Chủ nhật, Giản Thừa Chu không gọi điện.
Như Huyền cũng không gọi. Cô dành cả buổi sáng ở tiệm sửa nốt một cây đàn của khách ở dốc Ngân Hạnh, buổi chiều đi phà sang Hải Lan mua thêm nỉ búa và một cuộn dây thép cỡ mười bốn. Lúc quay về, đi ngang qua chợ cá phía đông, cô nghe thấy tiếng đàn vọng ra từ tầng hai của dãy nhà cũ.
Sonatina của Clementi. Ô nhịp chín. Rồi dừng lại. Rồi một giọng đàn ông trầm khàn nói gì đó cô không nghe rõ. Rồi lại ô nhịp chín, lần này tay trái nhẹ hơn, như người chèo thuyền đi theo con sóng.
Như Huyền đứng dưới chân cầu thang gỗ ọp ẹp rất lâu, ôm túi nỉ búa trong tay, không lên.
Chị Đậu Lệ từ sạp cá số 14 ngẩng lên, lau tay vào tạp dề, đi tới.
"Anh Giản sáng nay đến từ chín giờ," chị nói nhỏ, giọng vừa mừng vừa bối rối. "Đóng lệ phí thi cho thằng Phàm rồi. Nói từ giờ đến ngày mười hai, chiều nào anh ấy cũng đến dạy nó hai tiếng. Tôi bảo không có tiền trả, anh ấy nói bà Đàm đã trả rồi." Chị ngừng lại, nhìn Như Huyền dò hỏi. "Bà Đàm trả thật à cô?"
Như Huyền nghĩ đến dòng chữ dưới thanh chắn phím. Chu Chu ơi, có bà ngồi đây.
"Thật chị ạ," cô nói. "Bà trả từ lâu rồi."
* * *
Sáng thứ Hai, hai mươi ba tháng Mười một, Giản Thừa Chu đứng đợi cô ở bến phà, vai đã vác sẵn chiếc hộp da nâu mà cô để quên ở nhà Tiểu Phàm từ hôm thứ Bảy.
Anh trông khác đi một chút. Vẫn áo len đen, vẫn tai nghe một bên, vẫn quầng mắt thâm. Nhưng anh đã cắt tóc, gọn gàng hơn, để lộ vành tai trái. Và khi thấy cô, anh gật đầu chào trước.
"Hội quán Ngư dân Đông Ngạn," anh nói. "Ông Bàng đã mở cửa chờ."
Hội quán nằm trên đỉnh đồi phía đông, chỗ cao nhất của đảo. Đó là một tòa nhà gạch đỏ một tầng, mái ngói vảy cá, được ngư dân trên đảo góp tiền xây từ năm 1928 để làm nơi họp hành, thờ cúng và tránh bão. Tường dày gần nửa mét, cửa gỗ lim cao gấp rưỡi người. Bên trong là một gian sảnh lớn có thể chứa ba trăm người, sàn lát gạch men hoa đã sứt mẻ, trên các xà nhà treo đầy mô hình thuyền đánh cá bằng gỗ do các thế hệ ngư dân đẽo tặng.
Ông Bàng Đại Hải sáu mươi tám tuổi, người thấp đậm, da đen bóng như gỗ mun, một bên tai đeo khuyên bạc kiểu ngư dân xưa. Ông là người giữ hội quán đã ba mươi năm, sống trong căn phòng nhỏ ở góc sân sau.
"Tôi tưởng ông Kha đi rồi thì chẳng còn ai nhớ đến cái đàn này," ông Bàng nói, dẫn họ vào sảnh. "Mười mấy năm nay hội quán chỉ dùng cho đám tang, đám giỗ, chẳng ai đánh đàn nữa. Mùa hè năm nay ông Kha cõng bà Đàm lên đây, tôi cứ tưởng mình nằm mơ."
Cây đàn số 008 đặt ở góc cuối sảnh, dưới một ô cửa sổ kính màu. Nó là cây đàn lớn nhất Như Huyền từng thấy trong số những cây đàn đứng của Xưởng đàn Hồi Âm, cao gần một mét rưỡi, gỗ tếch đen sẫm, mặt trước chạm hình một con thuyền buồm giữa sóng. Nhưng lớp vecni đã nứt nẻ như mặt ruộng khô, một bản lề nắp phím đã gãy, và khi Như Huyền gõ thử nốt La, âm thanh vang lên thấp hơn gần nửa cung, đục và rè như tiếng ho của một ông già.
"Hồi ấy mấy ông chủ thuyền góp tiền mua," ông Bàng nói. "Năm 1955. Bảo là để con cháu ngư dân cũng được học đàn như con nhà giàu. Mà rồi có mấy đứa học đâu. Đánh cá thì cần tay thô, tay thô thì đánh đàn làm sao."
Như Huyền mở nắp trên, soi đèn pin vào trong, rồi quay lại nhìn Giản Thừa Chu.
"Toàn bộ tụt gần nửa cung. Phải kéo lên hai lượt, lượt đầu kéo vượt lên một chút để dây giãn, lượt sau mới chỉnh chính xác. Nếu kéo một lần, dây cũ thế này có thể đứt." Cô ước lượng. "Làm đến tối."
"Tôi ở lại," anh nói.
* * *
Họ làm việc suốt buổi sáng.
Như Huyền kéo dây. Giản Thừa Chu ngồi ở bàn phím, gõ phím theo hiệu tay của cô. Ban đầu anh gõ quá mạnh, như gõ trên sân khấu, cô phải nhắc anh gõ đều tay, nhẹ hơn, chỉ cần đủ cho dây rung. Đến phím thứ hai mươi, anh đã quen nhịp. Đến phím thứ năm mươi, cô không cần ra hiệu nữa, anh tự biết khi nào cô xoay xong chốt, khi nào cần gõ lại.
"Anh học nhanh thật đấy," cô nói.
"Tôi từng ngồi xem bà chỉnh đàn cả nghìn lần." Anh gõ phím tiếp theo. "Hồi bé, mỗi lần bà chỉnh cây 001, tôi ngồi dưới gầm đàn, nghe tiếng dây rung qua sàn gỗ. Bà bảo đó là cách nghe đàn của con nít. Nghe bằng bụng."
Như Huyền dừng tay, nhìn anh.
"Bây giờ anh còn nghe bằng bụng được không?"
Anh im lặng một lúc. Rồi anh làm một việc kỳ lạ: anh đứng dậy, tháo tai nghe ra, nằm xuống sàn gạch, chui đầu và vai vào gầm đàn, áp lưng xuống nền.
"Gõ đi," anh nói, giọng bị chiếc đàn che bớt.
Như Huyền ngồi vào ghế, gõ nốt La vừa chỉnh xong. Rồi nốt Rê. Rồi một hợp âm Đô trưởng ở quãng tám thấp.
Dưới gầm đàn, Giản Thừa Chu bật cười. Một tiếng cười thật sự, ngắn và trong, như tiếng nước vỡ ra khỏi miệng chai.
"Còn," anh nói. "Vẫn còn."
Ông Bàng đứng ở cửa sảnh, tay cầm ấm trà, nhìn hai người trẻ một ngồi trên ghế đàn, một nằm dưới gầm đàn, lắc đầu cười khà khà rồi đi ra.
* * *
Gần trưa, ông Bàng mang lên hai bát mì hải sản. Họ ngồi ăn trên bậc thềm hội quán, nhìn xuống toàn cảnh hòn đảo: những mái ngói đỏ san sát, những con dốc đá uốn lượn, bến phà bé xíu như đồ chơi, và xa hơn nữa là thành phố Hải Lan với những tòa nhà kính lấp lánh bên kia eo biển.
"Ông nội tôi," Giản Thừa Chu nói, đặt đũa xuống. "Hôm qua tôi đi phà sang Hải Lan, đến thư viện thành phố, tìm báo cũ. Báo Hải Lan ngày mười tám tháng Bảy năm 1966 có một mẩu tin nhỏ ở trang ba. Hai dòng. Thợ mộc Giản Văn Lễ, Xưởng đàn Hồi Âm, hy sinh trong khi bảo vệ tài sản nhà nước trong cơn bão đêm 14/7. Có cả ảnh. Ông tôi đeo kính, cười rất hiền."
"Anh giống ông không?"
"Không. Tôi giống bà." Anh nhìn xuống bát mì. "Bà kể với tôi ông chết vì bệnh phổi. Bà kể với cha tôi cũng như vậy. Cả hai cha con nhà tôi lớn lên mà không biết biển đã lấy đi cái gì của nhà mình."
Ông Bàng đi ngang qua, nghe thấy câu cuối. Ông dừng lại, ngồi xuống bậc thềm bên cạnh họ, rút trong túi áo ra một gói thuốc lá rẻ tiền, châm một điếu.
"Đêm đó tôi tám tuổi," ông nói. "Cha tôi cũng ra biển giữ bè gỗ, cùng ông nội cậu. Cha tôi về. Ông nội cậu thì không."
Giản Thừa Chu quay phắt sang.
"Suốt bốn đêm đi tìm, đàn bà con nít cả đảo lên hội quán này ngồi chờ. Gió to, ở đây cao, tường dày, an toàn nhất. Mẹ tôi, bà cậu, bà Chu, mấy chục người ngồi chen chúc trong sảnh. Không ai ngủ được." Ông rít một hơi thuốc. "Đêm thứ hai, bà cậu đứng dậy, đi đến cây đàn kia. Bà không đánh bài nào cả. Bà cứ ngồi đó, đặt tay lên phím, rồi bấm từng nốt một, như người đang mò đường trong bóng tối. Đến gần sáng thì thành một bài. Đơn giản lắm, trẻ con nghe một lần là thuộc."
Như Huyền nín thở.
"Đêm thứ ba, bà vừa đánh vừa hát. Mẹ tôi hỏi bà hát cho ai, bà sờ bụng, nói: Cho đứa nhỏ trong này. Để nó biết, sóng có lớn thế nào thì cũng có người ngồi chờ nó về." Ông Bàng dụi điếu thuốc vào bậc đá. "Đêm thứ tư, người ta tìm thấy ông nội cậu. Từ đó trở đi, tôi không bao giờ nghe bà cậu đánh bài đó nữa."
* * *
Buổi chiều, trời trở gió.
Đến bốn giờ, những đám mây xám dày từ phía biển đông kéo về, che kín mặt trời. Gió rít qua các khe cửa gỗ lim, làm những mô hình thuyền trên xà nhà đung đưa kẽo kẹt. Ông Bàng đi đóng hết các cửa sổ, thắp thêm mấy ngọn đèn dầu dự phòng, vì điện trên đỉnh đồi rất hay mất mỗi khi có gió lớn.
Đến năm giờ, điện mất thật.
Như Huyền đang chỉnh lượt thứ hai, phải ngừng tay. Trong ánh đèn dầu vàng vọt, căn sảnh lớn trở nên rộng hơn, cổ xưa hơn, như một khoang thuyền khổng lồ đang trôi giữa biển. Tiếng gió bên ngoài lúc gầm gừ, lúc rít lên từng hồi.
"Phà chiều nay chắc ngưng rồi," ông Bàng nói, bưng vào hai chiếc chăn len. "Cô cậu ở lại đây đến khi bớt gió hẵng xuống dốc. Đường xuống trơn lắm."
Giản Thừa Chu ngồi xuống sàn, lưng tựa vào chân cây đàn 008. Như Huyền ngồi cạnh anh, quấn chăn. Ngọn đèn dầu đặt trên ghế đẩu trước mặt họ, ánh lửa chập chờn.
"Ở Vienna," anh nói bất ngờ, "hôm đó cũng có gió."
Cô quay sang nhìn anh. Anh không nhìn cô, mắt nhìn ngọn lửa.
"Tôi chơi bản Sonata cung Si giáng trưởng của Schubert. Bản cuối cùng ông ấy viết trước khi chết. Chương hai rất chậm, rất tĩnh, như một người đi trong tuyết. Tôi đến ô nhịp ba mươi hai thì nghe thấy một tiếng cạch trong đầu. Không phải tiếng động bên ngoài, mà ở bên trong tai phải, như có ai đó đóng sập một cánh cửa." Anh dừng lại. "Rồi tất cả các nốt cao đều biến thành tiếng kim loại. Như ai đó cào móng tay lên tấm thép. Nốt Đô thành nốt Đô thăng. Nốt Mi rè rè như loa hỏng. Tôi vẫn chơi tiếp. Mười một ô nhịp nữa. Tôi không biết mình đang chơi gì. Tay tôi chơi, nhưng tôi không còn nghe thấy bản nhạc nữa, chỉ nghe thấy tiếng thép cào."
Như Huyền nắm chặt mép chăn.
"Đến ô nhịp bốn mươi ba, tôi dừng lại. Tôi đứng dậy, cúi chào, rồi đi vào cánh gà. Hai nghìn người ngồi dưới khán phòng không hiểu chuyện gì xảy ra. Người quản lý của tôi chạy theo, hét lên hỏi tôi bị làm sao. Tôi không nghe được anh ta nói gì. Tôi chỉ nhớ mình ngồi trong phòng thay đồ, nhìn hai bàn tay, nghĩ: thế là hết rồi."
"Bác sĩ nói sao?"
"Điếc đột ngột thần kinh giác quan. Không rõ nguyên nhân. Có thể do căng thẳng, có thể do virus, có thể do mạch máu. Điều trị trong bảy mươi hai giờ đầu thì có cơ hội hồi phục." Anh cười nhạt. "Tôi bay về Thượng Hải ngay đêm đó. Đến nơi thì đã là ngày thứ ba. Uống thuốc, tiêm thuốc, thở ô xy cao áp, cả châm cứu. Hồi phục được hai mươi phần trăm. Bác sĩ nói như vậy là may mắn rồi."
"Anh không về đảo."
"Tôi không về." Giọng anh khàn đi. "Bà gọi điện cho tôi mười bảy lần trong tháng đó. Tôi không nghe máy lần nào. Tôi nghĩ… bà sẽ nói: bà đã bảo rồi mà. Tôi không chịu nổi câu đó."
Ngoài kia, một cơn gió lớn quất vào cửa, làm cánh cửa gỗ lim rung lên bần bật. Ngọn đèn dầu chao đảo.
"Tôi nghĩ bà sẽ không nói câu đó," Như Huyền nói khẽ.
"Tôi biết." Anh nhắm mắt. "Bây giờ thì tôi biết rồi. Nhưng bây giờ thì quá muộn."
Như Huyền không biết nên nói gì. Cô chỉ ngồi yên bên cạnh anh, vai chạm vai, nghe tiếng gió và tiếng thở của anh. Một lúc sau, cô cảm thấy đầu anh từ từ nghiêng xuống, tựa nhẹ lên đỉnh đầu cô. Không nặng, như một con thuyền mỏi mệt khẽ chạm vào mạn bến.
Cô không động đậy.
* * *
Đến tám giờ tối, gió dịu bớt, điện có lại. Như Huyền chỉnh nốt lượt thứ hai trong ánh đèn điện vàng ệch, Giản Thừa Chu gõ phím cho cô đến phím cuối cùng.
Khi cô tháo thanh chắn phím của cây đàn 008, ông Bàng đứng ngay phía sau, cầm đèn pin soi giúp.
"Sóng có lớn, đừng sợ hãi."
— Đàm. Bốn đêm tháng Bảy, 1966. Bài này ta viết ở đây.
Ông Bàng đọc, rồi im lặng gật đầu, như xác nhận một điều mình đã biết từ lâu.
Giản Thừa Chu ngồi xuống ghế đàn. Cây đàn 008 giờ đã đúng cung, âm thanh không còn đục và rè nữa mà vang, rộng, trầm ấm như tiếng sóng vỗ vào vách đá. Anh đặt tay lên phím, lần này không do dự lâu như ở nhà ông Lỗ.
Anh chơi bài ru, ở quãng trầm, chậm rãi.
Giữa sảnh hội quán trống trải, dưới những con thuyền gỗ đung đưa trên xà nhà, giai điệu ấy vang lên lần đầu tiên sau sáu mươi năm, đúng ở nơi nó được sinh ra.
Ông Bàng đứng nghe, điếu thuốc trên tay cháy hết lúc nào không hay.
* * *
Họ xuống dốc lúc chín giờ tối, hai người, một chiếc đèn pin. Đường đá còn ướt, gió vẫn thổi từng cơn. Giản Thừa Chu đi trước, vác hộp đồ nghề, thỉnh thoảng lại ngoái đầu lại soi đèn cho cô.
Đến ngã ba chân dốc, nơi con đường rẽ một nhánh lên Phượng Vĩ, một nhánh xuống Cầm Đài, điện thoại của anh rung lên. Anh nhìn màn hình, nhíu mày.
"Văn Khiết," anh nói. "Gia Thụy dời lịch giám định. Cô ta bận một phiên đấu giá ở Hàng Châu, không đến được ngày hai mươi tám. Dời sang thứ Sáu, ngày bốn tháng Mười hai."
"Thế thì còn kịp thay nỉ búa cho cây 001," Như Huyền nói. "Còn hai cây nữa. 052 và 023. Cả hai đều ở gần tiệm. Mấy hôm nữa là xong."
Anh gật đầu, định cất điện thoại thì nó lại rung lên lần nữa. Một tin nhắn mới.
Như Huyền thấy ánh sáng từ màn hình hắt lên gương mặt anh. Cô thấy biểu cảm của anh thay đổi, rất chậm, từ mệt mỏi bình thản sang một thứ gì đó lạnh hẳn đi.
"Tiền Mậu Lâm," anh nói. Giọng đều đều, nhưng không còn một chút ấm áp nào của buổi tối bên ngọn đèn dầu. "Gửi bản hợp đồng chính thức. Kèm một câu: Cô Mạnh đã đồng ý nhận vị trí quản lý âm nhạc của khách sạn. Cô ấy sẽ là người trực tiếp chăm sóc cây đàn 001 sau khi chuyển giao. Mong anh yên tâm."
Anh ngẩng lên nhìn cô.
Trong ánh sáng lờ mờ của ngọn đèn đường ở ngã ba, Như Huyền thấy đôi mắt anh, cái nhìn mà cô đã thấy ở ngày đầu tiên, sắc lạnh và xa cách như mặt biển mùa đông.
"Cô Mạnh," anh nói, rất chậm. "Cô định nói giúp ông ta từ khi nào?"