Chiều hôm ấy, Giản Thừa Chu ra khỏi nhà ông Lỗ trước, không chào ai.
Như Huyền thu dọn đồ nghề, cảm ơn ông Lỗ, rồi vác chiếc hộp da nâu đi tìm anh. Cô tìm thấy anh ở cuối ngõ Hải Đường, nơi con ngõ đổ ra kè đá chắn sóng phía tây đảo. Anh ngồi trên bờ kè, hai chân thả lửng lơ phía trên mặt nước, tai nghe đã tháo ra, nằm trong lòng bàn tay.
Gió mùa thổi mạnh. Sóng đánh vào chân kè, tung bọt trắng xóa, có giọt bắn lên tận mũi giày anh.
Như Huyền đặt hộp đồ nghề xuống, ngồi cách anh một khoảng, cũng thả chân xuống.
Họ ngồi như thế rất lâu. Phà chuyến bốn giờ rời bến, kéo một vệt nước dài trên mặt biển xám.
"Bà tôi sợ biển," cuối cùng Giản Thừa Chu nói. Anh không nhìn cô, mắt vẫn nhìn ra xa. "Cả đời sống ở đảo, nhà nhìn thẳng ra biển, nhưng tôi chưa từng thấy bà xuống bãi tắm lần nào. Hồi bé tôi đòi đi bơi, bà không cho. Tôi tưởng bà khó tính."
Như Huyền không nói gì.
"Cha tôi chết trên đường cao tốc, lúc đang chạy từ Tô Châu về Thượng Hải cho kịp buổi diễn tối. Ông diễn hai buổi một ngày ở hai thành phố, liên tục suốt ba tuần." Anh dừng lại. "Lúc ấy tôi sáu tuổi. Tôi chỉ nhớ bà ngồi bên cây đàn 001 suốt một đêm, không đánh, không khóc, cứ ngồi như vậy. Sáng hôm sau, bà bắt đầu dạy tôi chơi đàn."
"Bà dạy anh?"
"Ba năm đầu. Rồi bà gửi tôi cho giáo sư ở nhạc viện. Năm mười tuổi, tôi vào lớp năng khiếu, bắt đầu đi thi. Giải thành phố, giải tỉnh, giải toàn quốc." Anh cười nhạt. "Bà bắt đầu ngăn cản từ đó. Bà nói tôi còn nhỏ, nói thi đấu sẽ làm hỏng tôi. Tôi nghĩ bà ghen tị, nghĩ bà muốn giữ tôi lại trên cái đảo này. Năm mười lăm tuổi, tôi tự nộp hồ sơ lên Bắc Kinh, cãi nhau với bà một trận, rồi đi."
Một con sóng lớn đập vào chân kè. Như Huyền co chân lên theo phản xạ. Giản Thừa Chu không động đậy, để nước biển văng ướt ống quần.
"Bà mất chồng vì biển, mất con vì đường. Đến lượt tôi, bà sợ tôi chết vì sân khấu." Anh nói, giọng khàn đi. "Mà bà đúng. Tôi không chết, nhưng cũng gần như chết rồi."
Như Huyền nhìn bàn tay anh, những ngón tay dài đang siết chặt chiếc tai nghe như siết một thứ gì đó có thể trôi mất.
"Năm tôi mười bảy tuổi," cô nói, bất ngờ với chính mình, "tôi đi thi cuộc thi piano thanh thiếu niên của tỉnh. Mẹ tôi đã phát hiện bệnh từ đầu năm, đang hóa trị. Hôm ấy mẹ đội tóc giả, ngồi ở hàng ghế thứ năm. Tôi chơi bản Ballade số 1 của Chopin."
Giản Thừa Chu quay sang nhìn cô.
"Đến ô nhịp thứ chín, tay tôi dừng lại. Tôi không nhớ được nốt tiếp theo. Không phải quên, mà là… không còn gì cả. Đầu óc trắng xóa. Tôi ngồi trên sân khấu, trước năm trăm người, hai tay đặt trên phím, không cử động được. Ba phút. Người ta nói với tôi là ba phút. Tôi tưởng ba tiếng." Cô cười, một nụ cười méo mó. "Cuối cùng ban tổ chức phải lên dìu tôi xuống. Mẹ tôi đứng dậy vỗ tay. Chỉ có mẹ tôi vỗ tay."
"Rồi sao?"
"Bảy tháng sau mẹ mất. Tôi không thi nhạc viện nữa. Thầy Kha là bạn của mẹ, thầy đến đám tang, hỏi tôi có muốn ra đảo học nghề không. Tôi đi luôn." Cô nhún vai. "Từ đó đến giờ tôi chưa từng đánh đàn trước mặt ai. Kể cả thầy Kha."
Giản Thừa Chu nhìn cô rất lâu.
"Hôm trước cô nói cô giỏi nghe hơn giỏi chơi."
"Thì đúng là vậy mà."
"Không," anh nói. "Cô chỉ sợ chơi hơn sợ nghe."
Như Huyền định cãi lại, nhưng rồi im lặng. Cô nhìn ra biển. Chiếc phà đã khuất sau mũi đất, chỉ còn vệt nước đang tan dần.
"Còn bốn cây đàn nữa," cô nói. "Ngày mai là nhà trẻ Hải Âu."
Anh đeo tai nghe lại, đứng dậy, cúi xuống xách chiếc hộp da nâu lên vai trước khi cô kịp làm.
"Nhà trẻ Hải Âu," anh lặp lại, giọng có gì đó lạ lùng. "Tôi học ở đó ba năm."
* * *
Nhà trẻ Hải Âu nằm lưng chừng dốc Ngân Hạnh, một căn biệt thự cũ hai tầng được sơn lại màu vàng chanh, hàng rào vẽ đầy cá heo và sao biển. Chiều thứ Sáu, bọn trẻ vừa ngủ trưa dậy, tiếng cười nói ríu rít vọng ra từ mọi ô cửa sổ.
Cô hiệu trưởng Phương Nhã ra đón họ ở cổng. Cô ba mươi tư tuổi, tóc buộc đuôi ngựa, đeo tạp dề in hình cá voi, nụ cười hiền như mặt trời buổi sáng.
"Tiểu Huyền! Đúng lúc quá. Cây đàn trong phòng hát cứ kêu lạch cạch từ tuần trước, bọn nhỏ bảo có con chuột ở trong." Cô quay sang Giản Thừa Chu, mắt mở to. "Ôi, anh là… anh Giản phải không? Em là học trò cũ của bà Đàm! Ngày xưa bà dạy em hát ở đây."
Giản Thừa Chu khẽ gật đầu, không nói gì. Như Huyền để ý thấy anh không nhìn cô Phương Nhã, mà nhìn chiếc đèn lồng sắt treo trên cột cổng. Một chiếc đèn cũ, kính mờ, khung sắt sơn đen đã gỉ một góc.
"Chiếc đèn ấy vẫn còn," anh nói.
"Còn chứ ạ." Cô Phương Nhã cười. "Nhà trẻ có quy định từ những năm tám mươi: đèn cổng chỉ được tắt khi đứa trẻ cuối cùng được đón về. Bao nhiêu đời hiệu trưởng rồi vẫn giữ. Bọn trẻ gọi nó là đèn chờ mẹ."
Cây đàn số 031 đặt trong phòng hát, một căn phòng rộng có sàn gỗ, trên tường dán đầy tranh vẽ của bọn trẻ. Đàn đứng màu trắng, sơn đã ngả vàng, trên nắp đàn dán chi chít hình dán con vật. Một bé gái chừng bốn tuổi đang đứng kiễng chân, cố với tay lên gõ phím, bị cô giáo bế ra ngoài.
Như Huyền mở nắp trên. Mùi hôi xộc lên. Cô soi đèn pin vào trong, thở dài.
"Có tổ chuột thật. Chúng cắn nỉ ở ba búa đàn, làm tổ ở góc dưới bên trái. May mà chưa cắn dây."
"Trời ơi!" Cô Phương Nhã kêu lên. "Thế phải làm sao?"
"Dọn tổ, thay ba miếng nỉ búa, khử trùng. Khoảng ba tiếng." Như Huyền xắn tay áo. "Cô cho bọn trẻ sang phòng khác chơi nhé. Sẽ hơi bẩn."
* * *
Trong lúc Như Huyền làm việc, Giản Thừa Chu bị một đám trẻ con vây quanh.
Mọi chuyện bắt đầu khi một cậu bé năm tuổi tên Tiểu Bàn, mũi thò lò, kéo vạt áo khoác của anh hỏi: "Chú ơi, chú có biết đánh đàn không?" Anh nói không. Cậu bé không tin, vì "chú có ngón tay dài như chú dạy đàn của chị cháu". Rồi một bé gái khác chen vào hỏi tại sao chú đeo tai nghe một bên. Anh nói vì tai bên này bị hỏng. Cả đám trẻ ồ lên, rồi tranh nhau kể về những thứ bị hỏng trên người chúng: răng sún, đầu gối trầy, một bé trai khoe vết sẹo trên cằm do ngã xe đạp.
Như Huyền nghe tiếng cười nói vọng vào từ hành lang, ngẩng lên khỏi cây đàn. Qua khung cửa, cô thấy Giản Thừa Chu đang ngồi xổm giữa vòng tròn trẻ con, nghiêng đầu trái, nghiêm túc nghe một cô bé ba tuổi giải thích vì sao con mèo nhà cô bé không thích ăn cá.
Cô Phương Nhã đứng bên cạnh cô, khoanh tay, mỉm cười.
"Ngày xưa anh ấy cũng ngồi ở đúng chỗ kia," cô nói khẽ. "Em không học cùng lớp, em lớn hơn ba tuổi, nhưng em nhớ. Năm 2001, sau khi cha anh ấy mất, anh ấy không nói chuyện với ai. Cả ngày ngồi ở bậc cửa kia, nhìn ra cổng. Chiều nào cũng vậy, các bạn được đón về hết, chỉ còn anh ấy. Đèn cổng sáng đến tận sáu giờ, bảy giờ."
"Bà Đàm đến muộn?"
"Không. Bà chưa từng đến muộn." Cô Phương Nhã lắc đầu. "Bà đến đúng giờ, nhưng bà không vào. Bà đứng ở ngoài cổng, dưới cái đèn ấy, chờ anh ấy tự đứng dậy đi ra. Có hôm anh ấy ngồi đến tối mịt, bà cũng đứng chờ đến tối mịt. Cô hiệu trưởng hồi ấy bảo bà vào trong mà chờ cho đỡ lạnh, bà nói: Nó phải tự đi ra. Nếu tôi vào bế nó, sau này nó sẽ không bao giờ tự đi được."
Như Huyền cầm chiếc nhíp gắp mẩu nỉ búa cuối cùng ra khỏi tổ chuột, đứng yên một lúc lâu.
"Anh ấy có biết không?"
"Chắc là biết chứ. Anh ấy nhìn ra cổng mà."
Khi Như Huyền tháo thanh chắn phím của cây đàn 031, Giản Thừa Chu đã đứng ở cửa phòng hát từ lúc nào, mấy đứa trẻ bám lấy hai chân anh.
Dòng chữ bút chì vẫn nằm đó, nhòe hơn một chút vì hơi ẩm.
"Đèn bến xa xa vẫn sáng."
— Đàm. Nhớ những buổi chiều tháng Mười, năm 2001.
Anh đọc nó, rồi quay ra nhìn chiếc đèn lồng sắt ngoài cổng. Trời đã ngả chiều, ai đó vừa bật đèn lên. Ánh sáng vàng ấm hắt qua lớp kính mờ, rơi xuống bậc cửa nơi một cậu bé sáu tuổi từng ngồi mỗi chiều.
"Bà đứng ở ngoài đó," anh nói, rất khẽ. "Tôi nhìn thấy bà mỗi chiều. Tôi cứ nghĩ… bà không muốn vào vì bà giận tôi không chịu nói chuyện."
Như Huyền không biết phải nói gì. Cô chỉ đứng cạnh anh, nhìn ánh đèn.
Tiểu Bàn, cậu bé mũi thò lò, giật giật ống quần anh.
"Chú ơi, chú khóc à?"
"Không," Giản Thừa Chu đáp, giọng nghẹn đặc. "Gió to quá, cát bay vào mắt chú."
* * *
Tối hôm đó, khi Như Huyền về đến tiệm Kha Ký thì đã tám giờ. Đèn trong tiệm đang sáng.
Cô khựng lại trước cửa. Cô nhớ mình đã khóa cửa.
Qua tấm kính, cô thấy một người đàn ông mặc áo khoác dạ màu lạc đà đang đứng trước cây đàn 023, cúi xuống nhìn hàng chữ số trên nắp đàn. Bên cạnh ông ta là một người đàn ông trẻ hơn, mặc vest, cầm cặp tài liệu, cùng với bà Ngụy, người quản lý dãy nhà phố Cầm Đài từ hồi còn thuộc công ty nhà nước.
Tiền Mậu Lâm ngẩng lên khi nghe tiếng cửa, nụ cười nở ra ngay lập tức.
"Cô Mạnh, xin lỗi đã vào khi cô vắng nhà. Bà Ngụy có chìa khóa dự phòng, chúng tôi chỉ đi kiểm tra hiện trạng các mặt bằng theo quy định chuyển giao. Không đụng vào gì cả, cô yên tâm."
Bà Ngụy đứng phía sau, cúi đầu tránh ánh mắt cô.
Con mèo Đô ngồi trên nóc kệ cao nhất, lông dựng đứng, đuôi phồng to.
"Ông Tiền," Như Huyền đặt hộp đồ nghề xuống, giọng lạnh đi. "Ông có việc gì?"
"Có một đề nghị nhỏ." Tiền Mậu Lâm ra hiệu, người trợ lý mở cặp, rút ra một tập giấy. "Khách sạn Duyệt Hải Hồi Âm dự kiến khai trương tháng Năm năm sau. Chúng tôi sẽ có mười hai cây đàn piano: một cây ở sảnh, một cây ở nhà hàng, mười cây trong các phòng hạng sang. Cần một người quản lý âm nhạc, phụ trách chỉnh đàn, bảo dưỡng, tổ chức biểu diễn. Lương mười lăm nghìn một tháng, có bảo hiểm, có phòng ở trong khách sạn."
Như Huyền nhìn tập giấy, không cầm lấy.
"Tôi có tiệm của tôi."
"Tất nhiên rồi." Tiền Mậu Lâm gật đầu, vẻ thông cảm. "Tôi biết tiệm Kha Ký có ý nghĩa thế nào. Thú thật với cô, chuyện điều chỉnh giá thuê là quyết định của phòng tài chính, tôi cũng thấy hơi vội vàng. Nếu hai bên hợp tác, tôi có thể đề xuất với công ty giữ nguyên giá thuê cũ cho Kha Ký thêm ba năm, coi như chương trình hỗ trợ nghệ nhân truyền thống. Cô vừa có lương khách sạn, vừa giữ được tiệm."
Như Huyền chờ. Cô biết đề nghị nào cũng có cái giá của nó.
Tiền Mậu Lâm cười, như đọc được suy nghĩ của cô.
"Cô Mạnh là người thẳng thắn, tôi cũng nói thẳng. Cây đàn 001 là linh hồn của dự án. Anh Giản thì… cô cũng thấy rồi, tính khí thất thường, hôm nay muốn bán, ngày mai có thể không muốn. Cô là người duy nhất anh ấy cho vào nhà mấy hôm nay. Nếu cô có dịp, nói giúp với anh ấy vài câu. Một cây đàn cổ để trong căn nhà bỏ hoang, không ai đánh, rồi sẽ mục. Đặt ở sảnh khách sạn, mỗi ngày có hàng trăm người ngắm, có người chăm sóc chuyên nghiệp, là cô chăm sóc. Đó mới là cách tôn trọng nó."
Ông ta đặt tập giấy lên quầy, đè một tấm danh thiếp lên trên.
"Cô suy nghĩ đi. Hạn của anh Giản là ngày ba mươi. Hạn của cô thì… cuối năm."
Họ đi rồi, Như Huyền khóa cửa, kéo thêm then cài, rồi đứng tựa lưng vào cánh cửa rất lâu. Con mèo Đô nhảy xuống, cọ vào chân cô, kêu khe khẽ.
Cô cầm tập giấy lên, nhìn con số mười lăm nghìn. Rồi nhìn quanh căn tiệm: những kệ gỗ thầy Kha tự đóng, chiếc ghế đẩu thầy ngồi hai mươi bảy năm, đã lún một vết hình tròn, cuốn sổ bìa vải xanh nằm trên quầy.
Cô nhét tập giấy vào ngăn kéo, chung với thông báo tăng giá thuê.
Cô không kể với Giản Thừa Chu. Cô tự nhủ, đó là chuyện của cô.
* * *
Sáng thứ Bảy, hai mươi mốt tháng Mười một, họ đến nhà Đậu Tiểu Phàm.
Nhà hai mẹ con ở cuối chợ cá phía đông đảo, một căn phòng thuê trên tầng hai của dãy nhà cũ, cầu thang gỗ ọp ẹp, mùi cá tanh nồng từ dưới chợ bốc lên. Chị Đậu Lệ ba mươi tám tuổi, bán hải sản ở sạp số 14, tay đỏ ửng vì nước lạnh, đon đả mời họ vào rồi vội vã quay xuống chợ vì có khách.
Đậu Tiểu Phàm mười tuổi, gầy nhom, tóc húi cua, mặc chiếc áo len rõ ràng đã chật từ hai mùa trước. Cậu bé đứng nép bên cây đàn số 044 như đứng canh một báu vật.
Cây đàn cũ kỹ hơn mọi cây Như Huyền đã chỉnh tuần này. Gỗ thông sơn nâu, bong tróc nhiều chỗ, một chân đàn được kê bằng mấy viên gạch. Nhưng bàn phím sạch bóng, không một hạt bụi.
"Bà Đàm cho cháu cây đàn này năm cháu bảy tuổi," Tiểu Phàm nói, giọng rụt rè. "Bà nghe cháu đánh đàn ở cây đàn công cộng ngoài bến phà. Bà nói cháu có đôi tai tốt. Bà mua cây đàn này của một nhà chuyển vào đất liền, thuê người khiêng về đây."
Như Huyền gõ thử vài phím, nhíu mày. Hai dây ở quãng tám thấp đã đứt, bàn đạp phải bị kẹt, búa của phím Pha thăng không bật về được.
"Cháu vẫn tập với nó như thế này à?"
"Dạ. Cháu tránh mấy phím hỏng ra." Tiểu Phàm cúi đầu. "Tháng Mười hai có cuộc thi piano thiếu nhi thành phố. Vòng loại ngày mười hai. Cô giáo ở trường bảo cháu đi thi. Nhưng mẹ cháu nói tiền lệ phí ba trăm tệ, tiền thuê đàn tập ở Hải Lan nữa…"
Giản Thừa Chu, nãy giờ đứng ở cửa, bỗng bước vào.
"Cháu đánh thử cho chú nghe bài cháu định thi."
Tiểu Phàm ngước nhìn anh, ngần ngại, rồi nhìn Như Huyền. Cô gật đầu.
Cậu bé ngồi xuống, đặt tay lên phím, hít một hơi thật sâu, rồi bắt đầu chơi. Một bản Sonatina của Clementi, bài thi quen thuộc của trẻ con khắp nơi. Tiếng đàn cũ kêu rè rè, cậu bé phải tránh các phím hỏng, thỉnh thoảng phải đổi ngón tay một cách khéo léo đến kỳ lạ để giữ giai điệu không đứt.
Như Huyền nhìn sang Giản Thừa Chu. Anh đã tháo tai nghe ra, nghiêng tai trái về phía cây đàn, ánh mắt sắc như dao.
Tiểu Phàm chơi xong, quay lại, mặt đỏ bừng.
"Ai dạy cháu đổi ngón ở ô nhịp mười bốn?" Giản Thừa Chu hỏi.
"Không ai ạ. Phím đó hỏng, cháu phải tự nghĩ cách."
Giản Thừa Chu im lặng một lúc. Rồi anh kéo chiếc ghế đẩu bên cạnh, ngồi xuống cạnh cậu bé.
"Đánh lại từ ô nhịp chín. Lần này, tay trái nhẹ hơn. Nghe tay phải của cháu đang hát gì, rồi để tay trái đi theo nó, như người chèo thuyền đi theo con sóng."
Như Huyền đứng phía sau hai người, nhìn người nghệ sĩ dương cầm tưởng đã gục ngã và cậu bé con nhà bán cá ngồi cạnh nhau trước một cây đàn hỏng. Rồi cô lặng lẽ mở hộp đồ nghề, lấy ra cuộn dây thép mới để thay hai sợi dây đứt.
Gần trưa, khi đã thay xong dây và sửa xong búa đàn, cô tháo thanh chắn phím.
Lần này, cô đọc trước. Rồi cô đứng yên, không nói gì, cầm thanh gỗ đưa thẳng cho Giản Thừa Chu.
Dòng chữ ở đây dài hơn những lần trước. Nét chữ cũng run hơn, có chỗ phải viết đè lên hai lần.
"Chu Chu ơi, có bà ngồi đây."
Người đọc được dòng này, nếu không phải Tiểu Kha, xin hãy mang những câu này đến cho Chu Chu nhà tôi. Nó tên là Giản Thừa Chu. Nó sẽ về. Tôi biết nó sẽ về, chỉ là tôi không đợi được nữa.
— Đàm Mẫn Nghi. Tháng Bảy, 2026.
Giản Thừa Chu đọc đến chữ cuối cùng thì buông thanh gỗ xuống, đứng bật dậy, đi thẳng ra ban công nhỏ phía sau căn phòng, đóng cửa lại.
Qua lớp kính mờ, Như Huyền thấy bóng anh khuỵu xuống.
Tiểu Phàm kéo tay áo cô, thì thào: "Cô ơi, chú ấy làm sao thế?"
Như Huyền nhìn thanh gỗ trên sàn, nhìn hai chữ Chu Chu được viết đè lên nhau hai lần, đậm đến mức gần như khắc vào gỗ.
Bà Đàm chưa từng giấu những dòng chữ này cho thầy Kha.
Ngay từ đầu, bà đã viết chúng cho cháu trai mình.