Bến Vọng Giang lúc bốn giờ chiều thứ Bảy giống như một vết thương bị lật toang.
Kho số 3 của Hợp tác xã Cung tiêu, nơi từng là tòa nhà gạch xám hai tầng mái tôn, giờ chỉ còn lại một nửa bức tường phía sông và một bãi đất bị máy xúc cày nát. Ở giữa bãi đất là một cái hố sâu chừng ba mét, lộ ra một mảng bê tông vỡ toang hoác và phía sau đó, một khoảng tối đen ngòm như miệng của con thú khổng lồ đang há ra. Băng vàng phong tỏa căng quanh hiện trường, phần phật trong gió sông. Hai chiếc xe cảnh sát và một xe pháp y đỗ ở mép bãi. Công nhân của Khải Thịnh đứng tụm năm tụm ba ở xa, hút thuốc, nhìn ngó, thì thầm.
Sơ Nguyệt đứng ngoài vạch phong tỏa. Cô không nhớ mình đã xuống đây bằng cách nào. Cô chỉ nhớ Diễn Chi đến đón cô ở bưu cục, nhớ anh ta nói gì đó trên đường đi nhưng cô không nghe rõ chữ nào, nhớ những bậc đá trôi qua dưới chân như trong mơ.
— Cô không cần phải nhìn. — Diễn Chi nói, đứng bên cạnh cô. — Bên pháp y đã chụp ảnh đầy đủ. Cô có thể đợi ở trên xe.
— Tôi muốn nhìn.
Anh ta không ngăn cản nữa. Anh ta nhấc dải băng vàng lên cho cô chui qua, rồi đi trước dẫn đường, xuống một chiếc thang nhôm dựng tạm vào thành hố.
Đường hầm phòng không được đào từ thời kháng chiến, vách đá thô ráp, trần thấp đến mức Diễn Chi phải cúi đầu. Không khí bên trong lạnh và ẩm, nồng nặc mùi đất, mùi rêu mục, và một mùi gì đó khác, rất cũ, rất nhạt, mà Sơ Nguyệt không muốn gọi tên. Đèn chiếu sáng của đội pháp y được treo dọc vách, hắt thứ ánh sáng trắng lạnh lẽo lên mọi thứ.
Cách cửa hầm chừng mười mét, ở một hốc rẽ, có một tấm bạt màu xanh trải trên nền đất. Trên tấm bạt là những mảnh xương được sắp xếp theo hình dáng một con người.
Sơ Nguyệt dừng lại.
Cô đã nghĩ mình sẽ khóc. Hoặc ngất đi. Hoặc hét lên. Nhưng cô chỉ đứng đó, nhìn, như nhìn một bức tranh mà cô không hiểu.
Một nữ pháp y chừng bốn mươi tuổi, đeo khẩu trang và găng tay cao su, ngẩng lên nhìn Diễn Chi, rồi nhìn cô.
— Người nhà?
— Con gái. — Diễn Chi nói.
Nữ pháp y gật đầu, giọng dịu đi.
— Kết quả sơ bộ thôi. Nam giới, khoảng ba mươi đến bốn mươi tuổi, cao chừng một mét bảy mươi hai. Thời gian tử vong ước tính trên hai mươi năm. Xương sọ có vết vỡ lõm ở vùng chẩm bên trái, hình dạng phù hợp với tác động của vật tày, dài, có cạnh, ví dụ như xà beng. — Chị ta ngừng lại một chút. — Có lẽ chết ngay lập tức. Không đau đớn lâu.
Sơ Nguyệt nghe từng chữ. Ba mươi đến bốn mươi tuổi. Cao một mét bảy mươi hai. Vùng chẩm bên trái. Xà beng.
— Còn có những vật này. — Nữ pháp y chỉ sang một tấm bạt nhỏ hơn bên cạnh, trên đó đặt mấy túi nhựa đựng vật chứng. — Tìm thấy cùng hài cốt.
Sơ Nguyệt bước lại gần.
Túi thứ nhất: tấm phù hiệu kim loại hình chữ nhật, gỉ sét gần hết, chỉ còn đọc được mấy con số khắc sâu: "0417".
Túi thứ hai: những mảnh vải ni lông màu xanh lá, đã mục nát, là phần còn lại của một chiếc áo mưa.
Túi thứ ba: một chiếc giày cao su màu đen, cỡ bốn mươi mốt. Chỉ có một chiếc.
Sơ Nguyệt nhìn chiếc giày rất lâu.
"Giày mất một chiếc." Giọng mẹ cô vang lên trong đầu. "Anh ấy về, ướt sũng từ đầu đến chân, giày mất một chiếc."
Túi thứ tư. Cô nhìn thấy nó, và mọi thứ xung quanh cô như biến mất.
Một chiếc đèn pin bằng sắt, loại cũ, thân dài, đã gỉ đen. Quanh thân đèn quấn một lớp vải. Lớp vải đã mục, đã bạc màu, đã bị bùn đất ăn thủng lỗ chỗ. Nhưng ở những chỗ còn sót lại, vẫn nhìn thấy được màu của nó.
Màu đỏ.
"Ông nhìn theo cái chấm đỏ ấy nhảy xuống từng bậc, từng bậc."
"Cả khu phố chỉ có một người dùng loại đèn ấy."
Sơ Nguyệt quỳ sụp xuống nền đất lạnh của đường hầm.
Cô không khóc. Cô chỉ quỳ đó, hai tay đặt lên đầu gối, nhìn chiếc đèn pin trong túi nhựa. Cô nghĩ đến những đêm hồi nhỏ mất điện, mẹ thắp nến, ngồi khâu áo bên cạnh cô. Cô nghĩ đến những lần đi học về, bị bạn bè gọi là "con của thằng ăn cắp", cô chạy một mạch về nhà, trốn trong chăn, tưởng tượng một ngày nào đó bố sẽ trở về, sẽ mặc đồng phục bưu tá, sẽ đi thẳng đến trường, sẽ nói với tất cả mọi người rằng ông không phải kẻ ăn cắp.
Hai mươi tám năm. Bố cô chưa bao giờ đi đâu cả.
Ông nằm đây. Ngay dưới chân Thất Thập Nhị Bậc, dưới nền một cái kho, sau một bức tường bê tông. Cách nhà ông chưa đến một nghìn bậc thang. Cách bưu cục ông làm việc chưa đến tám trăm bậc. Hai mươi tám năm, mỗi ngày cô đi qua bến Vọng Giang, đưa thư cho những ngôi nhà ven sông, cô đã đi ngang qua ông hàng nghìn lần.
Có một bàn tay đặt lên vai cô. Ấm áp, vững chãi.
Diễn Chi không nói gì. Anh ta chỉ quỳ xuống bên cạnh cô, một gối chạm đất, cái chân trái bị thương duỗi ra một cách khó nhọc. Anh ta để tay mình trên vai cô, im lặng, như một chỗ dựa.
Rất lâu sau, Sơ Nguyệt mới lên tiếng. Giọng cô bình thản đến lạ lùng.
— Cửa hầm này bị bịt bê tông từ khi nào?
Diễn Chi nhìn cô, có vẻ hơi bất ngờ. Rồi anh ta lấy cuốn sổ bìa đen ra.
— Tôi vừa cho người tra trong hồ sơ lưu trữ của Hợp tác xã Cung tiêu. Tháng Chín năm 1998, sau đợt lũ, Ban chủ nhiệm Kho số 3 có văn bản đề nghị bịt kín các cửa hầm phòng không dưới khu kho, "để tránh nước ngầm và đảm bảo an toàn". Văn bản được phê duyệt. Người ký đề nghị: Phùng Khải Minh.
Sơ Nguyệt gật đầu. Chậm rãi, như người đang ghi nhớ địa chỉ.
— Tôi muốn giao lá thư đó. — Cô nói. — Lá thư gửi cha anh. Càng sớm càng tốt.
* * *
Tối hôm ấy, Sơ Nguyệt về nhà nói chuyện với mẹ.
Cô không biết phải bắt đầu thế nào. Cô đứng ở cửa phòng khách rất lâu, nhìn mẹ cô ngồi bên máy may, nhìn mái tóc điểm bạc dưới ánh đèn vàng. Cuối cùng, cô chỉ đi đến, quỳ xuống trước ghế mẹ, đặt đầu lên đùi bà như hồi còn bé.
Đinh Tú Phương dừng tay. Bàn tay sưng khớp của bà đặt lên tóc con gái.
— Tìm thấy rồi phải không? — Bà hỏi khẽ.
Sơ Nguyệt gật đầu trên đùi mẹ.
— Ở đâu?
— Dưới Kho số 3. Trong hầm phòng không. Bố… bố ở đó suốt hai mươi tám năm.
Bàn tay trên tóc cô run lên. Rồi siết lại.
Rất lâu, Đinh Tú Phương không nói gì. Tiếng đồng hồ treo tường tích tắc. Tiếng gió lùa qua khe cửa sổ. Tiếng loa phát thanh của ban giải tỏa đã im từ lâu, cả khu phố chìm trong một sự yên lặng nặng nề.
— Có những năm, — cuối cùng bà nói, giọng như đến từ một nơi rất xa, — mẹ đã oán anh ấy. Nguyệt Nguyệt, mẹ xin lỗi. Mẹ biết anh ấy không phải người như thế, nhưng có những đêm con sốt cao, mẹ bế con chạy xuống trạm y tế lúc nửa đêm, có những ngày bị người ta chỉ trỏ ngoài chợ, mẹ đã nghĩ, có khi nào… có khi nào anh ấy thật sự bỏ mẹ con mình đi… — Bà nghẹn lại. — Mẹ đã oán anh ấy. Trong khi anh ấy nằm đó. Một mình. Trong bóng tối. Cách nhà mình có mấy trăm bậc.
Sơ Nguyệt ngẩng đầu lên. Lần thứ hai trong một tuần, cô nhìn thấy mẹ mình khóc. Lần này không còn lặng lẽ nữa. Bà khóc nấc lên, như một đứa trẻ, hai vai rung bần bật, nước mắt chảy tràn xuống cằm.
Cô đứng dậy, ôm lấy mẹ.
— Mẹ không có lỗi. — Cô nói, như đã nói đêm hôm trước. — Là những kẻ đã làm chuyện này có lỗi. Mẹ không có lỗi gì cả. Bố cũng không. Bố chỉ muốn làm điều đúng.
Họ ôm nhau như thế rất lâu, giữa căn phòng khách nhỏ bé, giữa những chiếc áo sơ mi trẻ em chưa đính cúc và tờ lịch năm 1998 đã được dán băng keo lại.
Trước khi đi ngủ, Đinh Tú Phương mở cái hộp gỗ trên bàn trang điểm, lấy ra một vật nhỏ, đặt vào tay con gái. Một cái còi bằng đồng, loại còi bưu tá ngày xưa dùng để báo có thư, dây đeo bằng da đã sờn.
— Cái này của ba con. — Bà nói. — Sáng hôm ấy anh ấy để quên ở nhà. Mẹ giữ suốt. Mai con đi giao lá thư kia, mang nó theo.
* * *
Chủ nhật, ngày mùng tám tháng Mười một.
Sáng sớm, Diễn Chi gọi điện. Giọng anh ta ngắn gọn:
— Viện dưỡng lão vừa báo. Sáng nay cha tôi tỉnh táo. Ông ấy gọi đúng tên tôi, hỏi tôi đã ăn sáng chưa. Những ngày như thế này không nhiều. Có khi chỉ được vài tiếng.
— Tôi đến ngay.
Phòng của Cố Kiến Hoa ở tầng hai, cửa sổ nhìn ra sông. Hôm nay trời quang, nắng nhạt trải lên mặt sông Vụ một lớp vàng mỏng như lá vàng dát. Phía bên kia sông, Thất Thập Nhị Bậc hiện lên rõ ràng hơn bao giờ hết: những mái ngói xám lô xô, những bậc thang ngoằn ngoèo, và giữa chúng là những khoảng đất trống mới bị san phẳng như những vết sẹo.
Cố Kiến Hoa ngồi trên xe lăn cạnh cửa sổ, nhưng không còn nhìn vào hư không. Ông đang đọc báo. Thấy con trai bước vào, ông đặt tờ báo xuống, mỉm cười. Một nụ cười thật sự, không còn lịch sự xa lạ như lần trước.
— Diễn Chi. Hôm nay không đi làm à? — Rồi ánh mắt ông dừng lại trên Sơ Nguyệt, trên bộ đồng phục bưu điện xanh lá cô cố ý mặc. Nụ cười ông chậm rãi tắt đi. — Còn đây là…
— Cháu là Lương Sơ Nguyệt. — Cô bước lên. — Bưu tá tuyến Thất Thập Nhị Bậc. Con gái của Lương Chính Văn, bưu tá số 0417.
Cô thấy gương mặt ông già thay đổi. Như mặt hồ phẳng lặng bị ném xuống một hòn đá. Những vết nhăn quanh mắt ông giật giật, đôi môi khô mấp máy, nhưng không phát ra tiếng nào.
Sơ Nguyệt quỳ một gối xuống trước xe lăn, như cô vẫn làm với những người nhận thư già cả. Hai tay cô cầm lá thư, đưa ra.
— Bác Cố. Đây là thư của bác. Cha cháu viết vào lúc một giờ hai mươi sáng ngày mười lăm tháng Tám năm 1998. Người nhận ghi: "Đồng chí Cố Kiến Hoa, Đội phó Đội Cảnh sát hình sự, Phân cục Công an Vụ Giang". Có ghi chú: "Khẩn. Xin trao tận tay." — Cô hít một hơi. — Thư bị kẹt ở bưu cục hai mươi tám năm. Hôm nay cháu trao tận tay bác.
Cố Kiến Hoa nhìn phong bì trắng. Hai bàn tay ông đặt trên tấm chăn len run lên dữ dội, đến mức Diễn Chi phải bước tới giữ lấy.
— Bố. — Anh ta nói khẽ. — Bố có muốn con đọc không?
Ông già không trả lời. Ông chỉ nhìn chằm chằm vào lá thư. Rồi, rất chậm, ông gật đầu.
Sơ Nguyệt đưa phong bì cho Diễn Chi. Anh ta cầm lấy, nhìn cô một thoáng, như xin phép. Cô gật đầu.
Anh ta xé mép phong bì. Bên trong là hai tờ giấy viết thư kẻ dòng, loại giấy rẻ tiền bán ở quầy bưu cục. Nét chữ của Lương Chính Văn, cái số 4 có móc nhỏ ở đỉnh, cái số 7 có gạch ngang giữa thân, chi chít trên mặt giấy, hơi nghiêng, hơi vội, có những chỗ bị nhòe như bị nước nhỏ vào.
Diễn Chi đọc to. Giọng anh ta đều đặn, rõ ràng, như đọc một biên bản. Nhưng Sơ Nguyệt nghe thấy những chỗ giọng anh ta khựng lại.
"Kính gửi đồng chí Đội phó Cố Kiến Hoa.
Tôi là Lương Chính Văn, bưu tá số 0417, bưu cục Thất Thập Nhị Bậc. Như tôi đã báo miệng với đồng chí lúc mười một giờ rưỡi đêm nay tại bến Vọng Giang, và theo lời đồng chí dặn phải trình bày bằng văn bản để sáng mai nộp lên phân cục, nay tôi xin viết lại đầy đủ như sau.
Một. Từ tám giờ đến mười một giờ đêm ngày 14 tháng 8 năm 1998, do nước lên tôi bị kẹt lại ở bến Vọng Giang, trú mưa dưới mái hiên trạm bơm. Từ chỗ đó tôi tận mắt thấy nhiều người khiêng khoảng ba, bốn mươi thùng các-tông từ cửa sau Kho số 3 xuống một chiếc thuyền máy không có số hiệu đậu ở cầu tàu riêng phía sau kho. Trên thùng có in chữ thập đỏ và dòng chữ 'Hàng cứu trợ – Cấm mua bán'. Người đứng chỉ huy là đồng chí Phùng Khải Minh, chủ nhiệm kho.
Hai. Khoảng mười giờ mười lăm cùng đêm, em Hà Tiểu Linh, mười sáu tuổi, ở số 9 ngõ Quế, làm ghi sổ tại Kho số 3, đã tìm đến chỗ tôi trú mưa, giao cho tôi một quyển vở do em tự chép, đối chiếu sổ nhập và sổ xuất của kho từ ngày 20 tháng 7 đến ngày 12 tháng 8. Theo đó có hơn bốn trăm hộp thuốc kháng sinh, hai trăm hộp thuốc tiêu chảy và nhiều hàng hóa khác bị thất thoát. Em còn cho biết sổ sách gốc thật của kho được cất trong két sắt dưới hầm phòng không cạnh kho. Em nói em đã bị người theo dõi. Tôi đã đưa em đến một chỗ an toàn tạm thời. Đề nghị đồng chí khẩn trương cử người bảo vệ em.
Ba. Quyển vở nói trên, tôi sẽ cất ngay trong đêm nay ở nơi chỉ bưu tá biết: hòm thư thuê bao số 72 tại bưu cục Thất Thập Nhị Bậc. Tám giờ sáng mai tôi sẽ mang đến phân cục giao tận tay đồng chí.
Tôi biết đồng chí bảo tôi về nhà ngủ một giấc, đừng làm to chuyện. Nhưng thưa đồng chí, ngoài kia có hàng vạn người đang ngâm mình trong nước lũ, đang tiêu chảy, đang sốt, đang chờ những hộp thuốc ấy. Tôi không ngủ được.
Nếu tôi có mệnh hệ gì, xin đồng chí đừng để vợ con tôi bị liên lụy. Con gái tôi mới sáu tháng tuổi.
Lương Chính Văn.
Một giờ hai mươi phút sáng, ngày 15 tháng 8 năm 1998."
Diễn Chi đọc xong. Căn phòng im lặng như tờ.
Nắng ngoài cửa sổ vẫn vàng nhạt. Mặt sông vẫn lấp lánh. Một con chim sẻ đậu trên bậu cửa, nghiêng đầu nhìn vào, rồi bay đi.
Sơ Nguyệt nhắm mắt lại. Cô siết chặt cái còi đồng trong lòng bàn tay, đến mức cạnh còi in hằn vào da.
"Con gái tôi mới sáu tháng tuổi."
Đây là lần đầu tiên trong đời, cô nghe thấy bố mình nói về mình.
— Hòm thư số 72. — Diễn Chi thì thầm, như đang tự nói với chính mình. Rồi anh ta quay sang cô. — Bưu cục của cô có hòm thư thuê bao không?
— Có. — Sơ Nguyệt mở mắt ra, giọng khàn đặc. — Ngày xưa có. Một dãy hòm thư bằng đồng gắn trên tường sảnh, khoảng một trăm cái. Từ những năm hai nghìn, không ai thuê nữa, bưu cục cho trát xi măng phủ lên rồi treo bảng thông báo đè lên trên. Chú Khâu từng kể. Tôi chưa bao giờ nhìn thấy chúng.
Hai người nhìn nhau. Trong mắt nhau, họ thấy cùng một ý nghĩ.
Nếu quyển vở của Hà Tiểu Linh vẫn còn ở đó…
— Diễn Chi.
Giọng nói khàn khàn vang lên từ chiếc xe lăn.
Cả hai cùng quay lại.
Cố Kiến Hoa đang nhìn họ. Không, đang nhìn con trai ông. Đôi mắt già nua không còn mờ đục nữa. Chúng trong suốt, tỉnh táo, và đau đớn một cách khủng khiếp. Đó là đôi mắt của một người vừa bị kéo ra khỏi màn sương, buộc phải nhìn thẳng vào điều mà ông đã trốn tránh suốt hai mươi tám năm.
— Diễn Chi. — Ông nói lần nữa, rõ ràng, từng chữ một. — Đêm ấy, Lương Chính Văn đã đến gặp bố. Ở bến Vọng Giang. Mười một giờ rưỡi. Anh ta ướt sũng, mất một chiếc giày, nắm lấy tay áo bố mà nói, nói rất nhiều, nói về thuốc, về thuyền, về con bé nhà họ Hà.
Bàn tay ông già bấu chặt vào tấm chăn len, những đốt ngón tay trắng bệch.
— Bố đã bảo anh ta về nhà đi.
Ông nhắm mắt lại. Hai giọt nước mắt đục ngầu lăn xuống gương mặt chảy xệ.
— Rồi bố gọi điện báo cáo lên trên.