Đêm hai mươi mốt, Vãn Thư mở "Thư khố hệ thống – tầng một" lần đầu tiên.
Nó không giống bảng đổi điểm. Khi nàng nghĩ đến bốn chữ ấy, khung chữ trước mắt nàng mở rộng ra như một cánh cửa, phía sau là một gian phòng tối mênh mông, những giá sách cao vút khuất vào bóng đêm. Chỉ có giá gần nhất là sáng lên, trên đó xếp chừng hai mươi cuốn sách mỏng, gáy sách ghi tên bằng chữ khải nhỏ.
Mặc Kinh – bàn về các loại mực.
Bản Mộc Thông Khảo – các loại gỗ dùng khắc bản.
Trang Hoàng Chí – các lối đóng sách.
Tạo Chỉ Pháp – cách làm giấy.
Nàng đưa tay về phía cuốn cuối cùng. Một dòng chữ hiện lên:
Tạo Chỉ Pháp – quyển thượng: nấu tre, tẩy trắng, xeo mỏng. Giá: 40 Mặc điểm.
Lưu ý: tri thức không phải là giấy. Ký chủ cần có tre, có nước, có lò, có người.
"Lúc nào cũng phải nhắc câu ấy," nàng lẩm bẩm.
Nàng có tám mươi điểm. Nàng nhìn những giá sách tối om phía sau, tự hỏi trong đó còn những gì, rồi quyết định.
Đổi thành công. Mặc điểm còn lại: 40.
Lần này không phải một luồng cảm giác chảy qua tay hay mắt, mà như có ai đó lật từng trang sách ngay trong đầu nàng. Tre phải chặt lúc mới ra năm lá đầu tiên, trước tiết Lập hạ. Tre chặt về ngâm nước vôi một tháng thay vì ngâm nước lã hai tháng, vôi ăn mòn vỏ và thịt tre nhanh gấp đôi. Vớt ra rửa sạch, nấu trong nước tro gỗ ba ngày ba đêm. Rồi trải ra bãi cỏ phơi sương phơi nắng nửa tháng, giấy sẽ trắng như tuyết đầu mùa mà không cần thuốc tẩy. Mành xeo phải đan bằng nan tre chẻ mỏng như sợi tóc, giấy mới mỏng mà dai...
Nàng ghi chép đến gần sáng.
Nhưng nàng không có tre, không có lò, không có bãi cỏ, không có người.
Người có những thứ ấy là những làng giấy trên núi.
* * *
"Trúc Khê," Lão Khâu nói khi nàng hỏi. "Làng giấy gần nhất là Trúc Khê, trong núi Thanh Bình, đi xe bò mất một ngày. Hồi lão thái gia còn sống, Đỗ Ký lấy giấy trực tiếp ở đó. Sau này đường núi sạt, lão gia mới chuyển sang mua của các tiệm giấy trong phố cho tiện."
"Giấy Trúc Khê tốt không?"
"Dai, bền, nhưng vàng. Giấy mao biên, chỉ in sách rẻ được thôi." Ông lão ngập ngừng. "Mà tiểu thư, Trúc Khê bây giờ chắc cũng bán giấy cho Hàn Mặc Trai. Hàn Mặc Trai có người chuyên đi thu mua giấy ở các làng trên núi."
"Bán cho Hàn Mặc Trai thì đã sao? Họ bán cho Hàn được, thì cũng bán cho Đỗ Ký được."
Cố Thanh Hành đến vào buổi trưa, nghe chuyện xong thì im lặng một lúc, rồi nói:
"Ta biết đường lên Trúc Khê. Ba năm trước ta đến Mặc Khê bằng đường núi, có ở lại làng ấy hai đêm."
Vãn Thư nhìn anh. "Công tử đi với ta?"
"Cô một mình đi đường núi, Khâu bá sẽ không yên tâm." Anh mỉm cười. "Mà ta cũng không yên tâm."
Tiểu Mãn đứng sau lưng anh, che miệng cười, bị Vãn Thư lườm cho một cái.
* * *
Sáng hai mươi hai, họ lên đường. Vãn Thư thuê một chiếc xe bò của lão Lưu ở bến sông, đánh xe chở hai người cùng hai bao gạo, một vò dầu, mấy gói muối làm quà. Lão Khâu và Tiểu Mãn ở lại trông hiệu. Vãn Lương được gửi sang nhà Phương phu tử.
Con đường lên núi Thanh Bình men theo một khe suối, hai bên là rừng tre ngút ngàn. Càng lên cao, tre càng to, có cây to bằng bắp đùi người lớn. Lá tre rụng phủ kín mặt đường, xe bò đi qua kêu lạo xạo.
"Chỗ này," Cố Thanh Hành chỉ một khúc quanh, "ba năm trước ta bị trượt chân, suýt ngã xuống khe. Có một đứa bé người Trúc Khê đi lấy măng kéo ta lên."
"Công tử từ đâu đến mà phải đi đường núi?"
"Từ Ninh Châu, nơi ta bị quản thúc sau khi mẹ mất. Hết hạn quản thúc, ta được tự do đi lại, nhưng không được về kinh thành. Ta đi bộ từ Ninh Châu về đây, bốn tháng." Anh nói như kể chuyện người khác. "Đường quan có trạm gác, xem giấy tờ. Đường núi thì không ai hỏi."
Vãn Thư không hỏi thêm. Nàng nhìn đôi giày vải đã vá mấy lần của anh, tự nhủ khi về sẽ mua cho anh một đôi giày mới.
Chiều tối, họ đến Trúc Khê.
Làng nằm trong một thung lũng hẹp, hai bên là núi, giữa là con suối trong vắt chảy xiết. Ba mươi mấy nóc nhà tranh nép dọc bờ suối, nhà nào cũng có một cái ao ngâm tre và một cái lò nấu bột bằng đất. Mùi tre ngâm nồng nặc, chua lè, khác hẳn mùi mực thơm của phố Thư Phường.
Trưởng làng Ôn Đức năm nay năm mươi tám tuổi, người gầy đét, da đen sạm, hai bàn tay nứt nẻ trắng bệch vì ngâm nước vôi quanh năm. Ông nhìn Vãn Thư từ đầu đến chân, rồi nhìn sang Cố Thanh Hành, chợt nheo mắt.
"Cậu này... ta gặp rồi."
"Ba năm trước, cháu có ở nhờ nhà ông hai đêm," Cố Thanh Hành cúi chào. "Cháu nội ông đã kéo cháu lên khỏi khe suối."
"À! Cái cậu thư sinh suýt chết đuối!" Ông Ôn vỗ đùi cười, gương mặt khắc khổ giãn ra. "Thằng A Hổ nhà ta giờ cao bằng cậu rồi đấy. Vào nhà, vào nhà!"
* * *
Bữa tối có cơm gạo lứt, măng luộc, một đĩa cá suối nướng. Ông Ôn rót rượu ngô vào ba cái chén sứt mẻ.
Vãn Thư không vòng vo. Nàng kể cho ông nghe về Đỗ Ký, về Hàn Mặc Trai, về chuyện các tiệm giấy trong phố không bán giấy cho nàng nữa.
Ông Ôn nghe xong, nốc cạn chén rượu, cười khẩy:
"Hàn Mặc Trai. Ha! Cô có biết người của Hàn Mặc Trai mua giấy của làng ta giá bao nhiêu không? Một trăm tờ giấy mao biên, họ trả có một tiền bạc. Một tiền bạc! Mà làng ta phải chặt tre, ngâm tre hai tháng, nấu ba ngày, giã một ngày, xeo một ngày, phơi ba ngày mới ra được trăm tờ ấy." Ông đập chén xuống bàn. "Năm nay họ còn chê giấy vàng, chê giấy dày, không chịu lấy hết. Trong kho làng còn hơn sáu nghìn tờ chưa bán được."
Sáu nghìn tờ.
"Thưa ông," Vãn Thư hỏi, giọng bình tĩnh, "nếu Đỗ Ký mua sáu nghìn tờ ấy, giá hai tiền một trăm tờ, ông có bán không?"
Ông Ôn trợn mắt. "Hai tiền? Gấp đôi Hàn Mặc Trai trả?"
"Gấp đôi." Nàng gật đầu. "Nhưng ta chỉ trả trước được một nửa. Nửa còn lại, mười lăm ngày sau trả đủ."
Ông Ôn nhìn nàng chằm chằm, như muốn đo xem cô gái mười chín tuổi này nói thật hay nói đùa.
"Giấy vàng, dày. Cô mua về làm gì?"
"In thoại bản." Nàng cười. "Thoại bản kể chuyện cô thợ làm đèn lồng. Giấy vàng in lên, đọc dưới đèn dầu, càng giống ánh đèn."
Cố Thanh Hành ngồi bên cạnh, nghe câu ấy thì khẽ quay sang nhìn nàng.
* * *
Nhưng Vãn Thư không chỉ đến đây để mua sáu nghìn tờ giấy vàng.
Sáng hôm sau, nàng nhờ ông Ôn dẫn đi xem các ao ngâm tre, lò nấu bột, chỗ xeo giấy. Người làng nhìn nàng tò mò. Có mấy bà già thì thầm với nhau, cô gái thành thị này váy áo sạch sẽ thế kia, chắc chỉ đến xem cho biết.
Đến ao ngâm tre thứ ba, Vãn Thư cúi xuống, nhúng tay vào nước, rồi đưa lên mũi ngửi.
"Ông Ôn, làng ngâm tre bằng nước suối, không cho vôi?"
"Vôi đắt, cô nương ạ. Một gánh vôi dưới trấn giá năm tiền, khiêng lên núi lại mất thêm một ngày công. Từ đời ông nội ta, làng đã ngâm nước lã. Lâu thì lâu, nhưng không tốn tiền."
"Nếu ngâm vôi, chỉ mất một tháng thay vì hai tháng." Vãn Thư đứng thẳng dậy. "Rồi nấu bằng nước tro gỗ thay vì nước lã. Rồi trước khi giã, trải bột tre ra bãi cỏ phơi sương nửa tháng. Giấy ra sẽ trắng."
Ông Ôn nhìn nàng như nhìn một người điên.
"Cô nương, cô có biết làng ta làm giấy bao nhiêu đời rồi không? Một trăm năm! Một trăm năm nay, giấy Trúc Khê là giấy vàng."
"Một trăm năm trước, làng ông chưa có ai thử." Vãn Thư không lùi bước. "Ông cho ta một ao nhỏ, một mẻ tre nhỏ. Vôi, ta mua. Tre, ta trả tiền công. Nếu giấy không trắng, ta chịu lỗ hết."
Cả đám người làng đứng quanh im phăng phắc.
Một lúc lâu, ông Ôn quay sang hỏi Cố Thanh Hành:
"Cậu thư sinh, cô nương này có đáng tin không?"
Cố Thanh Hành nhìn Vãn Thư, rồi gật đầu.
"Cô ấy in một trăm cuốn sách trong bảy ngày, không có giấy, không có tiền, không có thợ." Anh nói, giọng chậm rãi. "Ta chưa thấy ai đáng tin hơn."
* * *
Hai ngày ở Trúc Khê, Vãn Thư làm việc không ngừng.
Nàng chỉ cho người làng cách pha nước vôi theo tỷ lệ trong "Tạo Chỉ Pháp": một gánh vôi cho mười gánh nước, khuấy đều, để lắng một đêm. Nàng chỉ cách đốt tro gỗ sồi, lọc lấy nước tro trong. Nàng ngồi cùng A Hổ, cháu nội ông Ôn, một chàng trai mười bảy tuổi cao lớn lực lưỡng, chẻ lại nan tre đan mành xeo giấy, mỗi nan mỏng hơn trước một nửa.
Mẻ tre thí nghiệm đầu tiên được thả xuống ao vôi vào chiều ngày hai mươi bốn. Phải một tháng sau mới biết kết quả.
"Một tháng sau," ông Ôn nói, nhìn cái ao sủi bọt trắng, "nếu giấy trắng thật, làng Trúc Khê này sẽ nợ cô nương một ân tình lớn."
"Nếu giấy trắng thật, ông bán cho Đỗ Ký trước, giá công bằng. Thế là đủ."
Ông Ôn cười, rồi chợt nghiêm mặt. Ông đi vào nhà, lục trong rương ra một khung mành xeo giấy cũ đã đen bóng, đưa cho nàng xem.
"Cô nương nhìn cái mành này. Đây là mành của ông nội ta. Năm ta mười tuổi, mành bị chuột gặm đứt một nan ở góc dưới bên trái. Ông ta nối lại bằng một sợi tơ, thắt một cái nút nhỏ." Ông chỉ vào góc mành, chỗ có một nút tơ bé xíu. "Từ đó đến nay, mành nào làng ta đan cũng thắt một cái nút tơ ở đúng chỗ ấy, để nhớ ông. Cô soi giấy Trúc Khê lên đèn, góc dưới bên trái tờ nào cũng có một chấm mờ nhỏ bằng hạt kê. Đấy là dấu của làng ta."
Vãn Thư cầm một tờ giấy mao biên lên, soi ra ánh nắng. Đúng như ông nói: ở góc dưới bên trái, giữa những đường vân mành song song, có một chấm mờ nhỏ xíu, như một giọt sương đọng lại.
"Giấy của Hàn Mặc Trai thu mua đi, họ có biết không?"
"Họ biết thì cũng chẳng quan tâm." Ông Ôn nhún vai. "Giấy đối với họ chỉ là giấy."
* * *
Đêm thứ hai ở Trúc Khê, trời đổ mưa.
Mưa núi đến rất nhanh, ào ào như trút nước, sấm rền vang dội giữa hai vách núi. Nhà ông Ôn dột mấy chỗ, cả nhà phải đặt chậu hứng. Vãn Thư được nhường gian buồng nhỏ, Cố Thanh Hành ngủ ở gian ngoài cùng A Hổ.
Nàng không ngủ được. Gần nửa đêm, nàng khoác áo đi ra hiên, thấy anh đã ngồi đó từ bao giờ, nhìn màn mưa trắng xóa trước mặt.
Nàng ngồi xuống cạnh anh, cách một khoảng vừa đủ.
"Công tử cũng không ngủ được?"
"Ta ngủ ít." Anh đáp, rồi im lặng một lúc. "Mưa thế này, làm ta nhớ đêm cuối cùng ở kinh thành."
Vãn Thư không hỏi. Nàng chờ.
"Đêm cha ta bị bắt, trời cũng mưa thế này," anh nói chậm rãi. "Quan sai đến lúc nửa đêm, đuốc cháy xèo xèo trong mưa. Cha ta mặc quan phục chỉnh tề ra đón, như thể đã biết trước. Ông ấy không nói gì với mẹ ta, chỉ quay lại nhìn ta một cái, rồi nói: 'Hành nhi, sách của cha trong thư phòng, con giữ lấy. Đừng đốt.'" Anh cười nhẹ. "Ngày hôm sau, Hình bộ đến tịch thu nhà, đốt sạch thư phòng. Ta chỉ kịp giấu được ba cuốn trong áo. Một cuốn là 'Bách Thảo Đồ Phổ' tập thứ bảy, có tranh cây đương quy."
Vãn Thư khẽ giật mình. Tấm bản thứ ba trăm chín mươi tám. Bức tranh mà ông nội nàng khắc mất mười một ngày.
"Hai cuốn kia?"
"Một cuốn là 'Thiên Tự Văn' mẹ ta vẽ tranh cho ta học chữ hồi nhỏ. Một cuốn là..." Anh ngập ngừng. "Là một bản 'Nam Sơn Tập'. Bản cha ta để lại trên bàn, không kịp tặng ai."
Mưa vẫn rơi. Một tia chớp lóe lên, chiếu sáng gương mặt nghiêng của anh trong khoảnh khắc.
"Ta đã đọc cuốn ấy hàng trăm lần," anh nói. "Câu thơ khiến cha ta mất đầu nằm ở trang ba mươi bảy. Bảy chữ. Ta nhắm mắt cũng thấy từng nét. Ta từng nghĩ, nếu một ngày nào đó gặp được người khắc bảy chữ ấy, ta sẽ..."
Anh không nói hết câu.
Vãn Thư nhìn anh. Nàng nhớ lại cái đêm cha nàng ngồi bên bàn khắc, cầm đao nhìn mặt gỗ mà không khắc gì. Nàng từng nghĩ cha mình buồn vì mẹ mất. Có thể là vì mẹ. Nhưng có thể, cũng là vì bảy chữ ấy.
"Mẹ ta mất mùa xuân năm ấy," nàng nói khẽ, chẳng biết tại sao lại kể. "Bệnh thương hàn, chỉ có mười ngày. Lúc mẹ hấp hối, mẹ nắm tay ta, dặn ta một câu. Mẹ nói: 'Thư nhi, sau này có ai bắt nạt con, con đừng khóc. Con cứ tính sổ với họ, từng đồng một.'"
Cố Thanh Hành quay sang nhìn nàng. Rồi anh bật cười, tiếng cười khẽ mà ấm, lẫn vào tiếng mưa.
"Mẹ cô là người thú vị."
"Ừm. Cha ta hay nói, cả đời ông chỉ tính sổ sai một lần, là lần cưới mẹ ta mà không đòi của hồi môn." Nàng cũng cười. "Mẹ ta bảo, vì bà ấy là của hồi môn quý nhất."
Họ ngồi bên nhau, nghe mưa. Không ai nói gì thêm. Một lúc sau, gió thổi tạt mưa vào hiên, Vãn Thư khẽ rùng mình. Cố Thanh Hành không nói gì, chỉ cởi tấm áo khoác ngoài đã bạc màu, khoác lên vai nàng.
Áo vẫn còn hơi ấm, thoảng mùi mực và mùi trúc.
* * *
Sáng hai mươi sáu, trời tạnh. Họ xếp sáu nghìn tờ giấy mao biên lên ba chiếc xe bò thuê của làng, cùng A Hổ áp tải xuống núi.
Lúc trả tiền, Vãn Thư đếm ra sáu lượng bạc cho nửa đầu. Ông Ôn nhận tiền, rồi Cố Thanh Hành bước lên, đặt thêm một túi vải nhỏ vào tay ông.
"Sáu lượng còn lại."
Vãn Thư sững sờ. "Công tử!"
"Đây là phần ba của ta từ tập một." Anh nói thản nhiên. "Ta ở chùa, ăn cơm chùa, không cần tiêu gì. Cô cứ coi như ta góp vốn in tập hai."
"Không được. Đó là tiền của công tử..."
"Đỗ cô nương." Anh nhìn nàng, ánh mắt kiên định. "Truyện của ta, tập hai cần giấy để in. Ta mua giấy cho truyện của ta. Có gì không được?"
Vãn Thư mở miệng định cãi, rồi lại thôi. Nàng lấy cuốn sổ nhỏ trong tay áo ra, ghi một dòng: Ngày hai mươi sáu tháng Hai, Cố Thanh Hành ứng trước sáu lượng tiền giấy. Trừ vào phần chia tập hai.
Anh nhìn dòng chữ ấy, khẽ lắc đầu, nhưng khóe miệng thì cong lên.
"Mẹ cô dạy đúng thật. Từng đồng một."
* * *
Họ về đến trấn Mặc Khê vào chiều hai mươi bảy.
Từ xa, Vãn Thư đã thấy có điều không ổn. Trước cửa Đỗ Ký có một đám người hàng xóm đứng túm tụm, thì thầm bàn tán. Tiểu Mãn ngồi trên bậc thềm, hai mắt đỏ hoe, đầu quấn một mảnh vải trắng thấm máu.
Nàng nhảy xuống xe, chạy đến.
"Tiểu Mãn! Có chuyện gì? Khâu bá đâu?"
"Khâu bá đi báo quan rồi." Con bé òa khóc, ôm chầm lấy nàng. "Tiểu thư, đêm qua có trộm! Con nghe tiếng động trong kho, chạy ra thì bị đánh vào đầu, ngất đi. Sáng nay tỉnh dậy..."
Vãn Thư buông con bé ra, chạy vào trong.
Cửa kho phía sau bị cạy, ổ khóa đồng rơi trên nền đất. Những giá gỗ dài chứa bộ bản "Bách Thảo Đồ Phổ" vẫn đứng đó, nhưng ở giữa, một khoảng trống há hoác như hàm răng bị nhổ mất mấy chiếc.
Nàng đếm. Hai lần. Ba lần.
Bốn mươi tấm.
Bốn mươi tấm bản gỗ, từ tấm thứ ba trăm sáu mươi mốt đến tấm thứ bốn trăm, toàn bộ quyển cuối cùng của "Bách Thảo Đồ Phổ", quyển về những vị thuốc quý nhất, đã biến mất.
Trong đó có tấm thứ ba trăm chín mươi tám. Cây đương quy, rễ chia bảy nhánh, mỗi nhánh mấy chục đường lông rễ mảnh như sợi tóc.
Kẻ trộm không lấy bạc, không lấy sách, không lấy giấy. Hắn biết chính xác mình cần lấy thứ gì.