Thanh Từ tìm thấy hắn ở đầu lò rồng.
Đêm không trăng. Bầu lửa tối om, lạnh ngắt. A Trầm ngồi trên tảng đá cạnh đầu lò, tảng đá năm xưa nàng thường ngồi nhìn cha nung lò, lưng còng xuống, cánh tay phải treo trên sợi vải, tay trái ôm lấy đầu.
Nàng không gọi hắn. Nàng chỉ đi tới, ngồi xuống bên cạnh, đặt cây đèn dầu trên phiến đá.
Rất lâu sau, hắn mới lên tiếng. Giọng hắn khàn đặc, như đã gào thét suốt một đêm.
"Tên thật của ta là Tạ Trầm."
Gió đêm thổi qua, lay động ngọn đèn.
"Cha ta là Tạ Kính Chi," hắn nói tiếp. "Đốc diêu quan của lò quan Thương Ninh."
Thanh Từ nín thở. Lò quan Thương Ninh. Nơi Khúc lão và cha nàng từng học nghề. Nơi đã từng nung ra những món đồ sứ tiến vào cung cấm. Mười năm trước, ai ở miền sông Ngọc Lặc cũng biết danh Tạ đại nhân, người được tiên đế khen là "tay lửa thứ nhất thiên hạ".
Rồi tám năm trước, cái tên ấy biến mất. Không ai dám nhắc tới nữa.
"Năm Thái Khang thứ tư," A Trầm, không, Tạ Trầm, nói, mắt nhìn vào bầu lửa tối om, "Thái hậu mừng thọ sáu mươi. Lò quan Thương Ninh phụng chỉ nung mười hai cái bình men thiên thanh làm lễ vật. Cha ta tự tay nung, tự tay chọn, tự tay đóng hòm. Mười hai cái bình ấy, ta đã nhìn thấy, đẹp như mười hai mảnh trời. Năm đó ta mười lăm tuổi, đứng bên cạnh cha khi ông đóng con dấu niêm phong lên từng chiếc hòm."
Hắn dừng lại, nuốt khan.
"Hòm được đưa lên kinh. Ba tháng sau, có thánh chỉ xuống. Nói rằng khi mở hòm trong cung, cả mười hai cái bình đều bị rạn. Men rạn chằng chịt như mạng nhện. Bình rạn dâng lên mừng thọ Thái hậu, là điềm gở, là trù ẻo, là tội khi quân. Người được phái xuống tra án là phó giám diêu của Nội vụ phủ khi ấy..."
"Tiết Minh Khâm," Thanh Từ thì thầm.
Hắn gật đầu.
"Tiết Minh Khâm tra án mười ngày. Kết luận rằng cha ta dùng men kém, nung ẩu, lại cố ý dâng đồ rạn để trù Thái hậu. Cha ta bị xử trảm ở chợ phủ thành. Nhà họ Tạ bị tịch thu gia sản. Đêm trước khi quan binh tới niêm phong, phủ đệ nhà ta bốc cháy. Không ai biết lửa từ đâu ra. Mẹ ta chết trong đám cháy. Em gái ta, Tạ Vân, mười tuổi, mất tích. Ta chạy ra được, với cánh tay này."
Hắn giơ bàn tay trái đầy sẹo lên, nhìn nó dưới ánh đèn.
"Cha ta không bao giờ dâng đồ rạn. Ta biết. Ta đã nhìn thấy mười hai cái bình ấy trước khi đóng hòm. Chúng không có một vết rạn nào. Nhưng một đứa trẻ mười lăm tuổi, mang tội tử tù, nói ra thì ai tin?"
Thanh Từ ngồi lặng. Bao nhiêu mảnh rời rạc trong đầu nàng bỗng ghép lại với nhau. Tờ giấy có dấu triện viền rồng. Bàn tay run lên trước tên Tiết Minh Khâm. Cách điều lửa "hồi hỏa" mà cha nàng nói học được từ một người khác. Và mảnh sứ thiên thanh trong gói vải đỏ của cha, có thai đất màu tím, có màu men mà cha nói "đã thấy một lần, ở trong lò quan".
"Cha ta biết ngươi là ai," nàng nói.
"Sư phụ là học trò của cha ta," Tạ Trầm đáp. "Năm xưa, cha ta dạy sư phụ cách hồi hỏa, dặn không được truyền ra ngoài. Khi sư phụ nhặt ta ở bến đò Tam Loan, ta nói tên thật, sư phụ không nói gì, chỉ đổi tên ta, giấu ta trong lò. Ba năm rưỡi trước, có người ở trấn Thanh Diêu nhìn thấy vết sẹo trên tay ta, hỏi han lai lịch. Sư phụ sợ, bảo ta đi, dặn ta khi nào yên ổn thì về. Ta đi, chưa kịp quay về, thì sư phụ đã..."
Hắn không nói hết câu.
"Tờ giấy ngươi đốt," nàng hỏi khẽ, "là gì?"
"Lệnh truy nã của Nội vụ phủ. Có tên ta, có dấu triện." Hắn cười nhạt. "Ta giữ nó tám năm, để nhớ rằng ta là kẻ phải trốn. Đêm lò rồng của cô đỏ lửa, ta nghĩ, có lẽ ta không muốn trốn nữa."
Hắn quay sang nhìn nàng. Đôi mắt đen sâu thẳm, lần đầu tiên, không còn tĩnh lặng như giếng cổ. Trong đó có sóng, có lửa, có một nỗi đau đã cháy âm ỉ suốt tám năm.
"Bây giờ cô muốn làm men rạn," hắn nói, giọng run run. "Dâng lên Tiết Minh Khâm. Cô có biết, chữ 'rạn' ấy, đã giết chết cha ta không?"
* * *
Thanh Từ không trả lời ngay.
Nàng cầm cây đèn dầu lên, đứng dậy, đi tới bên cạnh lò thử nhỏ. Trên nóc lò thử, có một cái bát nàng đặt ở đó từ tháng ba, một trong những cái bát của mẻ thử đầu tiên. Cái bát bị rạn một đường ở miệng, nàng không nỡ vứt, giữ lại để đựng hạt giống.
Nàng mang cái bát lại, đặt vào tay trái hắn.
"Tạ Trầm," nàng gọi tên thật của hắn, lần đầu tiên. "Cha ngươi chết, không phải vì chữ 'rạn'. Cha ngươi chết vì có người muốn ông ấy chết, rồi lấy chữ 'rạn' làm cớ. Nếu không phải vết rạn, họ sẽ tìm ra một cái cớ khác. Men quá xanh, men quá nhạt, cổ bình quá cao, chân bình quá thấp. Người muốn giết người, lúc nào cũng tìm được cớ."
Hắn nhìn cái bát trong tay mình.
"Ta muốn làm men rạn," nàng nói tiếp, giọng nhẹ nhàng mà kiên định, "không phải để thách thức ai. Mà vì đó là con đường duy nhất để lò họ Diệp kịp dâng mười món đồ. Và vì ta tin, vết rạn có thể là đẹp. Khi băng trên mặt hồ rạn ra vào đầu xuân, đó không phải là điềm gở. Đó là lúc mùa xuân sắp về."
Nàng ngừng một chút, rồi nói thêm, giọng nhỏ hẳn đi:
"Nếu ngươi không muốn, ta sẽ không làm. Ta sẽ dâng chín cái bình, hoặc ba cái bình, hoặc không dâng gì cả. Lò họ Diệp có thể không làm Cống diêu. Nhưng ta không muốn ngươi phải nhìn thấy thứ làm ngươi đau."
Tạ Trầm ngồi im rất lâu. Cái bát rạn nằm trong lòng bàn tay sẹo của hắn. Rồi hắn đưa ngón tay cái lên, miết nhẹ dọc theo vết rạn ở miệng bát, như vuốt ve một vết thương.
"Cha ta," hắn bỗng nói, "từng nói với ta một câu. Ông nói, lò quan dâng đồ cho vua, phải hoàn mỹ, không được có một tì vết. Nhưng đồ sứ đẹp nhất mà ông từng thấy, lại là một cái chén trà rạn men của một bà lão bán nước ở bến đò. Ông nói, chén ấy đã dùng ba mươi năm, trà thấm vào từng vết rạn, thành những đường vân như tóc bạc trên đầu bà lão. Ông nói, thứ đẹp nhất, là thứ đã đi qua năm tháng mà không vỡ."
Hắn ngẩng lên, nhìn nàng.
"Làm đi," hắn nói. "Ta sẽ canh lửa cho cô."
"Tay ngươi..."
"Ta còn một tay," hắn nói, khóe miệng cong lên. "Và hai con mắt. Nhìn lửa, không cần dùng tay."
* * *
Mười hai ngày sau đó, Thanh Từ gần như không ngủ.
Chín cái phôi cũ, nàng cẩn thận cạo bỏ lớp men ám khói, rửa sạch, phơi khô. Thêm vào đó, nàng làm mười hai cái phôi mới. Không kịp làm bình lớn, nàng làm những món nhỏ: bình cổ dài, bình miệng loe, chén trà, lư hương ba chân. Thai mỏng hơn bình thường, để khô nhanh hơn. Nàng đặt chúng quanh lò thử, giữ một ngọn lửa nhỏ liu riu suốt ngày đêm, hơi ấm từ lò thử làm phôi khô chỉ trong bốn ngày, thay vì mười ngày.
Mồng hai tháng tám, nung sơ mười hai cái phôi mới trong lò thử.
Khúc lão pha men. Ông dùng tro sồi già đã ngâm gạn bảy lần, thêm vào một phần đá trường thạch nhiều hơn bình thường. "Đá trường thạch nhiều thì men co lại mạnh hơn khi nguội," ông giải thích. "Men co mạnh hơn thai, thì sẽ rạn. Nhiều quá thì rạn vụn như bánh đa, ít quá thì không rạn. Phải vừa đủ."
Ông thử ba công thức, phủ lên ba mảnh sành nhỏ, nung thử, đập ra xem. Lần thứ ba, vết rạn hiện ra đều đặn như mắt lưới.
An Ca, chân còn bó nẹp, ngồi trên chiếc ghế đẩu ở sân, giúp chị nhào đất. Thằng bé không nói gì nhiều, chỉ thỉnh thoảng ngước lên, nhìn chị bằng ánh mắt hối lỗi. Một hôm, nàng ngồi xuống bên cạnh em, xoa đầu nó.
"An Ca, em đừng tự trách mình nữa."
"Nhưng tại em mà kho bị cháy..."
"Không phải tại em. Là tại người xấu." Nàng nắm lấy bàn tay nhỏ xíu lấm lem đất của em. "Em lên núi vì muốn giúp chị. Chị biết. Lần sau, muốn giúp chị thì nói với chị trước, được không?"
Thằng bé gật đầu, rồi bật khóc, ôm chầm lấy chị.
Lương thị đứng ở cửa, nhìn hai chị em, khẽ lau nước mắt. Mắt phải của bà đã nhìn rõ, bà nhìn thấy tay con gái đầy những vết bỏng đã lên da non, thấy những sợi tóc rối bết mồ hôi trên trán con, thấy đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ. Bà không nói gì. Đêm đó, bà nấu cho con gái một bát canh gà, đặt ở đầu giường.
Mồng bảy, phủ men lớp thứ nhất. Mồng tám, nung sơ. Mồng chín, phủ men lớp thứ hai, thật dày, dày gần gấp đôi bình thường.
Mồng mười tháng tám, giờ Dần, lò thử nhóm lửa.
* * *
Hai mươi mốt món đồ được xếp trong lò thử nhỏ. Lò thử chỉ cao ngang ngực, nhưng như thế lại hợp: lò nhỏ thì lửa dễ điều khiển, nguội cũng nhanh.
Tạ Trầm ngồi trước lỗ quan sát, cánh tay phải vẫn treo trên sợi vải. Hai đứa con trai nhà ông Mạnh ngồi hai bên, nghe hắn ra lệnh mà ném củi, đóng mở cửa gió. Khúc lão ngồi trên một cái ghế tre ở gần đó, tay cầm ấm trà, mắt không rời ngọn lửa.
Thanh Từ đứng bên cạnh Tạ Trầm. Nàng không ghi chép nữa. Lần này, nàng chỉ nhìn.
Ôn hỏa. Đại hỏa. Thu hỏa. Hồi hỏa. Thu hỏa lần hai. Mọi thứ diễn ra như mẻ tháng sáu, nhưng nhanh hơn, gấp gáp hơn. Đến chiều ngày mười một, khi màu lửa trong lỗ quan sát lần thứ hai chuyển sang trắng ánh trăng, Tạ Trầm ra lệnh đóng tất cả cửa gió, ngừng ném củi.
Lò thử lặng dần. Lửa tắt. Chỉ còn hơi nóng hừng hực tỏa ra từ thân lò.
"Bây giờ," Tạ Trầm nói, giọng khàn khàn vì khói, "là lúc nguy hiểm nhất."
Bình thường, lò phải để nguội từ từ, hai ba ngày mới mở. Nhưng muốn men rạn, phải cho nguội nhanh. Nhanh quá, thai sẽ vỡ. Chậm quá, men sẽ không rạn.
Hắn đợi. Một canh giờ. Rồi hai canh giờ. Mặt trời lặn. Gió đêm bắt đầu thổi từ phía núi Tử Vân xuống, mát lạnh.
"Mở cửa gió dưới," hắn nói. "Một nửa."
Gió núi ùa vào bầu lò. Hơi nóng phả ra, mang theo mùi đất nung.
Rồi họ nghe thấy nó.
Ban đầu chỉ là một tiếng rất nhỏ. "Tinh." Như tiếng ai đó gõ nhẹ đầu đũa vào miệng chén. Rồi một tiếng nữa. "Tinh." Rồi nhiều hơn, dày hơn. "Tinh, tinh, tinh tinh..." Như tiếng băng trên mặt hồ rạn vỡ vào một đêm đầu xuân, như tiếng chuông gió treo dưới mái hiên chùa, trong trẻo, mỏng manh, liên miên không dứt.
Men đang rạn.
Thanh Từ đứng bất động, nghe tiếng rạn trong đêm. Bên cạnh nàng, Tạ Trầm cũng đứng bất động. Nàng quay sang nhìn hắn. Dưới ánh than hồng hắt ra từ cửa lò, nàng thấy trên gương mặt hắn có hai vệt nước mắt chảy dài.
Hắn không lau. Hắn chỉ đứng đó, nghe tiếng rạn, như nghe một khúc nhạc mà cha hắn chưa bao giờ được nghe.
Thanh Từ nhẹ nhàng đưa tay ra, nắm lấy bàn tay trái của hắn. Lần này, hắn nắm lại. Nắm thật chặt.
Tiếng rạn kéo dài suốt đêm.
* * *
Sáng mười hai tháng tám, mở lò.
Hai mươi mốt món. Sáu món vỡ vì nguội quá nhanh, thai nứt toác. Ba món men rạn vụn như vỏ trứng, không còn ra hình. Ba món men không rạn, hoặc rạn quá thưa.
Chín món còn lại.
Nàng đặt chín món ấy lên tấm chiếu dưới ánh nắng sớm. Khúc lão pha một ấm trà đặc, cho thêm chút mực tàu, lấy khăn vải nhúng vào, xoa nhẹ lên mặt men. Nước trà và mực thấm vào những vết rạn, làm chúng hiện ra rõ ràng.
Mọi người đứng quanh, không ai thở mạnh.
Trên nền men xanh thiên thanh trong và sâu như trời sau mưa, những vết rạn nhỏ li ti chằng chịt, nối vào nhau thành một mạng lưới mỏng manh, như mặt băng trên hồ vào buổi sáng đầu xuân, khi mặt trời vừa lên, ánh nắng chiếu xuống, làm băng nứt ra thành ngàn mảnh mà chưa vỡ. Vết rạn lớn màu nâu sẫm, vết rạn nhỏ màu vàng nhạt, đan xen nhau như vân trên cánh chuồn chuồn. Miệng bình ánh tím. Chân bình tím sẫm như sắt.
Trong chín món, có một cái bình cao chừng hơn một gang, cổ nhỏ, vai tròn, thân thon dần xuống chân. Vết rạn trên nó đều đặn nhất, đẹp nhất. Ánh nắng chiếu qua, màu men xanh như nước hồ, những vết rạn như những đường vân băng mỏng nổi lên trên mặt nước.
Khúc lão nâng cái bình lên, nhìn rất lâu.
"Đặt cho nó một cái tên đi," ông nói, giọng nghẹn ngào.
Thanh Từ nhìn cái bình, rồi nhìn Tạ Trầm.
"Băng Hồ Xuân," nàng nói. "Hồ băng mùa xuân."
Tạ Trầm không nói gì. Nhưng nàng thấy hắn khẽ gật đầu, rất khẽ.
Chín món men rạn băng, thêm ba cái bình thiên thanh không rạn từ mẻ tháng sáu, là mười hai món. Nàng chọn ra mười món đẹp nhất: bảy món rạn băng, ba món thiên thanh. Mười món, đủ để dâng lên Tuyển diêu.
* * *
Đêm mười hai tháng tám, trước khi lên đường, Thanh Từ ngồi một mình trong sân, gói từng món đồ vào trong rơm, đặt vào hòm gỗ.
Tạ Trầm đi tới, ngồi xuống đối diện nàng. Hắn nhìn nàng gói đồ một lúc lâu, rồi nói:
"Diệp Thanh Từ."
Nàng ngẩng lên. Đây là lần đầu tiên hắn gọi cả họ tên nàng.
"Lên phủ thành, Tiết Minh Khâm sẽ có mặt ở đó," hắn nói. "Tám năm rồi, ta đã lớn, đã khác. Nhưng nếu ông ta nhận ra ta, ta có thể sẽ bị bắt. Cô có thể sẽ bị liên lụy, vì đã chứa chấp tội phạm triều đình."
"Ta biết."
"Ta không có gì để cho cô. Thứ duy nhất ta có, là một cái tên mang tội. Ta có thể không đi. Ta ở lại thôn..."
"Ngươi không đi, thì ai canh lửa cho ta lần sau?" Nàng cắt ngang. Rồi nàng đặt cái hòm xuống, nhìn thẳng vào mắt hắn. "Tạ Trầm, ngươi nói ngươi không có gì cho ta, chỉ có một cái tên mang tội. Vậy thì..."
Nàng ngừng lại, má bỗng nóng bừng, không biết vì gió đêm hay vì chính lời mình sắp nói.
"Vậy thì cho ta cái tên ấy. Ta sẽ giữ nó cho ngươi, cho tới ngày nó được rửa sạch."
Tạ Trầm nhìn nàng, như không tin vào tai mình. Rất lâu, rất lâu. Rồi hắn đưa bàn tay trái lên, chạm nhẹ vào mái tóc nàng, chỗ trước kia cài cây trâm hoa mai.
"Được," hắn nói. Giọng hắn run run. "Nó là của cô."
* * *
Ngày mười ba tháng tám, họ lên đường. Phương Minh Viễn đã thuê sẵn một chiếc thuyền nhỏ ở bến đò Tam Loan, xuôi sông Ngọc Lặc lên phủ thành Thương Ninh. Thanh Từ, Tạ Trầm và Khúc lão ngồi trên thuyền, giữa ba người là hai cái hòm gỗ đựng mười món đồ sứ, bọc rơm dày cộp. Lương thị và An Ca ở lại nhà, chân thằng bé chưa lành hẳn.
Chiều mười bốn tháng tám, thuyền cập bến phủ thành.
Phủ thành Thương Ninh lớn hơn bất cứ nơi nào Thanh Từ từng thấy. Tường thành cao vút, cổng thành có lính canh. Phố xá tấp nập, hàng quán san sát. Đâu đâu cũng treo đèn lồng chuẩn bị cho Trung thu. Trên phố lớn dẫn tới phủ nha, có một dãy hiệu buôn đồ sứ, trong đó có Thanh Vân các của Phương Minh Viễn.
Nhưng khi đi ngang qua hiệu buôn lớn nhất trên phố ấy, một tòa lầu hai tầng sơn son, treo biển chữ vàng "Hà Ký Sứ Hành", Thanh Từ bỗng dừng bước.
Trên chiếc kệ gỗ tử đàn bày ngay trước cửa, trên một tấm lụa đỏ, có đặt một cái bình.
Cái bình cao chừng hai gang tay, cổ dài, thân tròn. Màu men trên thân nó là một màu xanh nhạt, trong và sâu, như bầu trời sau mưa. Màu men giống hệt, không sai một li, màu men trên mảnh sứ vỡ của cha nàng trong gói vải đỏ.
Bên cạnh cái bình, có một tấm thiếp viết bằng chữ vàng: "Hà gia diêu, phủ Thương Ninh, kính dâng Tuyển diêu: Thiên thanh nguyệt ảnh bình."
Thanh Từ đứng sững trước kệ gỗ, tay nắm chặt lấy dây quai hòm. Bên cạnh nàng, Khúc lão run giọng thì thầm:
"Không thể nào. Hà gia... Hà gia không thể nung ra được màu này. Ta pha men cho hắn hai mươi năm, ta biết. Trừ phi..."
Trừ phi hắn có bảy trang sổ bị xé của cha nàng.