Đêm mùng mười, Vãn Thư ngồi trước hai cuốn sách đặt cạnh nhau trên bàn.
Một cuốn của Đỗ Ký, giấy trúc dày dặn, mực đen bóng, con cá có mắt tròn. Một cuốn của Hàn Mặc Trai, giấy mỏng đến mức soi lên đèn thấy cả ngón tay mình ở mặt bên kia, mực nhạt chỗ đậm chỗ, con cá không mắt.
Một cuốn ba mươi văn. Một cuốn mười lăm văn.
Nàng biết rõ người mua sẽ chọn cuốn nào. Những bà mẹ ở chợ phiên đếm từng đồng tiền đồng trong lòng bàn tay, ai lại trả gấp đôi chỉ vì một con mắt cá?
"Tiểu thư," Lão Khâu ngồi xuống đối diện, giọng nặng nề, "ta đã đi hỏi rồi. Hàn Mặc Trai không chỉ bán ở chợ đông. Họ gửi sách đến mười mấy trường làng trong phủ, bán cho thầy đồ với giá mười hai văn một cuốn. Phương phu tử thì trung thành với nhà mình, nhưng những thầy khác thì..."
"Con biết." Vãn Thư gấp cuốn sách lậu lại. "Khâu bá, nếu giờ con hạ giá xuống mười lăm văn, Đỗ Ký có lời không?"
Ông lão nhẩm tính. "Giấy trúc loại hai, mỗi cuốn bảy tờ, giá giấy đã hết hai mươi văn. Thêm mực, chỉ, công khâu... Bán mười lăm văn thì mỗi cuốn lỗ mười văn."
"Còn Hàn Mặc Trai?"
"Giấy của họ là giấy tre loại bốn, một trăm tờ chỉ một tiền bạc. Mực thì pha loãng. Mười lăm văn, họ vẫn lời được năm sáu văn." Lão Khâu thở dài. "Đấu giá với Hàn Mặc Trai, xưa nay chưa nhà nào thắng."
Vãn Thư im lặng nhìn ngọn đèn. Góc mắt nàng, một khung chữ mới đã hiện lên từ chiều, kiên nhẫn chờ nàng đọc:
Nhiệm vụ: "Thứ không thể chép".
Nội dung: Trong mười lăm ngày (đến hết ngày hai mươi lăm tháng Hai), phát hành và bán ra ba trăm cuốn thoại bản do Đỗ Ký giữ quyền khắc in độc nhất.
Phần thưởng: 80 Mặc điểm. Mở khóa "Thư khố hệ thống – tầng một".
Thoại bản. Những cuốn truyện kể đóng thành tập mỏng mà người ta mua về đọc lúc trà dư tửu hậu, chuyện tài tử giai nhân, chuyện hiệp khách giang hồ, chuyện ma quỷ hồ ly. Thứ sách mà các vị đại nho khinh là "tiểu đạo", nhưng ở phố Thư Phường, lại là thứ bán chạy nhất.
"Thứ không thể chép," nàng lẩm bẩm.
"Tiểu thư nói gì?"
"Khâu bá," nàng ngẩng lên, "người ta chép được sách của mình, vì sách của mình là thứ ai cũng làm được. Tranh thì vẽ lại được, chữ thì khắc lại được. Nhưng nếu là một cuốn truyện chưa ai từng đọc, mà chỉ Đỗ Ký có bản thảo, thì sao?"
"Thì họ vẫn sẽ chép, ngay khi sách của mình ra."
"Đúng. Nhưng họ chỉ chép được tập thứ nhất." Vãn Thư đứng dậy, mắt sáng lên. "Nếu truyện chia thành nhiều tập, mỗi tập ra cách nhau nửa tháng, người đọc muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp, sẽ phải chờ Đỗ Ký. Hàn Mặc Trai có chép nhanh đến đâu, cũng luôn chậm hơn mình một tập."
Lão Khâu nhìn nàng như nhìn một người lạ. Rồi ông khẽ cười, nếp nhăn ở khóe mắt sâu thêm.
"Cái đầu này, giống mẹ cô. Bà ấy ngày xưa buôn bán còn tinh hơn lão gia."
* * *
Nhưng tìm đâu ra một cuốn truyện chưa ai từng đọc?
Sáng hôm sau, Vãn Thư ra quán trà Vọng Kiều ở đầu cầu Mặc Khê. Quán trà ấy có một ông kể chuyện họ Triệu, ngày nào cũng ngồi trên chiếc ghế cao giữa quán, tay cầm thước gỗ, kể chuyện từ giờ Thìn đến giờ Ngọ. Muốn biết người dân trong trấn thích nghe chuyện gì, cứ đến quán trà Vọng Kiều là biết.
Sáng nay quán đông nghịt. Nàng chen vào góc, gọi một bát trà rẻ nhất, ngồi nghe.
Ông Triệu không kể chuyện Tây Du hay Tam Quốc như thường lệ. Ông kể một chuyện nàng chưa nghe bao giờ: chuyện một cô thợ làm đèn lồng ở kinh thành, mỗi đêm Nguyên Tiêu đều làm một chiếc đèn kéo quân, trên đèn vẽ những cảnh đời của người đã khuất. Một đêm, có một vị khách lạ đến đặt làm chiếc đèn vẽ cảnh đời của chính anh ta, kèm theo một câu: "Cảnh cuối cùng, xin cô nương để trống."
Ông Triệu kể đến đó thì gõ thước cái cạch, ngừng lại:
"Muốn biết vị khách lạ ấy là người hay là ma, cảnh cuối cùng trên chiếc đèn ấy vẽ gì, xin hồi sau sẽ rõ!"
Cả quán ồ lên tiếc nuối. Có người ném tiền lên bàn ông kể chuyện, có người kêu lên: "Lão Triệu, ông kể tiếp đi, ta trả gấp đôi!"
Lão Triệu cười hì hì, chắp tay: "Không phải ta không muốn kể, mà là ta không biết! Truyện 'Đăng Hạ Kính Hoa Ký' này, bản chép tay mới lưu truyền được đến hồi thứ sáu. Ai có hồi thứ bảy, mang đến đây, lão Triệu này xin trả một lượng bạc!"
Vãn Thư đặt bát trà xuống.
Nàng đợi khách vãn bớt, mới đến bên ghế ông kể chuyện.
"Triệu tiên sinh, truyện 'Đăng Hạ Kính Hoa Ký' ấy, là của ai viết?"
Lão Triệu nhìn nàng, nhận ra con gái Đỗ Ký, liền hạ giọng:
"Của một người ký tên Tây Song Khách. Không ai biết là ai. Bản chép tay đầu tiên xuất hiện ở trấn ta từ mùa thu năm ngoái, sau đó người này chép lại cho người kia, giờ cả phủ Tô Mặc có không dưới trăm bản chép tay, chữ viết thì đủ loại, sai be bét." Ông chép miệng. "Ta nghe đồn, Tây Song Khách từng mang bản thảo đến Hàn Mặc Trai, Hàn lão bản đọc xong thì đuổi về, chê là văn chương của kẻ thất học. Ha! Giờ thì Hàn lão bản tiếc đứt ruột."
"Tiên sinh có bản chép tay nào không?"
Lão Triệu ngần ngừ một lát, rồi lấy từ trong ngực áo ra một cuốn sổ nhỏ, bìa đã sờn.
"Đây là bản ta chép lại từ bản của một khách quen. Nghe nói bản ấy là bản chép đời thứ hai, gần với bản gốc nhất." Ông dặn đi dặn lại. "Đọc xong phải trả, đây là bát cơm của ta đấy."
* * *
Vãn Thư đọc cuốn sổ ấy suốt buổi trưa.
Truyện hay hơn nàng tưởng. Không phải loại tài tử giai nhân gặp nhau dưới trăng rồi làm thơ tặng nhau, mà là chuyện của những người bình thường: cô thợ đèn lồng tên A Chiếu, mồ côi cha mẹ, sống bằng nghề làm đèn; ông lão mù bán hồ lô đường đầu ngõ; đứa bé ăn xin biết đọc chữ; và những vị khách đến đặt đèn, mỗi người mang theo một câu chuyện đời. Văn không hoa mỹ, câu chữ giản dị, nhưng có những đoạn đọc xong khiến người ta phải dừng lại, nhìn ra cửa sổ rất lâu.
Như đoạn A Chiếu vẽ lên đèn cảnh đời của một bà lão bán rau đã mất: "Bà sống bảy mươi năm, cả đời chưa từng được ai gọi tên. Người ta gọi bà là vợ lão Trương, mẹ thằng Cả, bà nội con Út. A Chiếu vẽ đến cảnh cuối cùng, cầm bút đứng rất lâu, rồi viết lên đèn một chữ: Tú. Đó là tên thời con gái của bà."
Vãn Thư đọc đến đó thì đặt sổ xuống, nhìn những dòng chữ chép tay vụng về.
Chữ trong sổ của lão Triệu là chữ của lão Triệu, xiêu vẹo, có chỗ sai. Nhưng ở trang đầu tiên, phía dưới tên truyện, lão Triệu đã cẩn thận vẽ lại một con dấu nhỏ mà ông nói là có trên bản gốc: một ô vuông, bên trong là hình một ô cửa sổ có song gỗ, nhìn ra một cành trúc.
Cành trúc ấy có năm lá. Lá thứ ba gãy ngang.
Nàng đã thấy cành trúc năm lá gãy một lá ấy ở đâu rồi.
* * *
Chiều ngày mười hai, Vãn Thư lên chùa Thanh Lương, mang theo cuốn "Ấu Học Đồ Thức Tự" đã giữ lại.
Cố Thanh Hành vẫn ngồi ở hành lang phía đông, vẫn chép kinh. Nghe tiếng bước chân, anh ngẩng lên, ánh mắt dừng lại trên cuốn sách mỏng trong tay nàng.
"Đỗ cô nương."
"Ta mang sách đến cho công tử." Nàng đặt cuốn sách lên bàn. "Như đã hẹn."
Anh lật đến trang con chim đậu trên cành, nhìn rất lâu. Rồi khóe miệng anh cong lên:
"Đẹp hơn ta tưởng."
"Công tử đã thấy bản Hàn Mặc Trai chưa?"
"Thấy rồi. Con cá không có mắt." Anh khép sách. "Hàn Mặc Trai làm sách bao năm nay đều thế. Thứ gì bán chạy thì chép, chép xong thì bán rẻ, đè chết người làm ra nó."
"Cho nên ta muốn làm một thứ họ không chép kịp." Vãn Thư nói thẳng. "Ta muốn in 'Đăng Hạ Kính Hoa Ký'."
Bàn tay đang vuốt bìa sách của anh dừng lại.
Chỉ một thoáng, rất ngắn, ngắn đến mức nếu nàng không chăm chú nhìn thì đã bỏ qua. Rồi anh lại vuốt tiếp, giọng vẫn đều đều:
"Đó là truyện của Tây Song Khách. Cô phải đi tìm ông ta."
"Ta đang tìm đây."
Nàng chỉ tay vào chiếc ống bút trên bàn anh. Ống bút bằng tre già, đã bóng lên vì cầm nắm lâu năm. Trên thân ống, có ai đó đã khắc một ô cửa sổ song gỗ nhỏ xíu, ngoài cửa sổ là một cành trúc năm lá. Lá thứ ba gãy ngang, vì vết nứt tự nhiên của thớ tre chạy qua đúng chỗ ấy.
"Hôm trước ta đến, đã thấy ống bút này," nàng nói. "Con dấu trên bản gốc 'Đăng Hạ Kính Hoa Ký', lão Triệu kể chuyện vẽ lại cho ta xem. Cành trúc cũng năm lá, lá thứ ba cũng gãy. Người khắc con dấu ấy, nếu không phải là người khắc ống bút này, thì cũng là người đã nhìn nó mỗi ngày."
Rừng trúc ngoài hành lang xào xạc. Cố Thanh Hành ngồi im, không phủ nhận, cũng không thừa nhận.
"Công tử," giọng Vãn Thư dịu xuống, "ta không có ý ép buộc. Ta chỉ muốn nói, bây giờ có hơn trăm bản chép tay truyện của công tử đang lưu truyền khắp phủ Tô Mặc, bản nào cũng sai. Người ta chép 'A Chiếu' thành 'A Chiêu', chép 'hồ lô đường' thành 'hồ lô đàn', chép mất cả đoạn bà lão bán rau có tên là Tú. Công tử viết những dòng ấy, chắc không muốn nó bị chép sai như vậy."
Anh nhìn nàng. Lần đầu tiên, ánh mắt tĩnh lặng như giếng sâu ấy gợn sóng.
"Cô đọc đến đoạn ấy rồi?"
"Ta đọc ba lần."
Một lúc lâu, anh khẽ thở ra.
"Hàn Phụng Niên đã đọc bản thảo, rồi ném nó xuống đất. Ông ta nói: thoại bản mà không có hồ ly, không có trạng nguyên, không có kiếm khách, ai thèm đọc." Anh mỉm cười, nụ cười có chút chua chát. "Ta không trách ông ta. Ông ta là người buôn bán, ông ta nhìn thấy cái mà người mua muốn."
"Nhưng ông ta nhìn sai."
"Có lẽ." Anh nhìn ra rừng trúc. "Đỗ cô nương, cô có biết ta là ai không?"
"Ta biết công tử là Cố Thanh Hành, chép kinh thuê ở chùa Thanh Lương, chữ đẹp, đọc sách nhiều, và viết thoại bản rất hay."
"Còn gì nữa?"
"Ta không biết gì nữa."
"Vậy thì cô nên biết, trước khi quyết định có in sách của ta hay không." Anh quay lại, nhìn thẳng vào mắt nàng. "Cha ta là Cố Thừa, nguyên Giám sát Ngự sử ở kinh thành. Mùa đông năm Vĩnh Gia thứ hai mươi hai, chín năm trước, ông bị kết tội 'văn tự phản nghịch' vì một câu thơ trong tập 'Nam Sơn Tập', bị xử trảm ở chợ Tây kinh thành Thượng Dương. Mẹ ta mất trên đường lưu đày. Ta năm ấy mười lăm tuổi, được miễn tội chết vì chưa thành đinh, nhưng bị tước quyền thi cử suốt đời. Con của tội thần, cả đời không được bước vào trường thi."
Gió lùa qua hành lang, lật mấy trang kinh trên bàn.
"Nếu sách của ta in ra mà ghi tên thật," anh nói chậm rãi, "sẽ có người tra ra. Sẽ có người nói Đỗ Ký in sách cho con của kẻ phản nghịch. Hiệu sách của cô đang mang nợ, đang bị Hàn Mặc Trai nhòm ngó. Cô gánh không nổi đâu."
Vãn Thư đứng im một lúc.
"Vậy thì không ghi tên thật," nàng nói. "Tây Song Khách là Tây Song Khách. Ngoài ta ra, không ai cần biết Tây Song Khách là ai."
Anh nhìn nàng, như không tin vào tai mình.
"Công tử," nàng tiếp, "Đỗ Ký là hiệu khắc in. Nghề của nhà ta là làm cho chữ của người viết đến được tay người đọc, đúng từng nét. Ông nội ta khắc 'Bách Thảo Đồ Phổ' hai mươi hai năm vì ông nói sách thuốc sai một nét là có người chết. Truyện của công tử không cứu người như sách thuốc, nhưng ta nghĩ nó cũng không đáng bị chép sai."
Rất lâu sau, Cố Thanh Hành mới khẽ gật đầu.
* * *
Họ ngồi bàn chuyện đến khi mặt trời xuống núi.
Bản thảo "Đăng Hạ Kính Hoa Ký" Cố Thanh Hành đã viết xong mười hai hồi, cất trong một chiếc rương gỗ nhỏ ở phòng anh ở hậu viện chùa. Sáu hồi đầu đã lưu truyền bằng chép tay, sáu hồi sau chưa ai đọc.
Vãn Thư đề nghị chia thành ba tập. Tập một gồm hồi một đến hồi bốn, tập hai từ hồi năm đến hồi tám, tập ba từ hồi chín đến hồi mười hai. Mỗi tập chừng hai mươi bốn trang, khoảng bảy nghìn chữ, giá sáu mươi văn.
"Tập một và tập hai, người ta đã đọc qua bản chép tay rồi," Cố Thanh Hành nói. "Liệu có ai mua?"
"Người đã đọc bản chép tay sai be bét, sẽ muốn có một bản in đúng. Người chưa đọc thì càng muốn mua." Vãn Thư tính nhanh trong đầu. "Mà quan trọng là, hồi thứ bảy, hồi mà lão Triệu treo thưởng một lượng bạc, nằm trong tập hai. Người muốn đọc hồi bảy phải mua tập hai. Tập hai ra trước hay tập một ra trước?"
Anh nghĩ một lát. "Tập một ra trước. Người ta mua tập một vì muốn có bản in đẹp, rồi sẽ chờ tập hai vì hồi bảy."
"Được." Nàng mỉm cười. "Còn chuyện tiền. Bán mỗi cuốn, công tử được ba phần, Đỗ Ký giữ bảy phần."
Anh nhíu mày. "Ba phần là quá nhiều. Hiệu sách các nơi trả cho người viết thoại bản thường là mua đứt, hai ba lượng bạc một bộ."
"Mua đứt thì sau này sách bán chạy, người viết chẳng được gì." Vãn Thư lắc đầu. "Ta không muốn làm Hàn Phụng Niên thứ hai. Ba phần, ghi vào văn tự."
Anh nhìn nàng một lúc lâu, rồi bật cười, lần này là nụ cười thật sự, ấm áp như nắng chiều.
"Đỗ cô nương, cô buôn bán thế này, sợ là sẽ lỗ vốn."
"Vậy công tử viết cho hay vào, đừng để ta lỗ."
Còn một chuyện nữa. Nàng thú thật với anh rằng Đỗ Ký chỉ có hai người khắc, mỗi ngày nhiều lắm được hơn một nghìn chữ. Bảy nghìn chữ cho tập một, phải sáu bảy ngày mới khắc xong, chưa kể còn phải viết bản mẫu dán lên gỗ.
"Bản mẫu để ta viết," Cố Thanh Hành nói ngay. "Chữ khải của ta, cô thấy rồi. Ta viết thẳng lên giấy mỏng, cô dán lên gỗ mà khắc, đỡ được một lần chép lại. Mỗi ngày ta viết được bốn nghìn chữ."
"Công tử còn phải chép kinh cho chùa..."
"Kinh thì chép ban ngày. Bản mẫu thì viết ban đêm." Anh đứng dậy, đi vào phòng, một lúc sau mang ra chiếc rương gỗ nhỏ. "Ta vốn ngủ ít."
* * *
Lúc Vãn Thư xuống núi, trời đã tối hẳn. Cố Thanh Hành cầm đèn lồng tiễn nàng đến cổng chùa.
Ở cổng, nàng dừng lại, quay đầu hỏi điều đã luẩn quẩn trong đầu nàng suốt buổi chiều:
"Công tử, ngày trước công tử nói đã đọc 'Bách Thảo Đồ Phổ' của nhà ta. Bộ sách ấy chỉ in có hai trăm bộ, phần lớn bán cho các hiệu thuốc và thái y viện. Công tử đọc ở đâu?"
Ánh đèn lồng lay động. Gương mặt anh nửa sáng nửa tối.
"Ở thư phòng của cha ta." Anh nói. "Cha ta rất thích sách in của Đỗ Ký. Ông nói, phố Thư Phường có trăm hiệu, nhưng chỉ có Đỗ Ký là khắc chữ như người viết chữ, từng nét đều có hơi thở."
"Vậy nên công tử mới đến Mặc Khê?"
Anh không trả lời ngay. Gió đêm thổi qua rừng trúc, nghe như tiếng sóng.
"Đỗ cô nương," cuối cùng anh nói, giọng rất khẽ, "tập 'Nam Sơn Tập' khiến cha ta mất đầu, chỉ in có năm mươi bản, để tặng bạn bè đồng liêu. Bản in ấy không khắc ở kinh thành."
Nàng nhìn anh. Một cảm giác lạnh lẽo chạy dọc sống lưng.
"Nó được khắc ở phố Thư Phường, trấn Mặc Khê," Cố Thanh Hành nói tiếp, từng chữ rõ ràng. "Ở Đỗ Ký."