Đêm mười bốn tháng tám, ở gian phòng nhỏ trên lầu Thanh Vân các, ngọn nến cháy gần hết mà không ai đi ngủ.
Phương Minh Viễn đi đi lại lại, hai tay chắp sau lưng. "Cái bình ấy, Hà gia bày ra từ ba hôm trước. Cả phủ thành đều kéo nhau tới xem. Hà Tử Kỳ đứng ở cửa hiệu, khoe với mọi người rằng đó là thiên thanh chính tông, nung theo phương pháp gia truyền của Hà gia. Người ta đồn, lần Tuyển diêu này, Hà gia chắc chắn đứng đầu."
"Gia truyền," Khúc lão cười khẩy, tiếng cười như tiếng gỗ khô gãy. "Ta làm ở đó hai mươi năm, chưa từng thấy cái gia truyền nào."
Thanh Từ ngồi bên bàn, trước mặt là cuốn sổ bìa xanh của cha, mở ở chỗ bảy trang bị xé. Nàng lấy ngón tay vuốt nhẹ lên những mẩu giấy nham nhở còn dính lại ở gáy sổ.
"Khúc lão," nàng hỏi, "lúc chiều, lão có nhìn thấy chân của cái bình ấy không?"
Khúc lão nhíu mày, nhớ lại. "Chân bình... màu tím sẫm. Miệng bình cũng có ánh tím. Giống hệt như của cô."
"Nhưng Hà gia không có đất tử kim," Thanh Từ nói chậm rãi. "Bản đồ đường lên mỏ đất ở trang hai mươi tám. Trang ấy vẫn còn trong sổ của cha. Bảy trang bị xé là từ trang ba mươi hai tới ba mươi tám, ghi cách pha men và cách điều lửa. Kẻ xé sổ có được men pháp, có được hỏa pháp, nhưng không biết lấy đất ở đâu."
Phương Minh Viễn dừng bước. "Vậy cái chân tím ấy..."
"Ta không biết," nàng nói. "Nhưng ngày mai, ta sẽ biết."
Tạ Trầm ngồi ở góc phòng, im lặng suốt buổi tối. Cánh tay phải của hắn đã được tháo băng treo, nhưng vẫn chưa cử động mạnh được. Khi mọi người đã tản đi, hắn mới đứng dậy, đi tới bên nàng.
"Ngày mai," hắn nói khẽ, "dù có chuyện gì xảy ra với ta, cô cũng đừng đứng ra."
Thanh Từ ngẩng lên nhìn hắn.
"Ta đã nói rồi," nàng đáp, giọng bình thản. "Cái tên ấy, giờ là của ta. Ai muốn lấy nó đi, phải hỏi ta trước."
* * *
Rằm tháng tám năm Thái Khang thứ mười hai, phủ nha Thương Ninh mở cửa từ giờ Thìn.
Sân phủ nha lát đá xanh, rộng như một cái chợ. Hai bên là hai dãy bàn gỗ dài phủ vải đỏ. Bốn mươi ba lò gốm trong phủ Thương Ninh dự tuyển, mỗi lò được một khoảng bàn, bày lên mười món đồ của mình. Ở chính giữa, trên bậc thềm cao, đặt ba chiếc ghế bành. Phía sau ghế, một bức bình phong lớn thêu hình rồng mây.
Thanh Từ đứng trước khoảng bàn của lò họ Diệp, ở gần cuối dãy bên trái. Mười món đồ đã được bày lên: bảy món rạn băng, ba món thiên thanh. Cái bình Băng Hồ Xuân đặt ở giữa. Khúc lão đứng bên cạnh nàng, tay cầm cây gậy tre. Phương Minh Viễn, với tư cách người bảo lãnh, đứng ở phía sau.
Tạ Trầm đứng tít ở góc sân, lẫn trong đám thợ khiêng hòm của các lò. Hắn đội một cái nón lá rộng vành, kéo sụp xuống trước trán.
Ở đầu dãy bàn bên phải, gần bậc thềm nhất, là khoảng bàn của Hà gia diêu. Mười món đồ thiên thanh, cái nào cũng to, cũng đẹp, bày trên lụa đỏ, có đế gỗ tử đàn. Cái bình "Thiên thanh nguyệt ảnh" đặt ở chính giữa.
Hà Chính Đức đứng ở đó. Đây là lần đầu tiên Thanh Từ nhìn thấy ông ta tận mắt. Năm mươi hai tuổi, người béo tốt, mặt hồng hào, râu tỉa gọn gàng, mặc áo gấm màu nâu sẫm. Ông ta trông hiền lành như một ông nhà giàu thích làm việc thiện. Bên cạnh ông ta là một người thanh niên cao ráo, mặt trắng, mặc áo lụa xanh, tay cầm quạt. Hà Tử Kỳ.
Hà Chính Đức nhìn về phía lò họ Diệp, bắt gặp ánh mắt nàng, liền mỉm cười, gật đầu chào. Một nụ cười ôn hòa, như một bậc trưởng bối hiền hậu chào hỏi con cháu cố nhân.
Thanh Từ không cười đáp lại. Nàng chỉ nhìn ông ta, rất lâu, rồi quay đi.
* * *
Giờ Tỵ, tiếng chiêng vang lên ba hồi.
Từ sau bình phong, ba người bước ra. Người bên trái là Tri phủ Thương Ninh, Cố Thừa Huy, mặc quan phục màu xanh lam. Người bên phải là một viên quan văn của Nội vụ phủ, tay cầm sổ bút. Người ở giữa, mặc quan phục màu tía, đội mũ ô sa, chính là Giám diêu sứ Tiết Minh Khâm.
Thanh Từ nhìn ông ta. Ông ta khoảng năm mươi tuổi, người gầy, khuôn mặt dài, râu ba chòm lốm đốm bạc, đôi mắt hẹp và dài, ánh nhìn bình thản như mặt nước ao tù. Ông ta không có vẻ gì hung ác. Ông ta trông giống một viên quan văn bình thường, có học, có lễ độ.
Nàng liếc về phía góc sân. Tạ Trầm vẫn đứng đó, nón lá che kín mặt. Nhưng nàng thấy hai bàn tay hắn đã nắm chặt lại.
Tiết Minh Khâm ngồi xuống ghế. Ông ta không nói nhiều, chỉ phất tay. Viên quan văn liền đọc lớn quy tắc: Giám diêu sứ sẽ lần lượt xem xét từng lò, từ đầu dãy bên phải. Mỗi lò được phép để chủ lò đứng ra trình bày. Sau khi xem xong, sẽ chọn ra ba lò làm Cống diêu.
Việc thẩm định kéo dài suốt buổi sáng. Tiết Minh Khâm đi chậm rãi dọc dãy bàn, đôi khi cầm một món đồ lên, đôi khi chỉ liếc qua rồi bước tiếp. Ông ta hầu như không nói gì. Chỉ thỉnh thoảng hỏi một câu ngắn, rồi viên quan văn ghi chép.
Tới bàn của Hà gia, ông ta dừng lại lâu nhất.
Hà Chính Đức bước lên, cúi người hành lễ, rồi bắt đầu trình bày, giọng trầm ấm, lưu loát. Ông ta nói về men thiên thanh, về đất, về lửa, về công sức ba năm trời Hà gia bỏ ra để khôi phục lại "tinh hoa của lò quan Thương Ninh năm xưa". Tiết Minh Khâm cầm cái bình Thiên thanh nguyệt ảnh lên, ngắm nhìn dưới ánh nắng, khẽ gật đầu.
"Đẹp," ông ta nói. Chỉ một chữ.
Hà Chính Đức mỉm cười, cúi người thấp hơn.
* * *
Gần trưa, Tiết Minh Khâm mới đi tới khoảng bàn của lò họ Diệp.
Ông ta dừng lại trước mười món đồ. Đôi mắt hẹp dài của ông ta lướt qua ba món thiên thanh, rồi dừng lại ở bảy món rạn băng. Và dừng lại rất lâu ở cái bình Băng Hồ Xuân.
Không ai nói gì. Cả sân phủ nha như lặng đi.
Rồi Tiết Minh Khâm cúi xuống, cầm cái bình lên. Ông ta xoay nó trong tay, rất chậm. Ánh nắng trưa chiếu qua lớp men xanh, những vết rạn nổi lên như những đường vân băng trên mặt hồ. Ngón tay ông ta, gầy và dài, khẽ miết lên một đường rạn.
"Ai là chủ lò?" Ông ta hỏi, giọng nhỏ nhẹ, không ngẩng đầu.
"Nữ hộ Diệp Thanh Từ, thôn Bích Khê, trấn Thanh Diêu, huyện Lâm Hà," Thanh Từ bước lên, cúi người. "Lò họ Diệp."
"Nữ hộ?" Tiết Minh Khâm ngước mắt lên nhìn nàng. Ánh nhìn của ông ta như một cây kim mảnh, đâm xuyên qua người. "Men rạn này, là cô làm?"
"Là lò họ Diệp làm."
Ông ta còn chưa kịp hỏi thêm, thì từ phía đầu dãy bàn, một giọng nói vang lên:
"Đại nhân! Thảo dân có chuyện muốn bẩm!"
Hà Chính Đức bước tới, sau lưng là Hà Tử Kỳ. Ông ta quỳ xuống trước mặt Tiết Minh Khâm, hai tay dâng lên một tập giấy cũ, đã ngả vàng.
"Đại nhân, men thiên thanh của lò họ Diệp là chép trộm men pháp của Hà gia. Lò họ Diệp bỏ không ba năm, mới đốt lại có bốn tháng, làm sao có thể nung ra thiên thanh? Năm xưa, Diệp Thừa Uyên từng làm việc cho Hà gia, đã lén chép men pháp của Hà gia mang về. Đây là bản gốc men pháp của Hà gia, xin đại nhân xem xét."
Cả sân xôn xao. Có người chỉ trỏ, có người thì thầm. Mấy chục ánh mắt đổ dồn về phía Thanh Từ.
Tiết Minh Khâm nhận lấy tập giấy, lật xem. Thanh Từ nhìn thấy, từ chỗ nàng đứng: bảy tờ giấy, nét chữ nhỏ, đều, đôi chỗ nhòe vì mồ hôi hoặc nước. Mép trái của mỗi tờ đều nham nhở như bị xé.
Nét chữ của cha nàng.
Nàng không run. Nàng đã đợi khoảnh khắc này từ đêm hôm qua. Nàng bước lên một bước, quỳ xuống bên cạnh Hà Chính Đức, hai tay dâng lên cuốn sổ bìa vải xanh.
"Đại nhân," nàng nói, giọng rõ ràng, vang khắp sân, "đây là sổ men của cha dân nữ, Diệp Thừa Uyên. Cha dân nữ mất đêm hai mươi hai tháng chín năm Thái Khang thứ chín. Cuốn sổ có tám mươi trang, đánh số liên tục bằng tay cha dân nữ, từ trang một tới trang tám mươi. Trong đó, từ trang ba mươi hai tới trang ba mươi tám, bảy trang đã bị xé mất. Xin đại nhân đặt bảy trang giấy kia vào chỗ bị xé, xem có khớp hay không."
Hà Chính Đức quay phắt sang nhìn nàng. Nụ cười hiền hòa trên mặt ông ta đông cứng lại.
Tiết Minh Khâm im lặng một lúc. Rồi ông ta ra hiệu. Viên quan văn bước xuống, nhận lấy cuốn sổ, đặt lên một chiếc bàn trống. Ông ta mở cuốn sổ ra ở trang ba mươi mốt, rồi cẩn thận đặt từng tờ giấy của Hà Chính Đức vào chỗ những mẩu giấy nham nhở ở gáy sổ.
Từng tờ một. Mép xé khớp vào mép xé, như hai nửa của một vết thương liền lại.
Ở góc trên của mỗi tờ, có một con số nhỏ viết bằng mực: ba mươi hai, ba mươi ba, ba mươi tư... ba mươi tám. Cùng một nét chữ với những con số ở các trang còn lại trong sổ.
"Khớp," viên quan văn nói, giọng run run. "Bẩm đại nhân, hoàn toàn khớp."
* * *
Cả sân phủ nha lặng ngắt như tờ.
Hà Chính Đức quỳ trên nền đá, mặt từ hồng chuyển sang xám ngoét. Nhưng ông ta là người từng trải. Chỉ trong chớp mắt, ông ta đã lấy lại bình tĩnh.
"Đại nhân," ông ta nói, giọng vẫn ôn hòa, "đúng là bảy trang này xé từ sổ của Diệp Thừa Uyên. Nhưng đó là do chính Diệp Thừa Uyên bán cho Hà gia. Năm ấy hắn túng thiếu, mang bảy trang sổ tới bán cho thảo dân, lấy năm mươi lạng bạc. Thảo dân mua bằng tiền thật, giờ nó là của Hà gia. Lò họ Diệp dùng men pháp đã bán, mới là kẻ chép trộm."
"Vậy xin Hà lão gia đưa ra văn tự mua bán," Thanh Từ nói, không nhìn ông ta mà nhìn thẳng vào Tiết Minh Khâm. "Mua bán năm mươi lạng bạc, ắt phải có văn tự, có điểm chỉ, có người làm chứng."
Hà Chính Đức không đáp được.
"Đại nhân," nàng nói tiếp, "dân nữ còn một chuyện muốn bẩm. Bảy trang này ghi cách pha men và cách điều lửa. Nhưng muốn nung ra men thiên thanh của cha dân nữ, còn cần một thứ nữa, là đất tử kim ở núi Tử Vân. Đường lên mỏ đất, cha dân nữ vẽ ở trang hai mươi tám, trang ấy vẫn còn trong sổ. Đất tử kim nhiều sắt, nung lên thai có màu tím sẫm, nên đồ sứ của lò họ Diệp có miệng tím chân sắt."
Nàng quay sang nhìn cái bình Thiên thanh nguyệt ảnh trên bàn của Hà gia.
"Cái bình của Hà gia cũng có chân tím. Dân nữ xin đại nhân cho người lấy dao cạo nhẹ chân bình của cả hai lò, xem bên trong thai đất là màu gì."
Hà Tử Kỳ, từ nãy giờ đứng im phía sau cha, bỗng tái mặt. Hắn lùi lại một bước, cái quạt trong tay rơi xuống đất.
Tiết Minh Khâm nhìn Hà Tử Kỳ một cái, rồi gật đầu.
Viên quan văn mang tới một con dao nhỏ. Hắn cạo nhẹ lên chân cái bình Băng Hồ Xuân trước. Lớp đất dưới lưỡi dao vẫn tím sẫm, đồng một màu từ ngoài vào trong. Rồi hắn đi tới bàn của Hà gia, cầm cái bình Thiên thanh nguyệt ảnh, lật ngược lên, cạo nhẹ lên chân bình.
Lớp tím sẫm bên ngoài bong ra như một lớp sơn mỏng. Bên dưới là thai đất màu trắng xám, màu của đất sông Ngọc Lặc.
"Bôi nước sắt," Khúc lão nói lớn, giọng vang như chuông. "Hà gia không có đất tử kim, nên lấy nước gỉ sắt bôi lên chân bình, nung lên giả làm chân sắt. Ta làm thợ men ở Hà gia hai mươi năm, mánh lới này, ta biết."
* * *
Sau đó, mọi việc xảy ra rất nhanh.
Tri phủ Cố Thừa Huy, từ nãy đến giờ ngồi im trên bậc thềm, bỗng đứng dậy. Ông ta là người cương trực, nổi tiếng ghét những kẻ gian thương. Ông ta cho người mang tới bản cung khai của Diệp Đại Hổ mà huyện lệnh Lâm Hà vừa gửi lên phủ mấy hôm trước, trong đó ghi rõ: Lưu Tam, quản sự của Hà gia, mua chuộc Diệp Đại Hổ dụ trẻ nhỏ, phóng hỏa đốt kho của lò họ Diệp.
"Hà Chính Đức," Tri phủ quát lớn, "trộm men pháp, làm giả đồ dâng tiến, sai người phóng hỏa hại người, tội nào cũng đủ để ngươi ngồi tù mọt gông. Người đâu! Tạm giam Hà Chính Đức và Hà Tử Kỳ, đợi bản phủ tra xét!"
Nha dịch xông tới. Hà Tử Kỳ gào lên, giãy giụa, kêu oan. Hà Chính Đức thì không. Ông ta để mặc cho nha dịch trói tay mình ra sau lưng, đứng dậy, phủi vạt áo gấm. Rồi ông ta ngẩng đầu, nhìn về phía Tiết Minh Khâm.
Đó là một ánh mắt rất lạ. Không phải ánh mắt cầu xin, cũng không phải ánh mắt tức giận. Mà là ánh mắt của một kẻ đang chờ đợi điều gì đó.
Tiết Minh Khâm không nhìn ông ta. Ông ta chỉ khẽ phẩy tay, như phẩy đi một hạt bụi.
Hà Chính Đức bị giải đi. Khi đi ngang qua Thanh Từ, ông ta dừng lại một thoáng, cúi đầu sát tai nàng, thì thầm một câu, nhỏ đến mức chỉ mình nàng nghe thấy:
"Cô nương, cô tưởng cô thắng rồi sao?"
* * *
Giờ Mùi, kết quả Tuyển diêu được công bố.
Viên quan văn đứng trên bậc thềm, mở một cuộn giấy vàng, đọc lớn:
"Tuyển diêu năm Thái Khang thứ mười hai, phủ Thương Ninh, chọn ba lò làm Cống diêu. Thứ nhất: lò họ Diệp, thôn Bích Khê, trấn Thanh Diêu, huyện Lâm Hà, chủ lò nữ hộ Diệp Thanh Từ. Thứ hai: lò họ Tống, trấn Long Khê, huyện Bình Giang. Thứ ba: lò họ Mai, huyện Thanh Hà."
Cả sân phủ nha vỡ òa. Có người reo hò, có người vỗ tay, có người đứng sững không tin. Một lò gốm bỏ hoang ba năm, mới đốt lại bốn tháng, chủ lò là một cô gái mười chín tuổi vừa hòa ly, lại đứng đầu Tuyển diêu.
Khúc lão ôm lấy cây gậy tre, khóc nức nở. Phương Minh Viễn vỗ vai ông, mắt cũng đỏ hoe. Thanh Từ đứng giữa sân, nghe tiếng người reo hò xung quanh như vọng lại từ rất xa. Nàng nhìn về phía góc sân, tìm cái nón lá rộng vành.
Tạ Trầm vẫn đứng đó. Hắn hơi ngẩng đầu lên, vành nón nhích lên một chút. Nàng nhìn thấy khóe môi hắn. Hắn đang cười.
Đúng lúc ấy, Tiết Minh Khâm đứng dậy khỏi ghế bành. Ông ta bước xuống bậc thềm, đi thẳng tới khoảng bàn của lò họ Diệp. Mọi người lập tức im bặt, dạt sang hai bên nhường đường.
Ông ta dừng lại trước cái bình Băng Hồ Xuân. Lần này, ông ta không cầm nó lên. Ông ta chỉ đứng nhìn, rất lâu.
"Diệp cô nương," ông ta nói, giọng vẫn nhỏ nhẹ, "men rạn này, rạn đều như vậy, là nhờ lửa. Người canh lửa cho lò cô, là ai?"
Tim Thanh Từ đập mạnh. Nàng cố giữ giọng bình thản.
"Bẩm đại nhân, là thợ của nhà dân nữ."
"Thợ ấy có ở đây không?"
Nàng không trả lời. Nhưng ánh mắt của Tiết Minh Khâm đã lướt qua nàng, lướt qua đám đông, dừng lại ở góc sân. Ở đó, giữa đám thợ khiêng hòm, có một người đàn ông cao lớn đội nón lá rộng vành, tay phải buông thõng như bị thương.
"Người kia," Tiết Minh Khâm nói. "Ngẩng đầu lên."
Cả sân im phăng phắc.
Tạ Trầm đứng yên một lúc lâu. Rồi rất chậm, hắn đưa tay trái lên, bàn tay đầy sẹo, tháo chiếc nón lá xuống.
Ánh nắng chiều chiếu thẳng vào gương mặt hắn. Xương gò má cao. Đôi mắt đen sâu thẳm. Cằm có râu lún phún. Hắn nhìn thẳng vào Tiết Minh Khâm, không chớp mắt.
Tiết Minh Khâm nhìn hắn. Đôi mắt hẹp dài của ông ta, lần đầu tiên trong suốt cả buổi Tuyển diêu, khẽ nheo lại. Một thứ gì đó lóe lên trong đáy mắt ông ta, nhanh như ánh chớp, rồi biến mất.
Rồi ông ta quay lại, nhìn cái bình Băng Hồ Xuân, nói một câu bằng giọng nhỏ nhẹ như đang nói chuyện thời tiết:
"Loại rạn này, tám năm trước, ta từng thấy một lần."