Lão Khâu nghe xong ba chữ "Nam Sơn Tập", chén trà trong tay ông khẽ sóng sánh.
Đó là sáng mười ba tháng Hai. Vãn Thư đã thức trắng cả đêm, đợi đến khi Tiểu Mãn ra bến sông giặt đồ mới kéo ông lão vào gian trong, khép cửa lại.
"Khâu bá, chín năm trước, mùa thu năm Vĩnh Gia thứ hai mươi hai, Đỗ Ký có nhận khắc một tập thơ tên 'Nam Sơn Tập' không?"
Ông lão đặt chén trà xuống. Rất chậm. Bàn tay phải run hơn thường ngày.
"Ai nói với cô?"
"Ông chỉ cần nói có hay không."
Một lúc lâu, Lão Khâu mới gật đầu.
"Có." Giọng ông khàn đặc. "Tháng Tám năm ấy, có một người từ kinh thành đến. Ăn mặc như quản gia nhà quan, nói giọng phương bắc. Ông ta mang theo một bản thảo chừng sáu mươi trang, toàn thơ, nói là của chủ nhân ông ta làm, muốn in năm mươi bản đóng bìa lụa để tặng bạn bè. Trả trước ba mươi lượng, gấp ba giá thường."
"Cha con nhận?"
"Lão gia đọc bản thảo, khen thơ hay, nhận lời. Nhưng ông ấy lạ lắm, tiểu thư. Xưa nay sách nào cũng để ta và mấy thợ khác cùng khắc. Riêng tập ấy, ông ấy tự khắc một mình, khóa cửa phòng sau, không cho ai vào. Ông ấy nói thơ của người ta là tâm huyết, phải khắc cho cẩn thận." Lão Khâu nhìn xuống chén trà. "Khắc xong, in xong, người kia đến lấy sách, mang cả bản gỗ đi. Chuyện đó vốn không có gì. Cho đến đầu mùa đông..."
Ông dừng lại.
"Đầu mùa đông thế nào?"
"Quan sai từ phủ nha xuống, mang theo công văn của Hình bộ. Họ lục soát cả Đỗ Ký, đòi tất cả bản nháp, bản mẫu, giấy thừa của 'Nam Sơn Tập'. Lão gia bị giải lên phủ nha thẩm vấn ba ngày ba đêm." Lão Khâu nuốt khan. "Ba ngày sau ông ấy về, mặt trắng bệch, không nói câu nào. Từ đó về sau, ông ấy không bao giờ nhắc đến tập thơ ấy nữa. Ta có hỏi, ông ấy chỉ nói: 'Khâu bá, ông quên chuyện này đi. Nhớ cũng không ích gì.' Một tháng sau, ta nghe nói vị quan làm thơ ấy bị xử trảm ở kinh thành."
Vãn Thư ngồi im. Mùa đông năm Vĩnh Gia thứ hai mươi hai, nàng mười tuổi. Nàng chỉ nhớ mang máng có một dạo cha nàng ít cười, đêm nào cũng ngồi một mình bên bàn khắc đến khuya mà không khắc gì, chỉ cầm đao nhìn mặt gỗ.
Nàng từng tưởng đó là vì mẹ nàng vừa mất mùa xuân năm ấy.
"Khâu bá," nàng hỏi khẽ, "ông có tin cha con khắc câu thơ phản nghịch ấy vào không?"
Ông lão ngẩng lên. Đôi mắt mờ đục chợt sáng quắc.
"Lão gia khắc sai một chữ trong sách thuốc còn mất ngủ ba đêm. Ông ấy làm sao có thể tự tay khắc thêm một câu thơ giết người vào sách của khách?" Ông lắc đầu. "Ta không tin. Chết cũng không tin."
* * *
Chiều hôm ấy, Cố Thanh Hành xuống trấn, mang theo bản mẫu hồi một và hồi hai đã viết xong trong đêm. Anh đứng ngoài cửa Đỗ Ký một lúc lâu mới bước vào, như người lần đầu tiên đến một nơi đã nghe kể quá nhiều.
Vãn Thư đón anh ở gian trong. Nàng không vòng vo:
"Ta đã hỏi Khâu bá. Đúng là Đỗ Ký đã khắc 'Nam Sơn Tập'. Cha ta tự khắc một mình. Sau khi vụ án xảy ra, cha ta bị thẩm vấn ba ngày, rồi được thả về."
Cố Thanh Hành gật đầu. "Ta biết. Trong hồ sơ vụ án ta được đọc khi bị kết tội, có lời khai của ông ấy. Ông ấy khai rằng đã khắc đúng theo bản thảo được giao, không thêm không bớt một chữ."
"Vậy câu thơ phản nghịch ấy..."
"Có trong bản in. Không có trong bản thảo gốc của cha ta." Giọng anh đều đều, như đã nói câu này với chính mình hàng nghìn lần. "Bản thảo gốc cha ta tự tay viết, ta đã từng đọc. Không có câu ấy. Nhưng bản thảo mà người quản gia mang đến Mặc Khê, sau đó bị Hình bộ tịch thu, có câu ấy. Ai đó đã chép lại bản thảo, chèn thêm một câu, rồi đưa đi khắc. Cha ta không biết, ký tên tặng sách cho đồng liêu. Một trong những người được tặng đã dâng sách lên Hình bộ."
"Người quản gia ấy..."
"Cha ta chưa bao giờ sai quản gia đi Mặc Khê in sách." Anh nhìn nàng. "Ông ấy vốn định in ở kinh thành. Ai đó đã mạo danh ông ấy."
Gian phòng lặng đi. Ngoài sân, Tiểu Mãn đang phơi giấy, tiếng giấy phần phật trong gió.
"Cho nên công tử đến Mặc Khê," Vãn Thư nói, "là để tìm xem Đỗ Ký có biết gì không."
"Ta đến Mặc Khê ba năm trước." Anh mỉm cười, nụ cười mỏi mệt. "Ta đã định đến gặp Đỗ tiên sinh, nhiều lần. Có lần đứng ngay ngoài cửa hiệu này. Nhưng ta không biết nên hỏi gì. Hỏi ông ấy có phải là người khắc câu thơ ấy không? Nếu ông ấy nói không, ta tin hay không tin? Nếu ông ấy nói có..." Anh lắc đầu. "Rồi ông ấy bệnh. Rồi ông ấy mất. Ta không còn cơ hội hỏi nữa."
Vãn Thư nhìn anh. Người thanh niên trước mặt nàng đã sống ba năm trong một ngôi chùa trên núi, chép kinh thuê, viết thoại bản về những người bình thường được gọi đúng tên, cách hiệu sách đã khắc ra cái chết của cha mình chưa đầy hai dặm đường.
"Cố công tử," nàng nói, giọng rất nhẹ mà rất rõ, "nếu cha ta có tội, ta sẽ không bao che. Nếu cha ta bị người ta lợi dụng, ta sẽ tìm ra kẻ lợi dụng. Chuyện này, Đỗ Ký nợ nhà họ Cố một lời giải thích."
Cố Thanh Hành không đáp. Anh chỉ đặt tập bản mẫu lên bàn, đẩy về phía nàng.
"Vậy thì trước hết," anh nói, "cô phải giữ được Đỗ Ký đã."
* * *
Bản mẫu của Cố Thanh Hành đẹp đến mức Lão Khâu cầm lên mà không nỡ dán xuống gỗ.
Chữ khải nhỏ, mỗi chữ vuông vắn như được đóng khuôn, nhưng không cứng nhắc. Nét ngang hơi nghiêng lên, nét mác dứt khoát, những chữ có nhiều nét vẫn thoáng, những chữ ít nét vẫn đầy đặn. Mỗi trang mười hai hàng, mỗi hàng hai mươi bốn chữ, lề trên lề dưới cân đối.
"Chữ này," Lão Khâu lẩm bẩm, "khắc lên sẽ đẹp như sách quan khắc."
Nhưng Vãn Thư biết, đẹp thôi chưa đủ.
Chữ đẹp đến mấy, Hàn Mặc Trai vẫn có thể dán tờ in lên gỗ mà phúc khắc lại. Họ đã làm thế với sách vỡ lòng, họ sẽ làm thế với "Đăng Hạ Kính Hoa Ký". Có thể bản của họ sẽ xấu hơn, nhưng người ta vẫn sẽ mua, vì rẻ hơn một nửa.
Phải có thứ gì đó họ không thể chép.
Đêm mười ba, nàng mở bảng đổi điểm của hệ thống lần đầu tiên. Ba mươi Mặc điểm, phần thưởng của nhiệm vụ tân thủ, vẫn nằm yên ở góc khung chữ. Danh mục hiện ra dài dằng dặc, phần lớn bị khóa, chữ xám mờ. Chỉ có mấy mục sáng:
Đao pháp khắc chữ – thuần thục: 50 Mặc điểm.
Phương pháp đóng sách "Hồ điệp trang": 15 Mặc điểm.
Đậu bản song sắc – cơ bản (kỹ thuật in hai màu bằng nhiều bản ghép): 30 Mặc điểm.
Công thức mực son "Chu Sa Đồng Du": 10 Mặc điểm.
Vãn Thư nhìn mục thứ ba rất lâu.
In hai màu. Nàng từng thấy sách in hai màu một lần, là cuốn kinh Phật in đen đỏ mà một vị cao tăng ở kinh thành tặng chùa Thanh Lương. Chữ kinh màu đen, những dấu chấm câu và lời chú giải màu đỏ son. Sư Tuệ Minh quý cuốn kinh ấy như báu vật. Cha nàng xem xong, thở dài nói: "Muốn in hai màu thì phải khắc hai bản cho một trang, một bản cho màu đen, một bản cho màu đỏ, rồi in chồng lên nhau, lệch nửa sợi tóc là hỏng cả trang. Cả phủ Tô Mặc không ai làm được."
Cả phủ Tô Mặc không ai làm được. Kể cả Hàn Mặc Trai.
Ba mươi điểm, vừa đủ. Nhưng mực son thì cần thêm mười điểm nữa.
Nàng nghĩ một lúc, rồi đổi kỹ thuật đậu bản. Mực son, nàng sẽ tự pha theo cách cha từng dạy, chu sa nghiền với dầu trẩu và keo, tuy không bằng công thức của hệ thống nhưng đủ dùng.
Đổi thành công: "Đậu bản song sắc – cơ bản". Mặc điểm còn lại: 0.
Lại một luồng cảm giác chảy vào đầu nàng. Lần này không phải từ cánh tay mà từ đôi mắt, như có ai đó trải ra trước mặt nàng một tờ giấy, trên đó vẽ rõ từng bước: cắt gỗ cho hai bản đều nhau đến từng sợi tóc; khắc hai mấu khía ở góc dưới mỗi bản gọi là "kiến đinh" để căn giấy; in màu nhạt trước, màu đậm sau; giấy phải giữ độ ẩm đều, nếu không sẽ co lại sau lần in đầu khiến lần in thứ hai lệch...
Nàng mở mắt, lấy một tờ giấy, ghi lại tất cả những gì vừa thấy, sợ mình quên.
Rồi nàng ngồi vẽ.
* * *
Bìa tập một "Đăng Hạ Kính Hoa Ký" sẽ có một bức tranh: cô thợ đèn A Chiếu ngồi giữa xưởng, xung quanh là những chiếc đèn lồng treo lơ lửng. Bức tranh khắc bằng mực đen, chỉ riêng những chiếc đèn lồng là màu đỏ son, như đang cháy sáng giữa đêm.
Mỗi hồi, tên hồi in màu đỏ. Cuối mỗi tập, con dấu cành trúc năm lá của Tây Song Khách cũng in màu đỏ.
Và trong bức tranh bìa, nàng giấu thêm một thứ: trên chiếc đèn lồng nhỏ nhất ở góc phải, hoa văn mây cuộn được khắc thành hai chữ "Đỗ Ký" theo lối triện cực nhỏ. Chỉ khi in đủ hai màu, hai lớp mực chồng khít lên nhau, hai chữ ấy mới hiện ra. Nếu ai đó phúc khắc lại bằng một màu, hoa văn sẽ chỉ là một đám mây mờ vô nghĩa.
"Ám ấn," Lão Khâu lẩm bẩm khi nàng chỉ cho ông xem. "Lão thái gia ngày xưa cũng từng làm ám ấn trong 'Bách Thảo Đồ Phổ', giấu tên mình trong rễ cây đương quy. Tiểu thư học ở đâu thế?"
"Trong mơ," Vãn Thư cười.
Ông lão nhìn nàng nghi ngờ, nhưng không hỏi thêm.
* * *
Sáu ngày tiếp theo, Đỗ Ký như một lò rèn không bao giờ tắt lửa.
Vãn Thư khắc chữ từ sáng sớm đến nửa đêm. Đao pháp nhập môn mà hệ thống ban cho đã thấm vào tay nàng, mỗi ngày một quen hơn. Ngày mười bốn nàng khắc được tám trăm chữ, ngày mười lăm chín trăm, ngày mười sáu đã hơn một nghìn. Đầu ngón tay cái phồng rộp, vỡ ra rồi lại chai đi. Lão Khâu khắc những chữ to trên bìa và tên hồi, mỗi ngày ba trăm chữ, không hơn được, nhưng chữ nào cũng chắc như đinh đóng.
Cố Thanh Hành đêm nào cũng xuống núi, mang theo bản mẫu viết xong trong ngày. Anh ngồi ở góc gian trong soát lại những tấm bản đã khắc, cầm kính lúp soi từng chữ, đánh dấu những nét khắc lệch bằng một sợi chỉ đỏ nhỏ. Có đêm anh ở lại đến canh ba, ngủ gục trên bàn. Tiểu Mãn đắp cho anh một tấm chăn cũ, rồi quay sang Vãn Thư nháy mắt.
"Tiểu thư, anh thư sinh này đẹp trai quá trời."
"Lo phơi giấy đi."
"Con phơi xong rồi. Mà tiểu thư không thấy à? Anh ấy cứ nhìn tiểu thư mỗi khi tiểu thư cúi xuống khắc..."
Vãn Thư cầm khúc gỗ vụn ném về phía nó. Tiểu Mãn cười khanh khách chạy ra sân.
Ngày mười bốn, nàng mang tám tiền bạc đến trả Lý bà, đúng hạn mười ngày. Rồi nàng mua thêm hai nghìn sáu trăm tờ giấy trúc và hai trăm tờ giấy bìa, đủ in hai trăm cuốn tập một. Tiền trong túi chỉ đủ trả một nửa. Lý bà nhìn nàng một lúc lâu, rồi thở dài cho chịu nửa còn lại, hạn đến cuối tháng.
"Thư nhi, ta nói thật nhé," bà hạ giọng khi gói giấy, "người nhà họ Hàn mấy hôm nay đến tiệm ta hai lần, hỏi nhà cháu mua bao nhiêu giấy. Cháu cẩn thận đấy."
Tiền giấy thì có rồi, nhưng in hai màu cần chu sa, mà chu sa thì đắt. Vãn Thư bán nốt đôi khuyên tai bạc của mẹ để lại, mua được hai lạng chu sa loại tốt.
Còn một nguồn tiền nữa nàng nghĩ ra từ hôm gặp lão Triệu ở quán trà. Ngày mười lăm, nàng lại đến quán Vọng Kiều, đề nghị với lão một cuộc giao dịch: Đỗ Ký sẽ đưa trước cho lão bản in hồi thứ bảy, để lão kể ở quán trà vào đúng ngày tập hai ra mắt, sớm hơn mọi người một buổi. Đổi lại, lão cho Đỗ Ký đặt một chiếc bàn nhỏ ở cửa quán trà, nhận đặt trước tập một.
Lão Triệu vỗ đùi đánh đét. "Cô nương, cô còn tinh hơn cha cô!"
Năm ngày, chiếc bàn nhỏ ấy nhận được một trăm bốn mươi tám đơn đặt trước, mỗi đơn đặt cọc hai mươi văn.
* * *
Ngày mười bảy, những tấm bản cuối cùng khắc xong.
Ngày mười tám, Đỗ Ký in thử.
Lần đầu tiên, tờ in thử ra lệch. Những chiếc đèn lồng đỏ trồi lên trên viền đèn màu đen gần nửa phân, nhìn như máu loang. Lần thứ hai lệch ít hơn. Lần thứ ba, chiếc đèn lớn nhất khớp, nhưng mấy chiếc nhỏ vẫn lệch. Tiểu Mãn cầm tờ in giơ lên trước nắng, mắt nheo lại:
"Tiểu thư, giấy co rồi. Lần in màu đỏ giấy còn ẩm, đến lúc in màu đen thì giấy đã khô một nửa, co lại một chút."
Vãn Thư sững người. Đúng như bước thứ tư trong tấm "bản đồ" mà hệ thống trải ra: giấy phải giữ độ ẩm đều. Nàng đã ghi lại, nhưng không nghĩ nó quan trọng đến thế.
Họ dựng một khung tre phủ vải ướt, giữ giấy trong đó giữa hai lần in. Lần thử thứ tư, những chiếc đèn lồng đỏ nằm khít trong viền đen như thể chúng vốn sinh ra ở đó. Trên chiếc đèn nhỏ nhất ở góc phải, hai chữ triện "Đỗ Ký" hiện lên rõ mồn một.
Lão Khâu cầm tờ in, tay run lẩy bẩy, mãi không nói được câu nào.
Cố Thanh Hành đứng phía sau nàng, nhìn tờ in qua vai nàng. Nàng nghe thấy anh khẽ thở ra.
"A Chiếu," anh nói rất khẽ, như nói với chính mình. "Cô ấy thật sự đang thắp đèn."
* * *
Ngày mười chín tháng Hai, vía Quan Âm, chùa Thanh Lương mở hội.
Từ sáng sớm, đường lên chùa đã chật kín người. Người đi lễ, người bán hương nến, người bán bánh trái, người bán đồ chơi trẻ con. Sư Tuệ Minh cho Đỗ Ký đặt một sạp sách nhỏ dưới gốc đa ngoài cổng chùa.
Vãn Thư xếp một trăm hai mươi cuốn tập một "Đăng Hạ Kính Hoa Ký" thành ba chồng, mở sẵn một cuốn ở trang bìa. Những chiếc đèn lồng đỏ son rực lên dưới nắng sớm.
Người đầu tiên dừng lại là một cô gái trẻ đi lễ cùng mẹ. Cô cầm cuốn sách lên, nhìn bức tranh bìa, rồi lật đến hồi một, thấy tên hồi in màu đỏ, bật kêu lên:
"Mẹ ơi! Đây là 'Đăng Hạ Kính Hoa Ký' đấy! Cái truyện con chép tay đọc cả mùa đông ấy!"
Đến trưa, một trăm hai mươi cuốn đã hết sạch. Người đặt trước ở quán trà Vọng Kiều kéo đến lấy sách, ai cũng mang thêm bạn bè. Vãn Thư phải sai Tiểu Mãn chạy về hiệu ôm thêm tám mươi cuốn vừa đóng xong trong đêm. Tám mươi cuốn ấy hết trước giờ Thân.
Chiều hôm ấy, nàng chạy xuống trấn mua thêm một nghìn chín trăm tờ giấy của Lý bà, lại ghi nợ. Đêm mười chín, Đỗ Ký lại in. Ngày hai mươi, bán thêm tám mươi lăm cuốn. Sáng hai mươi mốt, nàng dùng nốt chỗ giấy ấy, in thêm năm mươi lăm cuốn, bán sạch.
Ba ngày, ba trăm bốn mươi cuốn.
Hàn Mặc Trai đúng là đã phúc khắc lại, bày bán ở cổng chợ đông từ ngày hai mươi mốt, một màu đen, giá ba mươi văn. Nhưng người mua cầm bản lậu lên, so với bản của Đỗ Ký, rồi lắc đầu bỏ xuống. Những chiếc đèn lồng không đỏ. Con dấu cành trúc không đỏ. Và trên chiếc đèn lồng nhỏ nhất, chỉ có một đám mây mờ.
Nhiệm vụ "Thứ không thể chép" – hoàn thành (340/300).
Phần thưởng: 80 Mặc điểm. Mở khóa "Thư khố hệ thống – tầng một".
Đánh giá thư cục: Tiểu phường (đang phục hồi).
Ba trăm bốn mươi cuốn, mỗi cuốn sáu mươi văn, tổng cộng hai mươi lượng bốn tiền bạc. Trừ ba phần cho Cố Thanh Hành là sáu lượng một tiền hai phân. Trừ tiền giấy, tiền chu sa, tiền công thuê hai bà hàng xóm gấp giấy. Trong túi Vãn Thư bây giờ có mười một lượng bạc.
Mười một lượng. Còn hai mươi ba ngày nữa là đến rằm tháng Ba. Cách ba trăm tám mươi lượng còn rất xa, nhưng lần đầu tiên, con số ấy không còn là điều không tưởng.
* * *
Chiều hai mươi mốt, nàng mang bạc đến tiệm Lý bà trả nốt nửa tiền giấy còn nợ, định đặt mua giấy cho tập hai.
Lý bà nhận bạc, đếm rất lâu. Rồi bà đặt bạc xuống, không nhìn vào mắt nàng.
"Thư nhi," bà nói, giọng nghẹn lại, "từ hôm nay, ta không bán giấy cho Đỗ Ký được nữa."
Vãn Thư đứng sững.
"Sáng nay Hàn lão bản đích thân đến." Lý bà nói nhanh, như sợ dừng lại thì không nói được. "Ông ta nói, nếu ta còn bán cho cháu một tờ giấy nào, Hàn Mặc Trai sẽ thôi lấy giấy của ta. Hàn Mặc Trai mỗi năm lấy của ta hơn tám mươi lượng tiền giấy, bằng sáu phần mười việc buôn bán của cả tiệm. Không có họ, tiệm ta đóng cửa. Không chỉ tiệm ta, mấy tiệm giấy khác trong phố cũng nhận được lời nhắn như thế cả rồi."
Bà nắm lấy tay nàng, bàn tay thô ráp ấm áp.
"Ta xin lỗi. Ta có lỗi với mẹ cháu."
Vãn Thư nhìn ra ngoài phố. Phố Thư Phường vẫn thơm mùi mực, người ra người vào tấp nập. Hàng chục hiệu sách, hàng chục tiệm giấy.
Và không một tờ giấy nào cho Đỗ Ký.