giản Thừa Chu không ký hợp đồng.
Anh ở lại Kha Ký gần như cả ngày, cùng Như Huyền thay nỉ búa. Anh học rất nhanh, bàn tay của một nghệ sĩ dương cầm khéo léo hơn cô tưởng: cắt nỉ, quét keo da trâu, ép nỉ vào lõi búa, kẹp lại, chờ khô. Đến chiều, anh đã tự làm được những chiếc búa ở quãng trầm, nơi nỉ dày và dễ làm hơn.
Năm giờ chiều, Tiền Mậu Lâm gọi điện. Giản Thừa Chu bật loa ngoài, đặt điện thoại lên bàn thợ, tay vẫn tiếp tục ép nỉ.
"Anh Giản, hôm nay là hạn cuối. Tôi đã đứng ra bảo lãnh với hội đồng quản trị…"
"Tôi chưa quyết định."
Im lặng một giây. Rồi giọng Tiền Mậu Lâm vẫn niềm nở như cũ, chỉ có điều chậm hơn một chút, cẩn trọng hơn một chút.
"Tôi hiểu. Chuyện lớn, cần thời gian. Tôi sẽ xin thêm cho anh mười ngày, đến ngày mười tháng Mười hai. Đó là giới hạn cuối cùng tôi có thể làm. Sau ngày đó, ngân sách sẽ chuyển sang căn nhà ở dốc Ngân Hạnh, và…" ông ta ngừng lại, giọng thoáng như một lời nhắc nhở thân tình, "…anh cũng biết, trên đảo này, ngoài Duyệt Hải, không có ai mua nổi căn nhà ấy với giá đó đâu. Một căn biệt thự trăm tuổi, chi phí bảo dưỡng mỗi năm không nhỏ. Anh không sống ở đây, để không thì sẽ xuống cấp rất nhanh."
"Cảm ơn ông đã nhắc," Giản Thừa Chu nói, rồi cúp máy.
Như Huyền nhìn anh.
"Ông ta nói đúng một phần," anh nói, không ngẩng lên. "Tôi không sống ở đây. Tôi không có việc làm. Tôi không biết mình sẽ làm gì với căn nhà đó."
"Anh không cần biết ngay bây giờ."
"Mười ngày nữa thì cần."
Cô không trả lời. Cô chỉ đưa cho anh chiếc kẹp tiếp theo.
* * *
Sáng thứ Ba, ngày một tháng Mười hai, Như Huyền đang lắp lại những chiếc búa đã thay nỉ vào bộ cơ thì nghe tiếng loa phát thanh của khu phố vang lên. Trên đảo vẫn còn giữ loa phát thanh treo ở các cột điện, mỗi sáng phát tin thời tiết và lịch phà.
"…Đài Khí tượng Thủy văn thành phố Hải Lan thông báo: do ảnh hưởng của đợt không khí lạnh tăng cường mạnh, từ chiều ngày 2 đến hết ngày 4 tháng 12, vùng biển Hải Lan có gió đông bắc mạnh cấp 8, giật cấp 10. Đêm ngày 3 tháng 12 trùng với đỉnh triều cường, mực nước dâng cao nhất dự kiến vào khoảng 22 giờ đến 23 giờ. Các khu vực ven biển trũng thấp có nguy cơ ngập từ 50 đến 80 centimét. Đề nghị người dân khu vực phố Cầm Đài, bến phà Hồi Âm, chợ cá phía đông chủ động kê cao tài sản, di chuyển đồ đạc có giá trị lên vị trí an toàn…"
Như Huyền dừng tay.
Cô quay lại nhìn quanh tiệm Kha Ký. Cây đàn 001 đứng giữa tiệm, mặt sau vẫn quay ra ngoài, bộ cơ đang nằm trên bàn thợ, một nửa số búa còn đang kẹp chờ khô. Cây 023 sát tường. Hai cây đàn của khách đang chờ sửa ở góc trong. Những kệ gỗ đầy nỉ búa, dây đàn, keo da trâu, cuốn sổ bìa vải xanh, chiếc máy cassette của thầy.
Sàn tiệm Kha Ký chỉ cao hơn mặt phố đúng một bậc đá, mười lăm centimét.
Năm mươi đến tám mươi centimét nước biển.
Nước biển mặn. Gỗ ngâm nước mặn sẽ trương, nứt. Ván cộng hưởng ngâm nước mặn sẽ hỏng vĩnh viễn. Khung gang sẽ gỉ. Một cây đàn bảy mươi ba tuổi, ngâm trong nước biển một đêm, sẽ không bao giờ còn là một cây đàn nữa.
Giản Thừa Chu vừa từ ngoài cửa bước vào, tay cầm hai cốc sữa đậu nành mua ở đầu phố. Anh cũng đã nghe thấy tiếng loa. Anh đứng sững ở bậc cửa, nhìn cây đàn 001 trơ trọi giữa tiệm, rồi nhìn cô.
"Bộ cơ," anh nói. "Bao giờ lắp xong?"
Như Huyền nhìn những chiếc búa đang kẹp chờ khô trên bàn thợ. Keo da trâu cần hai mươi bốn giờ mới khô hẳn. Lắp lại bộ cơ, điều chỉnh, ít nhất thêm một ngày.
"Sớm nhất là tối mai," cô nói. "Nhưng nếu khiêng khi bộ cơ chưa lắp, chỉ cần một cú va là khung gang có thể nứt. Còn nếu lắp vội khi keo chưa khô, nỉ sẽ bong…"
Ngoài cửa, gió bắt đầu nổi lên. Tấm biển hiệu gỗ của tiệm Kha Ký đung đưa kẽo kẹt, va vào tường từng hồi, như ai đó đang gõ cửa.