Thanh Từ không hỏi A Trầm về tờ giấy ấy.
Đêm đó, nàng lặng lẽ quay về nhà trước khi hắn kịp nhìn thấy mình. Nàng nằm trên giường, mở mắt nhìn lên mái ngói tối om, nghe tiếng dế kêu ngoài vườn, nghe tiếng mẹ trở mình ở giường bên. Hình ảnh con dấu triện đỏ với đường viền rồng cuộn cứ hiện lên mãi trong đầu nàng.
Nàng không biết chữ triện. Nhưng nàng biết, dấu có viền rồng, chỉ có thể là dấu của triều đình. Không phải phủ, không phải huyện, mà là những thứ ở trên cao hơn nữa.
Một người thợ lò ăn mặc rách rưới, ngất ở bến đò vì đói, trong tay nải lại giữ một tờ giấy đóng dấu triều đình suốt năm năm, rồi bỗng dưng đem đốt đi đúng vào cái đêm lò rồng của nàng ra mẻ đầu tiên.
Nàng nhớ lời hắn nói ở cầu đá Tam Loan: "Nếu cô biết, cô sẽ gặp nguy hiểm."
Nàng trở mình, nhắm mắt lại. Nàng quyết định tin hắn. Không phải vì nàng không tò mò, mà vì nàng nghĩ, một người đàn ông đã gánh ba mươi hai gánh gạch cho cái lò của cha nàng, đã thức ba đêm liền canh lửa cho nàng, thì những bí mật hắn giữ, ắt có lý do của hắn.
Nhưng sáng hôm sau, khi mang cơm lên lò, nàng đặt bát cơm xuống tảng đá cạnh hắn, rồi nói khẽ một câu:
"Tờ giấy đó, nếu ngươi đã đốt rồi, thì đừng giữ trong lòng nữa."
A Trầm khựng lại. Hắn ngước lên nhìn nàng, đôi mắt đen thoáng qua một tia kinh ngạc, rồi một thứ gì đó rất mềm, như mặt nước bị gió thổi gợn.
"Ừ," hắn nói. Chỉ một chữ thôi, nhưng nàng thấy vai hắn như nhẹ đi một chút.
* * *
Bảy trăm tám mươi món đồ của mẻ lò đầu tiên, Thanh Từ chia làm ba phần. Một phần mang ra phiên chợ trấn Thanh Diêu. Một phần gửi bán ở mấy quán tạp hóa các thôn lân cận. Phần còn lại, những món đẹp nhất, nàng giữ lại.
Phiên chợ mồng năm tháng năm, những cái bát chân tím của lò họ Diệp bán hết trong buổi sáng. Không phải vì nàng hạ giá. Mà vì những người đã mua bát từ phiên chợ tháng ba kéo nhau tới mua thêm, còn dắt theo hàng xóm.
"Bát nhà cô đựng canh nóng thật không nứt," một bà già nói. "Con dâu tôi đánh rơi xuống nền đất hai lần, vẫn còn nguyên."
"Con gà đất nung thằng bé nhà cô nặn, cháu tôi ôm ngủ mỗi đêm," một người đàn bà khác cười. "Có con chó không? Cháu tôi muốn con chó."
An Ca hớn hở móc từ trong gùi ra một con chó đất nung màu tím sẫm.
Tới trưa, Thanh Từ thu được hơn bốn lạng bạc. Nàng đếm đi đếm lại trong lòng bàn tay, ngón tay run run. Bốn lạng bạc. Đủ để trả công cho chín người đã giúp sửa lò, còn dư.
Ngay chiều hôm ấy, nàng tới từng nhà, trả ba mươi đồng cho mỗi ngày công như đã hứa. Ông Mạnh nhận tiền, cười móm mém. Chị Tần thì đỏ hoe mắt, nói đã ba năm rồi chị không cầm được đồng tiền nào không phải xin xỏ. Lão Hoàng nhất định không nhận, nói lão già rồi, được xây lại cái lò của Diệp sư phụ là đủ rồi. Thanh Từ đặt tiền lên bàn nhà lão, cúi chào, rồi đi ra.
Sau đó, nàng chuộc lại cây trâm hoa mai ở tiệm cầm đồ.
Nàng không cài nó lên tóc. Nàng cất nó vào cái rương gỗ long não, đặt cạnh cuốn sổ bìa xanh và mảnh sứ thiên thanh của cha.
* * *
Cuối tháng năm, có một người khách từ phủ thành tới.
Người ấy khoảng gần bốn mươi tuổi, dáng người cao gầy, mặc áo dài màu ngà, đội mũ vải đen, đi một con lừa xám. Ông ta dừng lừa trước cửa nhà nàng, nhìn cây hòe, nhìn căn nhà ba gian đã được lợp lại ngói, rồi mới xuống, chắp tay.
"Xin hỏi, đây có phải lò gốm họ Diệp ở thôn Bích Khê không?"
"Phải." Thanh Từ lau tay vào vạt áo, bước ra.
"Tại hạ họ Phương, tên Minh Viễn, mở một hiệu đồ sứ nhỏ ở phủ thành Thương Ninh, tên là Thanh Vân các." Ông ta lấy từ trong tay áo ra một cái bát chân tím, chính là bát của lò nàng. "Tháng trước, một khách hàng ở trấn Thanh Diêu mang cái bát này lên phủ thành, nhờ tại hạ xem thử. Tại hạ xem rồi, liền đi suốt hai ngày đường tới đây."
Ông ta lật cái bát lên, chỉ vào chân bát, nơi đất tử kim lộ ra màu tím sẫm, vòng quanh một chữ "Diệp" nhỏ.
"Chân bát màu tím như sắt, miệng bát nơi men mỏng lại ánh tím nhạt," Phương Minh Viễn nói, giọng như đang ngâm thơ. "Người trong nghề gọi đó là 'miệng tím chân sắt'. Ba mươi năm trước, chỉ có lò quan Thương Ninh mới làm được loại thai đất này. Sau này lò quan suy, đất tử kim không ai biết lấy ở đâu nữa. Tại hạ buôn đồ sứ hai mươi năm, chưa từng thấy lại."
Thanh Từ mời ông ta vào nhà, rót trà. Phương Minh Viễn ngồi xuống, nhưng không uống, mắt cứ đảo quanh căn phòng. Nàng hiểu ý, vào trong, mang ra cái bình thứ chín.
Phương Minh Viễn nhìn thấy cái bình, liền đứng bật dậy.
Ông ta không chạm vào nó ngay. Ông ta đi vòng quanh cái bình ba lần, cúi xuống, ngẩng lên, nghiêng đầu. Rồi ông ta lấy khăn tay lau sạch hai bàn tay, mới cầm nó lên, đưa ra trước cửa sổ, nhìn xuyên qua ánh nắng.
"Đây là..." ông ta thì thầm, giọng run run, "đây là men thiên thanh?"
"Chưa phải," Thanh Từ nói thật. "Còn nông. Còn ngả xanh lá. Chỉ có một vệt nhỏ ở đây là gần thôi."
"Chưa phải mà đã thế này..." Ông ta đặt cái bình xuống, rất nhẹ, như đặt một đứa trẻ sơ sinh. Rồi ông ta quay sang nàng, chắp tay thật sâu.
"Diệp cô nương, tại hạ muốn đặt hàng. Bát chân tím, chén trà, đĩa men xanh, tổng cộng hai trăm món, loại tốt nhất, giao trong hai tháng. Giá gấp ba lần giá chợ. Tại hạ trả trước mười lăm lạng."
Thanh Từ ngồi im. Hai trăm món, gấp ba giá chợ. Tính ra, gần năm mươi lạng bạc.
"Và," Phương Minh Viễn nói tiếp, "nếu cô nương nung ra được men thiên thanh thật sự, tại hạ không cần biết giá bao nhiêu, Thanh Vân các sẽ mua hết."
* * *
Mười lăm lạng tiền đặt trước, việc đầu tiên Thanh Từ làm là đưa mẹ đi chữa mắt.
Đại phu Hồ ở trấn Thanh Diêu là một ông già râu dài, nổi tiếng với thuật "kim bát nội chướng", dùng một cây kim vàng mảnh như sợi tóc, gạt lớp màng đục trong mắt sang một bên. Mỗi lần chỉ chữa được một mắt, mỗi mắt năm lạng bạc. Phải đợi mắt này lành hẳn, mới chữa mắt kia.
Ngày mười tám tháng năm, Lương thị ngồi trên chiếc ghế gỗ trong phòng khám của đại phu Hồ, hai tay bấu chặt vạt áo, môi mím chặt. Thanh Từ đứng bên cạnh, nắm lấy vai mẹ.
"Đừng sợ, mẹ. Con ở đây."
Cây kim vàng loé lên dưới ánh đèn. Đại phu Hồ thao tác rất nhanh, chỉ trong khoảng thời gian uống cạn một chén trà. Rồi ông đắp lên mắt phải của Lương thị một miếng gạc thấm thuốc, băng lại.
"Bảy ngày sau mới được tháo băng," ông nói. "Không được khóc, không được cúi đầu, không được làm việc nặng."
Bảy ngày ấy, An Ca gần như không rời mẹ nửa bước. Thằng bé đút cơm cho mẹ, dắt mẹ đi lại trong sân, kể cho mẹ nghe chuyện ngoài chợ, chuyện lò gốm, chuyện con chó đất nung nó vừa nặn.
Ngày hai mươi lăm, tháo băng.
Lương thị chớp chớp mắt. Bà nhìn về phía trước, ánh mắt còn mờ, còn chảy nước. Rồi bà quay đầu, nhìn thẳng vào mặt con gái.
"Từ nhi," bà thì thầm, giọng run rẩy. "Mẹ nhìn thấy con rồi. Con... con gầy quá."
Thanh Từ không khóc. Nàng đã tự hứa sẽ không khóc. Nhưng khi mẹ đưa bàn tay gầy guộc lên lau nước mắt cho nàng, nàng mới biết mình đã khóc từ lúc nào.
* * *
Tháng năm và tháng sáu, lò rồng họ Diệp đốt thêm hai mẻ nữa.
Mẻ thứ hai, phần lớn là hàng đặt của Thanh Vân các. Thanh Từ dùng những gì học được từ mẻ đầu tiên, cùng Khúc lão chỉnh lại tỉ lệ men, chỉnh lại cách xếp phôi. Lần này, tám phần thành. Hai trăm món hàng của Phương Minh Viễn đủ cả, còn dư hơn năm mươi món.
Nhưng men thiên thanh thì vẫn chưa ra.
Ở buồng thứ năm, nàng đặt hai mươi cái bình, phủ bốn lớp men tro sồi già mà Khúc lão đã ngâm gạn bảy lần. Khi mở lò, mười hai cái bị rỗ, mặt men lỗ chỗ như da cóc. Tám cái còn lại, màu xanh sâu hơn mẻ trước, nhưng đục, như có một làn sương mỏng phủ bên trong.
"Bọt khí," Khúc lão lắc đầu, cầm một cái bình rỗ lên soi. "Men dày quá, khi thu hỏa, khí trong men không thoát ra kịp, đọng lại thành bọt. Bọt nổi lên mặt thì thành rỗ, bọt kẹt bên trong thì thành đục."
"Vậy phải làm sao?"
"Ta không biết." Ông thở dài. "Đây chính là cái chỗ mà cha cô hơn ta. Men dày mà không rỗ, không đục, là nhờ lửa. Nhưng lửa thế nào, ta không biết."
Thanh Từ lại lật cuốn sổ bìa xanh của cha, lật tới chỗ bảy trang bị xé. Những mẩu giấy nham nhở còn dính ở gáy, trên một mẩu, nàng nhìn thấy nửa chữ "hồi", nửa chữ "hỏa".
Nàng nhìn những mẩu giấy ấy rất lâu.
Tối hôm đó, khi nàng đang ngồi một mình trong lán gần lò, nhìn đống bình rỗ đục mà thở dài, thì A Trầm đi tới. Hắn ngồi xuống bên cạnh nàng, cầm một cái bình đục lên, xoay xoay trong tay.
"Thu hỏa một lần thì không đủ," hắn bỗng nói.
Thanh Từ ngẩng lên.
"Men dày như vậy, thu hỏa một lần, khí bị nhốt lại, không ra được," hắn nói chậm rãi, mắt vẫn nhìn cái bình. "Phải thu hỏa, rồi mở cửa gió, cho lửa bùng lên lại một lúc, rồi mới thu hỏa lần nữa. Khi lửa bùng lên, men mềm ra, bọt khí sẽ nổi lên trên và vỡ. Khi thu hỏa lần hai, mặt men lại liền lại, phẳng như gương. Gọi là 'hồi hỏa'. Thu một lần, hồi một lần, thu lần nữa. Lửa hồi phải đúng lúc men vừa chảy mà chưa đọng, sớm thì bọt chưa lên, muộn thì men chảy xuống chân."
Hắn ngừng một chút, rồi nói thêm:
"Còn thời gian, thì phải nhìn màu lửa. Khi lửa trong lỗ quan sát chuyển từ trắng sang hơi ngả xanh, như màu ánh trăng ngày rằm, là lúc hồi hỏa."
Thanh Từ nhìn hắn, như nhìn một người xa lạ.
"Cha ta dạy ngươi những điều này?"
A Trầm im lặng. Hắn đặt cái bình xuống.
"Một phần là sư phụ dạy," hắn nói. "Một phần là... ta học được từ trước khi gặp sư phụ."
* * *
Mẻ lò thứ ba bắt đầu đốt vào ngày mười hai tháng sáu.
Ở buồng thứ năm, Thanh Từ đặt mười lăm cái bình. Lần này, không phải Khúc lão, cũng không phải nàng chỉ huy lửa. Lần này, đêm thứ ba, khi lò bắt đầu thu hỏa, nàng đứng bên cạnh A Trầm, nhìn hắn làm.
Hắn đứng trước lỗ quan sát của buồng thứ năm, không chớp mắt. Lửa bên trong trắng rực, chói lòa. Hắn ra hiệu đóng cửa gió. Khói đen bốc lên mù mịt từ các khe gạch. Hắn đứng im, đếm nhịp thở. Một trăm, hai trăm, ba trăm...
"Mở," hắn bỗng nói.
Hai đứa con trai nhà ông Mạnh kéo tấm chắn cửa gió ra. Gió ùa vào, lửa trong lò bùng lên với một tiếng phù, trắng rực trở lại. Hắn lại đếm. Lần này ngắn hơn. Năm mươi, sáu mươi...
Thanh Từ nhìn qua lỗ quan sát bên cạnh. Trong làn lửa trắng, những cái bình xếp trong hộp nung như đang thở, mặt men chảy nhẹ, lấp lánh. Bỗng nhiên, nàng thấy màu lửa thay đổi. Rất nhẹ, rất mờ. Từ trắng chói sang trắng ngà, rồi phớt một chút xanh, như ánh trăng ngày rằm rọi qua làn sương.
"Đóng!" A Trầm và nàng cùng hét lên một lúc.
Cửa gió đóng sập. Khói đen lại cuồn cuộn bốc lên.
Hắn quay sang nhìn nàng. Mặt hắn đen nhẻm vì khói, mồ hôi chảy thành từng vệt, nhưng đôi mắt hắn sáng rực, như lần đầu tiên nàng thấy hắn thật sự vui.
"Cô cũng nhìn thấy?"
"Ta nhìn thấy," nàng nói, giọng nghẹn lại. "Màu ánh trăng."
* * *
Mười tám tháng sáu, mở lò.
Thanh Từ chui vào buồng thứ năm. Nàng mở từng hộp nung. Tay nàng run tới mức suýt đánh rơi cái hộp thứ ba.
Mười lăm cái bình: bốn cái nứt chân, năm cái men còn hơi đục, ba cái màu còn ngả xanh lá. Ba cái còn lại...
Nàng mang ba cái bình ấy ra ngoài, đặt lên tấm chiếu dưới ánh nắng ban mai.
Không ai nói gì. Khúc lão, An Ca, Lương thị, A Trầm, cả hai đứa con trai nhà ông Mạnh, tất cả đều đứng im, nhìn ba cái bình.
Màu men trên thân chúng là một màu xanh nhạt, trong và sâu, như bầu trời ngay sau cơn mưa, khi mây vừa tan, ánh nắng chưa kịp chiếu xuống. Ánh sáng chiếu vào không thấy đáy, chỉ thấy một màu xanh dịu dàng như tỏa ra từ bên trong. Mặt men mịn như ngọc, không một bọt khí, không một vết rỗ. Miệng bình nơi men mỏng ánh lên một vệt tím nhạt. Chân bình lộ ra màu tím sẫm như sắt.
Miệng tím chân sắt. Men thiên thanh.
Khúc lão quỳ sụp xuống. Ông già sáu mươi bảy tuổi, cả đời pha men, chưa bao giờ quỳ trước ai, giờ quỳ trước ba cái bình, khóc như một đứa trẻ.
"Sư đệ," ông nghẹn ngào, "đệ nhìn thấy không? Con gái đệ làm được rồi."
Lương thị đứng ở bên cạnh, mắt phải đã sáng, mắt trái còn mờ, bà nhìn ba cái bình bằng một con mắt, nước mắt chảy dài. Bà không nói gì. Bà chỉ đưa tay lên, chạm nhẹ vào vai con gái.
Thanh Từ đứng giữa mọi người, nhìn ba cái bình, rồi quay sang nhìn A Trầm. Hắn đứng hơi xa, ở mép tấm chiếu, nhìn nàng. Khóe môi hắn cong lên, không phải nụ cười nhạt như mọi khi, mà là một nụ cười thật sự, rõ ràng, ấm áp như lửa trong bầu lò.
* * *
Có men thiên thanh rồi, việc tiếp theo là Tuyển diêu.
Ngày hai mươi tư tháng sáu, Thanh Từ lên huyện nha Lâm Hà đăng ký. Tôn chủ bộ nhận đơn, gật đầu, rồi hỏi: "Thương hộ bảo lãnh đâu?"
Theo lệ, lò muốn dự tuyển phải có một thương hộ trong phủ đứng ra bảo lãnh, cam đoan rằng lò ấy có đủ sức nung hàng cống nếu được chọn. Thanh Từ đã tính trước, nàng đi khắp mấy hiệu buôn lớn ở huyện thành Lâm Hà. Nhưng không một nhà nào chịu ký.
"Diệp cô nương, không phải chúng tôi không muốn," chủ hiệu gạo Lý Ký thở dài. "Nhưng Hà lão gia đã nói rồi. Ai bảo lãnh cho lò họ Diệp, thì năm sau đừng mong mua được một cái bát nào của Hà gia."
Hà gia có năm lò rồng, cung cấp đồ gốm cho gần nửa phủ Thương Ninh. Không thương hộ nào dám đắc tội.
Hạn chót là ngày mồng một tháng bảy. Còn sáu ngày.
Thanh Từ không nói với ai. Nàng chỉ viết một lá thư, nhờ người đi chợ phủ thành mang tới Thanh Vân các. Lá thư chỉ có ba dòng: "Phương tiên sinh, men thiên thanh đã thành. Lò họ Diệp muốn dự Tuyển diêu, thiếu người bảo lãnh. Không dám cưỡng cầu."
Ngày ba mươi tháng sáu, giờ Thân, trời đổ mưa to. Thanh Từ đã ngồi ở bậc thềm huyện nha từ sáng. Tôn chủ bộ ra vào mấy lần, nhìn nàng lắc đầu. Khi trời gần tối, ông ta bước ra, đứng cạnh nàng dưới mái hiên.
"Diệp cô nương, ngày mai là hạn chót rồi. Về đi thôi."
Thanh Từ không đáp. Nàng nhìn con đường lát đá trước cổng huyện nha, nước mưa chảy thành dòng.
Rồi từ cuối con đường, có tiếng vó lừa lộc cộc. Một bóng người cao gầy, áo dài màu ngà ướt sũng, mũ vải đen dính bết vào tóc, đang thúc con lừa xám chạy tới.
Phương Minh Viễn nhảy xuống khỏi lưng lừa, thở không ra hơi, tay rút từ trong ngực áo ra một tờ giấy bọc trong vải dầu.
"Thanh Vân các, phủ thành Thương Ninh," ông ta nói, giọng khản đặc, "nguyện bảo lãnh cho lò họ Diệp."
* * *
Sau đó, ngày tháng trôi qua như nước sông Ngọc Lặc. Tháng bảy, lò họ Diệp đốt thêm một mẻ nữa, cả lò rồng dành cho hàng dự tuyển. Thanh Từ làm năm mươi cái phôi, mỗi cái đều tự tay nàng vuốt, tự tay nàng xén chân, phủ men năm lớp, để chọn ra mười món đẹp nhất dâng lên Giám diêu sứ. Phôi đã phơi khô, đã nung sơ, chỉ đợi phủ lớp men cuối cùng, rồi vào lò nung chính vào đầu tháng tám.
Năm mươi cái phôi ấy được cất trong cái kho mới dựng bằng gỗ và tranh ở dưới chân đồi Ngưu Bối, cạnh lò.
Chiều ngày hai mươi bảy tháng bảy, Thanh Từ đang ở trong kho, cẩn thận lau bụi cho từng cái phôi, thì Lương thị hớt hải chạy tới.
"Từ nhi! An Ca có ở chỗ con không?"
"Không, mẹ. Sáng nay nó nói đi chơi với con nhà ông Mạnh..."
"Con nhà ông Mạnh về rồi! Chúng nó nói An Ca không đi chơi với chúng nó. Chúng nó nói, từ trưa, An Ca đã đeo gùi, cầm cái cuốc nhỏ, đi lên núi Tử Vân một mình."
Mặt trời đã ngả về tây, ánh chiều đỏ như máu nhuộm lên đỉnh núi Tử Vân phía sau nhà. Gió núi bắt đầu thổi, mang theo hơi lạnh của đêm sắp tới.