Chương 9: Chiếc vé xe ngày mười sáu

Đêm ấy, cả nhà họ Thẩm không ai ngủ. Tiểu Hòa được tắm nước ấm, thay quần áo khô, rồi cuộn tròn trong lòng mẹ, ngủ thiếp đi trong lúc vẫn còn nấc. Bàn tay bé xíu của con bé nắm chặt vạt áo Tô Niệm, chặt đến mức cô không dám cử động. Kiến Quốc ngồi bên giường, quấn tấm chăn bông cũ quanh người, mái tóc vẫn còn ướt. Anh không nói gì, chỉ nhìn hai mẹ con, như sợ chỉ cần chớp mắt một cái, họ sẽ biến mất. Ngoài gian chính, Thẩm lão thái ngồi một mình trước bàn thờ tổ tiên, ngọn đèn dầu leo lét hắt bóng bà lên tường, nhỏ bé và còng xuống. Kiến Nghiệp đã bị công an đưa lên nhà khách công xã để lấy lời khai ngay trong đêm. Vương Quế Hoa đi theo, khóc suốt dọc đường. Gần sáng, Tô Niệm nghe thấy tiếng bước chân lê lết ngoài cửa. Rồi cửa phòng khẽ mở ra. Thẩm lão thái đứng ở ngưỡng cửa, trên tay bưng một bát nước đường đỏ chần trứng gà. Hai quả trứng. Bà cụ không nhìn Tô Niệm, chỉ cúi đầu, đặt bát lên chiếc tủ gỗ đầu giường, giọng khàn khàn: – Ăn đi. Cả đêm chưa ăn gì. Tô Niệm nhìn bát trứng, rồi nhìn bà cụ. Đôi mắt bà đỏ hoe, sưng mọng. Mái tóc búi gọn thường ngày giờ xõa rối, lấm tấm bạc. – Mẹ. – Cô khẽ gọi. Thẩm lão thái đứng im một lúc. Rồi bà nói, rất nhỏ, như sợ ai nghe thấy: – Tao già rồi, mắt mũi kèm nhèm. Tao cứ tưởng… cứ tưởng mày là đứa không ra gì. – Bà nghẹn lại. – Thằng Nghiệp… nó là con tao… tao không biết nó… Bà cụ không nói hết câu. Bà quay người, bước ra khỏi phòng, lưng còng hẳn xuống. Tô Niệm nhìn theo bóng lưng ấy, trong lòng dâng lên một cảm giác phức tạp. Bà cụ này cay nghiệt, keo kiệt, thiên vị. Nhưng bà cũng là một người mẹ vừa chứng kiến con trai mình trở thành kẻ đồng lõa, suýt hại chết chính cháu nội của mình. Cô cầm bát trứng lên, bẻ một quả, đút cho Kiến Quốc. * * * Trời vừa sáng, Tô Niệm ra ruộng khoai, đào chiếc bình sành lên. Cuốn sổ bìa xanh vẫn nằm yên trong lớp vải dầu, khô ráo, nguyên vẹn. Cô ôm nó vào lòng, cùng Kiến Quốc đi thẳng lên nhà khách công xã. Nhà khách công xã Thanh Khê là một dãy nhà gạch hai tầng nằm cạnh trụ sở xã. Sáng sớm ngày mười sáu, trước cửa đã có khá đông người tụ tập. Tin tức về đêm qua lan nhanh như gió. Chủ nhiệm lò gạch bị công an huyện bắt. Hắc Cẩu Lại Tam bị còng tay. Một thuyền xi măng ăn cắp bị chặn ở bến đò. Ai cũng muốn đến xem tận mắt. Khi Tô Niệm bước vào, tiếng xì xào bỗng im bặt. Hàng chục ánh mắt đổ dồn về phía cô. Rồi có tiếng bà Lục, to và rõ, vang lên giữa đám đông: – Đấy, các người thấy chưa! Tôi đã bảo con bé Tú Vân không phải loại người ấy mà! Nó suýt chết đuối vì đi lấy lại công bằng cho cha nó đấy! Đội trưởng Tôn đứng bên cạnh bà Lục, gật đầu, giọng sang sảng: – Đêm qua tôi ở đấy, tôi thấy tận mắt. Con bé này một mình ra bến đò cứu con, gan còn to hơn cả đàn ông trong thôn này! Tiếng xì xào lại nổi lên. Nhưng lần này, những ánh mắt nhìn Tô Niệm đã khác hẳn. Không còn dè bỉu, khinh miệt. Mà là kinh ngạc, là tò mò, và ở một vài gương mặt, là kính nể. Tô Niệm khẽ gật đầu cảm ơn bà Lục và đội trưởng Tôn, rồi bước vào trong. * * * Trong phòng làm việc tầng hai, Đổng Kiên và Chu Minh Viễn đã thức trắng cả đêm. Bàn làm việc la liệt giấy tờ, gạt tàn đầy đầu mẩu thuốc lá. Tô Niệm đặt gói vải dầu lên bàn. – Cuốn sổ thật của cha tôi đây. Chu Minh Viễn đứng bật dậy. Đổng Kiên nhướng mày, rồi bật cười, một nụ cười hiếm hoi trên gương mặt nghiêm nghị. – Vậy thứ Lưu Đức Hải đốt đêm qua là… – Một cuốn vở tập viết cũ. – Tô Niệm nói. – Tôi xé hết những trang có chữ rồi. Đổng Kiên lắc đầu, cầm cuốn sổ lên, lật từng trang. Càng đọc, sắc mặt ông càng nghiêm trọng. Đến trang ghi “Phó bí thư Tào gọi lên”, ông dừng lại rất lâu. – Cô Lâm. – Ông ngẩng lên. – Cuốn sổ này, cộng với lời khai của lão Mã và Thẩm Kiến Nghiệp, đủ để chúng tôi lập hồ sơ vụ án lò số ba. Không chỉ là buôn lậu vật tư nữa. Mà là làm sập lò, gây chết người. – Còn phó bí thư Tào thì sao? – Tô Niệm hỏi. Đổng Kiên và Chu Minh Viễn nhìn nhau. – Chuyện đó, – Chu Minh Viễn nói chậm rãi, – không phải chuyện có thể giải quyết trong một sớm một chiều. Tào Chính Đức là phó bí thư công xã, có người chống lưng trên huyện. Chỉ một dòng ghi chép của bác Tam, chưa đủ để động đến ông ta. Nhưng chúng tôi sẽ không dừng lại. Đúng lúc ấy, ngoài cửa vang lên tiếng gõ. Một người đàn ông chừng năm mươi tuổi bước vào, dáng người cao gầy, tóc chải ngược bóng mượt, mặc bộ áo đại cán màu xám là phẳng phiu, khuôn mặt hiền lành, đeo cặp kính gọng vàng. – Đồng chí Đổng, đồng chí Chu. – Ông ta mỉm cười, giọng nói ôn hòa. – Tôi là Tào Chính Đức, phó bí thư công xã. Nghe nói đêm qua ở thôn Thanh Khê có chuyện. Đây là việc nội bộ của công xã, công xã sẽ phối hợp xử lý. Hay là các đồng chí bàn giao hồ sơ lại cho chúng tôi, để các đồng chí đỡ vất vả? Căn phòng lặng đi trong giây lát. Tô Niệm cảm thấy Kiến Quốc đứng sau lưng mình khẽ cứng người. Chu Minh Viễn đứng dậy, đẩy gọng kính, mỉm cười lịch sự: – Cảm ơn phó bí thư Tào đã quan tâm. Nhưng vụ việc này, Viện kiểm sát huyện đã chính thức thụ lý từ tháng trước. Hồ sơ sẽ được chuyển thẳng lên huyện trong hôm nay. Không làm phiền công xã. Nụ cười trên mặt Tào Chính Đức vẫn không thay đổi. Ông ta gật gù, rồi quay sang nhìn Tô Niệm. Ánh mắt sau cặp kính gọng vàng lướt qua gương mặt cô, rồi dừng lại trên gói vải dầu đặt trên bàn, chỉ trong một khoảnh khắc rất ngắn. – Đây là con gái lão Tam phải không? – Ông ta nói, giọng ấm áp. – Cha cháu là người tốt. Tiếc thật. Cháu cũng giỏi giang lắm. Có khó khăn gì, cứ lên xã tìm bác. Rồi ông ta quay người đi ra, bước chân không nhanh không chậm. Tô Niệm nhìn theo bóng lưng ấy, cảm thấy sống lưng mình lạnh toát. Lời nói của Lưu Đức Hải đêm qua lại vang lên trong đầu cô: “Mày tưởng một mình tao có đủ gan để làm chuyện ấy à?” * * * Chu Minh Viễn xem đồng hồ. – Sáu giờ rưỡi. – Anh ta nói. – Chuyến xe bảy giờ lên huyện. Tú Vân, cô có đi được không? Viện kiểm sát cần lời khai trực tiếp của cô, càng sớm càng tốt. Đổng Kiên sẽ cho người áp giải Lưu Đức Hải và Lại Tam lên bằng xe của công an. Còn cuốn sổ, tôi sẽ giữ. Tô Niệm quay sang nhìn Kiến Quốc. Anh gật đầu. – Anh đi cùng em. – Còn Tiểu Hòa… – Thím Lục trông rồi. – Kiến Quốc nói. – Sáng nay mẹ cũng bảo, mẹ sẽ trông con bé. Tô Niệm hơi ngạc nhiên, rồi khẽ mỉm cười. Cô thò tay vào lớp lót áo, lấy ra hai chiếc vé xe khách mới tinh. Chúng đã nằm dưới tấm phản giường suốt mấy ngày qua, rồi được cô khâu vào lớp lót áo cùng với lá thư của cha, cùng với tờ giấy hẹn giả. “Bến xe Thanh Khê – Huyện thành Lâm An. Giá vé: 0,35 đồng. Ngày mười sáu tháng tám âm lịch.” Trong một dòng thời gian khác, một trong hai chiếc vé này đã nằm trong chiếc hộp thiếc suốt bốn mươi ba năm, chưa từng được xé cuống. * * * Bến xe Thanh Khê sáng ngày mười sáu đông nghịt người. Người đi chợ huyện, người đi thăm họ hàng sau Trung thu, người gánh gà vịt, người xách giỏ trứng. Chiếc xe khách cũ màu xanh lá cây, thân xe đã tróc sơn loang lổ, nổ máy phành phạch, khói đen phun ra từ ống xả. Người soát vé là một bà cụ đeo túi da chéo vai, tay cầm cái kẹp sắt. Tô Niệm đưa hai chiếc vé ra. Bà cụ cầm lấy, xem qua loa, rồi “xoẹt” một tiếng, xé cuống vé, đưa phần còn lại cho cô. – Lên xe đi, cô. Tô Niệm cầm hai mẩu vé bị xé dở trong tay, đứng sững trên bậc lên xuống của chiếc xe khách cũ kỹ. Chỉ là một mẩu giấy. Chỉ là một tiếng “xoẹt” rất nhỏ. Vậy mà cô cảm thấy như có cả một số phận vừa bị xé đôi. – Tú Vân? – Kiến Quốc đứng phía sau, khẽ đỡ lấy khuỷu tay cô. – Em sao thế? – Không sao. – Cô quay lại, mỉm cười, nước mắt không biết từ lúc nào đã chảy dài trên má. – Em chỉ là… vui quá thôi. Cô gấp hai mẩu vé lại, cẩn thận cất vào túi áo. Cô sẽ giữ chúng. Không phải trong một chiếc hộp thiếc, chôn chặt cùng nỗi oan khuất. Mà là để một ngày nào đó, kể cho Tiểu Hòa nghe, rằng đã có một buổi sáng mùa thu, mẹ con bé đã lên chuyến xe bảy giờ, cùng với bố con bé, để đòi lại công bằng cho ông ngoại. * * * Huyện thành Lâm An năm 1983 không lớn lắm. Một con phố chính trải nhựa, hai bên là những dãy nhà gạch hai ba tầng, cửa hàng bách hóa, hiệu sách Tân Hoa, bưu điện, trạm y tế. Người qua lại trên phố phần lớn mặc áo đại cán xanh, xám, thỉnh thoảng mới có một cô gái trẻ mặc áo sơ mi hoa, đi xe đạp vút qua. Tô Niệm ngồi trong phòng lấy lời khai của Viện kiểm sát huyện suốt cả buổi sáng. Cô kể lại mọi chuyện. Kể về cái chết của cha. Kể về cuốn sổ. Kể về đêm mười một ở bến đò, về chiếc thuyền chở xi măng, về bàn tay của Lại Tam đẩy cô xuống sông. Kể về mảnh giấy hẹn giả, về Tiểu Hòa bị bắt, về đêm rằm. Chỉ có một điều cô không kể. Rằng người đang ngồi đây kể lại tất cả những chuyện này, là một cô gái đến từ bốn mươi ba năm sau. Viên kiểm sát viên lấy lời khai là một người phụ nữ trung niên, tóc ngắn, đeo kính. Khi Tô Niệm kể xong, bà đặt bút xuống, nhìn cô rất lâu. – Cô Lâm. – Bà nói. – Tôi làm nghề này mười hai năm rồi. Rất ít khi tôi gặp một người phụ nữ nông thôn kể lại sự việc rõ ràng, mạch lạc, có trước có sau như cô. Cha cô hẳn là một người rất đặc biệt, mới dạy được một người con gái như cô. Tô Niệm khẽ cúi đầu. – Vâng. – Cô nói. – Cha tôi là người đặc biệt nhất. Trước khi họ ra về, viên kiểm sát viên còn nói thêm: – Số tiền tuất bị Lưu Đức Hải ăn chặn, đồng chí Chu đã đòi lại và gửi cho cô, đó là tiền hợp pháp của gia đình cô. Ngoài ra, nếu vụ án được xác định là do lỗi quản lý gây sập lò, cha cô sẽ được truy nhận là bị nạn trong khi làm nhiệm vụ, gia đình sẽ được bồi thường thêm theo quy định. Ra đến hành lang, Tô Niệm khựng lại. Ở cuối dãy hành lang dài, hai người công an đang dẫn một người đàn ông gầy gò đi về phía cầu thang. Trán anh ta quấn một dải băng trắng thấm máu, hai tay không bị còng, nhưng bước đi xiêu vẹo như người mất hồn. Thẩm Kiến Nghiệp. Anh ta cũng nhìn thấy họ. Bước chân dừng lại. Người công an đi bên cạnh liếc nhìn, rồi khẽ gật đầu, lùi ra một bước. Kiến Quốc đứng im. Hai anh em nhìn nhau qua khoảng hành lang hẹp, không ai nói gì. Rất lâu sau, Kiến Nghiệp mới cúi đầu thật thấp, giọng khàn đặc: – Anh. Chị dâu. Em xin lỗi. Anh ta ngừng một lúc, rồi nói tiếp, rất nhỏ: – Chị bảo Quế Hoa… đừng chờ em. Cô ấy còn trẻ. Tô Niệm nhìn người em chồng trước mặt, nhớ lại cái đêm anh ta lao vào Lại Tam, chụp lấy Tiểu Hòa ngay sát mép cầu tàu, máu chảy đầy mặt vẫn gượng thổi còi. – Chú hai. – Cô nói. – Đồng chí Đổng bảo, chú tự thú, lại có công cứu người, sẽ được xem xét khoan hồng. Quế Hoa sẽ chờ. – Cô ngừng một chút. – Còn Tiểu Hòa, sáng nay lúc tỉnh dậy, nó hỏi em chú hai có bị đau không. Thẩm Kiến Nghiệp ngẩng phắt lên. Môi anh ta run run, rồi anh ta quay mặt đi, đưa cánh tay áo lên quệt mắt, theo hai người công an bước xuống cầu thang. Kiến Quốc đứng nhìn theo cho đến khi bóng em trai khuất hẳn. Bàn tay anh, trong tay Tô Niệm, run lên rất khẽ. * * * Chuyến xe khách về Thanh Khê khởi hành lúc ba giờ chiều. Tô Niệm ngồi cạnh cửa sổ, nhìn ra những cánh đồng lúa đã gặt xong, trơ gốc rạ vàng úa trải dài đến tận chân núi. Kiến Quốc ngồi bên cạnh, im lặng như thường lệ. Lúc đi ngang qua huyện thành, cô đã kịp mua một tờ báo tỉnh ở sạp báo bến xe. Ở trang ba có một bài viết nhỏ: “Huyện Tiêu Sơn khuyến khích nông dân trồng rau trái vụ, nhiều hộ thu nhập hàng nghìn đồng mỗi năm.” Cô đã đọc đi đọc lại bài báo ấy ba lần. Xe chạy được nửa đường, Kiến Quốc bỗng lên tiếng. – Tú Vân. – Dạ? Anh không nhìn cô, mắt vẫn nhìn thẳng về phía trước, hai bàn tay đặt trên đầu gối nắm chặt lại. – Mình ra ở riêng đi. Tô Niệm quay sang nhìn anh. – Ở với mẹ, em khổ quá. – Anh nói, giọng trầm và chậm, như đã suy nghĩ rất lâu. – Thằng Nghiệp thì… anh không biết nó sẽ ra sao. Nhà ấy, giờ cũng chẳng còn như trước được nữa. Anh muốn em với Tiểu Hòa có một cái nhà của riêng mình. Ăn no, mặc ấm. Không ai mắng chửi em nữa. Anh dừng lại một lúc, rồi nói thêm, rất khẽ: – Anh không giỏi giang gì. Nhưng anh có sức. Em muốn làm gì, anh làm theo. Tô Niệm nhìn người đàn ông bên cạnh mình. Ánh nắng chiều xuyên qua ô cửa kính bụi bặm, rọi lên gương mặt góc cạnh, rám nắng của anh. Bàn tay phải vẫn còn quấn vải trắng, vết bỏng chưa lành. Cô nhớ đến tờ báo trong túi áo. Nhớ đến bãi cát ven sông Thanh Khê mà không ai thèm nhận khi chia ruộng. Nhớ đến tấm áp phích ở bến xe: “Làm giàu chính đáng.” Cô đặt tay mình lên nắm tay đang siết chặt của anh. – Được. – Cô mỉm cười. – Mình ra ở riêng. Chiếc xe khách cũ kỹ xóc nảy trên con đường đất đỏ, chở theo hai con người cùng một quyết định sẽ thay đổi cả cuộc đời họ, hướng về phía thôn Thanh Khê đang chìm dần trong ánh hoàng hôn. Họ không biết rằng, cùng lúc ấy, trên trụ sở công xã, phó bí thư Tào Chính Đức vừa nhấc ống nghe chiếc điện thoại quay số duy nhất của xã, nói một câu ngắn gọn: – Nối máy cho tôi lên huyện. Văn phòng phó huyện trưởng.