Vãn Thư đọc tờ giấy ba lần, rồi đặt nó xuống bàn, đè lên bằng chiếc chặn giấy bằng đá.
"Phương phu tử, thầy mua tờ này ở đâu?"
"Ở chợ đêm bến sông. Có một gã đội nón rộng vành, đứng trong bóng tối dưới gầm cầu, ai hỏi đến mới lấy ra." Phương phu tử lau mồ hôi trán, giọng vẫn còn run. "Ta đi qua, nghe mấy thư sinh xì xào chuyện đề thi, tò mò hỏi thử. Gã ấy đòi mười lượng, ta không có. Một thư sinh họ Tôn đã mua, ta mượn xem, thấy con dấu nhà cô, liền giật lấy chạy đến đây."
"Thầy có chắc đây là đề thi thật không?"
"Không chắc." Ông lắc đầu. "Nhưng ba đề văn này đều lấy từ 'Phủ Học Kinh Nghĩa', đúng những chương mà Học chính đại nhân thích bàn. Đề thơ thì lấy cảnh 'mưa xuân trên sông Mặc'. Nếu là đề giả, kẻ làm giả hiểu Học chính đại nhân rất rõ."
Vãn Thư đứng dậy, đi đi lại lại trong gian phòng. Ngọn đèn dầu lay động, bóng nàng chập chờn trên vách.
Có hai khả năng. Một là đề giả, ai đó in ra để lừa tiền thư sinh, rồi đóng dấu Đỗ Ký để đổ tội. Hai là đề thật, đã bị lộ từ đâu đó, và ai đó đóng dấu Đỗ Ký để đổ tội.
Khả năng nào thì Đỗ Ký cũng đã nằm trong lưới.
"Phải báo quan ngay," nàng nói. "Ngay đêm nay. Phải là Đỗ Ký báo trước, không thể để người khác đến báo."
"Đêm hôm thế này, ai tiếp cô?"
"Phủ nha có người trực đêm." Nàng đã khoác áo vào. "Tiểu Mãn! Dậy, đi gọi Cố công tử ở chùa Thanh Lương. Nói với anh ấy, có đề thi lậu đóng dấu Đỗ Ký."
* * *
Nàng không kịp đến phủ nha.
Khi nàng vừa bước ra đến đầu phố, trời mới canh tư, thì đã thấy đuốc sáng rực ở cuối phố. Một toán nha dịch chừng hai mươi người, giáo mác lăm lăm, chạy rầm rập về phía Đỗ Ký. Dẫn đầu là bổ đầu Ngưu của huyện nha, bên cạnh là một người mặc áo xanh của phủ nha, cưỡi ngựa.
Người cưỡi ngựa là Phùng Cửu.
"Đỗ Vãn Thư!" Bổ đầu Ngưu quát lớn khi thấy nàng. "Có người tố cáo Đỗ Ký trộm đề thi phủ thí, in ra bán lậu. Bắt lấy!"
Hai nha dịch xông đến, bẻ quặt tay nàng ra sau lưng. Nàng không vùng vẫy. Nàng chỉ ngẩng đầu, nhìn thẳng vào Phùng Cửu trên lưng ngựa.
"Phùng thư lại, ta đang trên đường đến phủ nha báo việc này."
"Ồ?" Phùng Cửu cười, nụ cười tròn trịa như cái mặt của hắn. "Đêm hôm khuya khoắt, cô nương đi báo quan à? Hay là đi phi tang?"
"Tờ đề thi lậu ta để trên bàn trong hiệu, ngay chính giữa, đè dưới chặn giấy. Ai muốn phi tang, sẽ không để nó ở đó."
"Lý lẽ thì để dành nói trước công đường." Phùng Cửu phẩy tay. "Niêm phong Đỗ Ký! Người trong hiệu, bắt hết!"
Lão Khâu đang ốm trên giường bị lôi dậy. Bốn thợ khắc thuê ngủ ở gian sau bị dồn ra sân. Riêng Tiểu Mãn thì không thấy đâu. Con bé đã chạy đi chùa Thanh Lương từ trước khi nha dịch đến.
Vãn Thư bị trói tay, đứng giữa phố, nhìn nha dịch dán giấy niêm phong chéo lên cánh cửa Đỗ Ký. Hai mảnh giấy trắng, chữ đỏ, dấu ấn phủ nha. Hàng xóm mở hé cửa sổ nhìn ra, không ai dám bước ra.
Trước khi bị giải đi, nàng thấy cánh cửa Hàn Mặc Trai ở cuối phố hé mở. Trong bóng tối, có một bóng người đứng nhìn. Mùi gỗ hoàng dương thoảng trong gió đêm.
* * *
Ngục của phủ nha Tô Mặc nằm ở góc tây bắc của nha môn, tường đá dày, cửa sổ chỉ bằng bàn tay, song sắt to bằng cổ tay. Vãn Thư bị nhốt vào một gian riêng, nền đất ẩm, rơm mục, mùi nước tiểu và mùi mốc xộc lên mũi.
Lão Khâu và bốn thợ khắc bị thẩm vấn một ngày rồi được thả, vì không có chứng cứ gì liên quan đến họ. Nàng thì không.
Sáng mùng hai, tin đồn đã truyền khắp phủ Tô Mặc. Đề thi phủ thí bị lộ. Học chính đại nhân nổi giận, hoãn kỳ thi vô thời hạn. Hơn hai nghìn thí sinh từ các huyện đổ về phủ thành, ăn ở trọ, giờ phải chờ đợi không biết đến bao giờ. Thư sinh tụ tập trước phủ nha, đòi trừng trị kẻ bán đề. Có người ném đá vào cửa Đỗ Ký đã niêm phong. Có người viết lên tường hiệu ba chữ "Bán đề tặc".
Trưa mùng hai, Trịnh tri phủ thăng đường thẩm vấn sơ bộ.
Vãn Thư bị dẫn lên, quỳ dưới công đường. Phùng Cửu đứng bên cạnh tri phủ, đọc bản tố cáo:
"Đỗ Ký Thư Phường được giao in hai nghìn quyển thi cho kỳ phủ thí. Ngày hai mươi tám tháng Ba, chủ hiệu là Đỗ Vãn Thư đích thân mang quyển thi vào phủ nha, ở trong viện thi suốt một buổi chiều để kiểm đếm. Đúng chiều hôm ấy, đề thi đã được Học chính đại nhân niêm phong, cất trong phòng phía đông của viện thi. Đến đêm mùng một tháng Tư, đề thi in lậu xuất hiện ngoài chợ, có dấu son Đỗ Ký."
"Đỗ Vãn Thư," Trịnh tri phủ gõ thước, "ngươi có gì để nói?"
"Bẩm đại nhân." Nàng ngẩng đầu, giọng không run. "Chiều hai mươi tám, dân nữ vào viện thi kiểm đếm quyển thi, có ba vị thư lại và hai vị nha dịch đi theo từ đầu đến cuối. Dân nữ chưa từng bước vào phòng phía đông. Xin đại nhân cho gọi năm người ấy đến đối chứng."
Trịnh tri phủ quay sang Phùng Cửu. Phùng Cửu khom người:
"Bẩm đại nhân, ba thư lại hôm ấy, một người là tiểu nhân. Tiểu nhân có lúc ra ngoài lấy nước, quay lại thì không thấy Đỗ cô nương đâu, một lúc lâu sau mới thấy cô ta từ hành lang phía đông đi ra."
"Phùng thư lại nói dối." Vãn Thư quay sang nhìn hắn. "Chiều hôm ấy, thư lại đi theo dân nữ là Chu thư lại và Hồ thư lại. Phùng thư lại chỉ đến lúc cuối, ký tên vào sổ nhận."
"Hỗn xược!" Trịnh tri phủ đập thước. "Ở đây không phải chỗ cho ngươi chỉ trỏ quan lại!"
"Dân nữ chỉ xin đối chứng."
"Đối chứng thì sẽ có lúc đối chứng." Tri phủ lạnh lùng nói. "Học chính đại nhân đã lệnh, mùng năm tháng Tư mở phiên xét xử công khai, đích thân đại nhân dự thẩm. Đến lúc đó, ngươi muốn nói gì thì nói. Giải xuống!"
* * *
Đêm mùng hai, trong ngục.
Vãn Thư ngồi tựa lưng vào vách đá lạnh, nhắm mắt lại. Không phải để ngủ. Mà để nghĩ.
Nàng nghĩ về tờ đề thi lậu, từng chi tiết một. Nàng chỉ nhìn nó có một lúc dưới ánh đèn dầu, nhưng nàng là con gái nhà khắc in, đã nhìn hàng chục nghìn tờ giấy in từ khi còn bé. Nàng cố gắng gọi lại hình ảnh tờ giấy ấy trong trí nhớ.
Giấy trắng, mỏng. Giấy trắng. Đỗ Ký không có giấy trắng. Từ ngày hai mươi mốt tháng Hai, không tiệm giấy nào trong phố bán giấy cho Đỗ Ký. Giấy trong kho Đỗ Ký chỉ có giấy mao biên vàng của làng Trúc Khê. Giấy Ngọc Bản của phủ nha thì đã in quyển thi, đếm từng tờ, nộp đủ.
Mực. Mực đậm, nhưng nét chữ hơi loe ở rìa, như mực thấm vào giấy. Mực Tùng Yên Minh Phàn có minh phàn, khô nhanh, nét gọn, không loe.
Con dấu. Son đỏ tươi. Nàng nhớ lại cái lớp son mới trong rãnh con dấu đồng khi nhận lại từ tay Hàn Thiếu Khanh.
Chữ khắc. Chữ nhỏ, đều, đẹp. Đẹp quá. Đẹp như chữ của một thợ khắc cả.
Nàng mở mắt ra.
"Hệ thống," nàng thì thầm trong bóng tối. "Có cách nào để ta nhìn lại tờ giấy ấy không?"
Hệ thống không ghi chép những gì ký chủ đã nhìn thấy.
"Có cách nào để ta ra khỏi đây không?"
Hệ thống không phá được ngục.
Nàng bật cười khẽ, tiếng cười khô khốc vang lên trong gian ngục trống.
"Vậy ngươi làm được gì?"
Khung chữ im lặng một lúc. Rồi nó mở ra, hiện lên những giá sách tối om của Thư khố. Tầng một, giá sách quen thuộc. Rồi một cầu thang gỗ hiện ra, dẫn lên trên. Tầng hai. Những giá sách mới sáng lên, gáy sách ghi những cái tên nàng chưa từng nghe.
Giám Bản Lục – cách phân biệt các bản in.
Ngụy Bản Biện – cách nhận biết sách giả, bản giả, ấn giả.
Giám Bản Lục: 60 Mặc điểm. Ngụy Bản Biện: 80 Mặc điểm.
Mặc điểm hiện có: 190.
Nàng không do dự.
Đổi thành công. Mặc điểm còn lại: 50.
Những trang sách lật mở trong đầu nàng như một cơn mưa. Cách phân biệt giấy bằng vân mành: giấy tre Giang Nam mành đan mau, mỗi tấc có hai mươi hai đường vân; giấy mao biên miền núi mành đan thưa, mỗi tấc chỉ có mười bốn đến mười sáu đường. Cách phân biệt ấn đồng và ấn gỗ: ấn đồng không hút son, nét son nổi trên mặt giấy, rìa sắc như cắt; ấn gỗ hút son, nét son lẫn vân gỗ, soi kỹ sẽ thấy những đường sọc mảnh như sợi tơ chạy trong màu đỏ. Cách phân biệt vết đao tay phải và tay trái. Cách phân biệt mực có phèn và mực không phèn: chấm một giọt nước, đợi mười hơi thở, lau đi...
Nàng ngồi trong bóng tối, nhẩm lại từng điều một, như học thuộc kinh.
Nhưng tất cả những điều ấy đều vô dụng nếu nàng không được nhìn thấy tờ đề thi lậu một lần nữa, và nếu không có ai nghe nàng nói.
* * *
Sáng mùng ba, có người đến thăm nàng.
Không phải Cố Thanh Hành. Không phải Lão Khâu. Mà là lão cai ngục Mã, một ông già lưng gù, mặt đầy nếp nhăn, sáng nào cũng mang cơm vào cho tù nhân.
Lão đặt bát cơm xuống, rồi lén nhìn quanh, rút từ trong ngực áo ra một tờ giấy gấp tư.
"Cô nương," lão thì thầm, "cái này... cô cầm lấy xem."
Vãn Thư mở ra. Là một tờ đề thi lậu. Giống hệt tờ Phương phu tử mang đến.
"Lão lấy ở đâu?"
"Con trai lão mua." Lão Mã cười méo mó. "Thằng ngốc ấy thi phủ thí bốn năm không đỗ, nghe nói có đề lậu thì đem cả tiền bán lợn đi mua. Giờ thì đề bị hủy, tiền mất, nó còn sợ bị bắt nữa." Lão ngừng lại một chút. "Cháu nội lão năm nay sáu tuổi, đang học cuốn sách vỡ lòng có tranh của nhà cô. Ngày nào nó cũng chỉ vào con cá có mắt tròn mà cười. Lão không tin người làm cuốn sách ấy lại đi bán đề thi."
Vãn Thư nhìn lão, cổ họng chợt nghẹn lại.
"Lão Mã, ta cần một ngọn đèn, và một bát nước sạch."
Lão cai ngục nhìn nàng một lúc, rồi gật đầu.
* * *
Dưới ánh đèn dầu leo lét, Vãn Thư soi tờ đề thi lậu lên.
Giấy trắng, mỏng. Vân mành đan mau, nàng đếm: một tấc có hai mươi hai đường. Giấy tre Giang Nam. Góc dưới bên trái không có chấm mờ nào.
Nàng chấm đầu ngón tay vào bát nước, nhỏ một giọt lên chữ "Phủ" ở dòng đầu, chờ mười hơi thở, rồi lấy vạt áo lau nhẹ. Chữ "Phủ" nhòe ra thành một vệt xám.
Nàng ghé sát mắt vào con dấu son đỏ ở góc dưới. Rất lâu. Rồi nàng thấy chúng: những đường sọc mảnh như sợi tơ, chạy song song trong màu son đỏ tươi. Vân gỗ. Gỗ mịn, thớ rất đều. Gỗ hoàng dương.
Cuối cùng, nàng soi những nét chữ in. Ở mỗi nét ngang, đầu bên phải đậm hơn đầu bên trái một chút. Vết đao khởi từ bên phải, kéo sang bên trái. Thợ khắc tay trái.
Nàng hạ tờ giấy xuống, thở ra một hơi dài.
Bốn điều. Giấy, mực, ấn, đao. Bốn điều nói rằng tờ đề thi lậu này không phải do Đỗ Ký in.
Nhưng bốn điều ấy chỉ chứng minh được rằng Đỗ Ký vô tội. Chưa chứng minh được ai là kẻ có tội. Và chưa giải thích được làm sao kẻ có tội lại có đề thi trong tay.
* * *
Chiều mùng bốn, Cố Thanh Hành được phép vào ngục.
Anh đến cùng một vị thư lại của Học chính, người này đứng chờ ngoài hành lang. Anh mặc áo xanh đã giặt sạch, tóc búi gọn, không đội nón lá như mọi khi. Gương mặt anh hốc hác, quầng mắt thâm đen, như đã không ngủ ba đêm liền.
"Làm sao công tử vào được đây?" Vãn Thư sững sờ.
"Ta đến gặp Học chính đại nhân." Anh ngồi xuống bên kia song sắt, giọng khàn khàn. "Ta nói với ông ấy, ta là người viết tờ khảo dị. Ông ấy hỏi tên ta. Ta nói thật."
"Công tử..."
"Ta nói ta là Cố Thanh Hành, con trai Giám sát Ngự sử Cố Thừa." Anh cười nhạt. "Ông ấy im lặng rất lâu. Rồi ông ấy nói: 'Ta từng đọc thơ của Cố ngự sử. Thơ hay.' Chỉ thế thôi. Nhưng ông ấy đồng ý cho ta vào gặp cô, và đồng ý rằng phiên xét xử ngày mai sẽ công khai, cô được tự mình biện bạch, được xem tất cả chứng cứ."
Vãn Thư nhìn anh. Anh đã đánh đổi điều mà anh giữ kín suốt chín năm, để đổi lấy một cơ hội cho nàng.
"Công tử không nên làm thế."
"Cô đã không ghi tên thật của ta lên sách của ta." Anh nói khẽ. "Ta ghi tên thật của ta lên lời biện hộ cho cô. Coi như hòa."
Nàng không biết nói gì. Nàng chỉ đưa tờ đề thi lậu qua song sắt, kể cho anh nghe bốn điều nàng tìm thấy. Anh nghe, gật đầu, mắt sáng dần lên.
"Còn một chuyện nữa," anh nói, hạ giọng. "Tiểu Mãn và A Hổ."
"Chúng nó làm sao?"
"A Hổ chưa về núi, vẫn ở lại trấn. Từ đêm cô bị bắt, nó và Tiểu Mãn thay nhau canh cửa sau Hàn Mặc Trai, hai ngày hai đêm không ngủ." Khóe miệng anh nhếch lên. "Đêm qua, canh ba, Mạc Tam ôm một cái hộp gỗ ra bến sông, ném xuống chỗ nước sâu dưới chân cầu Mặc Khê. A Hổ là trai miền núi, lặn suối từ bé. Nó lặn xuống ba lần, lần thứ ba mang được cái hộp lên."
Vãn Thư nín thở. "Trong hộp có gì?"
"Một tấm bản gỗ lê, khắc ba đề văn một đề thơ, chữ ngược. Một con dấu bằng gỗ hoàng dương, khắc bốn chữ 'Đỗ Ký Thư Phường', góc chữ 'Ký' cũng có một vết mẻ nhỏ, giống hệt con dấu đồng của nhà cô." Anh ngừng lại. "Hộp ấy hiện ở trong tay Học chính đại nhân. Ông ấy đã cho niêm phong."
Vãn Thư nhắm mắt lại. Một luồng nhẹ nhõm tràn qua lồng ngực, mạnh đến mức nàng phải bám vào song sắt.
Nhưng khi nàng mở mắt ra, nàng thấy Cố Thanh Hành không cười.
"Còn chuyện gì nữa?"
Anh im lặng một lúc. "Lưu Bá Thông," anh nói. "Một trong bốn thợ khắc cô thuê nửa tháng trước. Sáng nay ông ta không về nhà. Người nhà ông ta nói, đêm qua có người của Hàn Mặc Trai đến, mang theo một túi bạc."
"Rồi sao?"
"Chiều nay, Hàn Phụng Niên nộp lên phủ nha một tờ đơn. Ông ta nói ngày mai sẽ đưa một nhân chứng ra công đường." Cố Thanh Hành nhìn thẳng vào mắt nàng. "Một người thợ khắc của chính Đỗ Ký, sẽ làm chứng rằng tận mắt nhìn thấy cô khắc tấm bản đề thi ấy, trong gian phòng sau của Đỗ Ký, đêm hai mươi chín tháng Ba."
Ngoài song cửa sổ nhỏ bằng bàn tay, trời đã tối. Tiếng mõ cầm canh vọng lại từ xa.
Vãn Thư ngồi im rất lâu. Rồi nàng hỏi một câu khiến Cố Thanh Hành ngẩn người:
"Lưu Bá Thông khắc bằng tay nào?"