Mùng một tháng Chín năm Thiên Diễn thứ một nghìn hai trăm lẻ ba, trời trên núi Thanh Lam xanh đến mức trong veo, xanh như thể ai đó vừa lấy nước suối rửa sạch cả bầu trời.
Cố Trường An gánh hai thùng nước, đi chầm chậm trên con đường đá dẫn ra hậu sơn. Đòn gánh bằng tre đã lên nước bóng loáng, đè xuống vai cậu một vết hằn đỏ, nhưng cậu không đổi vai. Hai năm làm tạp dịch ở Thanh Lam tông, cậu đã học được một điều: đổi vai giữa chừng thì nước sóng ra ngoài, nước sóng ra ngoài thì phải quay lại gánh thêm chuyến nữa, mà gánh thêm chuyến nữa thì lỡ bữa cơm chiều.
Cậu năm nay mười sáu tuổi, gầy, da ngăm vì nắng, tóc buộc bằng một sợi dây gai. Bộ áo xám tạp dịch rộng thùng thình, tay áo xắn lên tận khuỷu, lộ ra hai cánh tay gân guốc. Trên ngực áo thêu một chữ "Tạp" nhỏ bằng chỉ đen đã sờn – thứ dấu hiệu khiến bất kỳ đệ tử ngoại môn nào đi ngang qua cũng có quyền sai bảo cậu.
Ở Thanh Lam tông, người ta chia thành ba hạng. Đệ tử nội môn mặc áo lam, ở trên các đỉnh núi có mây phủ, có sư phụ chỉ dạy, có linh thạch phát hằng tháng. Đệ tử ngoại môn mặc áo trắng viền lam, ở lưng chừng núi, mỗi tháng nhận nửa phần linh thạch, phải tự tìm đường tu luyện. Còn tạp dịch mặc áo xám, ở chân núi, gánh nước, quét lá, chẻ củi, cho linh thú ăn, đổi lấy một chỗ ngủ, hai bữa cơm và quyền được đọc ba cuốn công pháp sơ cấp trong Tàng Thư Các tầng một.
Trường An là tạp dịch. Hai năm trước, lúc tông môn mở đợt thu nhận đệ tử ở thị trấn Thanh Thạch dưới chân núi, cậu đi bộ ba ngày từ thôn Thạch Lựu tới, đứng xếp hàng từ sáng tới chiều, đặt tay lên viên Trắc Linh Thạch trước mặt mấy vị trưởng lão. Viên đá sáng lên năm màu: vàng, xanh lục, lam, đỏ, nâu. Năm màu đều nhạt như nước rửa bát.
"Tạp linh căn ngũ hành," vị trưởng lão ngồi giữa nói, giọng không lạnh cũng không nóng. "Tu luyện chậm gấp mười người thường. Có muốn ở lại làm tạp dịch không?"
Cậu đã gật đầu không chút do dự. Mẹ cậu mất năm cậu chín tuổi, trong trận dịch sốt đỏ quét qua thôn Thạch Lựu. Trước khi mất, bà nắm tay cậu, nói: "An à, con đừng ở mãi trong cái thôn này. Đi đi, đi xa một chút, nhìn thấy nhiều thứ một chút." Cậu không biết đi đâu cho xa, nên đã đi lên núi.
* * *
Con đường ra hậu sơn càng lúc càng vắng. Hai bên mọc đầy cỏ tranh cao quá đầu gối, lẫn vài bụi mâm xôi dại đã chín đỏ. Gió từ trong thung lũng thổi lên mang theo mùi đất ẩm và mùi lông thú.
Đó là mùi của Vạn Thú Viên.
Ba trăm năm trước, theo lời mấy tạp dịch già hay kể bên bếp lửa, Vạn Thú Viên của Thanh Lam tông từng là nơi nổi danh khắp Thương Lan châu. Nghe nói ở đó có cả trăm loài linh thú, có Phong Ưng sải cánh dài ba trượng, có Lôi Báo chạy nhanh hơn tia chớp, có Ngọc Lộc mà sừng nhỏ ra sương thuốc chữa thương. Và trên hết, ở hồ Tịch Thủy sau vườn có Thanh Lam Giao – thủ hộ thú của tông môn, thân dài trăm trượng, vảy xanh như ngọc, mỗi lần ngẩng đầu là mây trên núi tự tách ra hai bên.
Rồi một ngày, Thanh Lam Giao biến mất. Không ai biết vì sao. Từ đó tông môn suy dần, từ hạng nhất trong Thất Tông Thương Lan rơi xuống hạng chót. Vạn Thú Viên cũng tàn lụi theo. Bây giờ trong vườn chỉ còn lại vài con linh thú già yếu, một người coi vườn cụt tay và những dãy chuồng gỗ mục nát mà mỗi mùa mưa lại sập thêm một cái.
Không ai muốn bị phân tới đây. Trường An thì được phân tới đây vì cậu là người duy nhất không phàn nàn.
Cậu thật ra thích nơi này. Ở đây yên tĩnh. Ở đây không có ai bắt cậu cúi đầu chào mỗi lần đi ngang qua. Và ở đây có những con vật – cậu chưa bao giờ ghét con vật. Hồi nhỏ, mẹ nuôi một đàn gà vịt sau nhà, bà hay nói: "Con vật nó không biết nói, nhưng nó biết ai thương nó."
Cậu tin điều đó.
Gánh nước tới cổng vườn, Trường An đặt xuống, lau mồ hôi, rồi bỗng khựng lại.
Trên bãi cỏ trước cổng có ba người đang đứng. Ba người mặc áo trắng viền lam của đệ tử ngoại môn. Người đứng giữa cao lớn, mặt vuông, lông mày rậm, tay cầm một cái quạt giấy dù trời đã sang thu. Trường An nhận ra hắn ngay.
Triệu Khôn. Mười chín tuổi, Luyện Khí tầng sáu, cháu ruột của ngoại môn trưởng lão Phùng Diên. Trong đám tạp dịch, cái tên này được nhắc tới với giọng thì thào, như nhắc tới một cơn mưa đá.
"Ồ, xem ai đây này." Triệu Khôn gấp quạt lại, gõ vào lòng bàn tay. "Cố Trường An. Đứa nhặt phân thú của hậu sơn."
Hai tên đứng bên cạnh cười khẩy.
Trường An cúi đầu: "Triệu sư huynh."
"Ta nghe nói," Triệu Khôn bước tới, đi vòng quanh hai thùng nước, "tháng trước ngươi lên Tàng Thư Các, đọc tới cuốn Thanh Mộc Dẫn Khí Thiên mười bảy lần. Mười bảy lần! Ngươi định đọc cho thuộc lòng rồi đột phá lên Luyện Khí tầng ba chắc?"
"Đệ chỉ đọc cho hiểu thôi ạ."
"Hiểu?" Triệu Khôn bật cười. "Tạp linh căn mà đòi hiểu. Người ta đọc một lần là xong, ngươi đọc mười bảy lần còn chưa xong. Ngươi biết người ta gọi loại như ngươi là gì không? Là lãng phí. Lãng phí gạo của tông môn, lãng phí chỗ ngủ của tông môn, lãng phí cả cái mặt trời đang chiếu xuống đầu ngươi đây."
Trường An không đáp. Cậu đã nghe những lời này nhiều tới mức chúng trượt qua tai như nước trượt qua đá.
Nhưng Triệu Khôn không định chỉ nói. Hắn giơ chân, đá vào thùng nước bên trái. Thùng đổ, nước tràn ra cỏ, chảy thành một vệt dài.
"Ối, lỡ chân."
Trường An nhìn vệt nước một lúc, rồi lặng lẽ cúi xuống dựng cái thùng lên.
"Đệ đi gánh lại."
Có lẽ chính sự im lặng đó đã chọc giận Triệu Khôn. Hắn vốn quen nhìn người ta run rẩy, van xin, hoặc ít nhất là đỏ mắt. Còn tên tạp dịch này, mặt cứ phẳng lặng như mặt hồ, như thể những gì hắn làm chẳng đáng để bận tâm.
"Đi gánh lại?" Triệu Khôn túm lấy cổ áo cậu. "Thôi, khỏi phải đi xa. Ta biết chỗ này có nước gần lắm."
* * *
Hồ Tịch Thủy nằm sau Vạn Thú Viên, ở cuối một lối mòn rợp bóng tùng già. Mặt hồ không lớn, chừng ba bốn trăm bước chân đi quanh, nhưng nước sâu và tĩnh đến kỳ lạ. Dù gió trên núi có lớn tới đâu, mặt hồ cũng không gợn một con sóng. Nước có màu xanh lam đậm, đậm tới mức nhìn lâu sẽ thấy chóng mặt, như đang nhìn xuống một cái giếng không đáy.
Quanh hồ có một vòng cột đá thấp, trên mỗi cột khắc một chữ cổ đã mờ. Bên cạnh lối vào cắm một tấm bia gỗ sơn đỏ: "Cấm địa. Đệ tử không được tới gần."
Triệu Khôn lôi Trường An tới tận mép nước. Hai tên đi theo có vẻ hơi chột dạ.
"Triệu sư huynh, đây là cấm địa đấy..."
"Cấm địa cái gì." Triệu Khôn hừ một tiếng. "Ba trăm năm nay có ai chết ở đây đâu. Chỉ là cái hồ cũ, mấy lão già bày đặt cho ra vẻ thôi. Ta chỉ cho nó uống vài ngụm nước cho tỉnh người."
Hắn ấn đầu Trường An xuống.
Nước hồ lạnh. Không phải cái lạnh của nước suối buổi sớm, mà là một thứ lạnh sâu, lạnh như có kim châm thẳng vào xương. Trường An nhắm chặt mắt, nín thở. Cậu đếm. Một, hai, ba... mười... Bàn tay Triệu Khôn đè lên gáy cậu như một tảng đá. Mười lăm... hai mươi...
Rồi bàn tay đó buông ra.
Trường An ngẩng lên, ho sặc sụa, nước chảy ròng ròng từ tóc xuống mặt. Cậu chưa kịp thở được hơi thứ hai thì cảm thấy một lực đẩy mạnh vào lưng.
"Đi tắm luôn đi cho sạch!"
Cậu rơi xuống hồ.
Tiếng cười của Triệu Khôn vang lên trên bờ, rồi tắt ngấm. Không phải vì hắn ngừng cười, mà vì nước đã khép lại trên đầu Trường An, nuốt mọi âm thanh.
Cậu biết bơi. Trẻ con thôn Thạch Lựu ai cũng biết bơi, vì sau thôn có con sông Thạch Lựu mùa hè nước trong vắt. Cậu đạp chân, định ngoi lên. Nhưng nước hồ Tịch Thủy không giống nước sông. Nó nặng. Nó đặc. Nó như có hàng nghìn bàn tay vô hình túm lấy cổ chân cậu, kéo xuống.
Trường An mở mắt.
Dưới nước không tối như cậu tưởng. Có ánh sáng. Một thứ ánh sáng xanh lam mờ mờ, tỏa ra từ đâu đó rất sâu bên dưới, như ánh trăng xuyên qua lớp sương. Cậu chìm dần xuống, và ánh sáng mỗi lúc một rõ hơn.
Rồi cậu nhìn thấy nó.
Ban đầu cậu tưởng đó là một dãy đá ngầm. Một dải dài, uốn lượn, phủ đầy những tấm vảy xanh to bằng chiếc mâm. Dải đá ấy kéo dài mãi, khuất vào bóng tối hai bên, không nhìn thấy đầu cũng không thấy đuôi. Vảy trên đó không đều – có chỗ dày đặc, óng ánh như ngọc; có chỗ thưa thớt, xám xịt, nứt nẻ như đá phong hóa.
Rồi một phần của dải đá ấy chuyển động.
Rất chậm. Như một hơi thở kéo dài trăm năm.
Ngực Trường An thắt lại. Không khí trong phổi cậu sắp cạn. Mắt cậu bắt đầu nhòe đi. Nhưng cậu vẫn nhìn thấy, ngay trước mặt mình, một con mắt mở ra.
Một con mắt to như cánh cổng, đồng tử dọc màu vàng nhạt, bên trong như có cả một bầu trời mây chuyển động. Con mắt ấy nhìn cậu. Không giận dữ, không đe dọa. Chỉ nhìn, lặng lẽ, như một người già nhìn đứa trẻ lạc đường.
Một tấm vảy nhỏ – nhỏ thôi, chỉ bằng móng tay cái – tách ra từ đâu đó, trôi lơ lửng trong nước, xoay tròn, phát ra ánh xanh dịu. Nó trôi về phía cậu, chạm vào lòng bàn tay trái đang xòe ra của cậu.
Và chìm vào trong da thịt.
Không đau. Chỉ ấm. Một luồng ấm áp chạy từ lòng bàn tay lên cánh tay, lên vai, lan khắp lồng ngực, như một ngụm canh gừng nóng trong đêm đông.
Trong cơn mê man, Trường An nghe thấy một âm thanh. Không phải tiếng nói. Không phải tiếng nước. Mà là một thứ gì đó vang lên ngay trong đầu cậu, xa xăm và mệt mỏi:
...Đứa nhỏ... lên đi...
Rồi tất cả chìm vào bóng tối.
* * *
Thứ đầu tiên cậu nghe thấy khi tỉnh lại là tiếng chửi.
Trời ơi đất hỡi, cái chòi này dột từ năm ngoái mà lão già say xỉn kia không chịu sửa! Nước nhỏ giọt vào đầu ta suốt cả đêm! Lông ta vốn đã ít, bây giờ còn bị ướt, rụng thêm ba cọng nữa rồi! Ba cọng! Cả mùa thu ta chỉ còn có bao nhiêu đâu!
Giọng nói ấy the thé, nhanh như súng liên thanh, tràn đầy phẫn nộ. Trường An nhíu mày, cố mở mắt.
Cậu đang nằm trên một tấm phản gỗ trong một gian chòi lợp tranh. Ánh nắng chiều xiên qua khe vách. Trên người cậu đắp một tấm chăn bông cũ có mùi rượu khoai nồng nặc. Cạnh phản, trên một cái ghế đẩu, có đặt bát nước gừng đã nguội.
Cậu quay đầu tìm người đang nói.
Không có ai cả.
Chỉ có, ở góc chòi, một con bạch hạc đang đứng một chân trên thanh xà ngang. Nói là bạch hạc thì hơi quá, vì trên người nó lông rụng gần một nửa, lộ ra những mảng da hồng hồng lốm đốm. Cổ dài, mỏ dài, mắt tròn vo, đang nhìn chằm chằm vào giọt nước nhỏ từ mái tranh xuống ngay trước mặt nó.
Còn nhìn gì nữa! Tên tạp dịch nhỏ kia tỉnh rồi kìa! Tỉnh rồi thì đi gọi lão già tới đây, bảo lão sửa mái! Hừ, mà gọi cũng vô ích, lão chỉ biết uống rượu...
Trường An há miệng, rồi ngậm lại.
Mỏ con hạc không hề động. Nhưng giọng nói kia vẫn vang lên, rõ mồn một, ngay trong đầu cậu.
Cậu dụi mắt. Dụi thêm lần nữa. Có lẽ cậu bị sặc nước hồ tới mức sinh ảo giác. Hoặc có lẽ cậu vẫn còn đang mơ.
"Ngươi..." Cậu thì thầm, giọng khàn đặc. "Ngươi đang nói đấy à?"
Con hạc xoay đầu lại nhìn cậu. Cặp mắt tròn chớp chớp.
Tên nhỏ này bị nước hồ làm hỏng đầu rồi. Nói chuyện với hạc. Đúng là người, con nào cũng lẩn thẩn.
"Ta không lẩn thẩn," Trường An nói, giọng to hơn một chút.
Con hạc khựng lại. Chân đang co lên của nó từ từ hạ xuống thanh xà. Cổ nó vươn dài ra, đầu nghiêng sang một bên, nghiêng sang bên kia.
...Không thể nào.
"Ngươi nói ta lẩn thẩn," Trường An nhắc lại, tim đập thình thịch. "Ngươi nói mái chòi dột, lông ngươi rụng ba cọng."
Lần này con hạc giật bắn người. Nó vỗ cánh phành phạch, rớt từ trên xà xuống đất, lông bay tứ tung – thêm vài cọng nữa rụng xuống. Nó đứng dậy, lùi tới tận góc tường, mắt mở to hết cỡ.
Ngươi... ngươi nghe được ta? Ngươi nghe được thật à?!
"Ừ."
Không thể nào! Ba trăm năm nay... à không, ta mới sáu mươi tuổi... từ hồi ta nở ra tới giờ chưa có con người nào nghe được ta! Lão già say kia nuôi ta bốn mươi năm còn tưởng ta tên là "Hạc Trọc"!
"Thế ngươi tên là gì?"
Con hạc ưỡn ngực. Hay đúng hơn là ưỡn cái phần ngực còn lông.
Ta là Bạch Vũ! Hậu duệ đời thứ mười hai của Vân Đỉnh Tiên Hạc! Tổ tiên ta từng chở chưởng môn đời thứ ba của Thanh Lam tông bay qua chín tầng mây!
Trường An nhìn những mảng da hồng trên người nó, im lặng một lúc lâu, rồi gật đầu nghiêm túc.
"Chào Bạch Vũ."
Con hạc nhìn cậu, mắt bỗng hơi ươn ướt. Nó quay phắt đi, cổ vươn ra ngoài cửa chòi.
Hừ. Ít ra cũng có một tên biết lễ phép.
* * *
Cửa chòi bị đẩy ra. Một mùi rượu khoai nồng nặc tràn vào trước, sau đó mới tới người.
Mạc Tam Thúc – người coi Vạn Thú Viên – là một ông lão gầy gò, lưng hơi còng, râu tóc bạc lởm chởm như cỏ mùa đông. Tay áo bên trái của lão buộc túm lại, trống không. Tay phải lão cầm một hồ lô rượu đã sứt miệng. Mắt lão lúc nào cũng nheo nheo, nửa tỉnh nửa say, như người vừa thức dậy sau một giấc ngủ rất dài.
"Tỉnh rồi à." Lão ngồi phịch xuống ghế đẩu, đẩy bát nước gừng về phía cậu. "Uống đi."
Trường An ngồi dậy, cầm bát nước. Tay cậu run run.
"Mạc Tam Thúc... con... sao con lại ở đây?"
"Ta vớt ngươi lên." Lão ực một ngụm rượu. "Lúc ta tới, thằng cháu nhà họ Phùng với hai đứa lâu la đã chạy mất. Ngươi nổi lềnh bềnh giữa hồ, mặt úp xuống, như cái xác. Ta tưởng ngươi chết rồi."
"Thúc... thúc xuống hồ ạ?"
Mạc Tam Thúc im lặng một lúc. Bàn tay cầm hồ lô rượu của lão siết lại, các khớp ngón tay trắng bệch.
"Không," lão nói. "Ta dùng sào móc ngươi vào bờ. Không ai xuống hồ đó cả."
Có cái gì đó trong giọng lão khiến Trường An không dám hỏi thêm.
"Ngươi rơi xuống đó," Mạc Tam Thúc chợt hỏi, mắt vẫn nhìn ra cửa, "có thấy gì không?"
Trường An ngập ngừng. Cậu nhớ lại con mắt khổng lồ, những tấm vảy xanh, giọng nói mệt mỏi vang trong đầu. Cậu nhìn xuống lòng bàn tay trái của mình.
Ở đó, ngay giữa lòng bàn tay, có một vết hằn mờ mờ hình chiếc vảy, nhỏ bằng móng tay cái, màu xanh lam nhạt như vết bớt. Nếu không để ý kỹ thì không nhìn ra.
Cậu nắm tay lại.
"Con... không nhớ rõ, thúc ạ. Nước tối lắm."
Mạc Tam Thúc quay lại nhìn cậu. Cái nhìn ấy không còn say. Nó sắc như lưỡi dao, quét từ mặt cậu xuống bàn tay đang nắm chặt. Rồi, nhanh như khi xuất hiện, cái sắc bén ấy biến mất. Lão lại nheo mắt, lại ực một ngụm rượu.
"Không nhớ thì thôi. Nghỉ cho khỏe. Mai ra chuồng cho Thiết Bối Lang ăn, nó dạo này bỏ bữa."
Lão đứng dậy, khập khễnh đi ra cửa. Tới ngưỡng cửa, lão dừng lại, không quay đầu.
"Đừng tới gần cái hồ đó nữa."
* * *
Đêm xuống. Trường An không ngủ được.
Cậu nằm trên tấm phản trong chòi của mình – một gian nhỏ sát chuồng thú, vách tre, mái lá – và lắng nghe. Lần đầu tiên trong đời, cậu nhận ra Vạn Thú Viên ồn ào tới mức nào.
...Đói... đói quá... ngày mai có hạt dẻ không... không có thì ăn cái móc treo đèn vậy...
Đó là từ phía cái hộp gỗ ở góc chuồng nhỏ – nơi con Thôn Kim Thử lông vàng mà Mạc Tam Thúc hay gọi là "Tiểu Kim" vẫn ngủ. Trường An nhớ con chuột này từng gặm mất nửa cái xẻng sắt hồi mùa xuân.
...Chân đau... chân lại đau... mưa sắp tới rồi...
Giọng này trầm, khàn, đứt quãng. Từ chuồng lớn phía đông – chuồng của Thiết Bối Lang, con sói lưng sắt già bị què chân sau bên phải. Nó không có tên, nhưng Trường An biết nó đã ở đây lâu lắm rồi.
...Lạnh. Lạnh. Lão già kia không thay rơm. Hừ. Ngày mai ta sẽ mổ vào mũi lão.
Cái này thì khỏi đoán, là Bạch Vũ.
Và còn nhiều nữa – những âm thanh nhỏ hơn, mơ hồ hơn, không thành lời, chỉ là cảm giác: một con thỏ ngọc sợ bóng tối, một bầy chim sẻ trên mái thèm ngủ, thậm chí cả một thứ gì đó nhỏ xíu, run rẩy dưới đất mà cậu không biết là gì.
Trường An đặt bàn tay trái lên ngực. Vết vảy trong lòng bàn tay ấm ấm.
Cậu nhớ tới lời mẹ: Con vật nó không biết nói, nhưng nó biết ai thương nó.
"Mẹ ơi," cậu thì thầm vào bóng tối, "hóa ra chúng nó biết nói. Chỉ là mình không nghe được thôi."
Cậu nằm thêm một lúc lâu nữa, rồi khoác áo, lặng lẽ ra khỏi chòi.
Trăng đầu tháng mỏng như sợi chỉ. Cậu đi qua dãy chuồng gỗ, đi qua giếng cũ, đi theo lối mòn rợp bóng tùng. Cậu biết mình không nên đi. Mạc Tam Thúc đã dặn. Nhưng có cái gì đó trong lòng bàn tay cứ kéo cậu về phía trước, nhẹ nhàng mà kiên quyết, như người ta kéo vạt áo một đứa trẻ.
Hồ Tịch Thủy hiện ra dưới ánh trăng, đen kịt và phẳng lặng.
Trên bờ hồ phía tây, sát mép nước, có một tảng đá lớn. Trường An đã nhìn thấy nó hàng trăm lần trong hai năm qua: một tảng đá đen, to bằng cả gian chòi, tròn trịa, phủ đầy rêu xanh và dây leo. Mấy tạp dịch cũ gọi nó là "Đá Rùa", vì nhìn từ xa, hình dạng nó hơi giống một con rùa nằm ngủ.
Lúc này, khi Trường An đi qua tảng đá ấy, cậu nghe thấy một tiếng thở.
Một tiếng thở rất dài. Rất chậm. Như gió lùa qua hang núi.
Cậu đứng sững.
Lớp rêu ở phía trước tảng đá khẽ động. Dây leo rung rung, rơi xuống vài chiếc lá khô. Và từ dưới lớp rêu dày, một cái đầu từ từ vươn ra – một cái đầu khổng lồ, da nhăn nheo như vỏ cây cổ thụ, đen như mực. Hai con mắt nhỏ, tròn, màu hổ phách, từ từ hé mở. Chúng nhìn cậu. Nhìn rất lâu.
Rồi một giọng nói vang lên trong đầu Trường An. Một giọng nói già nua, chậm rãi, mỗi chữ nặng như một hòn đá rơi xuống đáy giếng:
Ba trăm năm rồi...
Cái đầu khổng lồ nghiêng nhẹ, ánh mắt dừng lại trên bàn tay trái đang nắm chặt của cậu.
...cuối cùng, cũng có người nghe được.