Bản gốc "Phủ Học Kinh Nghĩa" được phát tại phòng văn thư của phủ nha Tô Mặc, mỗi hiệu một bản chép tay trang thứ nhất quyển thứ nhất.
Người phát là thư lại Phùng Cửu, một người đàn ông chừng bốn mươi, mặt tròn, râu lún phún, lúc nào cũng cười. Hắn đưa cho Vãn Thư một tờ giấy gấp đôi, liếc nhìn nàng từ đầu đến chân, rồi cười khẩy:
"Đỗ Ký? Ta tưởng Đỗ Ký đóng cửa rồi chứ."
"Chưa đóng, Phùng thư lại."
"Ồ." Hắn chống tay lên bàn, hạ giọng. "Cô nương, ta nói thật lòng nhé. Mấy hiệu nhỏ như nhà cô nộp bản mẫu cũng chỉ để cho vui thôi. Học chính đại nhân là người kinh thành, mắt cao lắm. Nhưng nếu cô nương muốn bản mẫu của mình được đặt lên trên cùng, để đại nhân xem trước..." Hắn xoa xoa hai ngón tay vào nhau.
Vãn Thư cầm tờ giấy, gấp lại cẩn thận, cho vào tay áo.
"Bản mẫu của Đỗ Ký đặt ở đâu cũng được, Phùng thư lại. Học chính đại nhân xem trước hay xem sau, chữ trên đó vẫn không thay đổi."
Nụ cười của Phùng Cửu đông cứng lại một thoáng, rồi hắn phẩy tay cho nàng đi.
Ngoài cửa phòng văn thư, nàng gặp Hàn Thiếu Khanh vừa bước vào. Hắn gật đầu chào nàng, mỉm cười. Lúc lướt qua, nàng nghe Phùng Cửu reo lên như gặp người thân: "Ôi, Hàn công tử đến rồi! Mời ngồi, mời ngồi, có trà mới..."
* * *
Trang thứ nhất quyển thứ nhất "Phủ Học Kinh Nghĩa" có tất cả hai trăm tám mươi tám chữ, chia làm mười hai hàng, mỗi hàng hai mươi tư chữ. Chữ chính văn to, lời chú nhỏ bằng một nửa, chen thành hai hàng nhỏ giữa các câu.
Vãn Thư trải tờ giấy ra bàn. Lão Khâu, Cố Thanh Hành và Tiểu Mãn quây quanh.
"Hai trăm tám mươi tám chữ," Lão Khâu nói. "Một ngày là khắc xong. Còn lại hai ngày để in thử và sửa."
"Hàn Mặc Trai cũng một ngày là khắc xong," Vãn Thư đáp. "Mạc Tam khắc nhanh gấp đôi con, chữ lại đẹp. Nếu chỉ so khắc nhanh, khắc đẹp, nhà mình không thắng được."
"Vậy phải so cái gì?"
Cố Thanh Hành không nói gì. Anh cầm tờ bản gốc lên, đọc rất chậm, ngón tay lướt dọc từng hàng chữ. Đến hàng thứ tư, ngón tay anh dừng lại. Đến hàng thứ chín, lại dừng.
"Có hai chỗ sai," anh nói.
Cả ba người cùng nhìn anh.
"Hàng thứ tư, câu chú của Trịnh Khang Thành, chữ 'kỷ' phải là chữ 'dĩ'. Hai chữ này nét gần giống nhau, người chép bản gốc chép nhầm. Hàng thứ chín, chữ 'mạt' thiếu một nét ngang trên, thành chữ 'vị'. Nghĩa câu thành ra ngược hẳn." Anh đặt tờ giấy xuống. "Bản gốc của phủ học, chắc là chép lại từ một bản in cũ, mà bản in cũ ấy đã khắc sai từ trước. Sai từ đời này truyền sang đời khác."
Vãn Thư nhìn anh. "Công tử chắc chứ?"
"Năm ta mười hai tuổi, cha ta bắt ta chép bộ sách này ba lần. Mỗi lần chép sai một chữ, phải chép lại cả trang." Anh cười nhạt. "Ta chắc."
"Vậy thì sửa lại," Tiểu Mãn nói ngay.
"Không được sửa." Lão Khâu lắc đầu. "Cáo thị ghi rõ: khắc theo bản gốc của phủ học. Sửa bản gốc, là coi thường phủ học, coi thường Học chính đại nhân. Người ta không cần biết mình sửa đúng hay sai, chỉ cần biết mình dám sửa."
Gian phòng im lặng.
Vãn Thư nhìn tờ bản gốc rất lâu. Rồi nàng nói:
"Khắc theo bản gốc. Không sửa một nét. Nhưng mình viết thêm một tờ 'khảo dị', ghi rõ hai chỗ khác biệt, dẫn sách nào, bản nào, chữ đúng là chữ gì. Đặt tờ khảo dị bên dưới mười tờ in thử, không đóng chung."
Cố Thanh Hành nhìn nàng, ánh mắt sáng lên.
"Học chính là tiến sĩ," nàng nói tiếp. "Một vị tiến sĩ đọc tờ khảo dị, nếu ông ấy thấy mình đúng, ông ấy sẽ biết Đỗ Ký không chỉ biết khắc chữ, mà còn biết đọc chữ. Nếu ông ấy thấy mình sai, hay thấy mình hỗn, thì..."
"Thì Đỗ Ký thua," Lão Khâu nói.
"Thì Đỗ Ký thua." Nàng gật đầu. "Nhưng đằng nào cũng có thể thua. Ít nhất thua vì mình nói đúng."
* * *
Cố Thanh Hành viết bản mẫu suốt đêm mùng bảy. Lần này anh viết chậm hơn mọi khi, mỗi chữ viết xong lại soi dưới đèn, chữ nào chưa vừa ý thì viết lại.
Gần sáng, anh viết đến hàng thứ sáu, chợt dừng bút.
"Đỗ cô nương, cô lại đây."
Vãn Thư đang ngủ gục trên bàn khắc, giật mình tỉnh dậy, đi đến.
Anh chỉ vào một chữ trên bản gốc. "Chữ này, là tên húy của tiên đế. Theo lệ, khi viết hoặc khắc phải 'khuyết bút', bỏ đi nét cuối cùng. Người chép bản gốc của phủ học đã khuyết bút đúng. Nhưng chữ khuyết bút rất dễ bị người khắc tưởng là chữ thiếu nét, tự ý thêm vào."
"Thêm vào thì sao?"
"Phạm húy." Anh nói khẽ. "Sách in cho phủ học mà phạm húy tiên đế, nhẹ thì cả hiệu bị phạt trượng, nặng thì..." Anh không nói hết câu. Không cần nói hết. Cả hai người đều nghĩ đến cùng một tập thơ.
Vãn Thư cầm bút, khoanh một vòng tròn nhỏ quanh chữ ấy trên bản mẫu, ghi chú bên lề: Khuyết bút. Không được thêm.
* * *
Mùng tám, nàng bắt đầu khắc.
Lão Khâu nhất quyết đòi khắc tên sách và tên quyển ở hàng đầu tiên, mười hai chữ to. "Chữ đầu tiên đại nhân nhìn thấy, phải là chữ của thợ già Đỗ Ký," ông nói, và Vãn Thư không cãi được.
Ông khắc từ sáng đến trưa, mười hai chữ. Mỗi chữ, ông dừng lại ba bốn lần chờ tay hết run. Đến chữ cuối cùng, mồ hôi ướt đẫm lưng áo dù trời đầu xuân còn se lạnh.
Phần còn lại là của Vãn Thư. Hai trăm bảy mươi sáu chữ, trong đó hơn một trăm chữ chú nhỏ chỉ bằng hạt đậu xanh.
Nàng mở bảng đổi điểm của hệ thống, nhìn dòng chữ "Đao pháp khắc chữ – thuần thục: 50 Mặc điểm". Nàng có bốn mươi điểm. Thiếu mười điểm.
"Không có cách nào khác sao?" nàng hỏi khẽ.
Hệ thống không thay ký chủ khắc một nét nào.
Vẫn câu ấy.
Nhưng lần này, ngay dưới câu ấy, một dòng chữ xám mờ khác hiện lên:
Ghi chú: chữ nhỏ khó ở chỗ người khắc sợ nó nhỏ. Hãy coi mỗi chữ nhỏ như một chữ to, chỉ là đứng xa hơn mà thôi.
Nàng nhắm mắt lại một lúc.
Năm mười bốn tuổi, nàng lần đầu tập khắc chữ nhỏ, khóc ầm lên vì khắc hỏng mười mấy chữ liên tiếp. Cha nàng ngồi xuống bên cạnh, cầm tay nàng, nói đúng câu ấy. Rồi ông bảo nàng tưởng tượng mình là một con kiến đang đứng trước một chữ to bằng cả căn nhà.
Nàng mở mắt ra, cầm cây đao Vạn Quyển, cúi xuống.
Chữ chú nhỏ thứ nhất. Chữ thứ hai. Chữ thứ mười. Chữ thứ năm mươi.
Đến nửa đêm mùng tám, nàng khắc xong chữ cuối cùng. Cố Thanh Hành cầm kính lúp soát từng chữ, đến chữ húy ở hàng thứ sáu, anh dừng lại rất lâu. Rồi gật đầu. Nét cuối cùng không có. Chỉ là một khoảng trống nhỏ, sạch sẽ như một nốt lặng.
* * *
Mùng chín, in thử.
Tờ thứ nhất, mực hơi đậm, chữ nhỏ bị nhòe. Tờ thứ hai, mực hơi nhạt, nét mảnh bị đứt. Tờ thứ ba, Tiểu Mãn soi lên ánh nắng, chỉ ra một chữ ở hàng thứ mười có một vết gỗ thừa nhỏ như sợi tóc, in ra thành một chấm đen. Vãn Thư cạo lại.
Họ dùng mực "Tùng Yên Minh Phàn", công thức mà hệ thống ban cho từ nhiệm vụ tân thủ, lần đầu tiên pha đủ theo tỷ lệ. Mực đen bóng, khô nhanh, sắc nét. Tiểu Mãn tò mò nhỏ một giọt nước lên tờ in thử đã khô, lau đi. Chữ vẫn nguyên, không lem một chút nào.
"Ôi," con bé thốt lên, "mực này dùng in sổ nợ thì đến chết cũng không xóa được."
Đến chiều, họ đã có mười tờ in thử hoàn hảo.
Tối hôm ấy, Lão Khâu ngất.
Ông đang ngồi giúp Tiểu Mãn xếp những tờ in thử vào bìa giấy, thì chợt đổ gục xuống bàn. Vãn Thư hét lên, chạy đến đỡ ông. Mặt ông trắng bệch, môi tím tái, tay phải co quắp lại run lẩy bẩy.
Đại phu ở đầu phố được gọi đến lúc gần nửa đêm. Ông bắt mạch, xem lưỡi, lắc đầu:
"Ông lão này làm việc quá sức. Tuổi đã cao, khí huyết hư nhược, lại thêm mấy đêm không ngủ. Không chết được, nhưng phải nghỉ ngơi ít nhất nửa tháng. Tay phải này..." Ông ngập ngừng. "Tay phải này, sau này đừng để ông ấy cầm đao nữa."
Vãn Thư ngồi bên giường Lão Khâu suốt đêm. Gần sáng, ông tỉnh lại, việc đầu tiên là hỏi:
"Bản mẫu... nộp chưa?"
"Chưa, Khâu bá. Trưa nay mới nộp."
"Mười hai chữ đầu..." ông thều thào. "Có đẹp không?"
Nàng nắm lấy bàn tay phải của ông, bàn tay đã khắc chữ cho ba đời nhà họ Đỗ suốt bốn mươi năm.
"Đẹp lắm, Khâu bá. Đẹp nhất trên bản mẫu."
Ông lão mỉm cười, nhắm mắt lại, ngủ thiếp đi.
* * *
Trưa mùng mười, Vãn Thư ôm tấm bản gỗ bọc vải, mười tờ in thử và một tờ khảo dị đến phủ nha.
Phòng văn thư đã có bảy hiệu nộp bản mẫu. Bản của Hàn Mặc Trai đặt trên cùng, bọc lụa vàng, kèm một hộp gỗ sơn son. Phùng Cửu liếc nhìn tấm vải bọc cũ của nàng, cười khẩy, đặt bản của Đỗ Ký xuống dưới cùng.
Nàng không nói gì, chỉ nhìn hắn ghi tên Đỗ Ký vào sổ, rồi quay về.
Hai ngày chờ đợi dài như hai năm.
Trưa mười hai tháng Ba, phủ nha cho người đến các hiệu báo tin: Học chính đại nhân đã đến Tô Mặc từ hôm qua, sẽ công bố kết quả tại nhà khách phủ học vào giờ Mùi.
Nhà khách phủ học là một gian nhà gỗ rộng, cửa mở ra sân có hai cây bách già. Bảy chủ hiệu khắc in đứng thành hàng trong sân. Hàn Phụng Niên đứng đầu, áo gấm màu nâu sẫm, râu dài chải mượt, gương mặt điềm tĩnh như đã nắm chắc phần thắng. Hàn Thiếu Khanh đứng sau cha, phe phẩy quạt. Vãn Thư đứng cuối hàng, Cố Thanh Hành đứng sau nàng, cách mấy bước, đầu đội nón lá che nửa mặt.
Học chính Triệu Khiêm bước ra.
Ông là một người đàn ông gầy, tóc đã hoa râm, râu ba chòm thưa thớt, mặc áo quan màu xanh đã cũ. Đôi mắt nhỏ nhưng sáng, nhìn người như nhìn một trang sách. Đi theo sau ông là Trịnh tri phủ, béo tốt, mặt đỏ, và thư lại Phùng Cửu ôm một chồng bản mẫu.
Triệu Khiêm không nói lời mở đầu nào. Ông cầm tờ in thử đầu tiên trên chồng, của Hàn Mặc Trai, giơ lên.
"Chữ đẹp," ông nói, giọng khô khan. "Đao pháp hiếm thấy. Người khắc là thợ giỏi."
Hàn Phụng Niên khom người: "Đại nhân quá khen."
"Hàng thứ sáu, chữ thứ mười chín." Triệu Khiêm vẫn giơ tờ giấy. "Hàn lão bản, ông đọc cho ta nghe, đó là chữ gì?"
Hàn Phụng Niên ngẩng lên, nheo mắt nhìn. Gương mặt ông ta thoáng biến sắc.
"Đó là húy danh của tiên đế," Triệu Khiêm nói, từng chữ rõ ràng. "Bản gốc của phủ học khuyết bút. Bản khắc của Hàn Mặc Trai lại đủ nét. Người khắc giỏi đến mấy, cũng tưởng bản gốc viết thiếu nét, tiện tay thêm vào." Ông đặt tờ giấy xuống. "Sách phát cho học trò toàn phủ, mà phạm húy tiên đế. Hàn lão bản, ông có biết tội này nặng thế nào không?"
Cả sân im phăng phắc. Hàn Phụng Niên quỳ sụp xuống, trán chạm đất. Hàn Thiếu Khanh đứng như trời trồng, cây quạt rơi khỏi tay.
"Đại nhân bớt giận, đại nhân bớt giận! Là thợ khắc sơ suất, tiểu nhân về nhất định trừng trị..."
Triệu Khiêm không nhìn ông ta nữa. Ông lật qua mấy bản mẫu khác. Bản này chữ xấu. Bản kia khắc sai hai chữ. Bản nọ cũng phạm húy như Hàn Mặc Trai. Rồi ông dừng lại ở bản cuối cùng.
Ông cầm tờ in thử của Đỗ Ký lên, soi dưới ánh sáng. Rồi ông cầm tờ khảo dị.
Ông đọc rất lâu. Lâu đến mức Vãn Thư nghe được tiếng tim mình đập trong lồng ngực. Lâu đến mức Trịnh tri phủ phải khẽ hắng giọng.
Cuối cùng, Triệu Khiêm đặt tờ khảo dị xuống, ngẩng lên.
"Đỗ Ký là hiệu nào?"
Vãn Thư bước lên một bước, khom người. "Dân nữ Đỗ Vãn Thư, chủ hiệu Đỗ Ký Thư Phường."
Triệu Khiêm nhìn nàng, đôi mắt nhỏ hơi nheo lại, như ngạc nhiên vì nàng còn quá trẻ.
"Tờ khảo dị này, ai viết?"
Nàng ngập ngừng một thoáng. Rồi nàng nói: "Là một vị bằng hữu của Đỗ Ký, người đọc sách. Dân nữ chỉ là người khắc."
"Hai chỗ sai này," Triệu Khiêm gõ ngón tay lên tờ giấy, "bản gốc của phủ học sai từ ba mươi năm nay. Ba mươi năm, các học quan đời trước không ai phát hiện. Năm ngoái ta đọc bộ sách này ở kinh thành, phát hiện chữ 'mạt' ở hàng thứ chín, nhưng không phát hiện chữ 'dĩ' ở hàng thứ tư." Ông nhìn nàng chằm chằm. "Vị bằng hữu của cô, đọc sách kỹ hơn ta."
Ông quay sang Trịnh tri phủ:
"Hợp đồng in 'Phủ Học Kinh Nghĩa', giao cho Đỗ Ký. Bản gốc sửa theo tờ khảo dị này."
* * *
Chiều mười ba, phủ nha giao cho Đỗ Ký hai trăm lượng bạc ứng trước, kèm theo bản gốc bốn quyển "Phủ Học Kinh Nghĩa" và lệnh in thêm hai nghìn quyển thi dùng cho kỳ phủ thí đầu tháng Tư.
Nhiệm vụ "Thư cục ra mắt quan phủ" – hoàn thành.
Phần thưởng: 150 Mặc điểm. Mở khóa "Thư khố hệ thống – tầng hai".
Đánh giá thư cục: Trung phường.
Hai trăm lượng, cộng ba mươi mốt lượng bảy tiền. Hai trăm ba mươi mốt lượng bảy tiền.
Còn thiếu một trăm bốn mươi tám lượng ba tiền. Còn hai ngày.
Vãn Thư không ngờ rằng, hai ngày ấy, nàng không cần làm gì cả.
Sáng mười bốn, lão Triệu ở quán trà Vọng Kiều đặt một chiếc bàn ở cổng quán, treo một tấm biển viết tay: "Nhận đặt trước tập ba 'Đăng Hạ Kính Hoa Ký' – trả trước đủ sáu mươi văn." Ông không hỏi Vãn Thư, chỉ làm. Đến trưa, hàng người đứng chờ dài đến tận chân cầu. Đến tối, ông ôm một túi tiền nặng trịch đến Đỗ Ký: chín trăm mười hai đơn, năm mươi tư lượng bảy tiền hai phân.
Lý bà đến lúc chiều, đặt lên bàn bốn mươi lượng bạc, mắt đỏ hoe. "Coi như ta cho cháu vay, không lấy lãi. Ta có lỗi với mẹ cháu, cháu đừng từ chối."
Phương phu tử sai học trò mang đến năm lượng, kèm một mảnh giấy: "Tiền mua sách vỡ lòng cho năm nay và năm sau."
Sư Tuệ Minh gửi xuống ba mươi lượng, nói là tiền chùa đặt in trước một nghìn cuốn kinh Phổ Môn.
Ông Ôn Đức ở làng Trúc Khê sai A Hổ đi bộ cả ngày xuống núi, mang theo hai mươi lượng gói trong lá chuối. "Ông nội cháu nói, mẻ giấy thử ngâm vôi mới được hai mươi ngày mà tre đã mềm như bún. Tiền này là làng trả trước cho Đỗ Ký, tiền mua vôi cho mẻ sau."
Bà góa bán bánh ở cuối phố mang đến hai trăm văn tiền đồng, gói trong một chiếc khăn tay đã sờn, không nói gì, đặt xuống rồi đi.
Đêm mười bốn, Vãn Thư ngồi đếm tiền cho đến khi tay run lên. Nàng phải đếm ba lần mới tin.
Ba trăm tám mươi mốt lượng sáu tiền hai phân. Thừa đúng một lượng sáu tiền hai phân.
* * *
Trưa rằm tháng Ba, trước cửa Hàn Mặc Trai, Vãn Thư đặt lên quầy ba trăm tám mươi lượng bạc trắng.
Phía sau nàng, cả phố Thư Phường đứng xem. Lão Triệu, Lý bà, Phương phu tử, bà góa bán bánh, Tiểu Mãn với mảnh băng còn quấn trên đầu, Lão Khâu ngồi trên chiếc ghế tre do A Hổ khiêng đến. Cố Thanh Hành đứng lẫn trong đám đông, nón lá che mặt.
Hàn Phụng Niên không ra. Chỉ có Hàn Thiếu Khanh, mặt xám ngắt, sai kế toán đếm bạc ba lần.
"Đủ," gã kế toán run giọng nói.
Hàn Thiếu Khanh lấy tờ văn tự nợ ra, xé đôi trước mặt nàng. Rồi hắn đặt lên quầy con dấu đồng "Đỗ Ký Thư Phường".
Vãn Thư cầm con dấu lên. Nặng trĩu, lạnh ngắt, góc chữ "Ký" vẫn còn vết mẻ nhỏ từ hồi cha nàng đánh rơi nó xuống bậc đá năm nàng mười hai tuổi.
Nhưng có một điều khác lạ. Trong những rãnh khắc của con dấu, ngoài lớp son cũ đã khô đen của cha nàng, còn có một lớp son mới, đỏ tươi. Như thể ai đó vừa dùng nó, rất gần đây.
Nàng ngẩng lên nhìn Hàn Thiếu Khanh. Hắn đã quay đi.
* * *
Nửa tháng sau, Đỗ Ký thuê thêm bốn thợ khắc, những người thợ già bị Hàn Mặc Trai cho nghỉ việc mấy năm trước. Mẻ tre ngâm vôi ở làng Trúc Khê đã vớt lên, đang nấu nước tro, ông Ôn nhắn xuống rằng giữa tháng Tư sẽ có mẻ giấy trắng đầu tiên. Trong lúc chờ, Đỗ Ký vẫn in bằng giấy mao biên vàng của làng, tờ nào cũng có một chấm mờ nhỏ ở góc dưới bên trái. Riêng hai nghìn quyển thi thì in trên giấy Ngọc Bản do phủ nha cấp, đếm từng tờ khi nhận, đếm từng tờ khi giao, nộp đủ vào phủ nha ngày hai mươi tám.
Đêm mùng một tháng Tư, hai ngày trước kỳ phủ thí, Vãn Thư đang ngồi khắc quyển hai "Phủ Học Kinh Nghĩa" thì nghe tiếng đập cửa dồn dập.
Là Phương phu tử, áo xống xộc xệch, tóc tai rối bời, tay cầm một tờ giấy nhỏ.
"Đỗ cô nương," ông thở hổn hển, "cô xem cái này! Ngoài chợ đang có người bán lén, mỗi tờ mười lượng bạc!"
Vãn Thư cầm tờ giấy dưới ánh đèn.
Tờ giấy trắng mỏng, chữ in rõ ràng: ba đề văn, một đề thơ. Ở dòng đầu ghi: Phủ thí Tô Mặc, năm Diên Hựu thứ chín.
Ở góc dưới bên phải, một con dấu son đỏ tươi:
Đỗ Ký Thư Phường.