Bổ đầu Ngưu của huyện nha Mặc Khê đến vào sáng hai mươi tám, mang theo hai nha dịch và một cái bụng phệ.
Ông ta đi một vòng quanh kho, đá đá vào ổ khóa đồng nằm dưới đất, ngó vào khoảng trống trên giá gỗ, rồi quay ra hỏi:
"Mất bao nhiêu bạc?"
"Không mất bạc," Vãn Thư đáp. "Mất bốn mươi tấm bản gỗ khắc sách 'Bách Thảo Đồ Phổ'."
"Bản gỗ?" Bổ đầu Ngưu nhướng mày. "Mấy tấm gỗ cũ thì đáng giá bao nhiêu?"
"Mỗi tấm do ông nội ta khắc trong năm đến mười ngày. Nếu tính tiền công khắc, mỗi tấm ít nhất năm lượng. Bốn mươi tấm là hai trăm lượng."
"Hai trăm lượng?" Ông ta bật cười, quay sang hai tên nha dịch. "Nghe thấy chưa? Mấy tấm gỗ mục mà hai trăm lượng. Cô nương, ta làm bổ đầu hai mươi năm, chưa thấy tên trộm nào ngu đến mức bỏ bạc mà đi ăn trộm gỗ."
"Vậy thì tên trộm này không ngu." Vãn Thư nhìn thẳng vào mắt ông ta. "Hắn biết mình cần lấy thứ gì. Bốn mươi tấm cuối cùng, đúng quyển thứ mười, không lấy lệch một tấm nào. Một tên trộm vặt sẽ không biết bộ sách này có bao nhiêu quyển, quyển nào ở giá nào."
Bổ đầu Ngưu nhún vai. "Cô nghi ai?"
Vãn Thư im lặng. Nàng biết mình nghi ai. Nhưng nàng cũng biết, nếu bây giờ nói ra cái tên Hàn Mặc Trai, không có một chứng cứ nào trong tay, thì chính nàng sẽ bị kiện ngược tội vu khống.
"Chưa có ai để nghi."
"Vậy thì ta ghi lại." Bổ đầu Ngưu bảo nha dịch ghi mấy dòng vào sổ, rồi phẩy tay. "Có tin gì thì báo lên huyện nha. Mà ta khuyên cô nương, đừng hy vọng nhiều. Gỗ thì đem đốt cũng thành than, người ta phi tang dễ lắm."
Ông ta đi rồi, Lão Khâu đứng ở cửa kho rất lâu, nhìn khoảng trống trên giá. Tay ông run dữ dội, phải bám vào khung cửa mới đứng vững.
"Tấm ba trăm chín mươi tám," ông lẩm bẩm. "Lão thái gia khắc tấm ấy lúc ta mới hai mươi hai tuổi, vừa vào làm ở Đỗ Ký. Ông ấy bảo ta ngồi bên cạnh xem, nói là để ta học cách khắc rễ cây. Mười một ngày, ta ngồi xem mười một ngày..."
Vãn Thư nắm lấy bàn tay run rẩy của ông.
"Khâu bá, sẽ tìm lại được."
* * *
Tiểu Mãn bị đánh không nặng lắm, chỉ rách da đầu và sưng một cục to bằng quả trứng gà. Nhưng con bé sợ, đêm ấy không dám ngủ một mình, ôm chăn sang nằm trong gian của Vãn Thư.
Nửa đêm, nàng nghe tiếng con bé thì thầm trong bóng tối:
"Tiểu thư, con nhớ ra một chuyện."
"Chuyện gì?"
"Đêm hôm ấy, con nghe tiếng động, cầm đèn chạy ra cửa kho. Cửa kho mở hé, bên trong có ánh đèn lồng che vải đen. Con thấy một người đang ôm mấy tấm gỗ. Hắn quay lưng lại với con, con chỉ thấy cái lưng." Tiểu Mãn ngừng lại, như cố nhớ cho rõ. "Rồi có người thứ hai từ bên cạnh lao ra đánh con. Trước khi ngã xuống, con thấy cái người ôm gỗ quay đầu lại. Hắn cầm cái xà beng cạy cửa..."
"Rồi sao?"
"Hắn cầm bằng tay trái, tiểu thư. Tay phải hắn ôm gỗ, tay trái cầm xà beng." Tiểu Mãn nói nhỏ. "Mà người ta ai cạy cửa cũng dùng tay phải, đúng không? Tay trái yếu, cạy không nổi."
Vãn Thư nằm im trong bóng tối.
"Còn gì nữa không, Tiểu Mãn?"
"Hắn có mùi." Con bé hít hít mũi, như đang ngửi lại cái mùi ấy. "Mùi gỗ hoàng dương. Cái mùi hăng hắc như mùi tiêu ấy. Nhà mình không dùng gỗ hoàng dương, chỉ dùng gỗ lê với gỗ táo. Nên con mới nhớ."
Gỗ hoàng dương. Thứ gỗ cứng nhất, mịn nhất, đắt nhất, chỉ dùng để khắc những chi tiết nhỏ cực kỳ tinh xảo, như hoa văn triện, như ấn chương. Cả phố Thư Phường, chỉ có vài thợ khắc dùng hoàng dương thường xuyên.
Sáng hôm sau, Vãn Thư hỏi Lão Khâu.
Ông lão nghĩ một lúc lâu, rồi nói, giọng nặng nề:
"Thuận tay trái, dùng gỗ hoàng dương. Phố Thư Phường chỉ có một người như thế. Mạc Tam, thợ khắc cả của Hàn Mặc Trai."
* * *
Mạc Tam năm nay ba mươi tuổi, là thợ khắc giỏi nhất của Hàn Mặc Trai, cũng là người duy nhất ở phố Thư Phường khắc chữ bằng tay trái. Người ta nói hắn không phải người Tô Mặc, mà đến từ phương bắc, mười năm trước mới xuất hiện ở trấn Mặc Khê, được Hàn Phụng Niên thuê với giá cao. Hắn ít nói, không giao du với ai, lúc rảnh chỉ ngồi khắc ấn chương bằng gỗ hoàng dương, bán cho các thư sinh.
"Thợ khắc tay trái," Lão Khâu giải thích khi Vãn Thư hỏi, "đặt đao từ phía bên phải nét chữ, kéo sang trái. Thợ tay phải thì ngược lại. Nên nhìn kỹ vết đao trên bản khắc, chỗ khởi đao bao giờ cũng sâu hơn chỗ dừng đao một chút. Thợ lành nghề nhìn là biết bản ấy khắc bằng tay trái hay tay phải."
Vãn Thư ghi nhớ điều ấy vào lòng.
Nhưng biết là một chuyện, chứng minh lại là chuyện khác. Một đứa bé mười bốn tuổi bị đánh ngất, trong lúc hoảng loạn nhìn thấy một người cầm xà beng tay trái, ngửi thấy mùi gỗ hoàng dương. Đem những thứ ấy ra công đường, Hàn Mặc Trai chỉ cần nói một câu "trẻ con nói bậy" là xong.
Mà nếu nàng tố cáo, Hàn Mặc Trai sẽ có cớ để làm khó nàng hơn nữa. Còn mười lăm ngày nữa là đến rằm tháng Ba.
"Tại sao lại là bốn mươi tấm cuối?" Nàng tự hỏi, đi đi lại lại trong gian trong. "Nếu Hàn muốn bộ bản gỗ, cứ đợi đến rằm tháng Ba, khi Đỗ Ký không trả được nợ, toàn bộ sẽ là của hắn. Tại sao phải mạo hiểm ăn trộm bốn mươi tấm trước?"
"Có lẽ," Cố Thanh Hành nói từ góc phòng, nơi anh đang soát bản mẫu tập hai, "là vì hắn sợ Đỗ Ký trả được nợ."
Nàng dừng lại.
"Ba tuần trước, ai cũng nghĩ Đỗ Ký sẽ phá sản," anh tiếp. "Bây giờ thì khác rồi. Sách vỡ lòng của cô bán được, thoại bản của cô bán chạy, cô còn tìm được nguồn giấy riêng. Hàn Phụng Niên là người buôn bán, ông ta biết đếm. Ông ta không chắc cô sẽ không trả được nợ nữa."
"Thì sao? Ăn trộm bốn mươi tấm thì giúp được gì?"
"Thứ nhất, cô không thể in trọn bộ 'Bách Thảo Đồ Phổ' để bán lấy tiền. Một bộ sách thuốc thiếu mất quyển cuối cùng, quyển về các vị thuốc quý, thì chẳng ai mua." Anh đặt bút xuống. "Thứ hai, nếu cô trả được nợ, cô giữ được ba trăm sáu mươi tấm, nhưng thiếu bốn mươi tấm. Hắn giữ bốn mươi tấm, nhưng thiếu ba trăm sáu mươi tấm. Không ai in được trọn bộ. Đến lúc ấy, hắn có thể ép cô bán nốt phần của cô với giá rẻ mạt, vì với cô, ba trăm sáu mươi tấm thiếu quyển cuối cũng chẳng còn mấy giá trị."
Vãn Thư nhìn anh, cảm thấy một luồng lạnh chạy dọc sống lưng.
"Nhưng tại sao bây giờ hắn lại cần 'Bách Thảo Đồ Phổ' đến thế? Bộ sách ấy ông nội ta in xong ba mươi năm trước, hai trăm bộ, bán mười năm mới hết. Không phải thứ sách bán chạy."
"Điều đó," Cố Thanh Hành nói, "ta cũng đang muốn biết."
* * *
Câu trả lời đến từ một nơi không ngờ.
Chiều mùng hai tháng Ba, sư Tuệ Minh xuống trấn mua dầu đèn, ghé qua Đỗ Ký. Ông ngồi uống chén trà Tiểu Mãn pha, nghe nàng kể chuyện bản gỗ bị trộm, rồi chép miệng:
"A Di Đà Phật. Hóa ra là vì thế."
"Đại sư biết chuyện gì sao?"
"Tháng trước, Hàn lão bản lên chùa cúng dường, ở lại dùng cơm chay với lão tăng." Sư Tuệ Minh nói chậm rãi. "Trong bữa cơm, ông ta hỏi lão tăng có quen biết vị Học chính đại nhân mới đến không. Lão tăng nói không quen. Ông ta lại hỏi, vị Học chính ấy có phải là người thích thảo dược không. Lão tăng cũng chỉ nghe đồn thôi."
"Học chính đại nhân?"
"Đề đốc Học chính Triệu Khiêm. Triều đình mới cử về tỉnh ta năm nay, tháng Tư này sẽ đến phủ Tô Mặc chủ trì kỳ phủ thí." Sư Tuệ Minh uống một ngụm trà. "Triệu đại nhân năm nay năm mươi lăm tuổi, xuất thân tiến sĩ, nhưng nổi tiếng không phải vì văn chương, mà vì mê thảo dược. Người ta nói ông ấy đang soạn một bộ sách thuốc, đi đến đâu cũng tìm đọc sách thuốc ở đó. Có lần ông ấy bỏ ra một trăm lượng để mua một bản chép tay sách thuốc cổ."
Vãn Thư và Cố Thanh Hành nhìn nhau.
"Lão tăng còn nghe nói," sư Tuệ Minh tiếp, giọng hạ thấp, "Triệu đại nhân từng viết thư hỏi phủ nha Tô Mặc xem bộ bản gỗ 'Bách Thảo Đồ Phổ' năm xưa còn không. Ông ấy nói, trong các sách thuốc ông từng đọc, chưa bộ nào có tranh vẽ đúng như bộ ấy. Muốn in lại để làm sách mẫu cho các trường y trong tỉnh."
Vậy là đã rõ.
Hàn Phụng Niên muốn dâng một bộ "Bách Thảo Đồ Phổ" in lại cho vị Học chính mê thảo dược. Một món quà như thế, đổi lại sẽ là những hợp đồng in sách của học quan, của phủ học, của các trường y trong toàn tỉnh. Mỗi năm hàng nghìn lượng bạc.
Và hắn đã quyết định, bằng mọi giá, phải là người cầm cả bộ bản gỗ khi Triệu Khiêm đến Tô Mặc.
"Đỗ cô nương," sư Tuệ Minh đặt chén trà xuống, nhìn nàng với ánh mắt hiền từ mà sâu sắc. "Lão tăng là người tu hành, không nên xen vào chuyện thế tục. Nhưng lão tăng biết ông nội cô, biết cha cô. Bộ sách ấy là tâm huyết của nhà họ Đỗ. Cô phải giữ lấy."
* * *
Mùng ba tháng Ba, tập hai "Đăng Hạ Kính Hoa Ký" ra mắt.
Lão Triệu ở quán trà Vọng Kiều đã giữ lời. Sáng mùng ba, ông kể hồi thứ bảy trước cả quán trà chật cứng, kể đến đoạn A Chiếu phát hiện vị khách lạ đặt đèn chính là người cha đã mất tích mười năm của mình, cả quán trà nín thở. Kể đến đoạn cuối hồi, khi A Chiếu hỏi cha mình "cảnh cuối cùng trên đèn, cha muốn con vẽ gì", và người cha chỉ mỉm cười đáp "vẽ con, đang thắp đèn", ông Triệu gõ thước cạch một cái, dừng lại.
"Muốn biết sau đó thế nào, mời các vị ra cổng mua tập hai của Đỗ Ký!"
Tập hai in trên giấy mao biên vàng của làng Trúc Khê. Vãn Thư đã lo người ta chê giấy vàng, nhưng lại không ngờ, giấy vàng in mực đen, thêm những chiếc đèn lồng đỏ son trên bìa, nhìn như những trang sách cổ dưới ánh đèn dầu. Có người cầm sách lên, buột miệng: "Ôi, giấy này cũng như ánh đèn vậy."
Ba ngày, bốn trăm hai mươi cuốn.
Tối mùng sáu, Vãn Thư ngồi tính sổ.
Tập hai thu được hai mươi lăm lượng hai tiền. Trừ ba phần của Cố Thanh Hành là bảy lượng năm tiền sáu phân, trừ tiếp sáu lượng anh đã ứng tiền giấy, nàng đưa anh một lượng năm tiền sáu phân. Anh nhận, cười bảo nàng tính sổ còn chi li hơn sư Tuệ Minh đếm chuỗi hạt. Trừ tiền chu sa, tiền xe chở giấy, tiền vôi gửi lên Trúc Khê, tiền công thuê người gấp sách. Cộng với số tiền còn lại trước đó, và mấy lượng thu được từ sách vỡ lòng bán lẻ cho các trường làng mà Phương phu tử giới thiệu.
Ba mươi mốt lượng bảy tiền.
Còn chín ngày nữa là đến rằm tháng Ba. Còn thiếu ba trăm bốn mươi tám lượng ba tiền.
Nàng nhìn con số ấy rất lâu. Ba tuần trước, nàng có năm lượng. Bây giờ nàng có ba mươi mốt lượng. Nàng đã làm được điều mà Lão Khâu nói là "trừ phi trời rơi bạc xuống". Nhưng ba trăm bốn mươi tám lượng, trong chín ngày, với một xưởng in chỉ có ba người, thì đúng là trừ phi trời rơi bạc xuống thật.
Tập ba "Đăng Hạ Kính Hoa Ký" nếu ra kịp trước rằm, cũng chỉ thu được hai mươi lượng.
Sách vỡ lòng, có bán thêm cũng chỉ vài lượng.
Không đủ. Còn lâu mới đủ.
* * *
Sáng mùng bảy, phố Thư Phường xôn xao.
Trên tường đá trước cổng huyện nha Mặc Khê, có một tờ cáo thị mới dán, giấy vàng, chữ đỏ, đóng dấu ấn đỏ của phủ nha Tô Mặc. Đám đông chen chúc trước tờ cáo thị, những người biết chữ đọc to cho những người không biết chữ nghe.
Vãn Thư chen vào, ngẩng đầu đọc.
Phủ nha Tô Mặc cáo thị: phụng lệnh Đề đốc Học chính Triệu đại nhân, phủ học Tô Mặc cần in mới bộ "Phủ Học Kinh Nghĩa" bốn quyển, số lượng hai nghìn bộ, phát cho phủ học, huyện học và các thư viện trong phủ. Các hiệu khắc in trong phủ, hiệu nào muốn nhận việc, phải nộp bản mẫu tại phủ nha trước giờ Ngọ ngày mùng mười tháng Ba: một tấm bản gỗ khắc trang thứ nhất quyển thứ nhất theo bản gốc của phủ học, kèm mười tờ in thử. Học chính đại nhân sẽ đích thân chọn. Hiệu được chọn, phủ nha ứng trước một phần ba tiền công.
Hai nghìn bộ, mỗi bộ bốn quyển.
Người đứng bên cạnh nàng là một ông chủ hiệu sách nhỏ ở cuối phố, đang tính nhẩm thành tiếng:
"Hai nghìn bộ, mỗi bộ chừng ba tiền tiền công khắc in, tổng cộng sáu trăm lượng. Ứng trước một phần ba, là hai trăm lượng." Ông ta lắc đầu. "Nhưng mà nói vậy thôi, chắc chắn là Hàn Mặc Trai được. Họ có hai mươi thợ khắc, nhà mình được mấy người? Mà Hàn lão bản hôm qua còn đi uống rượu với Trịnh tri phủ..."
Hai trăm lượng ứng trước.
Vãn Thư đứng giữa đám đông, không nghe thấy gì nữa. Góc mắt nàng, một khung chữ mới đã sáng lên, viền ngoài không còn là hoa văn dây leo mà là hoa văn sóng nước:
Nhiệm vụ: "Thư cục ra mắt quan phủ".
Nội dung: Giành được hợp đồng in "Phủ Học Kinh Nghĩa".
Phần thưởng: 150 Mặc điểm. Mở khóa "Thư khố hệ thống – tầng hai". Nâng cấp thư cục.
Thời hạn: mùng mười tháng Ba, giờ Ngọ.
Ba ngày.
Ba ngày để khắc một tấm bản mẫu, cạnh tranh với Hàn Mặc Trai, với hai mươi thợ khắc, với Mạc Tam tay trái, với những chén rượu cùng Trịnh tri phủ.
Nàng quay người, len ra khỏi đám đông. Đến đầu phố, nàng gặp Cố Thanh Hành đang vội vã đi tới, tay cầm một tờ giấy chép lại nội dung cáo thị.
"Cô đọc rồi?"
"Đọc rồi."
"Cô định làm gì?"
Vãn Thư nhìn về phía cuối phố, nơi tấm biển "Hàn Mặc Trai" sơn son thếp vàng sáng lóa dưới nắng sớm. Rồi nàng nhìn xuống bàn tay phải của mình, những vết chai đỏ trên đầu ngón cái, những vết xước chằng chịt.
"Ta sẽ khắc," nàng nói.
Đúng lúc ấy, cửa Hàn Mặc Trai mở ra. Hàn Thiếu Khanh bước ra, áo gấm màu lam, quạt xếp trong tay. Phía sau hắn là một người đàn ông gầy gò, mặt xương xẩu, mặc áo vải xám, ống tay áo trái có một vết rách mới được vá vội bằng chỉ đen.
Người ấy cầm một cái hộp gỗ dài trong tay trái. Từ chỗ nàng đứng, cách hơn ba mươi bước, Vãn Thư vẫn ngửi thấy thoang thoảng một mùi hăng hắc, như mùi tiêu.
Mùi gỗ hoàng dương.
Hàn Thiếu Khanh nhìn thấy nàng, nở nụ cười, gập quạt chắp tay chào từ xa, như chào một người quen cũ. Người đàn ông áo xám phía sau hắn thì không cười. Hắn chỉ nhìn nàng một cái, đôi mắt lạnh và sâu như mũi đao khắc, rồi cúi đầu đi theo chủ.
Vãn Thư đứng yên tại chỗ cho đến khi bóng hai người khuất ở góc phố.
"Mạc Tam," Cố Thanh Hành nói khẽ bên cạnh nàng.
"Ừm." Nàng siết chặt bàn tay. "Hắn cầm hộp gỗ bằng tay trái."